Wynalazek niniejszy dotyczy samo¬ czynnych urzadzen do nastawiania hamul¬ ców, zwlaszcza hamulców wagonów kole¬ jowych, skladajacych sie z nalezacego doi zespolu drazków hamulcowych dwudziel¬ nego drazka hamulcowego, którego jedna czesc sklada sie z przesuwajacego sie wzgledem drugiej wrzeciona srubowego, na którym jest osadzony czesciowo nasrubek sprzegowy, sluzacy dlo sprzegania czesci drazka podczas hamowania, a czesciowo maisrulbek podisuwowy, przesuwany przez przesuwajacy sie osiowo na drazku hamul¬ cowym narzad sterowniczy na wrzecionie srubowym, przy czym ten narzad sterowni¬ czy podczas hamowania przesuwa sie w stosunku do drugiej czesci drazka w jed¬ nym kierunku, a podczas odhamowywania w drugim kierunku.Znane jest samoczynne urzadzenie do nastawiania hamulców, w którym krok gwintu wrzeciona srubowego nie jest samo- hamowny i w którym nasrubki podczas osiowego przesuwania sie wrzeciona obra¬ caja sie na nim. W tym znanym urzadze¬ niu dlo nastawiajnia hamulców nasrubki obracaja sie jednak i przesuwaja sie na wrzecionie srubowym tylko w jednym kie¬ runku, mianowicie w kierunku zmniejsze¬ nia zbyt wielkich luzów- Urzadzenie to jest wiec o dzialaniu jednostronnym, to znaczyf moze zmniejszac tylko zbyt wielkie luzy.Urzadzenia tego nie mozna równiez zmie¬ nic na urzadzenie dzialajace obustronnie*to {Znaczy tak, alby moglo nie tylko zmniej¬ szac zbyt wielkie luzy, lecz równiez zwiek¬ szac ibyt male luzy. Nadto z tego samego powoda zmniejszajace luz dzialanie tego urzadzenia zalezy nie tylko od suwu luz¬ nego hamulca, to znaczy od suwu, jaki tfok hamulca musi wykonywac przy hamowa¬ niu, dby klocki przesuwac poprzez odstap dlo kól, lecz równiez od suwu* wywolanego przez elastycznosc zespolu drazków ha¬ mulcowych, to znaczy od dalszego suwu tlbka hamulca podczas elastycznego pod- dlawania sie zespolu drazków hamulcowych w czasie dociskania przysunietych db kól klocków hamulcowych z zadlamym cisnie-* niem hamowniczym. Suw, wywolamy spre¬ zystoscia, zmienia sie jednak wiraz ze zmia¬ na cisnienia hamowmiczego i z tego wlasnie oraz innych powodów okazalo sie pozada¬ nym usuniecie wplywu suwu elastycznosci na zmniejszajace luz dzialanie urzadzenia nastawczego. W tym celu, jak równiez aby Urzadzenie nastawcze moglo dtzialac obu¬ stronnie, nalezy je zmienic tak, aby nasrub¬ ki przesuwaly sie osiowo w obydwóch kie¬ runkach nja wrzecionie srubowym, W tym celu próbowano podzielic nasirdbki na wy¬ cinki, aby w ten sposób umozliwic wylacze¬ nie ich z ich gwintów i z gwintu wrzecio¬ na, tak aby naisrubki przy osiowym przesu¬ waniu sie po wrzecionie slizgaly sie krawe¬ dziami swych gwintów po krawedziach gwimtu wrzeciona srubowego, W przypad- ku, w którym nasrubki nie obracaja sie iija wrzecionie, kirok jego gwintu i gwintu na- srubków jest naturalnie bez znaczenia i dlatego jest okreslony tylko ze stanowi¬ ska czysto konstrufccyjnego. Poniewaz roz¬ dete nasrubki slizgaja sie krawedziami swych gwintów po krawedziach gwintu wrzecipna, przeto gwinty te sa narazone na duze zuzycie, a oprócz tego latwo ulegaja uszkodzeniu.Celem wyinalazkti jest stworzenie samo¬ czynnego urzadzenia nastawczego db ha¬ mulców, typu podanego na wstepie, w któ¬ rym nasrubki obracaja sie w obydwóch kie¬ runkach i dzieki temu moga sie w ten spo¬ sób przesuwac w obydwóch kierunkach na wrzecionie srubowym, ze zmniejszajace luz dzialanie urzadzenia nastawczego nie za¬ lezy od isuwu, wywolanego elastycznoscia hamulca, ze ulrzadzenie nastawcze daje sie na zadanie zmienic na dzialajace dwustron¬ nie oraz ze gwint nasrubków zawsze zaze¬ bia sie z gwintem wrzeciona, co zmniejsza znacznie zuzycie.Dalszym celem wynalazku jest stworze¬ nie samoczynnego urzadzenia najstawczego o wyzej wymienionych wlasnosciach, któ¬ rego dzialamie jest pewne i niezawodne mi¬ mo prostej klomsitrulkcji.Istota wynalazku polega ma tym, ze miedzy nasrubkiem podisuwolwym na wrze¬ cionie srubowym, posiadajacym gwint nie- samjohaitnowny, a narzadem sterowniczym, przesuwajacym sie osiowo na drazku ha¬ mulcowym, umieszczone sa czesciowo dwa lozyskia osiowe, które przenosza ma nasru- beki podsuwowy osiiowe (ruchy przesuwne nairzadu sterowniczego[ja^Jc^dlynl ifeeirumku podcz&Js hamowania wzglednie odhanuowy- watnda, czesciowo zas sprzeglo zsuwne, któ¬ re przy przemoszeniu osiowego ruchu prze¬ suwnego narzadu sterowniczego na naJsru- bdk ipoldsuwowy przy odhamowywamiu przeciwstawia obrotowi nasrubkia podsuwlO- wego ograniczony opór.Przyklad wykonania wynalazku przed- sitawiomy jest na rysunku.Fig. 1 przedstawia w przekroju podluz¬ nym urzadzenie nastawcze wedlug jiednej postaci wykonania; fig. 2 i 3 przedstawiaja odmiany niektórych czesci tej postaci wy¬ konania, a fig. 4 — przyklad umieszczenia urzadzenia maistawazego w zespole drazków hamulcowych; fig. 5 — przekrój podluzny przez urzadzenie nastawcze wedlug innej postaci wykonania.Na irysunku licziba 1 oznaczona jesft je¬ dna czesc drazka1, która jest wykonana ja- klo wrzeciono srubowe z miesamohamow- — 2 —nym krokiem gwintu i wchodzi w mrowo wykonana druga czesc 2 drazka. Czesci 1 i 2 drazka sa ze isdba polaczone nasrub- kictm iSprzegowym 3, obok którego na wrze¬ ciono srubowe 1 jest wkrecony naisrdbek podsuwowy 4. Obydwa nasrubki sa jedno¬ lite i (Stale zazebiaja sie z wrzecionem sru¬ bowymi /. Na urzadzenie nastawcze jesit na- sadzomja nalezaca do jego urzadzenia uru¬ chamiajacego oslona rurowa 5, która prze¬ suwa sie w kierunku podluznym i jest nor¬ malnie dociskalna wystepem 20 do po¬ wierzchni oporowej na czesci 13 drazka 2 za pomoca sprezyny 6, znajdujacej sie po¬ miedzy ta oslona a czescia 2 drazka. Oslo¬ na 5 wspóldziala w znany sposób przy po¬ mocy wyisitepu 7 (fig. 4) m wystepem 8, po¬ ruszajjacym sie przy hamowaniu i odhamb- wywaniu wzgledem drazka ly 2, tak ze przy hamoiwaniu, po osiagnieciu mormaltnegó luz¬ nego suwu hamulca ipnzy jego idailszym ru¬ chu, przesuwa sie ona, sciskajac sprezyne 6, aby po odhamowaniu byla znowu prowa¬ dzona z: powrotem przez sprezyne 6. Dla przesuwania nasirulbkia podsuwowego 4 przy tym irudhu powrotnym oslona 5 jest zaopa- trzomaj w wystep 9, z któlrym wspóldziala obrotowo i przesuwnie osadzony na naisirub- ku podisuwowym 4 pierscien oporowy 15, miedzy którym i kolnierzem oporowym 18 mai nasrdbku podsuwotwym 4 jest napieta sprezyna 11 przy wlaczeniu osiowego lo¬ zyska kulkowego 16*. Pierscien oporowy 15 twotrzy jejdJna czesc slizgowego sprzegla ciernego, którego druga czesc, dociskana przeiz sprezyne 11 do pierwszej czesci 15 sprzegla, tworzy kolnierz 10 na nasrubku podsuwowym 4. Do odsuwania nasrub- ka podsuwowego 4 od nasrubka sprze¬ gowego 3 przy dalszym ruchu hamul¬ ca po osiagnieciu normalnego luznego su¬ wu sluzy drugi wystep 14 na oslonie 5, wspóldzialajacy z odlpiowiednim oporkiem, np. kolnierzem oporowym 18, na nasrubku podsuwowym 4, przy czym dla ulatwienia umozliwiajacego to przesuniecie naisirubka podsuwowego 4 i jego obrotu wlaczone jest osiowe lozysko kulikowe 16". Toosiowe lo¬ zysko kulkowe 16" moze równiez byc umie- sizicjzfome inp. w sposób przedstawiony ma fig. 2, przy czym obracajacy sie luzno na nja- sruJbku podsuwowym 4 pierscien opotrowy 19, z którym wspóldziala oporek 14 n& oslonie 5, jest umieszczony miedzy obydwo¬ ma lozyskami kulkowymi 16* i 16". Dopóki osloma 5 ze swym oporkiem 20 nie jest od¬ suwana od odpowiedniej powierzchni opo¬ rowej 13 na czesci 2 drazka, dopóty nasmi- bek sprzegowy 3 opiera sie o oslone 5 za posrednictwem osiowego lozyska kulkowe¬ go. To osiowe podparcie nasrubka sprze¬ gowego w zwiekszajacym luz urzadzeniu moze nastepowac, jak widac na fig. 1, 2 i 5, za posrednictwem przewidzianego juz dla nasrubka podsuwowego 4 lozysika kulko¬ wego 16\ podczas gdy inasirubek podlsuwo- wy 4, osiowo podparty przez to lozysfo kulkowe w zwiekszaijacym luz urzadzeniu wzgledem oslony 5, przylega swa po¬ wierzchnia czolowa, zwrócona ku nasrub- kowi sprzegowemu 3, do odpowiedniej po¬ wierzchni czolowej nasrubka sprzegowego 3 i trzyma gb z dfelleka od kolinierza oporo¬ wego 13 na czesci 2 drazka. Jezeli sie re¬ zygnuje z uzyskanej dzieki temu oszczed¬ nosci na lozysku kulkowym w urzadzeniu nastawczym, to mozna równiez, jak widac na fig. 3, zaopatrzyc naisrubek sprzegowy 3 we wfesne lozysko kulkowe 1T dla osio¬ wego podparcia go wzgledem oslony 5. Na- siruibek sprzegowy 3 jest zaopatrzony w kolnierz 12, którym przy zaczynajacym sie przesuwaniu oslony 5 wbrew dzialamiu sprezyny 6, gdy wiec ustaje wspomniane osiowe podparcie nasirubka sprzegowego, styka sie z kolnierzem oporowym 13, pola¬ czonym nieruchomo z czescia 2 drazka, wskutek czego nasrubek sprzegowy 3 zo¬ staje zabezpieczony przed obracaniem sie w zwiekszajacym luz urzadzeniu. Nasru¬ bek sprzegowy 3, przesuwajac sie przy równoczesnym obracaniu sie na wrzecionie — 3 —slnibowym Iw zmniejszajacym luiz urza¬ dzeniu, opiera sie o czesc 2 drazjka za po¬ srednictwem "wlaczonego osiowego lozyska kulkowego 17.Urzadzenia iiastawcze przedstawiono na irysumiku w tym polozeniu, jakie zajmuja przy zwolnionym hamulcu. W postaci wy¬ konania wedlug fig. 1—3 przy rozpoczyna¬ jacym sie ruchu hamulca, dopóki sila po¬ ciagowa, wystepujaca miedzy czescia po¬ ciagowa 1 i 2 drazka, ma przezwyciezyc tylko opór nucihu drazków hamulcowych, sila sprezyny 11 musi wystarczyc do utrzy¬ mania zetkniecia ciernego miedzy kolnie¬ rzem 10 nasrubka podsuwowego 4 i piers¬ cieniem oporowym 15, do zapobiegania ob¬ racaniu sie nasrubków na wrzecionie sru¬ bowym 1 i zabierania w czasie ruchu draz¬ ków hamulcowych. Gdy luzy klocków ha¬ mulcowych sa zbyt male, to znaczy, gdy napiecie hamujace wystepuje w zespole drazków hamulcowych, zanim oslona 5 zo¬ stala przesunieta przez zetkniecie oporków 7 i 8, wówczas sprezyna 11, sciskajaca sprzeglo cierne 10, 15, poddaje sie wzra¬ stajacemu napieciu w drazku /, 2, tak ze sprzeglo cierne sie wylacza wzglednie opór tarcia, wywarty przez nie, zostaje prze¬ zwyciezony przez wytworzony przez napie¬ cie hamulca moment obrotowy nasrubka podsuwowego, a nasrdbki 3 i 4, obracajac sie, przesuwaja sie w zwiekszajacym luz urzadzeniu na wrzecionie srubowym 1. Skio- ro zostaje osiagniety normalny suw tloka hamulcowego, a nasrubek sprzegowy 3 przy rozpoczynajacym sie przesuwaniu oslony 5 zetknal sie z oporkiem 13, wówczas zosta¬ je powstrzymany dalszy obrót nasrubka sprzegowego, a obie czesci 1 i 2 drazka zo¬ staja dzieki temu ustalone w stosunku do siebie, przy czym napiecie hamulcowe prze¬ nosi sie z czesci 2 drazka przez oporki 13 i 12 oriaz nasrubek sprzegowy 3 na czesc / drazka.Plrzy izbyt wielkich luzach, to znaczy, gdy oporki 7 i 8 dotykaja db siebie, zanim nastapi napiecie hamujace, podczas wytwo¬ rzonego i przy dalszym przebiegu hamo¬ wania nadal trwajacego przesuwania sie oslony 5 w stosunku do czesci 2 drazka zo¬ staje przede wszystkim iziabezpiedzony przed obracaniem sie nasrubek sprzegowy 3 jwzez zlaczenie oporków 12 i 13, przez co wrzeciono srubowe l zostaje ustalone w stosunku do czesci 2 drazka. Nastepnie przy dalszym prziesuwaniu sie oslony 5 przesu¬ wa ona przez oporek 14 nasrubek podsu- wowy 4 wrzeciona srubowego 7 wzdhuz w kierunku na lewo, jak widac na rysunku.Konieczny do dokonania tego przesuniecia nasrubka 4 jego obrót jest ulatwiony przez lozysko kulkowe 16". Sprzeglb cierne 10, 15 przy przesunieciu nasirubka 4 w tym kie¬ runku jest bezczynne, podczas gdy piers¬ cien oporowy 15 traci przy tym swój kon¬ takt z powierzchnia oporowa 9 i moze sie swobodnie obracac. Gdy przy ruchu, zwal¬ niajacym hamulec, oslona 5 przesuwa sie wzgledem czesci 2 na prawo, patrzac na rysutniek, pod wplywem sprezyny 6, wów¬ czas pierscien oporowy 15 znowu przyczy¬ nia sie 'do przesuniecia nasrubka podsuwo¬ wego 4 i powstrzymywany jest plrzy tym przed obracaniem sie przez przyleganie do oporka 9. Na poczatku ruchu, zwalniajace¬ go hamulec, jak dlugo napiecie hamulcowe jeszozie nie zniknelo, siprezyma 11 zostaje przy przesunieciu nieco scisnieta, tak ze sprzeglo cierne 10, 15/ moze sie slizgac. Na¬ srubek podsuwowy 4, obracajac sie, zosta¬ je przesuniety na wrzecionie. Skoro jednak napiecie hamulcowe znika, opór sprzegla ciernego 10, 15 wystarcza do powstrzyma¬ nia nasrubka podsuwowego 4 przed obra¬ caniem sie, tak ze przesuwanie sie oslony 5 wzgledem wrzeciona srubowego 1 ustaje i pnzy dalszym ruchu, zwalniajacym hamu¬ lec, oslona 5 i wrzeciono srubowe 1 przesu¬ waja sie wspólnie w stosunku do obracaja¬ cego sie przy tym na lozysku kulkowym 17 nasrubka sprzegowego 3 i czesci 2 drazka w zmniejszajacym luz urzadzeniu, az oslo- — 4 —na 5 powróci do polozenia wyjscio¬ wego.Aby uniknac koniecznosci dobierania dla sprezymy 11, sluzacej do sciskania sprzegla ciernego 10, 15, a tym samym rów¬ niez dla sprezyny 6, takiej sily, która we wszystkich okolicznosciach wystarcza dio pokonania równiez przy ciezkobieznych drazkach najwiekszych wystepujacych opo¬ rów biegu jalowego, na wrzeciono srdbowe 1 wkrecony jest, wedlug postaci wykonania przedstawionej na fig. 5, oprócz nasrubka podsuwowego 4 i nasrubka sprzegowego 3 jeszcze trzeci nasrubek 21, sluzacy do zwiekszania sily .dodatkowej, wystepujacej przy ruchu przykladowym hamulca. Tenna¬ srubek dodatkowy 21 jest zaopatrzony tak samo, jak nasrubek podsuwowy 4, w sprze¬ glo cierne. Jedna czesc 25 tego sprzegla ciernego jest osadzona na nasrulbku. dodat¬ kowym 21, a druga czescia 22, wykonana jalko pierscien operowy, nasrubek dodatko¬ wy 21 opiera sie przy ruchu przykladowym hamulca o oporek 26 na czesci 2 drazka, podczas gdy sluzaca do sciskania sprzegla ciernego sprezyna 23 osadzona jest na na- sirubkiu dodatkowym 21 po wlaczeniu osio¬ wego lozyskia kulkowego 24 miedzy piers¬ cieniem oporowym 22 i kolnierzem 27 lub temu podobnym. Sprezyna 23 mioze byc lak silna wzigledmie duza, aby we wszystkich okolicznosciach wystarczyla do przezwy¬ ciezenia, równiez przy ciezkobieznych draz¬ kach, najwiekszych wystepujacych przy hamowaniu oporów biegu jalowego. Wsku¬ tek tego sprezyna 11 nasrubka podsuwo¬ wego, a takze sprezyna 6, moga poisiadac mniejsze wymiary, przy czym nie powstaje niebezpieczenstwo nieumyslnego zwieksze¬ nia luizów, nawet gdy opór, stawiany rucho¬ wi drazków przy hamowaniu, osiaga dosc duza wartosc. Przy ruchu, wylaczajacym hamulec, nasirubek (dodatkowy 21 opiera sie o czesc 2 dirazkia za posrednictwem lbzyska / kulkowego 28, ulatwiajacego obracanie sie nasrubka dodatkowego przy wzajemnym przesuwaniu-czesci i i 2 drazka w zmniej¬ szajacym luz urzadzeniu. / Jak widac na fig. 5, pierscien oporowy 15 moze byc na zadanie polaczony z oslona 5 za pomoca urzadzenia blokujacego, które celowo moze sie skladac ze zwanej sprezy¬ ny sprzegowej 33, zapobiegajacej obraca¬ niu sie pierscienia 15 w jedfrym*kierunku, mianowicie w tym, w którym przy zwiek¬ szaniu luizu obracaja sie nasruibki, osadzo¬ ne na wrzecionie 1.W postaciach wykonania wynalazku, opisanych wyzej dla jego wyjasnienia, sa¬ moczynne urzadzenia nastawcze sa obu¬ stronnie dzialajace, to znaczy nie tylko zmniejszaja zbyt wielkie luzy, lecz równiez ' zwiekszaja zbyt male luizy. To ostatnie dzialanie uwalrunkowane jest tym, ze na¬ srubek sprzegowy 3 oslony 5 jest powstrzy¬ mywany bezposrednio lub posrednio przez nasrubek poldsuwowy od przylegania swym kolnierzem 12 do kolnierza oporowego 13 na czysci 2 drazka, dopóki przy uruchomie¬ niu hamulca tlok hamulcowy nie przebyl czesci swego suwu, odpowiadajacej zada¬ nym luzom. Rezygnujac z tego powstrzy-. mywania nasrulbka sprzegowego 3 od przy¬ legania db oporka 13 na czesci 2 drazka podczas czesci suwu tloka hamulcowego przy hamowaniu, tak ze nasrubek sprzego¬ wy 3 przylega podczas tego suwu hamuja¬ cego do oporka 13 na czesci 2 drazka, urza¬ dzenie nastawcze zamienia sie w jedno¬ stronnie dzialajace. .Chociaz w wiekszosci przypadków jest pozadane, aby urzadzenie nasitawczie bylo podwójnie dzialajace, to wynalazek nie ogranicza sie dlo tego, ponie¬ waz istotne cechy jegb sa uzyteczne i ko¬ rzystne równiez i w tym przypadku, gdy urzadzenie nastawcze dziala jednostronnie. PL