Dotychczas budowane odbiorniki z sa¬ moczynna regulacja wzmocnienia, zape¬ wniajaca samoczynnie stale natezenie od¬ bieranych sygnalów, posiadaja zazwyczaj równiez przyrzad do recznej regulacji wzmocnienia, np. potencjometr, wlaczony do obwodu siatki rozrzadczej lampy kon¬ cowej lub pierwszego stopnia wzmacnia¬ cza malej czestotliwosci. W niektórych od¬ biornikach zastosowany jest wylacznik, którym mozna wylaczac urzadzenie do sa¬ moczynnej regulacji wzmocnienia. O ile wylacznik taki jest zastosowany, to od¬ biornik posiada zazwyczaj drugi przyrzad do recznej regulacji wzmocnienia, umiesz¬ czony w obwodzie siatki rozrzadczej lub oslonnej któregokolwiek ze stopni wzma¬ cniacza wielkiej lub posredniej czestotli¬ wosci. Obsluga takiego odbiornika z po¬ dwójna reczna regulacja wzmocnienia jest niezbyt wygodna, poniewaz wymaga pa¬ mietania, którym z dwóch przyrzadów do recznej regulacji wzmocnienia nalezy po¬ slugiwac sie w danych warunkach pracy (przy zalaczonym lub tez przy wylaczonym urzadzeniu do samoczynnej regulacji wzmocnienia), albowiem kazdy z przyrza¬ dów do regulacji recznej posiada odrebny przyrzad nastawczy (galke, pokretlo lub kontakt slizgowy).Odbiornik radiowy wedlug wynalazku zawiera urzadzenie do samoczynnej regu¬ lacji wzmocnienia, przyrzad do recznej re¬ gulacji wzmocnienia wielkiej lub posred- *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wynalazcami sa inz. Wilhelm "Rotkiewicz i inz. Boleslaw Stamecki.niej czestotliwosci oraz przyrzad do recz¬ nej regulacji wzmocnienia malej czestotli¬ wosci. Obydwa przyrzady do recznej regu¬ lacji sa sprzezone z jednym przyrzadem nastawczym (np. z pokretlem). W odbior¬ niku wedlug wynalazku znajduje sie prze¬ lacznik, polaczony z obwodami odbiornika.Z przelacznikiem polaczone jest urzadze¬ nie do samoczynnej regulacji wzmocnienia oraz przyrzady do recznej regulacji, przy tym polaczenie jest takie, ze przy zalaczo¬ nym urzadzeniu do samoczynnej regulacji wzmocnienia przyrzad do recznej regula¬ cji wzmocnienia wielkiej lub posredniej czestotliwosci jest odlaczony od ukladu ro¬ boczego odbiornika i odwrotnie. W ten spo¬ sób unika sie szkodliwego wzajemnego od¬ dzialywania obu regulacji wzmocnienia, to jest samoczynnej i recznej regulacji wiel¬ kiej lub posredniej czestotliwosci.W odbiorniku wedlug wynalazku mo¬ zna ponadto przyrzady do recznej regula¬ cji oraz obwody odbiornika polaczyc z kon¬ taktami przelacznika tak, ze przy zalaczo¬ nym urzadzeniu do recznej regulacji wzmocnienia wielkiej lub posredniej cze¬ stotliwosci przyrzad do recznej regulacji wzmocnienia malej czestotliwosci jest od¬ laczony, i odwrotnie. Odlaczanie przyrza¬ du do recznej regulacji sily odbioru ma¬ lej czestotliwosci jest pozadane ze wzgle¬ du na to, iz obydwa urzadzenia do recznej regulacji sa sprzezone ze wspólnym przy¬ rzadem nastawczym. Nie trudno bowiem dobrac poszczególne potencjometry do re¬ gulacji recznej wzmocnienia wielkiej lub posredniej czestotliwosci i do regulacji recznej sily odbioru malej czestotliwosci tak, by kazdy z nich oddzielnie umozliwial regulowanie sily odbioru w wymaganym zakresie. Natomiast równoczesne regulo¬ wanie tych potencjometrów moze dopro¬ wadzic do znieksztalcen odbioru.Na rysunku przedstawiono schematy¬ cznie przyklad odbiornika wedlug wyna¬ lazku. Jest to trzylampowy odbiornik ra¬ diowy z samoczynna i reczna regulacja wzmocnienia. Lampa / z siatka oslonna pracuje jako wzmacniacz wielkiej czesto¬ tliwosci, dwuelektrodowa lampa 77 jest detektorem, lampa zas 777 jest albo pierw¬ szym stopniem wzmacniacza malej czesto¬ tliwosci, albo tez lampa koncowa.Potencjometry PI i P2 sa osadzone na wspólnym drazku XY, zaopatrzonym w po¬ kretlo, i sluza do recznej regulacji wzmoc¬ nienia. Potencjometr PI sluzy do regulo¬ wania natezenia sygnalu, przekazywanego na siatke rozrzadcza S3 lampy ///, za po¬ moca zas potencjometru P2 mozna zmniej¬ szac napiecie siatki oslonnej Sel lampy I.Do samoczynnej regulacji wzmocnienia wykorzystany jest spadek napiecia, wywo¬ lywany na potencjometrze PI przez prad anodowy lampy II, przeplywajacy od ka¬ tody K2 poprzez potencjometr PI, obwód strojony L2, C2 i anode A2 z powrotem do katody K2. Dzieki polaczeniu siatki roz- rzadczej Si lampy I poprzez obwód stro¬ jony Li, Cl i opór R z punktem P po¬ tencjometru PI, ujemny potencjal siatki rozrzadczej SI zmienia sie proporcjonal¬ nie do spadku napiecia na potencjometrze Pi, czyli proporcjonalnie do natezenia przychodzacego sygnalu. Wobec tego im silniejszy bedzie przychodzacy sygnal, tym wiekszy bedzie ujemny potencjal siatki SI i tym mniejszy bedzie prad anodowy lam¬ py I, co pociagnie za soba ogólne zmniej¬ szenie wzmocnienia. Gdy sygnal odbierany jest slaby, caly przebieg odwraca sie. Do wlaczania i wylaczania urzadzenia do sa¬ moczynnej regulacji wzmocnienia i do przelaczania potencjometrów Pi i P2 slu¬ zy dwupolozeniowy trójbiegunowy przela¬ cznik Prz. W polozeniu 1 przelacznik laczy z odpowiednimi strojonymi obwodami od¬ biornika urzadzenie do samoczynnej regu¬ lacji wzmocnienia i przyrzad do recznej regulacji wzmocnienia malej czestotliwo¬ sci, którym jest potencjometr PI. Jedno¬ czesnie przy tym samym polozeniu prze- — 2 —lacznika Prz zostaje odlaczony potencjo¬ metr P2, regulujacy wzmocnienie w obwo¬ dach wielkiej czestotliwosci. W polozeniu 2 przelacznika Prz urzadzenie do samo¬ czynnej regulacji wzmocnienia i potencjo¬ metr do regulacji recznej PI zostaja od¬ laczone, natomiast wlacza sie potencjo¬ metr P2, przeznaczony do recznej regula¬ cji wzmocnienia wielkiej czestotliwosci przez regulacje napiecia siatki oslonnej Sel lampy /. PL