Do krótkotrwalego wlaczania urzadzen uskutecznia sie za pomoca cewki dlawiko- do spawania oporowego stosuje sie obecnie wej ze rdzeniem zelaznym, wlaczonej mi^- wylaczniki z wielkimi naczyniami, wypel- dzy zródlo pradu spawajacego a transfor- nionymi para rteci, wlaczone bezposrednio mator do spawania, przy czym zdolnosc lub posrednio w pierwotny obwód transfor- dlawienia tej cewki zalezy od przebiegaja- matora do spawania. Te wielkie naczynia cego przez jej rdzen stalego strumienia ma¬ sa bardzo kosztowne, a przy tym z powodu gnetycznego, wytwarzanego za pomoca ich duzej wrazliwosci na wstrzasy nadaja cewki pradu stalego, nawinietej na ten sie jedynie do instalacji nieprzenosnych. rdzen. Ten prad staly jest rozrzadzany Dzieki niniejszemu wynalazkowi te koszto- pod wzgledem natezenia i czasu trwania wne i niepewne w dzialaniu naczynia przez regulator natezenia lub napiecia oraz wylacznikowe w obwodzie pierwotnym przez regulator czasu przeplywu pradu, transformatora do spawania staja sie Równolegle do transformatora do spawa- zbedne. nia mozna tez przylaczyc z korzyscia wy- Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze- lacznik zwarciowy, lub tez wlaczyc w sze- nia do oporowego spawania elektrycznego, reg z transformatorem osobny wylacznik w odznaczajacego sie tym, ze krótkotrwale celu zupelnego przerwania pradu w trans- regulowanie natezenia pradu spawajacego formatorze podczas przerw spawania.Transformator do spawania moze byc zasilany pradem zmiennym o czestotliwo¬ sci 50 wzglednie 60 okresów. Najkorzyst¬ niej jest jednak zasilac transformator pra¬ dem zmiennym o czestotliwosci sredniej lub nawet wielkiej, np. pradem zmiennym o czestotliwosci od 300 do 20000 okr/sek.Urzadzenie wedlug wynalazku jest zna¬ mienne tym, ze posiada zródlo pradu spa¬ wajacego z przylaczonym do niego trans¬ formatorem do spawania oporowego oraz cewke dlawikowa, posiadajaca namagneso¬ wanie poczatkowe i wlaczona w obwód pierwotny transformatora do spawania, a takze zródlo pradu stalego z przyrzada¬ mi do regulacji natezenia oraz czasu trwa¬ nia pradu stalego, przeplywajacego przez cewke dlawikowa.Cecha znamienna urzadzenia jest tez wylacznik zwarciowy, przylaczony równo¬ legle do transformatora do spawania, albo tez wylacznik, polaczony szeregowo z tym transformatorem. Jako zródlo pradu spa¬ wajacego moze sluzyc pradnica, napedza¬ na przez silnik, najlepiej zas pradnica cze¬ stotliwosci sredniej lub wielkiej, przy czym silnik napedzajacy moze jednoczesnie na¬ pedzac narzady do rozrzadzania pradu sta¬ lego, sluzacego do rozrzadzania cewki dla¬ wikowej, oraz narzady do rozrzadzania wylaczników.Stosowanie do urzadzen do spawania oporowego cewki dlawikowej o poczatko¬ wym namagnesowaniu pradem stalym, re¬ gulujacej prad spawajacy w krótkich od¬ stepach czasu, posiada w kazdym razie licz¬ ne zalety techniczne. Mozna mianowicie w ten sposób osiagnac takie same wyniki jak za pomoca znanych kosztownych przyrza¬ dów wylacznikowych i to w sposób znacz¬ nie tanszy i bardziej niezawodny w dziala¬ niu. W obwodzie pradu stalego cewki dla¬ wikowej wlacza sie przy tym zaledwie drobny ulamek calej mocy pradu spawaja¬ cego. Prad staly do zasilania cewki dlawi¬ kowej uzyskuje sie najlepiej za posrednic¬ twem prostownika o siatkach rozrzadza¬ nych przez mechaniczne narzady sprzezone z pradnica, np. przez wylaczniki walcowe.Pierscienie slizgowe tych walców pokrywa¬ ja sie z biegiem czasu, przy dluzszym uzy¬ ciu, materialem szczoteki co ,moze byc po¬ wodem zaklócen w przeplywie pradów siatkowych. Wynalazek niniejszy pozwa¬ la usunac równiez i te wade. Oprócz tego obsluga calej instalacji, zwlaszcza zas na¬ stawianie na czas, jest dzieki wynalazkowi znacznie uproszczona, w wyniku czego osia¬ ga sie znacznie szybsze kolejne przebiega¬ nie okresów spawania, Ponadto wedlug niniejszego wynalazku mechaniczny rozrzad siatek prostownika, zasalajacego obwód cewki dlawikowej, przylaczony do pradu stalego, jest zasta¬ piony przez urzadzenie rozrzadcze do krót¬ kotrwalego wlaczania, pracujace czysto elektrycznie; do siatek dwuanodowego lub wieloanodowego prostownika doprowadza sie mianowicie w ciagu okresu czasu dowol¬ nie nastawianego napiecie siatkowe dodat¬ nie wzgledem katody. Dodatnie zanikaja¬ ce napiecie siatkowe wytwarza sie np. za pomoca rozladowania kondensatora. Roz¬ ladowanie kondensatora moze byc z korzy¬ scia rozrzadzane za pomoca lampy pomoc¬ niczej o siatce rozrzadzanej synchronicznie z siecia zasilajaca prostownik. Rozladowy¬ wanie kondensatora moze byc przy tym wy¬ wolywane za pomoca przycisku, uruchamia¬ nego recznie. W przypadku punktowego spawania liniowego przycisk ten jest nape¬ dzany mechanicznie, tak iz mozna osiagnac dowolne potrzebne nastepstwo punktów.W obwodzie siatkowym lampy pomocni¬ czej mozna umiescic synchronicznie pracu¬ jacy wylacznik, powodujacy przerwy w przebiegu spawania.Na rysunku przedstawione sa tytulem przykladu schematycznie trzy odmiany urzadzenia wedlug wynalazku.Fig. 1 przedstawia uklad polaczen in¬ stalacji do punktowego spawania oporowe- - 2 -go z dlawikiem o namagnesowaniu poczat¬ kowym za pomoca pradu stalego, wlaczo¬ nym w pierwotny obwód transformatora do spawania; fig. 2 przedstawia uklad pola¬ czen innej odmiany instalacji do oporowe¬ go spawania punktowego z dlawikiem o na¬ magnesowaniu poczatkowym za pomoca pradu stalego, wlaczonym w obwód pier¬ wotny transformatora do spawania, oraz urzadzenie rozrzadcze dla prostownika, dostarczajacego prad staly do dlawika; fig. 3 przedstawia czesc ukladu polaczen instalacji do oporowego punktowego spa¬ wania liniowego; w koncu fig. 4 przedsta¬ wia w postaci wykresu zaleznosc pomiedzy napieciem na kondensatorze, powodujacym przeplyw''pradu spawania, a czasem spa¬ wania, wzglednie polozeniami kontaktów rozrzadczych tego kondensatora przy punk¬ towym spawaniu liniowym.Na fig. 1 cyfra 1 oznacza pradnice do spawania, np. pradnice czestotliwosci sred¬ niej lub wielkiej, której wzbudnica 2 jest zasilana z sieci 3 pradu stalego za posred¬ nictwem wylacznika i regulatora 4. Prad wzbudzajacy moze byc przy tym dostoso¬ wywany do chwilowych potrzeb. Pradnica 1 jest polaczona z transformatorem 5 do spa¬ wania, którego uzwojenie wtórne 6 jest po¬ laczone z elektrodami 7 i 8 do spawania, pomiedzy którymi znajduje sie spawany przedmiot, np. dwie spawane ze soba bla¬ chy 9 i 10. Do pierwotnego uzwojenia 11 transformatora do spawania przylaczony jest równolegle przewód zwarciowy 12, który mozna zamykac za pomoca wylaczni¬ ka zwarciowego 13. W przewód 14, pro¬ wadzacy od pradnicy do transformatora do spawania, wlaczony jest dlawik 15, posia¬ dajacy np. trójramienny rdzen magnetycz¬ ny 16 oraz uzwojenie wzbudzajace 17, za¬ silane pradem stalym. Cewki 18 i 19 sa natomiast zasilane pradem zmiennym.Uzwojenie 17 jest zasilane pradem stalym, uzyskiwanym przez wyprostowanie w pro¬ stowniku rteciowym 20 pradu zmiennego, dostarczanego z pradnicy 1. Prostownik ten jest rozrzadzany przez siatki 21.Pradnica 1 do spawania jest napedzani w przedstawionym na rysunku przykladzie wykonania przez silnik 23, zasilany pra¬ dem z sieci trójfazowej 22, przy czym sil¬ nik ten napedza jednoczesnie walce prze¬ lacznikowe 27, 28, 29, 30 za posrednictwem przekladni 24, oraz walce przelacznikowe 32 i 33 za posrednictwem innej przeklad¬ ni 31.Walce przelacznikowe 27 i 28 sa pola¬ czone za posrednictwem zródla pradu 34 z wylacznikiem zwarciowym 13, urucha¬ mianym elektromagnetycznie. Nalezy zau¬ wazyc, ze cewka dlawikowa posiada wtedy male wymiary, gdy jej indukcyjnosc przy przerwanym doplywie pradu stalego nie jest zbyt wielka. Jezeli jednak indukcyj¬ nosc cewki zmniejsza sie, to Wraz z tym wzrasta na j mniej 3za wartosc natezenia pradu zmiennego, przeplywajacego w okre¬ sach przerw w spawaniu. Jest przeto rze¬ cza korzystna zwierac lub odlaczac trans¬ formator podczas pauzy w spawaniu za po¬ moca odpowiedniego wylacznika. Wylacz¬ nik ten, który nie potrzebuje wlaczac i od¬ laczac znaczniejszych mocy, i który moze byc wykonany np. w postaci wylacznika su¬ chego lub wylacznika walcowego, najlepiej jest sprzac — jak to zaznaczono na rysun¬ ku — z walkiem rozrzadczym obwodu pra¬ du stalego. Zamiast wylacznika zwarcio¬ wego mozna tez stosowac wylacznik w ob¬ wodzie pierwotnym transformatora do spa¬ wania, otwierany podczas przerw pracy.Wylaczniki walcowe 29, 30, 32, 33 urucha¬ miaja jedno ze znanych urzadzen do roz¬ rzadu siatki, skladajace sie ze zródla na¬ piecia stalego 36 dla dodatniego napiecia oraz takiegoz zródla 35 dla ujemnego na¬ piecia siatkowego i opornika ochronnego 37.Wylacznik 38 umozliwia wylaczanie calej instalacji. Obie anody prostownika sa oznaczone cyfra 39. Prostownik ten jest przylaczony np. za pomoca zaopatrzonego — 3 —w zaczepy transformatora 40 do pradni¬ cy 1. Regulacja napiecia moglaby tez byc uskuteczniana nie przez transformator 40 z zaczepami, lecz przez odpowiedni dobór kata zaplonu dla siatek 21.Czas spawania nastawia sie za pomoca walców 29, 30, przesuwajac jeden walec, np. walec 30. Czas spawania mozna rów¬ niez nastawiac przez zmiane liczby obro¬ tów walców za pomoca zmiennej przeklad¬ ni 24. Walce 27 i 28, zbudowane i ustawio¬ ne podobnie jak walce 29 i 30, sluza do wy¬ laczania podczas spawania przekaznika 13, wskutek czego usuwa sie zwarcie transfor¬ matora. Walce 32 i 33 sluza do nastawia¬ nia pauzy spawania. Jezeli walce 32 i 33 obracaja sie dwa razy wolniej, niz walce 27 i 28, to przepuszczany jest zawsze jeden okres spawania; jezeli obracaja sie one trzy razy wolniej niz walce 27 i 28, to przepusz¬ czane sa zawsze dwa okresy spawania. Im wieksza jest przekladnia, tym dluzsze sa pauzy pomiedzy poszczególnymi punktami spawania. Stopien zachodzenia na siebie odcinków kontaktujacych na obwodzie wal¬ ców 32 i 33 nalezy tak zmniejszac w miare powiekszania przekladni, aby czas za¬ mkniecia obwodu zgadzal sie z czasem spa¬ wania.Za pomoca opisanego urzadzenia moz¬ na osiagnac czasy spawania krótsze niz 0,01 sek, tak iz sposób ten nadaje sie i do spawania metali lekkich.Dalsza zaleta wynalazku polega na tym, ze mozna z latwoscia zmieniac równiez i natezenie pradu spawajacego, co w oma¬ wianym przykladzie wykonania usku¬ tecznia sie po prostu przez regulacje stalego napiecia prostownika za pomoca siatek.Poniewaz do rozrzadzania obwodu pra¬ du stalego potrzebne sa jedynie niewielkie moce, przeto mozna stosowac wylaczniki kazdego typu, np. wylaczniki kciukowe lub wylaczniki walcowe. Do zasilania cewki pradem stalym mozna równiez zastosowac osobna mala pradnice pradu stalego o roz¬ rzadzanym wzbudzeniu.Urzadzenie wedlug wynalazku nadaje sie szczególnie dobrze do stosowania w in¬ stalacjach do spawania przy pomocy pra¬ dów wielkiej czestotliwosci, poniewaz stru¬ mien magnetyczny w dlawiku jest wówczas slaby, a zatem dlawik moze posiadac male wymiary. Stosujac prady wielkiej czesto¬ tliwosci mozna osiagnac bardzo krótkie czasy spawania. W tym przypadku zmniej¬ sza sie równiez moc pradu stalego, potrze¬ bna do zasilania cewki magnesujacej, co znowu wplywa korzystnie na wymiary na¬ rzadów calego obwodu pradu stalego.W odmianie wykonania wedlug fig. 2 zródlo pradu zmiennego, dostarczajace pradu spawajacego, np. pradnica 1 pradu zmiennego, jest polaczone z pierwotnym uzwojeniem 11 transformatora do spawa¬ nia za posrednictwem dlawika 15, nama¬ gnesowanego za pomoca pradu stalego.Dlawik posiada np. trójramienny rdzen magnetyczny 16, cewki pradu zmiennego 18 i 19 oraz uzwojenie wzbudzajace 17, za- silane pradem stalym. Transformator do spawania posiada rdzen zelazny 5 oraz uzwojenie wtórne 6, polaczone z elektroda¬ mi 7 i 8 do spawania, za pomoca których wykonuje sie spawanie punktowe blach 9 i 10.Prostownik 42 z siatkami rozrzadczymi 78, 79, 80, zasilany z sieci 41 pradu trójfa¬ zowego poprzez oporniki zabezpieczajace oraz wylaczniki, zasila poprzez opornik 43 uzwojenie 17 pradu stalego dlawika 15, przy czym uzwojenie to jest polaczone równolegle z kondensatorem 44. Przewód 45 prowadzi do gwiazdowego punktu 0 sie¬ ci poprzez wylacznik i opornik zabezpie¬ czajacy.Siec pradu trójfazowego 41 zasila tez poprzez oporniki zabezpieczajace i wylacz¬ niki oraz poprzez przesuwnik fazowy, po¬ przez regulowany opornik 48 oraz poprzez cewke dlawikowa 49, posiadajaca wysokie — 4 —nasycenie, transformator siatkowy 50, do¬ starczajacy poprzez opornik 51 napiecia siatkowego lampie wyladowczej napelnio¬ nej gazami lub parami, np, lampie 52 z ka¬ toda zarowa. Przelacznik przyciskowy 53 w przedstawionym na rysunku polozeniu laczy dodatni biegun pomocniczego prosto¬ wnika 56 poprzez opornik 55 z kondensa¬ torem 54, dostarczajacym dodatniego na¬ piecia siatkowego dla prostownika 42. Na¬ cisniecie przycisku 53 powoduje rozlado¬ wanie kondensatora 54 poprzez lampe 52, tak iz prostownik 42 otrzymuje dodatnie napiecie siatkowe, wskutek czego wlaczony zostaje prad staly dlawika 15.Czesci 59 i 60 sa to baterie, dostarcza¬ jace siatkom ujemnych napiec poczatko¬ wych. Czesci 61, 62, 63, 64 sa opornikami.Bateria 65 dostarcza poprzez regulowany opornik 66 prad zarzenia dla katody 67 lampy pomocniczej 52, rozrzadzanej za po¬ moca siatki rozrzadczej 68.Katoda 69 prostownika 42 jest zasilana np. z baterii zaplonowej 70 za posrednic¬ twem opornika 71. Oprócz tego siec pradu zmiennego 41 zasila poprzez oporniki za¬ bezpieczajace oraz wylaczniki transforma¬ tor pomocniczy 72, który z kolei zasila dwie stale palace sie elektrody pomocnicze 73 i 74 prostownika 42. Liczba 75 oznacza opornik, a liczba 76 — cewke dlawikowa.Opisane wyzej urzadzenie wedlug fig. 2 dziala w sposób nastepujacy.Do siatek 78, 79, 80 prostownika 42 dla spowodowania przeplywu pradu spawania doprowadza sie napiecie dodatnie wzgle¬ dem katody, znoszace ujemny potencjal ry¬ glujacy, przy czym to dodatnie napiecie jest wywolane przez rozladowanie odpo¬ wiedniego zasobnika energii, np. kondensa- *ora 54.Stosowanie dlawika, zasilanego z pro¬ stownika 42, posiada te wielka zalete, ze wystarcza tu urzadzenie prostownicze o bardzo malych wymiarach, tak iz urza¬ dzenie wedlug wynalazku nadaje sie na¬ wet dla przenosnych instalacyj do spawa¬ nia.Najprosciej jest tak wykonac uklad po¬ laczen, aby kondensator, powodujacy prze¬ plyw pradu spawania, byl ladowany a na¬ stepnie rozladowywany poprzez oporniki, siatki i katode prostownika, dostarczajace¬ go pradu stalego do dlawika. W tej naj¬ prostszej postaci ukladu polaczen urzadze¬ nie wedlug wynalazku daje sie stosowac je¬ dynie dla dlugich czasów spawania, ponie¬ waz czas ten zalezy od chwili wlaczenia przycisku 53. Moment wlaczenia przyci¬ sku moze sie znajdowac w dowolnym miej¬ scu fali napiecia sieci, co spowodowac moze róznice czasu pomiedzy poszczególnymi spawaniami. Tego uniknie sie przez lampe pomocnicza, która wlacza prostownik nie¬ zaleznie od momentu wlaczenia, zawsze w tym samym . momencie fali napiecia.W przypadku stosowania prostowników trójfazowych i dla czestotliwosci 50 okr/sek róznica moze wynosic np. do 6,6/1000 sek.Mozna jednak dostosowac urzadzenie we¬ dlug wynalazku równiez i do krótkich cza¬ sów spawania, a mianowicie w ten sposób, ze rozladowanie kondensatora przeprowa¬ dza sie poprzez pomocniczy obwód wylado¬ wania w gazie lub parze, a wiec np. poprzez lampe 52. W polozeniu spoczynkowym przelacznika przyciskowego 53 kondensa¬ tor 54 jest ladowany przez zródlo 56 na¬ piecia stalego. Przy nacisnietym przyci¬ sku kondensator 54 rozladowuje sie po¬ przez pomocniczy obwód wyladowania, a wiec poprzez lampe 52 oraz poprzez przewody prowadzace do siatki lampy 42, jednakze dbpiero poczynajac od chwili, w której potencjal ryglujacy baterii 59 przestanie skutecznie dzialac dzieki trans¬ formatorowi siatkowemu 50. Transforma¬ tor siatkowy 50 jest zasilany z sieci 41, za¬ silajacej prostownik, poprzez przesuwnik fazowy 47 oraz cewke dlawikowa 49 o wy¬ sokim stopniu nasycenia. Pierwszy z tych zabiegów, mianowicie zastosowanie lampy — 5 -pamocniazej, pociaga za soba ten wynik, ze zajplon lampy 52 nastepuje zawsze w tej samej chwili, odniesionej do fazy napiecia zmiennego, wskutek czego prostownik 42 zapala sie zawsze dla tego samego kata fazy. Nasycony dlawik dziala w sposób znany. Napiecie wtórne transformatora siatkowego jest silnie znieksztalcane i po¬ siada wierzcholki bardzo ostre. Wiskuftek tego uzyskuje sie bardzo ostro wyznaczone momenty zaplonu lampy pomocniczej 52.Naisitawianie czasu przeplywu pradu spawania uskutecznia sie najlepiej w dro¬ dze odpowiedniego dobrania pojemnosci kondensatora. W przypadku czasów spa¬ wania krótszych nizeli polowa okresu, mozna oprócz tego nastawiac za pomoca przesuwnika fazowego chwile zaplonu pro¬ stownika 42, a przeto tez i czas przeplywu pradu spawania.Urzadzenie wedlug wynalazku umozli¬ wia bardzo dokladne i prawidlowe nasta¬ wianie czasu przeplywu pradu spawania.Umozliwia ono tez bardzo sizybkie liaste- powanie po sobie okresów przeplywu pra¬ du spawania, poniewaz po uwolnieniu przy¬ cisku 53 cala instalacja jest natychmiast gotowa do dalszej pracy, gdyz ladowanie kondensatora trwa bardzo krótko. Poza prostym przyciskiem nie potrzebne sa zad¬ ne czesci ruchome lub narazone na zuzy¬ wanie sie. Przez mechaniczne uruchamianie przycisku] 53 uklad polaczen moze byc bez trudnosci dostosowany do liniowego spa¬ wania! punktowego.Na fig. 3 przedstawiona jest odmiana ukladu polaczen wedlug fig. 2, przeznaczo¬ na do liniowego spawania punktowego'.Prostownik 42 zasila tu poprzez opornik 43 nie przedstawiony na rysunku dlawik, wla¬ czony w obwód pierwotny transformatora do spawania. Kondensator 54 oraz czesci 55 i 56 posiadaja budowe taka sama jak wedlug fig. 2. Jednakze zamiast recznego przycisku 53 wedlug fig. 2 zastosowana jest tu wahliwa dzwignia 81, poruszana mechanicznie za pomoca mimosrodu, np. za pomoca mimosrodowo osadzonego lozy¬ ska kulkowego 82, napedzanego za posred¬ nictwem skrzynki biegów 83 silnikiem syn¬ chronicznym 84, np. dwubiegunowym. Kaz¬ demu nastawieniu skrzynki biegów odpo¬ wiada pewien okreslony zakres czasów spawania. Za pomoca dalszej zmiennej przekladni 85 wprawiany jest w obrót wy¬ lacznik walcowy 86, zamykajacy i przery¬ wajacy obwód siatkowy pomocniczej lampy 52, przechodzacy przez baterie 87 oraz opornik 88. Walec 86 sluzy do wlaczania dluzszych przerw w pracy, które sa po¬ trzebne np. wówczas, gdy punkty spawa¬ nia maja byc znacznie oddalone od siebie.Jezeli stosunek przekladni wynosi np. 1:3, to jest wal wylacznika walcowego 86 obra¬ ca sie trzy razy wolniej niz wal mimosrodu 82, to lampa 52 zapala sie w odstepach co trzeci okres wystepowania napiecia zaplo¬ nu, natomiast dwa razy zaplon lampy .po¬ mocniczej 52 jest uniemozliwiony, ponie¬ waz transformator zaplonu jest wówczas zwarty.Na fig. 4 przedstawiona jest zaleznosc napiecia ladowania kondensatora 54 od czasu TL zamkniecia kontaktów ladowa¬ nia, a nadto zaleznosc nastawianego przez dtobór pojemnosci kondensatora czasu TSi lub TS2 spawania od czasu zamkniecia kon¬ taktów wyladowania. 0 ile napiecie kon¬ densatora jest wieksze niz pewna okreslo¬ na wartosc EC1 to znosi ono ujemne napie¬ cie poczatkbwe, pochodzace od baterii 60, tak iz zaczyna sie praca prostownika 42, trwajaca podczas odpowiedniego okresu pradu zmiennego. PL