Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia do regulowania temperatury form od¬ lewniczych, zaopatrzonych w chlodnice przez która przeplywa ciecz. Wynalazek niniejszy dotyczy zwlaszcza regulowania temperatury form metalowych (kokili), uzywanych wielokrotnie i wykonanych ze stali lub innych metali, czyli dotyczy tak¬ ze kokili przeznaczonych do odlewania rur sposobem odsrodkowym. Dokladne regulo¬ wanie temperatury form do odlewów ze¬ liwnych, uzywanych wielokrotnie, jest ko¬ nieczne ze wzgledu na to, ze nie tylko zbyt wysoka temperatura formy powoduje szybkie zuzycie kokili, ale i zbyt niska temperatura formy moze spowodowac otrzymywanie zlych odlewów nie nadaja¬ cych sie do uzytku. Gdy temperatura for¬ my podczas odlewania jest zbyt niska otrzymuje sie odlew twardy o wadliwej strukturze. Dotychczasowe sposoby regu¬ lowania temperatury form 'odlewniczych zmierzaly ku temu, aby do ogrzewania for¬ my i otaczajacej ja chlodnicy istosowac je¬ dynie material ciekly wprowadzany do plaszcza formy. Po osiagnieciu zas poza¬ danej temperatury nadmiar ciepla odpro¬ wadzalo sie na zewnatrz. W tym przypad¬ ku przy stosowaniu odpowiednio wykona¬ nych urzadzen okazalo sie, ze pierwsze od¬ lewy byly niezdatne do uzytku i dopiero po osiagnieciu pewnej stalej temperatury formy mozna bylo wykonywac odlewy o równomiernej jakosci. Poza tym utrzymy¬ wanie trwalego stanu równomiernego o- grzania formy sprawia osobne trudnosci,gdyz stan ten.zmienia sie juz znacznie np. wtedy, gdy okres czasu miedzy dwoma od¬ lewami przypadkowo sie nieco zmieni.Urzadzenie wedlug wynalazku niniej¬ szego pozwala na usuniecie wspomnianych wad przez zastosowanie kolowego obiegu cieczy, przeplywajacej przez chlodnice for¬ my. Ciecz ta za pomoca pompy jest prze¬ tlaczana przez forme odlewnicza do zbior¬ nika zasobnikowego, z którym jest pola¬ czony przewód ssacy pompy, przy czym do przewodu obiegowego cieczy wlaczone sa wymienniki ciepla tak urzadzone, ze, w ra¬ zie potrzeby, ciecz moze byc ogrzewana lub ochladzana. W ten sposób juz przed wykonaniem pierwszego odlewu mozna do¬ prowadzic forme do temperatury, jaka na¬ lezy utrzymywac przy pracy ciaglej, pod¬ grzewajac ciecz na razie podczas biegu ko¬ lowego. Po osiagnieciu zadanej tempera¬ tury przerywa sie podgrzewanie formy, a natomiast rozpoczyna sie ochladzanie jej w miare potrzeby. Istnieje wiec mozliwosc latwego regulowania temperatury formy, dzieki czemu, poczawszy od pierwszego od¬ lewu dla kazdego odlewu nastepnego moz¬ na osiagnac zadana strukture calkowicie równomierna. Przy wytwarzaniu odlewów zeliwnych do regulowania temperatury for¬ my odlewniczej jako srodek obiegowy sto¬ suje sie olej o wysokiej temperaturze wrze¬ nia lub gliceryne. Tej cieczy chlodzacej nie nalezy ogrzewac powyzej jej punktu wrze¬ nia, a mimo to, poczawszy od pierwszego odlewu, mozna osiagnac wysokowartoscio- wy odlew szary. Bowiem dzieki stosowa¬ niu do wstepnego podgrzewania formy do¬ statecznie wysokiej temperatury zeliwo krzepnie w takim okresie czasu, jaki jest potrzebny do wydzielania sie wegla w po¬ staci grafitu. Stwardnienie, jakie ewen¬ tualnie powstaje w cienkiej warstwie po¬ wierzchniowej odlewu, mozna calkowicie usunac przez krótkie dodatkowe wyzarze¬ nie odlewu bezposrednio po wyjeciu go z formy w stanie rozzarzonym. Wspóldzia¬ lanie urzadzenia ogrzewajacego z urzadze¬ niem chlodzacym przy zastosowaniu kolo¬ wego obiegu cieczy przeprowadzanej iprzez chlodnice formy posiada duze znaczenie nie tylko dla usprawnienia samej pracy, lecz takze w szczególnosci dla polepszenia jakosci odlewów otrzymywanych.Urzadzenie wedlug wynalazku niniej¬ szego mozna stosowac w róznych postaciach wykonania. Na przyklad urzadzenia ogrze¬ wajace i chlodzace mozna wlaczyc do obie¬ gu cieczy równolegle wzgledem siebie tak, aby, w razie potrzeby, mozna bylo stoso¬ wac oddzielnie jedno lub drugie urzadze¬ nie. Tak samo urzadzenia te mozna wla¬ czyc do obiegu szeregowo jedno za drugim tak, aby kazdorazowo mozna stosowac je¬ dno albo drugie z tych urzadzen bez po¬ trzeby przelaczania kierunku przeplywu cieczy. Przy szeregowym laczeniu urza¬ dzenia chlodzacego i ogrzewajacego ciecz chlodzaca mozna tez przeprowadzac prze¬ wodem bocznym oddzielnie dla kazdego urzadzenia nie bedacego w uzyciu w da¬ nym przypadku. Wreszcie do obiegu okrez¬ nego mozna tez wlaczyc jeden tylko wy- mieniak ciepla, w którym przewody do do¬ prowadzania cieczy chlodzacej mozna \na przemian poddawac dzialaniu czynnika ogrzewajacego (parze) albo ochladzajace¬ go (zimnej wody).Przyklad wykonania urzadzenia we¬ dlug wynalazku niniejszego jest uwidocz¬ niony schematycznie na rysunku, przed¬ stawiajacym polaczenia poszczególnych czesci urzadzenia do regulowania tempera¬ tury formy F, osadzonej w maszynie od¬ lewniczej G do odlewania sposobem od¬ srodkowym. Forma wlasciwa F jest oto¬ czona plaszczem chlodniczym, co jest ulwi- docznione w ten sposób, ze na rysunku jest pokazany otwór doplywowy i otwór odplywowy cieczy. Przylaczenie formy F do urzadzenia regulujacego temperature cieczy nastepuje za pomoca zaworu A w przewodzie doplywowym i za pomoca za- — 2 —woru B w przewodzie odplywowym. Prze¬ wód odplywowy jest zaopatrzony w zawo¬ ry B i C i jest polaczony z zasobnikiem V.Z tego zasobnika ciecz doplywa do czesci ssacej pompy P, której czesc tloczaca jest polaczona z zaworem A, a tym samym z otworem doplywowym chlodnicy formy F.Na drodze miedzy zasobnikiem V i pompa P sa wlaczone obydwa wymienniki ciepla H i K, z których wymiennik ciepla H slu¬ zy do ogrzewania cieczy, a wymiennik cie¬ pla K — do jej ochladzania. Obydwa te wymienniki ciepla sa umieszczone jeden za drugim; ciecz plynie wiec z zasobnika V przez zawór przepustowy D najpierw przez ogrzewajacy wymiennik ciepla H, a nastepnie przez chlodzacy K do pompy P. Przewód prowadzacy z formy F do za¬ sobnika V jest polaczony z przewodem do- iplywowym do ogrzewajacego wymiennika ciepla H i do chlodzacego K za pomoca przewodu rurowego, mogacego byc wyla¬ czanym i wlaczanym za pomoca dwóch za¬ worów trzykanalowych C i L.Urzadzenie to dziala w sposób na¬ stepujacy. Najpierw przed uruchomieniem maszyny odlewniczej przy zamknie¬ tych zaworach A i B mozna przeprowadzic podgrzanie zawartosci zasobnika V przez otworzenie zaworu D i takie nastawienie zaworów L i C, aby ciecz podgrzana w wy¬ mienniku ciepla H mogla przez te zawory wznosic sie w przewodzie, sluzacym do na¬ pelniania zasobnika; obieg okrezny przy tym jest wywolywany jedynie dzieki pod¬ grzaniu cieczy. Po wlozeniu formy F do maszyny odlewniczej G, otwiera sie zawo¬ ry A i B i uruchomia sie pompe P. Naste¬ pnie zawór C nastawia sie tak, aby ciecz wyplywajaca z plaszcza formy F przez za¬ wór B przewodem doplywowym mogla sie dostac do zasobnika V, przy czym zawór L pozostaje w polozeniu dotychczasowym, a tak samo pozostaje w polozeniu wlaczonym doplyw pary do wymiennika ciepla H, pod¬ czas gdy doplyw czynnika chlodzacego do wymiennika ciepla K pozostaje wylaczony.Wówczas ciecz plynie z zasobnika V -przez wymiennik ciepla H, nastepnie zas przez nieczynny wymiennik ciepla K do pompy P, która przez plaszcz formy F wtlacza ja z powrotem do zasobnika V, przy czym forma F jest ogrzewana do zadanej tem¬ peratury roboczej. Po osiagnieciu zadanej temperatury mozna wykonac pierwszy od¬ lew. Przy wykonywaniu pierwszego odle¬ wu wylacza sie doplyw pary do ogrzewa¬ jacego wymiennika ciepla H,, a natomiast wlacza isie doplyw czynnika chlodzacego do wymiennika ciepla K. Doplyw wody chlo¬ dzacej reguluje sie tak, aby ciecz obiega¬ jaca zachowywala swa temperature poza¬ dana przy odlewaniu, a wiec przy wytwa¬ rzaniu odlewów zeliwnych temperature, wynoszaca 150 — 250°C przy wejsciu do formy. W celu scislego okreslenia i regu¬ lowania temperatur przewody w odpo¬ wiednich miejscach sa zaopaitrzone w ter¬ mometry. Prace mozna jeszcze bardziej uproscic przez to, ze za pomoca zaworu L uzyskuje sie bezposrednia lacznosc miedzy przewodem odplywowym zasobnika 7a doplywowym do wymiennika ciepla K; dzieki temu przeplyw cieczy przez wymien¬ nik ciepla H moze byc pominiety. Poza tym mozna tez nastawic zawory C i L tajk, aby pompa P wtlaczala ciecz obiegowa bez¬ posrednio przez forme F z powrotem do chlodzacego wymiennika ciepla K z pomi¬ nieciem zasobnika V. Do oprózniania prze¬ wodów rurowych po skonczonej pracy urzadzenie jest ponadto zaopatrzone w za¬ wór M, którego wylot skierowany jest do naczynia E. Przy ponownym napelnianiu urzadzenia ciecza mozna zapobiec powsta¬ waniu pecherzyków powietrznych przez odpowiednie nastawienie zaworów L i C.W celu usuniecia powietrza z urzadzenia, rura wychodzaca ku górze z zaworu C jest zaopatrzona celowo w odpowiednie urza¬ dzenie.Jak juz powyzej wspomniano, cel wy- — 3 —nalazku niniejszego mozna osiagnac nie tylko za pomoca wyzej opisanego urzadze¬ nia do wymiany ciepla, lecz do wlaczenia wymienników ciepla do przewodu obiego¬ wego mozna tez stosowac inne postacie wy¬ konania urzadzenia i inne sposoby wlacza¬ nia i wylaczania. PL