Wynalazek dotyczy zlacza przegubowe¬ go kulistego dlo d^wóch walów, umozliwiaja¬ cego ustawianie sie ich na stale lulb przej¬ sciowo pod pewnym katem wzgledem sie¬ bie, dochodzacym dto 20°. Zlacze wedlug wynalazku nadlaje sie zwlaszcza dio pojaz¬ dów mechanicznych, w których wal nape¬ dzajacy i wal napedzany koila zajmuja wskutek gry resorów pojazdiu stale intnie po¬ lozenie.Wskazane zlacze wedlug wynalazku jest podatne i posiada duza sprezystosc.Aby uczynic zadolsc wszystkim stawia¬ nym wymaganiom, zlacza tego rodizaju po¬ winny umozliwiac stosunkowo duze katowe wychylania sie walów napedzajacego i na¬ pedzanego, sztywnosc zas tych walów w kierunku promieniowym i poprzecznym powinna byc stosunkowo duza, tak aby za¬ pobiec powstawaniu (krytycznych drgan po¬ przecznych w szybko obracajacych sie wa¬ lach.Znane sa zlacza podatne, odpowiadaja¬ ce teoretycznie wyzej wspomnianym wa¬ runkom. Zlacza te sa wykonane z mas spre¬ zystych, jak guma, umieszczanych w pier¬ scieniowej przestrzeni posredniej miedzy dwiema powierzchniami kulistymi oslon, polaczonych sztywno z walem napedzaja¬ cym wzglednie z walem napedzanym i prze¬ noszacych ruch obrotowy dzieki przylega¬ niu masy sprezystej db przeciwleglych so¬ bie powierzchni kulistych; przyleganie to mozna powiekszyc przez scisniecie masylub przywulkanizowanie jej do powierzch¬ ni oslom.Zlacze wedlug wynalazku niniejszego lepiej przenosi momenty obrotowe w pew¬ nych okreslonych zastosowaniach, poza tym posiadla prosta budowe, jest lekkie i tamie.Zlacze wedlug wynalazku posiada dwie kuliste lub w przyblizeniu kuliste, praso¬ wane, wytlaczane lub inaczej wykonanie oslony, któirych srodki sa przestawione wzgledem siebie w kierunku osiowym i mie¬ dzy którymi zmajdtoje sie sprezysta wklad¬ ka, up. gumowa, pircywierajaca do przeciw¬ leglych sobie powierzchni kulistych tych oslom.. Oslona M^wnietrzna wystaje iz jednej stromy z oislony zewnetrznej i posiadla cy- limdlryczne lub stozkowe przedluzenie, mo¬ gace miescic w sobie zgrubienie wkladki sprezystej, tak iz powierzchnia przylegania wkladki do wewnetrznej oslony jest wiek¬ sza lub co najmniej równa powierzchni przylegania do zewnetrznej oslony.Dzieki wspomnianej mimosrodowosci powierzchni oslon wkladka sprezysta moze miec grulboisc proporcjonalna do odleglosci sredniej waristwy tej wkladki od osi obro¬ tów, zmniejszajaca sie wraz z odlegloscia tej warstwy od-tej osi obrotów. Owo zmniej- stzienie grulboisci dochodzi do wewnetrznej krawedzi wklladki lub tez wkladka w tym miejscu moze posiadac male zgrulbieinie.Nastepna zaleta 'zilacza wedlug wyna¬ lazku polega na tym, ze kazda oslona jest zaopatrzona na jednym koncu w czesc uksztaltowana w ten sposób, alby dlala sie latwo przymocowac do odpowiedniej cze¬ sci walu i aby byla dostosowana do rozmia¬ rów zlacza. Dobrze jest stosowac w zlaczu odpowiedtaie wyciecia, ulatwiajace diostep do róznych czesci zlacza.Na rysunkach przedstawiono przyklady wykonania zalaczy wedlug wynalazku. Fig. 1 przedstawia osiowy przekrój podluzny zlacza, fig. 2 — osiowy przekrój podluzny odlmienaiego zlacza* fig. 3 — osiowy prze¬ krój podluzny zlacza wedlug wynalazku przed zestawieniem, fig. 4 — przekrój ,po^ dluzny tegoz zilacza po zalozeniu gjo mie¬ dzy dwa waly, ustawione pod katem wzgle¬ dem siebie, fig. 5 — osiowy przekrój po¬ dluzny drugiej odmiany zlacza wedlug wy¬ nalazku, fig. 6 — perspektywiczny widok, czesciowo w przeklrolju, tego samego zlacza, polaczonego z walem napeldzanym, fig. 7— jeszcze inna odmiane zlacza o dwóch ze¬ wnetrznych, kbliiierzadh, sliizacych do umo¬ cowania zilacza na walach.Na fig. 1 przedstawiono najwiecej od¬ powiedni, teoretyczny ksztalt zlacza prze¬ gubowego do walów w przypadku, kiedy waly te pozostaja stale na jednej osi i kie¬ dy sprezysty material przejmuje tylko na¬ prezenie skrecajace przy przenoszeniu mo¬ mentu obrotowego. Oba waly o wspólnej osi X—X' sa na stale polaczone z kulistymi koncówkami, zewnetrzna Si i wewnetrzna S2, zespolonymi ze soba za posrednictwem pierscieniowej wkladki sprezystej, przyle¬ gajacej dlo przeciwleglych sobie powierzch¬ ni kulistych Si r— S2.Najsprawniejsze przenoszenie momen¬ tów za posrednictwem wskazanej wkladki sprezystej1, tak, by jej naprezenia skrecaja¬ ce byly równomierne, osiaga sie przy zacho¬ waniu piomizszydh warunków.Powierzchnia przylegania wewnetrzna kulista powinna byc wieksza od zewnetrz¬ ne] kulistej powierzchni przylegania, ponie¬ waz przecietne, w jakimkolwiek miejscu przenoszolne naprezenie, jest proporcjonal¬ ne do odleglosci tego miejlsca od wspólnej osi walów. Jezeli oznaczyc litera Ri prze- cietny promien zewnetrznej powietrzchni kulistej Si, a litera R2 — przecietny pro¬ mien wewnetrznej powierzchni kulistej-S2, to nalezy zachowac równanie Si. Ri = S2. R2.Biorac z drugiej strony pod uwage cieciwy A — A' i B*—B\ odcinajace luki, wzdluz których masa sprezysta przywiera do ku- - 2 —Ustych powierzchni Si, S2, to otrzymuje sie równania Si = 2* • Ri • AX' S2 ="2ic". R2-BB' Z równan tych otrzymuje sie wreszcie wzór: AA' • /?? = BF • i?i albo: AA7 = ^ Bf /?? ' Wzór ten dowodzi, ze wyciniki kuliste, do których pirzywiera sprezyslta malsa, musza miec cieciwy i odpowiednie do tego wyso¬ kosci odwrotnie proporcjonalne do kwa¬ dratów odnosnych promieni.Grubosc wkladki sprezystej miedzy ku¬ listymi powierzchniami Si i S2 powinna byc, w celu osiagniecia stalego naprezenia przy obciazeniu, proporcjonalna do odleglosci sredniej warstwy M — M% wkladki od wspólnej osi obrotów X — X1 walów'. Wy¬ nik taki osiaga sie w przyblizeniu wtedy, gdy srodki krzywizny poprzecznych prze¬ krojów wewnetrznej i zewnetrzniej po¬ wierzchni kulistej umiescic -w pewnym od¬ stepie C Cod osi; w ten sposób wkladce sprezystej mozna nadac grubosc, zmniej¬ szajaca sie stopniowo z obu stroni od srod¬ kowej lub równikowej plaszczyzny po¬ przecznej Z — Z'.Na fig. 2 przedstawiono odpowiedni teo¬ retyczny ksztalt przegubu kulistego, dopu¬ szczajacego znaczne odchylenia katowe a zlaczonych ze soba walów o osiach X — X1 i Y— Y\ W tym przypadku wielkosci cie¬ ciw A — A% i B — B' powierzchni przylega¬ nia obu wspólsirodlkowych powierzchni ku¬ listych sa jednakbwe oraiz grubosc wkladki jest jednakowa, wobec czego wszystkie jej warstwy podlegaja jednakowym odksztal¬ ceniom.Na fig. 3 i 4 przedstawiono przekroje przegubu wedlug .wynalazku. Przegub ten zawiera pierscieniowa kulista wkladke 3 z materialu sprezystego, np. kauczuku, umieszczona miedzy dwiema kulistymi oslo¬ nami. Wkladka 3, dzieki od|powiedtniemu odksztalceniu lub dzieki wulkanizacji, przy¬ wieraj mocno do przeciwleglych sobie po¬ wierzchni oslon U 2. Z rysunku wynika, ze wewnetrzna powienzohnia posiada pólkoli¬ sta czesc 2 iz srodkiem w punkcie C2 i pro¬ mieniem r; d)o tej pólkolistej czesci przyle¬ ga cylindryczna lub stozkowa czesc 22, za- koncziona kolnierzem 23, która dzieki temu moze byc bardzo latwo umieszczona srod¬ kowo w miejscu zagiecia 27. Kolnierz 23 mozna latwo, na przyklad za pomoca sworz¬ ni 26, przechodzacych pirzez otwory 25, po¬ laczyc z tarcza 6, umocowana na stale na wale 7 o osi X — X\ Zewnetrzna oslotna 1, wykonana w po-i staci pólkuli ze srodkiem w punkcie Ci i promieniem R, jest 'z jednej strony zakon¬ czona plaszczyzna równikowa Z — Z' i z drugiej! strony dlemkiem 11, wygietym do srodka i dajacym sie latwo wysiroidkbwac na krawedzi 14. Denko //mozna oprócz tego na1 przyklad za pomioca sworzni 13 przymocowac do tatrozy 4, która jesll na sta¬ le polaczona z drugim walem 5 o osi Y—Y\ W!yzej podana budowa przegubu jest prosta1 i jego metalowe oslony mozna latwo wytloczyc w jednym zabiegu roboczym i przytwierdzic latwo do tarcz walów.Przegub tfen posiada nastepujace zalety.Srddnica Z) przegubu odpowiada w za¬ sadzie równikowej srednicy oslony ze¬ wnetrznej /, przy czym srednica kolnierza 23 oslony wewnetrznej 2, 22 nie przekracza tego nozmiami D. Wytrzymalosc przegubu jest znaczna, poniewaz wkladka 3, wykona¬ na ze sprezystego miaiterialu, znajduje sie w (znacznym oddaleniu od srodkowego punktu przegubu.Miedzy zewnetrzna oslona / i kolnie¬ rzem 23 pozostawiono wolny odstep pier¬ scieniowy e, umozliwiajacy dostep do — 3 —sworzni 26, nawet przy najwiekszych wy- chyleniach przegubu. Odstep e pozwala je¬ szcze ma wydluzenie konca 31 sprezystej wkladki 3 tak, iz wieksza czesc cylindrycz¬ nej lub stozkowej powienzchni 22 wewnetrz¬ nej1 oslony 2 moze byc wykorzystana do przytwierdzenia wkllaidki, dzieki cziemn po¬ wierzchnia przylegania do wewnetrznej oslony 2, 22 jest wieksza lub co najmniej równa powierzchni przylegania do ze¬ wnetrznej oslony 1.Srodki Ci i C2 krzywizn zewnetrznej oslony 1 i wewnetrznej oslony 2 sa przesta¬ wione w kierunku osiowym w ten sposób, ze grubosc wkladki 3 zmniejsza sie wraz z odlegloscia jej srodkowej warstwy M—M' od osi X —X\ Zmniejszenie grubosci naj¬ lepiej uskutecznic w poblizu zewnetrznego ^oóca 32 (fig. 5) sprezystej wkladki 3 albo zaopatrzyc go w roizsizerzenie lub zgrubienie w ten sposób, ze promien n konca 24 oslo¬ ny 2, 22 zostaje zmniejszony po stronie przeciwnej do kolnierza 23.Wyzej opisane przeguby odpowiadaja sprzecznym czestokroc wymaganiom teorii co dlo naprezenia materialu sprezystego w przypadku wyprostowanych walów wzglednie w przypadku pochylego ich usta¬ wienia "sie. Zalety tych przegubów sa naste¬ pujace.Powierzchnia przylegania wkladki dlo wewnetrznej oslony jest wieksza lub równa powierzchni jej przylegania do zewnetrznej oslony.Grubosc sprezystej wkladki zmniejsza sie wraz z odlegloscia sredniej warsttyy od osi obrotów; owa wkladka jest zakonczona prostopadle hub tez zostaje wydluzona od strony Wewnetrznej.Na fig. 5 i 6 przedstawiono odimiennie wykonanie zlacze wedlug wynalazku, nada¬ jace sie zwlaszcza w pojaizjdach mechanicz¬ nych do cienkosciennych rurowych walów o stosunkowo duzej srednicy 5a* W celu uzyskania lekkiego, taniego i trwalego zla¬ cza wedlug wynalazku zewnetrzna kulista oslona 1 posiada zamiast wewnetrznego wienca, kolnierza itd. 11 (jak na fig. 3 i 4) nasadke lub rure lla, wykonana np. przez wytlaczanie, która zamocowuje sie na na¬ pedzanym wale 5a przez nasadzenie, przy- nitowanie lub najlepiej, jak przedstawiono na rysunku, przez spawanie t konców 4a.Na fig. 7 przedstawiono ostatnia odmia¬ ne wykonania, w której zewnetrzna1 kulista oslona 1 poisiada tarcze zamocowujaca lub wieniec llb, zaopatrzony w odpowiednie otwory 12b i wygiety tym razem na ze¬ wnatrz, przy czym srednica tego wienca llb jest równiez mniejsza od najwiekszej sred¬ nicy zlacza, Okreslonej przez srodkowa lub równikowa srednice D oslony zewnetrz¬ nej L PL