Znane sa kontakty szynowe z naczy¬ niem, które bedac nacisniete spreza zawar¬ te w nim powietrze lub inny gaz, przy C2ym stlaczana przestrzen powietrzna ma pola¬ czenie z kanalami napelnionymi ciecza, zwlaszcza rtecia, tak ze na skutek zmniej¬ szenia sie tej przestrzeni powietrznej na^ stepuje wzniesienie sie slupa rteci w kana¬ le, a przez to wlaczenie kontaktu. Znane isa tez naczynia w ksztalcie puszki z bardzo plaska przestrzenia -powietrzna, które umo¬ cowuje sie pod stopa szyny w taki sposób, ze pod nacisnieciem kól przejezdzajacego przez szyne pociagu i dzieki wywolanemu przez to ugieciu szyny nastepuje odpowie¬ dnie zmniejszenie przestrzeni stlaczanej i dalej tloczacej, nazwanej w dalszym ciagu przestrzenia tloczna.Poniewaz zmniejszenie przestrzeni tlo¬ cznej, oddzialywajace na wlaczenie kontak¬ tów, jest zalezne od czasu trwania obciaze¬ nia szyny i jest zbyt krótkotrwale w razie szybkiego biegu pociagu, przeto rtec zawar¬ ta w kanalach nie zdola wskutek bezwlad-nosci swej mapy w tak krótkim czasie do¬ konac swych ruchów w takiej mierze, aby wlaczenie pradu trwalo przez czas odpo¬ wiednio dlugi. Analogiczne trudnosci za¬ chodza równiez przy wylaczaniu pran du.Temu niedomaganiu zapobiega sie we¬ dlug wynalazku w ten sposób, ze do uru¬ chomienia kontaktu wyzyskuje sie zasadni¬ czo dzialanie preznosci powietrza, zacho¬ dzace nie w czasie krótkotrwalego nacisnie¬ cia szyny, a w czasie przerwy pomiedzy ko¬ lejnymi nacisnieciami, która trwa stosun¬ kowo /dlugo. Poza tym takie dzialania po¬ wietrza jeszcze sie kolejno dodaje. Ponie¬ waz rzeczone dzialanie moze wynikac z nie- dopreznosci wzglednie nadcisnienia powie¬ trza, wiec nizej rozpatruje sie dwie odmia¬ ny przyrzadu kontaktowego, stanowiacego przedmiot wynalazku. Zaklada sie wpierw, ze slup rteci jest poruszany nie za pomoca sprezania lub nadcisnienia powietrza, lecz dopiero po ukonczeniu tego sprezania i u- sunieciu czesci powietrza, za pomoca nie- dopreznosci powstajacej w naczyniu tlocz¬ nym po ustaniu nacisku na szyne. Jest to pierwsza odmiana przyrzadu kontaktowego wedlug wynalazku.Przyklad wykonania tej odmiany przy¬ rzadu kontaktowego jest uwidoczniony na fig. 1 rysunku. Przyrzad ten sklada sie z dwóch glównych czesci, a mianowicie z na¬ czynia tlocznego 1 i naczynia kontaktowe¬ go 2, wykonanego np. w ten sposób, ze za¬ wiera ono dwa kanaly 5 i 6, polaczone ze soba kanalem poprzecznym 7, przy czym kanaly sa napelnione do pewnej wysokosci rtecia 8. Wedlug zasady naczyn polaczo¬ nych powierzchnie slupów rteciowych usta¬ laja sie w obu kanalach 5 i 6 na jednym poziomie, znajdujac sie pod cisnieniem po¬ wietrza atmosferycznego, z którym kanaly sa polaczone przez otwór 9 umieszczony w pokrywie 10 wzglednie przez krazek poro¬ waty 11 malo przenikliwy dla powietrza i zastosowany jako uszczelka miedzy pokry¬ wa 10 a naczyniem tlocznym 1.Pociag przejezdzajacy przez szyne sci¬ ska naczynie tloczne 1, a przez to zmniej¬ sza objetosc przestrzeni tlocznej 3. Powie¬ trze zawarte w tej przestrzeni zostaje wy¬ parte w miare jego stloczenia, uchodzac na zewnatrz poprzez zawór U, wykonany jako zawór zwrotny. Gdy kolo pociagu opusci szyne, powraca naczynie tloczne 1 do stanu pierwotnego, wskutek czego przestrzen tloczna 3 znów sie powieksza, a poniewaz brakujace powietrze, które uszlo przez za¬ wór k podczas przejscia kola, nie moze byc uzupelnione, przeto w przestrzeni tlocznej 3 powstaje niedopreznosc, która przenosi sie do kanalu 5 naczynia kontaktowego 2.Niedopreznosc ta, trwajaca dluzej niz nad¬ cisnienie, powoduje wzniesienie sie slupa rteciowego w kanale 5, a opadniecie w ka¬ nale 6.Rtec wznoszaca sie w kanale 5 dotyka precika 12 i powoduje wlaczenie pradu po¬ przez preciki 12 i 13. Równoczesnie daje sie osiagnac przerwanie pradu przechodza¬ cego przez preciki 13, H. Aby tez dalsze nacisniecia naczynia tlocznego 1 przez przejezdzajace kola pociagu wyzyskac dla wiekszego stopniowego podniesienia slupa rteciowego 15, umieszcza sie u dolu kana¬ lu 5 zwezenie 16, które dziala jako dlawni- ca i moze tez byc zastapione przez zawór dlawiacy, ewentualnie nastawny. Dlawienie to zapobiega szybkiemu przeplywowi rte¬ ci z powrotem do kanalu 6, tak ze ponowne krótkotrwale nacisniecie naczynia tloczne¬ go 1 powoduje dalsze usuwanie powietrza przez zawór i, Stan spoczynkowy, tj. zrów¬ nanie poziomów rteci w kanalach polaczo¬ nych, nastepuje powoli dzieki przenikaniu powietrza z zewnatrz przez krazek porowa^ ty 11, który moze tez byc zastapiony przez nastawna dlawnice, przez co osiaga sie do¬ wolne przedluzenie stanu zamkniecia wzglednie otwarcia kontaktu. — 2 —Jak juz przedtem zaznaczono, mozna ta* ki przyrzad kontaktowy stosowac do wla¬ czania lub wylaczania pradu lub tez do równoczesnego wykonywania obu czynno¬ sci.Zasade wynalazku da sie urzeczywistnic równiez przy zalozeniu, ze wewnatrz przy¬ rzadu wywoluje sie wpierw niedopreznosc, a potem zwiekszenie cisnienia. Takie wyko¬ nanie przyrzadu moze byc w niektórych przypadkach podatniejsze do osiagniecia celu i jest juz o tyle korzystne, ze w tym wykonaniu mozna naczynie tloczne uksztal¬ towac tak, ze w stanie spoczynkowym nie zawiera ono prawie wcale przestrzeni po¬ wietrznej, podczas gdy w przypadku po¬ przednio opisanym trudniej jest osiagnac, aby naczynie tloczne przy jego ugieciu zo¬ stalo chociaz by w przyblizeniu pozbawione przestrzeni powietrznej. Jest to druga od¬ miana przyrzadu kontaktowego wedlug wy¬ nalazku.Przyklad takiego wykonania przyrzadu kontaktowego jest uwidoczniony na fig. 2.Tutaj szyna 21 oddzialywa na dolna sciane naczynia tlocznego 1 w ten sposób, ze ko¬ lek 22 wygina w dól spód naczynia tlocz¬ nego, przez co przestrzen tloczna sie po¬ wieksza. Wskutek tego powstaje niedoprezr nosc w naczyniu tlocznym i wciaga ono po¬ wietrze z kanalu 5. Ciezar rteci zawartej w kanalach 8 i 15 sprawia jednakowoz, ze glówna czesc wciaganego powietrza doply¬ wa z zewnatrz przez zawór zwrotny 4'. Z chwila gdy szyna 21 znów sie uniesie, zmniejsza sie przestrzen S i przez to po¬ wstaje nadcisnienie trwajace dluzej niz nie¬ dopreznosc i oddzialywajace poprzez ka¬ nal 5 na slupy rteciowe 15, 7 i 8. Przez to kontakt u precika 1 # zostaje przerwany, a zamkniety obwód pradu od precika 18 po¬ przez slup rteciowy 8 do precika 14. Poro¬ wata uszczelka 11 przywraca nastepnie znów stan normalny. Zaleca sie uszczelnic odstep miedzy szyna 21 i górna sciana na¬ czynia tlocznego np. za pomoca okladek gu¬ mowych 17,18.Rozrzadzanie kontaktów za pomoca nie* dopreznosci wzglednie nadcisnienia powie¬ trza moze byc stosowane nie tylko w tych przypadkach, w których przyrzad kontak¬ towy jest uruchamiany przez pociag, lecz równiez w innych przypadkach, np. u wy¬ laczników silnikowych, gdzie równiez bar¬ dzo czesto czas ich oddzialywania jest zbyt krótki, aby mógl zapewnic wystarczajaco dobry kontakt, lub tez gdy zachodzi konie¬ cznosc umyslnego przedluzenia stanu za¬ mkniecia lub otwarcia kontaktu. PL