Wynalazek dotyczy urzadzenia sluzace¬ go do wyrównywania naprezen rozciagaja¬ cych w rurociagach, bedacych pod cisnie¬ niem. Moze on jednak byc równiez zasto¬ sowany i do innych pustych przedmiotów, jak np. zbiorników, znajdujacych sie pod cisnieniem.W tego rodzaju przedmiotach ich po¬ szczególne czesci skladowe, rózne zlacza, wygiecia itd. sa najslabszymi czesciami, Czesci te musza byc wykonane tak, aby za¬ pewniona byla niezawodna szczelnosc po¬ laczen podczas dzialania urzadzenia we wszelkich warunkach pracy. Szczególne trudnosci powstaja przy uzywaniu czynni¬ ka roboczego, znajdujacego sie pod bardzo duzym cisnieniem, np. przy prowadzeniu rurociagiem pary o bardzo duzej preznosci i podobnych czynników, oraz ewentualnie w razie rurociagów o wiekszej srednicy.Nalezy przy tym uwzglednic te okolicznosc, ze wystepujace przy tym czesto wysokie temperatury niekorzystnie wplywaja na wytrzymalosc i inne wlasciwosci tworzywa czesci urzadzenia i powoduja przesuwy tych czesci oraz zmiany ich dlugosci. W licznych przypadkach obowiazuje przepis, nakazujacy wymiane co pewien czas srub lacznikowych, poniewaz wydluzaja sie one nadmiernie i moga zaklócic normalna prace urzadzenia.Trudnosci powyzsze sa ponadto powiek-szone przez to, ze polaczenia te wraz z ich czesciami skladowymi w znanych posta¬ ciach wykonania sluza nie tylko do zapew¬ niania wystarczajacej, mozliwie zupelnej szczelnosci wnetrza przedmiotu lub zbior¬ nika, lecz jednoczesnie i do przenoszenia sil, powstajacych w przewodach i dziala¬ jacych, w kierunku osiowym. Trudnosci spowodo ane sa tym, ze sily, powstajace i dzialajace w rozmaitych miejscach ruro¬ ciagu, np. nacisk na zasuwe,- lub sily, po¬ wstajace wskutek zmiany kierunku prze¬ plywu czynnika roboczego, moga byc zrów¬ nowazone za pomoca sil reakcji dopiero w dalej polozonych czesciach urzadzenia, np. w miejscach zamocowania lub na pod¬ porach. Znane sa np. dlawnicowe zlacza wyrównawcze skutków wydluzania sie ru¬ rociagu pod dzialaniem ciepla, wyposazo¬ ne w srodki odciazajace, których zastoso¬ wanie i rozmieszczenie doprowadza do te¬ go, ze na znacznej dlugosci odcinkach ru¬ rociagu sily, powstajace w tych narzadach odciazajacych, musza. byc przenoszone przez te same odcinki rurociagu, poniewaz wyrównywajace je sily reakcji dzialaja w znacznej odleglosci od zlaczy wyrównaw¬ czych. Podobnie rzecz sie przedstawia przy uzyciu kolankowych zlaczy wyrównaw¬ czych.Szczególnie duze trudnosci powstaja wtedy, gdy — wedlug jednego z propono¬ wanych przykladów wykonania — ruro¬ ciagi w celu zapobiezenia ich zwisaniu poddaje sie na znacznej czesci lub na calej ich dlugosci dzialaniu sil rozciagajacych.Wymaga to zastosowania nadzwyczaj du¬ zych sil, które dzialaja w kazdym miejscu i w kazdej czesci rurociagu.Próbowano juz przezwyciezac wyszcze¬ gólnione powyzej duze trudnosci przez specjalne uksztaltowanie i wykonanie — w miejscach polaczenia, np. zlaczach kol¬ nierzowych i tym podobnych — poszcze¬ gólnych czesci polaczen, jak np. kolnierzy, uszczelnien, srub i nakretek, jak równiez przez specjalne wzmacnianie szwów spa¬ wanych za pomoca nakladek, nasuwek lub podobnych srodków; skutek tego jest jednak niewielki, o ile nawet niedogodno¬ sci i wady, które musza byc brane w ra¬ chube przy kosztownym zwykle i niedo¬ godnym specjalnym ksztaltowaniu czesci urzadzenia, nie przewaza w ogóle wzgled¬ nie nie uniemozliwia calkowicie zastosowa¬ nie tych srodków.Azeby mozna bylo skutecznie przezwy¬ ciezyc wymienione trudnosci, potrzeba w poblizu tych przekrojów poprzecznych rurociagów, w których wystepuja sily, po¬ wodujace napiecia rozciagajace, zasto- wac sily przeciwwazne. W znanym urza¬ dzeniu do wyrównania cisnienia na koncu t odcinków rur stosuje sie na jednym koncu* odcinka rury cylinder z tlokiem, na który dziala cisnienie czynnika roboczego w ru¬ rze. Ten tlok jest polaczony za pomoca drazków z drugim (koncem odcinka rury, przy którym ma sie wyrównywac cisnienie.To rozwiazanie ma zastosowanie tylko w ^ bardzo ciasnych granicach. We wszystkich przypadkach, gdy oba konce rury albo inne powierzchnie prostopadle do osi rury sa znacznie od siebie oddalone, jest to roz¬ wiazanie bardzo niekorzystne z powodu koniecznosci uzycia dlugich, a wiec ciez¬ kich drazków.Wedlug wynalazku urzadzenie odcia¬ zajace posiada podpore stala, lezaca poza rurociagiem, i moze byc umieszczone w ca¬ losci przy kazdej poprzecznej powierzchni rurociagu, podlegajacej cisnieniu, Tym sposobem mozna przy stosunkowo malym zuzyciu materialów na te urzadzenia zapo¬ biec niekorzystnym naprezeniom rozciaga¬ jacym.W celu uwzglednienia wydluzania ruro¬ ciagów wskutek dzialania ciepla, stosuje sie, szczególnie w poblizu kolan, polaczone przewodem z rurociagiem cylindry z tlo¬ kami, a te ostatnie lacza sie drazkami z ko¬ lanami. Cylindry sa oparte poza rurocia- — 2 —giem. Sposób odciazania za pomoca cylin¬ dra i tloka jest jako taki znany.Jako srodki sluzace do równowazenia sil moga byc tez zastosowane oprócz tlo¬ ków zwyklych tloki pierscieniowe, rurowe albo nurnikowe. Mozna tez zastosowac wypukle przepony albo miechy. Wszystkie te srodki sa znane jako takie.Azeby w razie zastosowania w rurocia¬ gach czesci lukowych, zwlaszcza w ksztal¬ cie litery U albo liry, jako urzadzen do wyrównywania wydluzen, spowodowanych dzialaniem ciepla, oprócz naprezen w ru¬ rociagu, wywolanych cisnieniem czynnika roboczego, wyrównac równiez naprezenia,, wywolane silami zginajacymi, stosuje sie wedlug wynalazku w miejscach podstawy kolana rurociagu, albo sprezynujacego zla¬ cza, wyrównywujacego dzialanie ciepla, albo na samym zlaczu ciezary na dzwig¬ niach, których sila ciezkosci zaleznie od nachylenia dzwigni dziala poprzez prze¬ kladnie, skladajaca sie np. z zebatki i ko¬ la zebatego, na narzady polaczone z miej¬ scami podstawy w ten sposób, ze przy wzrastajacym wydluzeniu z powodu ciepla albo z powodu zwiekszajacej sie sily re¬ akcji, wywolanej przesuwem, zwieksza sie nachylenie dzwigni.Podane dotychczas rozwiazania maja na celu tylko wyrównanie naprezen rozcia¬ gajacych, powstajacych wskutek sil obcia¬ zajacych. Dalsze ulepszenie polega na tym, zeby zastosowac sily odciazajace wieksze anizeli obciazajace, tak ze w ru¬ rociagu powstaje nadwyzka naprezenia sciskajacego. Te nadwyzki naprezenia sciskajacego pozwalaja wykonac czesci rur i zlacza o jeszcze mniejszych wymia¬ rach.Przy wytwarzaniu dodatkowych sil sciskajacych nalezy zapewnic wystarcza¬ jace zabezpieczenie przewodu rurowego przed wyginaniem sie. W przewaznej ilo¬ sci przypadków calkowicie wystarczaja do tego celu niezbedne i bez tego podpory swobodne wzglednie podpory zespolone z rurociagiem.Jezeli pozadane jest wytwarzanie do¬ datkowych sil sciskajacych ponad odcia¬ zenie, to jest zasadniczo rzecza ko¬ rzystna wyposazenie równiez i tych miejsc dzialania sil sciskajacych, które w znanych juz przykladach wykonania posiadaja nie¬ ruchome podpory, w specjalne urzadzenia odciazajace, które umozliwiaja powstawa¬ nie sil równowazacych o z góry okreslonej wielkosci w zaleznosci od sil obciazajacych.A wiec wedlug wynalazku np. przy zawo¬ rach umieszcza sie po kazdej jego* stronie po jednym urzadzeniu, sluzacym do wy¬ twarzania sil wyrównywaj acych. Urza¬ dzenie tego rodzaju moze byc korzystnie utworzone z oslony, obejmujacej przewód rurociagu i osadzonej nieruchomo, oraz osadzonego w niej przesuwnie tloka pier¬ scieniowego, który jest umocowany na wzmiankowanym przewodzie i którego przekrój poprzeczny jest wiekszy od prze¬ switu przewodu. Aby zapobiec równiez powstawaniu jakichkolwiek badz sil roz¬ ciagajacych, dzialajacych na urzadzenia powyzsze z którejkolwiek strony, do urza¬ dzenia, umieszczonego po lewej stronie za¬ woru, doprowadza sie czynnik roboczy z odcinka rurociagu, znajdujacego sie po prawej stronie tego zaworu, a do urzadze¬ nia, umieszczonego po prawej stronie za¬ woru, z odcinka rurociagu, znajdujacego sie po lewej stronie zaworu. Równiez i przy uzyciu prostszego odciazania moze okazac sie pozadanym umieszczenie urza¬ dzen opisanego rodzaju w nieruchomych miejscach podporowych. W tych przypad¬ kach powierzchnia poprzecznego przekroju tloka pierscieniowego jest równa przeswi¬ towi przewodu rurociagu.' Przy powiekszonym odciazaniu dla- wniccwym zlaczom wyrównawczym, o ile one zostaja zastosowane, nadaje sie we¬ dlug wynalazku taka postac, w której tu¬ leja wewnetrzna, wyposazona w tlok pier- — 3 —scieniowy, wsuwa sie do tulei zewnetrznej, czyli oslony zlacza wydluzkowego.Na rysunku przedstawiony jest szereg przykladów wykonania urzadzenia wedlug mysli przewodniej wynalazku, a mianowi¬ cie fig. 1 przedstawia kolano rurowe, wy¬ posazone w urzadzenie odciazajace do sa¬ moczynnego przenoszenia sily odciazaja¬ cej, fig. 2 — zlacze wyrównawcze o ksztal¬ cie litery U, zaopatrzone w urzadzenia do równowazenia sil reakcji, powstajacych podczas wydluzania sie przewodu pod dzialaniem ciepla, fig. 3 — zlacze wy¬ równawcze wedlug fig. 2, zaopatrzone do¬ datkowo w urzadzenie do równowazenia sil sciskajacych, powstajacych w zagie¬ ciach przewodu, fig. 4 — kolano rurowe, przylaczone do zbiornika lub maszyny i zaopatrzone w urzadzenia do równowa¬ zenia sil, dzialajacych w kierunku osio¬ wym, oraz momentów zginajacych, fig. 5 — przewód rurowy, zaopatrzony w zagiecie i wchodzacy swym koncem do dlawnico- wego zlacza wyrównawczego oraz wypo¬ sazony w urzadzenie do przejmowania sil sciskajacych, wytwarzajacych sie w za¬ gieciu przewodu, fig. 6 — przewód ruro¬ wy ze zlaczami wyrównawczymi oraz srodkami do wytwarzania dodatkowych sil sciskajacych, fig. 7 — zawór z umie¬ szczonymi po obu jego stronach urzadze¬ niami do wytwarzania sil odciazajacych, fig. 8 — zagiecie przewodu rurowego, któ¬ rego jedno ramie jest wykonane w ksztal¬ cie nurnika i który jest zaopatrzony w tlok odciazajacy, równiez wykonany w postaci nurnika, fig. 9 — urzadzenie po¬ detne do uwidocznionego na fig. 8, lecz rózniace sie tym, ze nurnik odciazajacy jest zastapiony mieszkiem przeponowym.Na fig. 1 cyfra 1 oznacza kolano prze¬ wodu rurowego. Przewód rurowy, przy¬ laczony do konca 2 kolana, podlega dzia¬ laniu — dzieki istnieniu zakrzywienia — cisnienia czynnika roboczego, dzialajace¬ go w kierunku strzalki 3. Do równowa¬ zenia tej sily przeznaczony jest cylinder 4, w którym osadzony jest przesuwnie tlok 5. Cylinder 4 jest umocowany nie¬ ruchomo i jest p/olaczony na swym tylnym koncu poprzez rurke 6 z przewodem ruro¬ wym wzglednie kolanem 1, tak iz czynnik roboczy oddzialywa na powierzchnie tyl¬ na 7 tloka 5. Tlok ten jest polaczony za pomoca tloczyska 8 i dzwigni 9, ewentual¬ nie z zastosowaniem prowadzenia krzy- zulcowego, z pierscieniem 10, osadzonym na górnym ramieniu kolana 1.Przeswit cylindra odpowiada przeswi¬ towi przewodu rurowego, tak iz na tlok 7 wywierane jest przez czynnik roboczy ci¬ snienie, równe cisnieniu, wywieranemu przez ten czynnik na kolano przewodu, lecz skierowane odwrotnie. Odcinek prze¬ wodu, przylaczony do konca 2 kolana, zo¬ staje przez to odciazony od sily, dzialaja¬ cej w kierunku, oznaczonym strzalka 3.Przy przepuszczaniu niektórych czyn¬ ników roboczycht np. pary ldb srodków nadzerajacych, dobrze jest zasilac cylin¬ der 4 srodkiem nie goracym wzglednie nie nadzerajacym. W takich przypadkach cy¬ linder moze byc napelniony ciecza pomoc¬ nicza, np. woda, otrzymana przez skrapla¬ nie pary, olejem wytrzymalym na wysokie temperatury itd., tak iz tlok 7 moze byc wtedy zaopatrzony w zwykle uszczelnienie kolnierzowe lub dlawnicowe, które sa bar¬ dziej szczelne na ciecz, a czynnik roboczy wywiera swój nacisk na ciecz pomocnicza i dopiero za posrednictwem tej cieczy — na tlok, Powyzsze oddzialywanie moze byc dokonywane równiez z zastosowaniem we- zownic, edwadniaczy, przepon lub podob¬ nych narzadów.Na fig. 2 pomiedzy odcinkami 11 i 12 przewodu rurowego umieszczone jest zla¬ cze wyrównawcze 13 w ksztalcie litery U.Odcinek 11 jest osadzony nanieruchomym podparciu 14, a odcinek 12 — na nierucho¬ mym podparciu 15. Podczas rozgrzewania sie przewodu rurowego zlacze wyrównaw- — 4 —cze 13 ulega sciskaniu. Wskutek tego w zla¬ czu powstaja sily reakcji, które oddzialy¬ waja na odcinki 11, 12 przewodu rurowego.W celu odciazenia odcinków przewodu ru¬ rowego od tych sil kazdy z odcinków 11, 12 jest wyposazony w poblizu zlacza wyrów¬ nawczego 13 w urzadzenie odciazajace.Urzadzenie to zawiera ciezar 16, umiesz¬ czony na dzwigni 17* Dzwignia 17 jest osa¬ dzona walhliwie na nieprzesuwnej osi 18.Dzwignia ta jest zespolona z kólkiem ze¬ batym 19, osadzonym obrotowo na osi 18 i zazebiajacym sie z zebatka 20, polaczona z pierscieniami 21, umocowanymi na od¬ nosnym odcinku przewodu rurowego. Cie¬ zar 16 oddzialywa swa waga na kólko ze¬ bate i zebatke z sila zalezna, od nachylenia dzwigni 17 i wytwarza sile przesuwajaca wzglednie ciagnaca, oddzialywajaca na od¬ cinek 11 przewodu rurowego. Nachylenie poszczególnych dzwigni 17 nastawia sie tak, aby sily reakcji, wytwarzane przez zlacze wyrównawcze 13, byly zrównowa¬ zone w znacznym stopniu. Przy polozeniu dzwigni, przedstawionym na rysunku, zla¬ cze wyrównawcze 13 jest rozciagniete.W tym przypadku, nawet przy nieczynnym przewodzie, zlacze wydluzkowe 13 bedzie wytwarzalo sily. oddzialywajace na odcin¬ ki 11, 12 przewodu rurowego przy poloze¬ niu dzwigni 17, przedstawionym, na rysun¬ ku. Wskutek wydluzania sie przewodu pod dzialaniem ciepla dzwignie 17 zostaja po¬ krecone w kierunku ich polozenia piono¬ wego. W chwili osiagniecia tegp polozenia ciezary 16 nie wytwarzaja zadnych sil, od¬ dzialywajacych na podstawowe czesci zla¬ cza wyrównawczego. Dobrze jest nadac zlaczu taka budowe, aby nastepowal wolny od naprezen stan zlacza wyrównawczego 13, a wiec naprezenie wstepne zlacza, zo¬ staje zniesione. Przy dalszym wydluzaniu sie pod dzialaniem ciepla tego zlacza dzwi¬ gnie 17 przechylaja sie jeszcze bardziej w kierunku przeciwnym poza polozenie pionowe i wytwarzaja sily ciagnace, od¬ dzialywajace na odcinki przewodu ruro¬ wego w celu zrównowazenia sil sciskaja¬ cych, wytwarzanych przez zlacze wyrów¬ nawcze 13.Fig. 3 przedstawia takiez wykonanie przewodu rurowego ze zlaczem, wyrów¬ nawczym w ksztalcie litery U, jak na fig. 2.Urzadzenie odciazajace jest tu uzupelnio¬ ne urzadzeniem dodatkowym, sluzacym do zrównowazenia sil, sciskajacych odcinki 11, 12 przewodu rurowego pod dzialaniem cisnienia czynnika roboczego. Mianowicie zebatki 20 sa wyposazone na ich wolnych koncach w tloki 22, które sa osadzone prze¬ suwnie w jednym wspólnym cylindrze 23* Cylinder ten mniej wiecej posrodku jest polaczony za pomoca przewodu 24 np. z odcinkiem 12 przewodu rurowego, tak iz cisnienie w tym odcinku, jak równiez i w odcinku 11 oddzialywa bezposrednio w przestrzeni, mieszczacej sie miedzy oby¬ dwoma tlokami 22. A wiec czynnik roboczy wytworzy w cylindrze 23 sprzezone sily, które beda dzialaly w kierunkach, ozna¬ czonych strzalkami 25 i 26, i beda odpo¬ wiadaly swa wielkoscia silom, dzialajacym w zagieciach przewodu. Odcinki 11 i 12 przewodu rurowego sa przy takim wyko¬ naniu urzadzenia odciazone od sil, dziala¬ jacych w kierunku osiowym i powstajacych zarówno wskutek sprezynowania zlacza wyrównaczego, jak i wskutek cisnienia czynnika roboczego.Fig. 4 przedstawia urzadzenie do zrów¬ nowazenia sil osiowych, powstajacych w zagieciu 27 przewodu rurowego 28, zaopa¬ trzonego równiez w narzady, sluzace do zrównowazenia momentów zginajacych, powstajacych wskutek wydluzania sie pod dzialaniem ciepla w miejscu przylaczenia przewodu rurowego do zbiornika lub ma¬ szyny 29. Do zrównowazeinia sil sciskaja¬ cych, powstajacych wskutek zmiany kie¬ runku przeplywu, to jest cisnienia czynnika roboczego, sluzy urzadzenie, odpowiada¬ jace fig. li zawierajace cylinder 30 oraz — 5 —przesuwajacy sie w nim tlok 31, który za pomoca tloczyska 32 jest polaczony z pier¬ scieniem 33, umocowanym na przewodzie 28 w poblizu zagiecia 27. Koniec tylny cylindra 30 jest polaczony rurka 34 z gló¬ wnym przewodem rurowym 28. Pierscien 33 posiada wystajace ku dolowi ramie 35, które oddzialywa na ciezar 36. Ciezar ten moze przesuwac sie po obu bocznych lapach 37 i 38 ramienia 39 dzwigni dwu- ramiennej, osadzonej wahliwie na nieru¬ chomej osi 40. Drugie ramie 41 tej dzwi¬ gni jest polaczone z ramieniem 42, przy¬ mocowanym do pierscienia 43. Pierscien ten jest mocno osadzony na przewodzie rurowym 28 w poblizu miejsca jego przy¬ laczenia 44.Gdy przewód rurowy znajduje sie pod dzialaniem goracego czynnika roboczego, bedacego pod cisnieniem, to sily, dzialaja¬ ce na zagiecie 27 w kierunku oznaczo¬ nym strzalka 45, zostaja zrównowazone silami, dzialajacymi w kierunku oznaczo¬ nym strzalka 46. Tlok 31 wywiera nacisk niezaleznie od wydluzania sie przewodu rurowego 28, powodowanego wysoka tem¬ peratura czynnika roboczego. Wskutek tego wydluzania sie powstaje w miejscu 44 moment zginajacy, dzialajacy w kierun¬ ku oznaczonym strzalka 47. Ten moment zginajacy zostaje zrównowazony przez to, ze przy przesuwaniu sie- pierscienia 33 wraz z ramieniem 35 w lewo (wskutek wy¬ dluzania sie pod dzialaniem ciepla) ciezar 36 przesuwa sie na lape 37 ramienia 39, wskutek czego powstaje w stosunku, do osi 40 taki moment obrotowy, ze sila, z która ramie 41 oddzialywa na ramie 42, jest skierowana wtedy w dól i wytwarza moment przeciwdzialajacy w kierunku strzalki 48, a wiec odwrotnym do ozna¬ czonego strzalka 47. Im silniejsze jest wy¬ dluzacie sie przewodu, tym wiekszy jest moment zginajacy, dzialajacy w kierunku oznaczonym strzalka 47, lecz tym wiek¬ szy jest równiez i moment przeciwdziala¬ jacy w kierunku, oznaczonym strzal¬ ka 48.Przez wyposazenie ramienia 39 dzwigni dwuramiennej w lape 38 osiaga sie moznosc wytwarzania momentu przeciwdzialajacego w kierunku odwrotnym do podanego wyzej.Moznosc powyzsza posiada znaczenie w ta¬ kim przypadku, gdy przewód rurowy 28 zostaje ulozony z poddaniem go jak zwykle pewnemu naprezeniu wstepnemu w odnie¬ sieniu do miejsca przylaczenia 44. W tym przypadku srodkowe polozenie ciezaru 36 odpowiada takiemu stopniowi wydluzenia sie pod dzialaniem ciepla, przy którym wzmiankowane naprezenie wstepne jest do¬ kladnie zrównowazone. Oczywiscie, moga byc zastosowane przy tym przekladnie me¬ chaniczne.Fig. 5 przedstawia przyklad wykonania, w którym nacisk, wywierany na zgiecie 49 przewodu 50 w kierunku, oznaczonym strzalka 51, nie jest zrównowazony bezpo¬ srednio przez zamocowanie tego zgiecia na podparciu, lecz posrednio przy zastosowa¬ niu specjalnego urzadzenia. Urzadzenie to jest utworzone z oslony 52, otaczajacej przewód rurowy i umocowanej nierucho¬ mo, oraz z tloka pierscieniowego 53, umo¬ cowanego na rurze 50. Czynnik roboczy moze przez otwory 54 przedostawac sie z rury 50 do oslony 52 oraz do przestrzeni, znajdujacej sie z tylu tloka pierscieniowe¬ go 53, i wywierac na ten tlok nacisk w kie¬ runku strzalki 55; nacisk ten jest skierowa¬ ny odwrotnie do nacisku, wywieranego na zgiecie przewodu. Uszczelnienie wnetrza oslony 52 jest osiagane za pomoca dlawnic 56 i 57. Gdy powierzchnia robocza tloka pierscieniowego jest dokladnie równa prze¬ switowi rury 50, to nastepuje dokladne równowazenie sie wzmiankowanych na¬ cisków Odcinek przewodu rurowego, przy¬ laczony do urzadzenia odciazajacego, jest przez to odciazony od naprezen rozciagaja¬ cych, wywolywanych naciskiem na zgiecie przewodu. — 6 —Fig. 5 przedstawia dlawnicowe zlacze Wyrównawcze, które wedlug wynalazku jest umieszczone w celu równowazenia róz¬ nych sil, oddzialywajacych na przewód wzglednie dzialajacych w przewodzie, bez¬ posrednio w miejscach dzialania tych sil wzglednie w poblizu tych miejsc.W tym przypadku ma sie do czynienia ze zlaczem wyrównawczym prostej budo¬ wy, skladajacym sie z oslony 58 i dlawnic 59 i 60 oraz nie zaopatrzonym w zadne spe¬ cjalne urzadzenia, jak np. tloki odciazajace itd. Liczba dlawnic ogranicza sie w tym przypadku do dwóch; srednice uszczelek nie przekraczaja srednicy samego przewo¬ du rurowego, a powstajace w dlawnicowym zlaczu wyrównawczym sily tarcia sa wsku¬ tek tego mniejsze niz w takich zlaczach, które sa wyposazone dodatkpwo w tloki odciazajace.Przy wydluzaniu sie pod dzialaniem ciepla przewodu rurowego wedlug fig- 5 tlok 53 wykonywa w dlawnicy 57 stosunko¬ wo niewielkie ruchy, o ile wydluzenia ciepl¬ ne moga zostac wyrównane bez przeszkody w zlaczu wydluzkowym 58. W celu zapo¬ biezenia temu, by przy jakimkolwiek za¬ kleszczeniu sie w dlawnicy 59 wydluzanie sie cieplne przewodu nie przeksztalcalo sie w zbyt duzy przesuw w oslonie 52 na ru¬ rze 49 po obydwóch stronach dlawnicy 56 umieszczone sa oporki 56* i 56".Urzadzenie odciazajace wedlug fig. 5, umieszczone, przy zgieciu przewodu, nabie¬ ra szczególnego znaczenia wtedy, gdy trze¬ ba rozwiazac zagadnienie nie tylko odcia¬ zenia odcinków przewodu od powstajacych w nich naprezen rozciagajacych, lecz, od¬ wrotnie, wytworzenia w nich naprezen sciskajacych o pewnej okreslonej wiel¬ kosci. Wi tym przypadku tlokom pierscie¬ niowym 53 takich urzadzen odciazajacych, jak uwidoczniono na fig. 5, nadaje sie po¬ wierzchnie robocza wieksza od przeswitu przewodu rurowego* W ten sposób wycho¬ dzi sie juz poza granice odciazenia i wy¬ twarza sie pewne przeciazenie, przewaza¬ jace równowazone sily obciazenia silami sciskajacymi. Równiez i cylinder wraz z tlo* kieni, przedstawione na fig. 1, 3 i 4, nalezy, w celu przeciazenia, wykonac o wiekszej srednicy od przeswitu przewodu rurowego.Przy wytwarzaniu stanu przeciazenia przewodu, to znaczy wytwarzania w nim ostatecznie naprezen sciskajacych, nalezy równiez i w przypadku zastosowania dlawnicowych zlaczy wyrównawczych zao¬ patrywac je — w przeciwienstwie do przy¬ padku zwyklego odciazania przewodu — w tloki dodatkowe, jak to uwidoczniono np. na fig. 6. Tuodcinki 61 i 62 przewodu ruro¬ wego, zaopatrzone w tloki pierscieniowe 63 i 64, wchodza do oslony dlawnicowej 65.Powierzchnie robocze tloków pierscienio¬ wych 63 i 64 sa znowu wieksze od przeswi¬ tu odcinków 61 i 62 przewodu rurowego, Obydwa wskazane tloki stanowia przy¬ klady mozliwych rozmaitych postaci wy¬ konania. Powierzchnia robocza 66 tloka pierscieniowego 63, sluzaca do wytwarza¬ nia sily sciskajacej, znajduje sie zewnatrz oslony 65, podczas gdy odpowiadajaca jej powierzchnia 67 tloka 64 znajduje sie przy wewnetrznym koncu o dcinka 62 przewodu rurowego.Fig. 6 przedstawia w swej lewej czesci inny przyklad wykonania dlawnicowego zlacza wyrównawczego, w którym prawy odcinek 61 przewodu rurowego jest pola¬ czony z tuleja wewnetrzna 68 zlacza, a le¬ wy odcinek 69 przewodu — z tuleja ze¬ wnetrzna 70. Tuleja wewnetrzna 68 jest i w tym przypadku zaopatrzona w tlok pierscieniowy 72, osadzony w dlawnicy 71 i posiadajacy rozmiary, odpowiadajace roz¬ miarom poprzednio wzmiankowanego tloka pierscieniowego.Fig. 7 przedstawia przyklad korzystne¬ go wykonania urzadzenia do wytwarzania sil przeciwdzialajacych, dzialajacych na zasuwe zaworowa 73, umieszczona w prze¬ wodzie rurowym 74. Gdy zasuwa zaworo- — 7 —wa 73 jest ustawiona w polozenie zamknie¬ cia, to na którakolwiek jej strone, zwróco¬ na ku czynnikowi roboczemu, w danym np. przypadku na Jej lewa strone, wywierany jest nacisk, który powoduje w odpowiednim odcinku przewodu rurowego naprezenia rozciagajace. Urzadzenia wedlug wynalaz¬ ku powoduja nie tylko zrównowazenie tych naprezen rozciagajacyeh, lecz i wytwarza¬ nie sie ostatecznie w omawianym odcinku przewodu rurowego naprezen sciskajacych.Urzadzenia te skladaja sie z takichze cze¬ sci, co i urzadzenie odciazajace, uwidocz¬ nione na fig. 5, a mianowicie z oslon 75 i 76, otaczajacych przewód rurowy 74, oraz z tloków pierscieniowych 77 i 78, umocowa¬ nych na przewodzie rurowym. Oslony 75 i 76 sa nieruchome i sa ustawione na wspól¬ nej plycie podstawowej 79. Oslona 75, znaj¬ dujaca sie w^ lewej czesci urzadzenia, jest polaczona rurka 80 z odcinkiem przewodu, znajdujacym sie po prawej stronie zasuwy zaworowej 73, a oslona 76, znajdujaca sie w prawej czesci urzadzenia, jest polaczona rurka 81 z odcinkiem przewodu, znajdu¬ jacym sie po lewej stronie tej zasuwy.Skutkiem takiego rozmieszczenia i wyko¬ nania urzadzenia jest to, ze urzadzenie 76, 78, znajdujace sie po prawej stronie, dzia¬ la wtedy, gdy lewy odcinek przewodu ru¬ rowego 74 jest pod cisnieniem czynnika ro¬ boczego (przy zamknietej zasuwie zaworo¬ wej 73), a urzadzenie 75 i 77, znajdujace sie po lewej stronie, wtedy, gdy prawy od¬ cinek przewodu znajduje sie w takichze warunkach pod cisnieniem. W tych warun¬ kach zadne w ogóle czesci zlacza lub po¬ laczenia przewodu, a wiec równiez i zlaczy kolnierzowych 82 i 83 oslony zaworowej, nie sa wystawione na rozciaganie.Poniewaz powierzchnie robocze tloków pierscieniowych 77 i 78 odpowiednio do po¬ wyzszych rozwazan wykonane sa, najle¬ piej, wieksze niz przeswit prawego odcinka przewodu rurowego, wiec tlok 77 wzgled¬ nie 78 (oraz ewentualnie inne tloki, umiesz¬ czone na przewodzie) przejmuje w odnie¬ sieniu do zlacza kolnierzowego czesc pracy srub, tak iz sruby te moga byc odpowied¬ nio mniejsze (slabsze).Na fig. 8 uwidoczniony jest pirzyklaid wykonania zagiecia przewodu rurowego, w którym zadanie odciazenia wzglednie po¬ wiekszonego odciazenia wykonywa nie tlok pierscieniowy, lecz nurnik 85, osadzony przesuwnie w oslonie 84 i przeprowadzony przez dlawnice 89* Ramie 86 zgietego' prze¬ wodu rurowego jest w tym przypadku wy¬ konane równiez w postaci nurnika i prze¬ chodzi przez oslone 84 oraz dlawnice 87 i 88. Koniec ramienia 86, posiadajacy ksztalt nurnika, jest zaopatrzony w otwór 90, przypadajacy w normalnych warunkach pracy urzadzenia mniej wiecej posrodku oslony 84. Do kolnierza 91 przymocowane zostaje drugie ramie zagietego przewodu rurowego. Nurnik 85 jest polaczony za po¬ moca linki lub lancucha 92 z miejscem 93 odcinka 86 przewodu rurowego, przy czym linka ta lub lancuch opasuje krazek 94 lub -podobny narzad, umocowany na oslo¬ nie 84.W celu odciazenia powiekszonego po¬ wierzchni roboczej nurnika 85 w przedsta¬ wionym przykladzie wykonania nadaje sie jej wieksze rozmiary niz przeswitowi od¬ cinka 86 przewodu rurowego. Gdy narzady, laczace nurnik 85 z koncem (ramieniem) 86 przewodu rurowego, skojarzy sie z prze¬ kladnia mechaniczna, to nurnikowi 85 mozna nadawac odpowednio dowolne po¬ zadane rozmiary, w celu np. dostosowania sie do danych warunków miej sca wzgled¬ nie w celu otrzymania malegoi tarcia w dlawnicy.Na fig. 9 uwidocznione jest zagiecie przewodu rurowego, które w swej budowie zasadniczej odpowiada fig. 8. Róznica po¬ lega na tym, ze zamiast nurnika '85 zasto¬ sowany jest narzad sprezynujacy w postaci mieszka 95. Daje to te korzysc, ze unika sie zastosowania • dlawnicy i powodowanego — 8 —przez to tarcia- Linka 92 jest umocowana W poblizu zewnetrznego dna 96 mieszka.W przypadku, w którym ma byc wytwo¬ rzone w odcinkach przewodu rurowego na¬ prezenie sciskajace, urzadzenie, przedsta¬ wione na fig. 2 i 3 i sluzace do równowaze¬ nia sprezystych sil reakcji sprezynujacego zlacza wyrównawczego, musi byc nastawio¬ ne nieco inaczej, a mianowicie tak, aby dzwignie 17 w chwili, gdy zlacze wyrów¬ nawcze 13 jest wolne od wszelkich napre¬ zen, jeszcze nie dochodzily do swego polo¬ zenia pionowego. PL