W znanych lamaczach dwie polozone naprzeciw siebie szczeki lamiace sa poru¬ szane ku sobie albo za pomoca przeklad¬ ni mimosrodowej przez wlaczenie tak zwanych dzwigni kolankowych lub tez za pomoca tejze przekladni przez równolegle wlaczenie dzwigni wodzikowych. W obu przypadkach na napedzajace waly mimo- srodowe i inne podlegajace tarciu narza¬ dy przenoszone sa stosunkowo bardzo znaczne sily odporowe, które sa przyczyna stosunkowo duzych strat energii i znacz¬ nie zmniejszaja sprawnosc lamacza.Wynalazek niniejszy polega na tym, ze stosunkowo duze sily, potrzebne do lama¬ nia kamieni i innych materialów, wywo¬ luje sie w urzadzeniach drgajacych, przy czym przez uzycie drgajacych urzadzen mozna uniknac w znacznym stopniu szko¬ dliwych ciernych sil odporowych, gdy si¬ ly, potrzebne do lamania, sa przekazywa¬ ne poprzez sztywne masy na narzady ela¬ styczne, które z powrotem przekazuja te sily prawie calkowicie bez strat po odje¬ ciu sily, zuzytej na prace robocza.Na rysunku przedstawiono dwa przy¬ klady wykonania lamacza szczekowego wedlug wynalazku. Fig. 1 przedstawia wi¬ dok lamacza z boku z czesciowym prze¬ krojem z jedna czescia lamiaca, drgajaca w ramie ruchem wahadlowym, fig. 2 — widok lamacza z góry z czesciowym prze¬ krojem, fig. 3 — widok z boku tegoz la¬ macza, wreszcie fig. 4 — odmiane wyko¬ nania lamacza o sztywnej ramie i dwóch drgajacych czesciach lamiacych.Z glównej srodkowej masy lamiacej a (fig. 1 — 3) wystaja w bok dwa sztywne ramiona alf za pomoca których czesc la¬ miaca zamocowana jest wahadlowo w ra¬ mie b kadluba przez wlaczenie narzadów elastycznych c. Za pomoca stosunkowo mocnego zebra a2, wystajacego w dól z glównej masy, czesc lamiaca a jest dodat¬ kowo umieszczona miedzy zderzakami q, przymocowanymi do plyty fundamento¬ wej t. Wsadzanie w rame b stosunkowo ciezkiej czesci lamiacej a ulatwione jest uchwytami d, o które moze zaczepiac wcia¬ garka. Czesc lamiaca a prowadzona jest ruchomo w kierunku drgan za pomoca podpór sprezynujacych lub dzwigni prze¬ gubowych /, przylegajacych do ramy b.Rama b kadluba jest równiez prowadzo¬ na w tym kierunku za pomoca sprezyn wzglednie dzwifeni prowadzacych 1. W czesci lamiacej a osadzony jest w lozys¬ kach wal g (fig. 2), zaopatrzony na obu swych koncach w mimosrody e. Mimosro- dy te polaczone sa sztywno z szyna sprze¬ gajaca m za pomoca drazków h, których dlugosc moze byc regulowana. Szyna m przymocowana jest podatnie do ramy b kadluba za pomoca elastycznych narza¬ dów k. Napiecie wstepne tych elastycz¬ nych narzadów k moze byc nastawiane srubami ustalajacymi n. Podobnie napie¬ cie wstepne elastycznych narzadów c, mie¬ dzy którymi drga czesc lamiaca a, moze byc regulowane za pomoca srub ustalaja¬ cych s, umieszczonych w szczekach b1 ra¬ my b kadluba. W czesci lamiacej a umie¬ szczona jest wymienna szczeka lamiaca r, zaopatrzona w rowki, a w ramie b kadlu¬ ba — taka sama szczeka lamiaca rr Kli¬ nowa przestrzen do lamanych materialów u, powstala miedzy szczekami lamiacymi r i rlf ograniczona jest z boku blachami i, przymocowanymi wymiennie do ramy b lub do czesci lamiacej a. Ponizej tej prze¬ strzeni umieszczona jest pochyla powierz¬ chnia p do odprowadzania rozdrobnione¬ go juz materialu. Najlepiej jest gdy ela¬ styczne narzady c, k i q sa wykonane z gumy w ksztalcie odcinka kuli.Jesli masa czesci lamiacej a zostanie wprawiona w ruch wahadlowy za pomoca elastycznego napedu mimosrodowego e, h, k, m, n, z faza przesunieta b kat 180° wzgledem ramy 6 kadluba, wtedy szczeki lamacza sa zblizane i oddalane stosownie do drgan, wskutek czego material u, znaj¬ dujacy sie miedzy szczekami r i rlf zosta¬ je tymi szczekami rozdrobniony. Poniewaz rama b moze równiez wykonywac ruchy w kierunku drgan, wiec masa czesci la¬ miacej a przeciwdziala masie ramy b, a wskutek wlaczenia miedzy obie masy ela¬ stycznych narzadów c powstaje miedzy ni¬ mi przesuniecie fazy o kat 180°, dzieki czemu osiaga sie zupelne wyrównanie sil i mas.Odmiana wykonania lamacza, przed¬ stawiona na fig. 4, posiada rame 6 kadlu¬ ba, osadzona na plycie fundamentowej nieruchomo, oraz dwie czesci lamiace a, w których umieszczone sa szczeki lamiace r i rr Obie te czesci lamiace sa umieszczo¬ ne na podporach sprezynowych lub dzwi¬ gniach przegubowych /, tak iz moga sie poruszac w kierunku drgan, przy czym sa zamocowane podatnie w ramie 6 kadluba.Naped odbywa sie podobnie jak w po¬ przedniej postaci wykonania za pomoca kola pasowego o, przy czym jednak czesc lamiaca a, lacznie z walem mimosrodowym, jest sprzegnieta nie z rama b kadluba, jak w poprzedniej postaci wykonania, lecz za pomoca elastycznego napedu mimosrodo¬ wego e, h, k, m, n sprzegnieta jest z druga czescia lamiaca a. Takze i w tym przypad¬ ku regulacja napiecia wstepnego w narza¬ dach elastycznych c i k odbywa sie za po¬ moca srub ustalajacych s wzglednie n.Wskutek tego ukladu masy obu czesci la¬ miacych a drgaja z przesunieciem wzgle¬ dem siebie faz o kat 180°. Rama b wzgle¬ dnie sruby ustalajace s przejmuja napre- — 2 —zenia ciagnace wzglednie cisnace, przy czym nie sa pobudzane do drgan, gdyz na¬ prezenia sa przesuniete wzgledem siebie dokladnie o kat 180°.Poniewaz kazdy poszczególny narzad gumowy przenosi sile kilku tysiecy kilo¬ gramów, przy czym mozna zastosowac du¬ za liczbe narzadów gumowych, wiec sily, potrzebne do lamania materialu, mozna stosunkowo latwo powiekszyc do setek ty¬ siecy kilogramów.Zasada stosowania luznego napedu mi- mosrodowego e, h, k, n, m jest znana, przy czym naped ten moze byc w razie potrze¬ by zastapiony kazdym innym znanym wykonaniem sprzegajacym, które moze byc zwiekszane w stosunkowo szerokich granicach za pomoca odpowiedniego dobo¬ ru gumowych narzadów sprzegajacych i ich wymiarów lub przez zastosowanie kil¬ ku takich narzadów.Obie masy a i b (fig. 1 — 3) wzgled¬ nie a i a (fig. 4), które dzieki ich energii kinetycznej w polozeniu srodkowym ru¬ chu drgajacego nalezy uwazac za czynni¬ ki nosne energii, posiadaja w urzadze¬ niach tego rodzaju stosunkowo duza mase.Jesli jednak potrzebne jest zwiekszenie dzialania mas, to mase te mozna jeszcze zwiekszac w stosunkowo szerokich grani¬ cach. Przez zwiekszenie ciezaru czesci la¬ miacej i przez zwiekszenie sil elastycznych mozna zatem zmieniac w szerokich grani¬ cach energie jednego wahniecia, przy czym przez zwiekszenie czestotliwosci wydaj¬ nosc robocza w jednostce czasu wzrasta w stosunku kwadratowym.Ruch mas wzgledem siebie odbywa sie w danym przypadku na drodze prostej przez równolegle przesuniecie. Mozna jed¬ nak takze bez zmiany istoty wynalazku poruszac szczeki lamiace po torze kolo¬ wym lub po innym torze krzywiznowym, przy zachowaniu zasady niestosowania walów lub innych narzadów, podlegaja¬ cych dzialaniu tarcia. Mozna to osiagnac przez zastosowanie czesci gumowych o róz¬ nych wymiarach lub tez przez odpowied¬ nie zwiekszenie ksztaltów masy w miej¬ scu, gdzie ma sie znajdowac jej os obro¬ tu, i przez zmuszenie jej do wykonywania ruchu obrotowego miedzy stosunkowo pla¬ skimi narzadami gumowymi.W lamaczu, wykonanym wedlug wyna¬ lazku, miedzy szczekami lamiacymi sa wy¬ wolywane stosunkowo znaczne sily drga¬ jace bez potrzeby stosowania silnie okre¬ sowo obciazanych walów mimosrodowych, kól zamachowych lub innych narzadów, zuzywajacych duze ilosci energii. Dzieki temu otrzymuje sie urzadzenie o stosun¬ kowo bardzo dobrej sprawnosci. Sily od¬ pórowe przejmowane sa przy tym przez narzady elastyczne drgajacego ukladu i prawie bez strat przekazywane z powro¬ tem, co jest szczególna zaleta przedmiotu wynalazku. Oprócz tego mozna prawie do¬ wolnie zmieniac czestotliwosc, a wiec i wy¬ dajnosc lamacza, tak iz do poszczególnych materialów mozna wyznaczyc najlepszy stosunek miedzy wydajnoscia lamania, moca ruchu drgajacego i jego czestotliwo¬ scia. Zmiane czestotliwosci mozna doko¬ nac przez zblizenie do siebie obu czesci kadluba ramowego, miedzy którymi drga masa a, przez skrócenie srub s, przy czym zmienia sie napiecie wstepne elastycznych narzadów c. PL