Instalacje maszyn, np. w wagonach na¬ pedowych z silnikami spalinowymi i me¬ chanicznym lub hydraulicznym przenosze¬ niem mocy, wymagaja do prowadzenia przewaznie dwóch niezaleznych dzwigni na stanowisku lub stanowiskach kierowcy, a mianowicie dzwigni do rozrzadu silni¬ kiem i drugiej dzwigni do rozrzadu prze¬ kladnia. Przy pojazdach jezdzacych np. po szynach dzwignie te sa przewaznie uru¬ chomiane lewa i prawa reka. W wiekszosci przypadków podczas pracy, np. przy roz¬ ruchu, przelaczaniu itd., to uruchomienie dzwigni odbywa sie równoczesnie, wiec za¬ jete sa obie rece. Wobec tego oba narzady rozrzadcze polaczono w jeden narzad, któ¬ ry mozna uruchomiac fedna reka.Wynalazek polega na tym, ze ten jedy¬ ny narzad rozrzadczy obejmuje nastawia¬ nie z grubsza na stopnie rozrzadcze jedne¬ go ze wspomnianych zespolów maszyn, a w obrebie nastawienia na kazdy z tych stopni — przynajmniej jedna grupe do¬ kladnych nastawien na rózne stopnie roz¬ rzadcze drugiego zespolu maszyn; przy zespolach maszyn przewidziane sa przy tym przyrzady rozrzadcze, które polaczo¬ ne sa z jedynym narzadem rozrzadczym jedynie za pomoca elektrycznych przewo¬ dów rozrzadczych.Na zalaczonym rysunku przedstawiony jest schematycznie przyklad wykonania przedmiotu wynalazku. Fig. 1 przedstawia reczne kolo rozrzadcze, w dalszym ciaguzwane nastawnikiem rozrzadczym; fig. 2 — w widoku z góry schemat polozen na¬ stawnicy rozrzadcze j; fig. 3 — schemat po¬ laczen, W przedstawionym na rysunku przy¬ kladzie jako silnik spalinowy zastosowany zostal silnik Diesela M, a jako przekladnia mechaniczna — stopniowa przekladnia kól zebatych G wedlug patentu Szwajcarskie¬ go nr 99571. Silnik jest zaopatrzony w regulacje liczby obrotów, za pomoca któ¬ rej moze byc on nastawiany np. na cztery rózne liczby obrotów 1, 2, 3, 4, którym od¬ powiadaja cztery rózne polozenia sprezy¬ ny regulatora. Odpowiedni przewidziany przy silniku przyrzad E o znanej budowie, tak zwany nastawiacz liczby obrotów, np. firmy Becker w Berlinie lub Brown, Bove- ri & Cie w Badenie (przyrzady o dzialaniu pneumatycznym) lub firmy Siemens w Berlinie (przyrzad o dzialaniu elektryczno- silnikowym) nie jest blizej przedstawiony na rysunku. Przedstawione sa jedynie czte¬ ry elektro-pneumatyczne zawory P1 — P4, sluzace do nastawiania czterech liczb obro¬ tów i otrzymujace sprezone powietrze z przewodu im oraz stosownie do wyboru przepuszczajace je przez jeden z przewo¬ dów q1 — c4 do wspomnianego przyrzadu E. Uzwojenia elektryczne zaworów P\ — PA zasilane sa przez baterie £ za posred¬ nictwem przewodu lm. Prad baterii, powra¬ cajacy z uzwojen, przeplywa przez prze¬ wody n m, kontakty szyny stykowej a, pa¬ lec kontaktowy Fa i przewód m.Zmienna przekladnia (skrzynka biegów) G wedlug szwajcarskiego patentu nr 99 571 posiada stale zazebiajace sie pary kól ze¬ batych z, wlaczane za pomoca sprzegiel u- ruchomianych olejem pod cisnieniem. Po¬ niewaz przy tym sposobie przenoszenia mocy poszczególne stopnie szybkosci na¬ stawiana sa przez proste przekrecanie kur- ka^ rozrzadzajacego przeplywem oleju, wiec zmienna przekladnia mozna latwo rozrzadzac z odleglosci. Odpowiedni przy¬ rzad do wielokrotnego rozrzadzania z od¬ leglosci przy pomocy znanej zasady elek¬ tro-pneumatycznej opisany jest w patencie szwajcarskim nr 183 041. W schemacie przedstawionym na fig. 3 taki przyrzad Gx dobudowany jest do przekladni G jako przyrzad rozrzadzajacy przekladnia z od¬ leglosci. Przynalezne zawory elektro- pneumatyczne oznaczone sa przez vi, vii itd. Zawory te otrzymuja sprezone powie¬ trze ze wspólnego przewodu doprowadza¬ jacego i i stosownie do wyboru przepusz¬ czaja je do cylindra na sprezone powietrze przyrzadu Gj poprzez jeden z przewodów ri — r5. W szczególnosci zawory vAl i vA2 stosownie do wyboru przepuszczaja sprezone powietrze przez przewody s1 i s2 do jednego lub kilku nie przedstawionych blizej na rysunku urzadzen regulacyjnych J, które umozliwiaja obnizanie cisnienia o- leju, uruchomiajacego sprzegla przekladni; urzadzenia te sa zbudowane np. taktl jak to opisano w patencie 27 636, przy czym moz¬ na zastosowac jedno lub kilka takich urza¬ dzen. Uzwojenia elektromagnetycznych zaworów oAl, vA2, vi itd. sa z jednej stro¬ ny przylaczone przez przewód 1 do jed¬ nego bieguna baterii B, a z drugiej strony do pasków kontaktowych KA19 KA2, KI itd. Obwód pradu, wlaczony do drugiego bieguna baterii, moze byc zamykany przez palce kontaktowe Fe, Fb i przewód m. Pa¬ lec kontaktowy Fb jest przy tym przewi¬ dziany do wlaczania stopni przekladni, zas przez palec kontaktowy Fe — do za¬ worów, obnizajacych cisnienie, wzglednie do zaworów rozruchowych.Palce kontaktowe Fa, Fb, Fe sa zamo¬ cowane na kole recznym H, zwanym w dalszym ciagu nastawnikiem rozrzadczym.Palce te wspólpracuja z szynami stykowy¬ mi a, b, e tak, ze z tego wspólnego miejsca moina równoczesnie uskuteczniac rozrzad zespolu lub zespolów instalacyj silnika i przekladni stosownie do rodzaju pracy, przy czym przy jednym obrocie nastawni- - 2 -ka rozrzadczego przeslizguje sie przez wszystkie polozenia rozrzadcze. W ten sposób mozna najszybciej osiagnac kazde dowolne polozenie rozrzadcze.Szyna stykowa a sluzy przy tym do rozrzadu liczby obrotów silnika; szyna stykowa b — do rozrzadu biegów prze¬ kladni, a c — do rozrzadu cisnienia oleju, do rozruchu przekladni, z dwoma rózny¬ mi stopniami zredukowanego cisnienia, Staly przewodnik x, umieszczony przy kazdym palcu kontaktowym Fa, Fb, Fe (fig. 3), jest przesuwnie przylaczony do przewodu y.Zmiane liczby obrotów silnika usku¬ tecznia sie w sposób nastepujacy.Jak widac z rysunku, w obrebie kontak¬ tu kazdego biegu przekladni przewidzia¬ nych jest kilka kontaktów dla róznych liczb obrotów silnika, a mianowicie cztery kontakty /, 2, 3, 4, odpowiadajace np. 600, 800, 1 000, 1 200 obrotom silnika na minu¬ te. Jesli palec kontaktowy Fa znajduje sie na jednym z kontaktów, np. na kontakcie 2, to zawór elektromagnetyczny P2 zaczy¬ na dzialac, a sprezyna regulatora zostaje pneumatycznie doprowadzona do takiego naprezenia, ze nastawia silnik na bieg z 800 obrotami na minute i utrzymuje te licz¬ be obrotów przy wszelkich obciaze¬ niach.Wlaczanie biegów przekladni odbywa sie w sposób nastepujacy.Dla kazdego z biegów / — V przewi¬ dziany jest na szynie stykowej b kontakt KI, KII itd., który jako wycinek kolowy siega przynajmniej tak daleko, jak przy¬ nalezne grupy kontaktowe 1, 2, 3, 4 szyny stykowej do nastawiania liczby obrotów silnika. Jesli palec kontaktowy Fb lezy np. na kontakcie dla biegu // przekladni, to wzbudza sie zawór elektromagnetyczny vii i wlacza drugi stopien zmiennej prze¬ kladni G za pomoca sprezonego powietrza, wpuszczanego do przewodu r2. Stopien ten jest wlaczony dopóty, dopóki palec kontak¬ towy Fb przylega do danego wycinka kon¬ taktowego. Palec kontaktowy Fa moze byc przy tym nastawiony na jeden z kontak¬ tów 1, 2, 3, 4 w celuj otrzymania liczb obro¬ tów 600, 800, 1 000, 1 200.Nastawianie cisnienia oleju wlaczaja¬ cego przy rozruchu odbywa sie w sposób nastepujacy.Jesli palec kontaktowy Fe styka sie z jednym z segmentów kontaktowych KAI lub KA2, to cisnienie oleju w przekladni zostaje obnizone do pewnej, dajacej sie nastawiac wysokosci. Jak juz wspomniano mozna to uskuteczniac za posrednictwem jednego lub kilku blizej nie przedstawio¬ nych zaworów rozruchowych / i elektro- pneumatycznych zaworów rozruchowych VA1, VA2. Wlaczanie jednego lub drugie¬ go zaworu VAl i VA2 daje inne zreduko¬ wane cisnienie oleju tak, ze w tym przy¬ padku do uruchomiania sprzegla przeklad¬ ni rozporzadza sie w sumie trzema stopnia¬ mi cisnienia. Przy zastosowaniu olejowej przekladni wlaczajacej wedlug patentu szwajcarskiego nr 99571 obnizone cisnie¬ nie oleju potrzebne jest tylko przy rozru¬ chu pierwszym biegiem!; podczas' pierwszego okresu rozruchu* Wycinki kontaktowe KAI i KA2 sa wiec umieszczone tylko w obrebie kontaktu KI pierwszego biegu. Moz¬ na zastosowac jeden tylko taki wycinek KAI, lecz równie dobrze mozna ich zasto¬ sowac kilka, a w obrebie kazdego z nich zastosowac na szynie stykowej a kontakty dla jednej lub kilku liczb obrotów /, 2... silnika.Polaczony rozrzad wielokrotny i na od¬ leglosc dziala w sposób nastepujacy.Dla uskutecznienia rozruchu po pusz¬ czeniu w ruch silnika palec kontaktowy Fa nastawnika rozrzadczego H zostaje prze¬ stawiony z polozenia O, w którym zaden stopien przekladni nie jest wlaczony, na jedna z rozruchowych grup kontaktowych Alf A2 szyny stykowej a, np. na A19 a w obrebie tej grupy np. na polozenie /; rów- — 3 —noczesnie palec kontaktowy Fb staje na szynie stykowej KI pierwszego biegu prze¬ kladni, a palec kontaktowy Fe — na kon¬ takcie KAI szyny stykowej c zaworu roz¬ ruchowego. Wystepuja przy tym nastepu¬ jace dzialania: a. Wskutek wzbudzenia pradem za¬ woru elektromagnetycznego P1 liczba ob¬ rotów silnika Af ustala sie przy ilosci n = 600 obrotów na minute. b. Wskutek wzbudzenia zaworu vi w olejowej przekladni wlaczajacej G wlacza sie pierwszy bieg. c. Poniewaz palec kontaktowy Fe przylega do wycinka kontaktowego KAI, wiec cisnienie oleju w pompce olejowej przekladni zostaje obnizone do pewnej wy¬ sokosci, odpowiadajacej rozruchowemu ci¬ snieniu oleju, nastawionemu przy zaworze rozruchowym J i oddzialywujacemu na sprzeglo pierwszego biegu.To polozenie nastawnika rozrzadczego pozostawia kierowca przez kilka sekund, az pojazd lagodnie ruszy.Wlaczanie biegów odbywa sie w spo¬ sób nastepujacy.Po uskutecznieniu rozruchu nastawnik rozrzadczy H zostaje przekrecony do po¬ lozenia 11 (fig. 2), przy czym pierwszy bieg przekladni zostaje wlaczony na stale, a silnik biegnie dalej z ta sama liczba ob¬ rotów (600 obrotów na minute). Nastepnie mozna dalej przekrecac nastawnik w obre¬ bie pierwszego biegu tak, ze odpowiednio do kontaktów 2, 3, 4 liczba obrotów wzra¬ sta kolejno do 800, 1 000 i 1 200 obrotów na minute, a pojazd zostaje odpowiednio przyspieszony. Po osiagnieciu krancowej szybkosci pierwszego biegu, odpowiadaja¬ cej n = 1 200 obr./min (kontakt 4 grupy / szyny stykowej a), przekreca sie nastaw¬ nik dalej do polozenia III, przy czym wla¬ cza sie drugi bieg przekladni, a liczba ob¬ rotów silnika, wskutek styku miedzy pal¬ cem Fai kontaktem 1, zostaje odpowiednio zmniejszona do 600 obr/min. Kontakt 1 grupy // szyny stykowej a jest tak u- ksztaltowany, ze styka sie palcem kontak¬ towym Fa, gdy tylko palec kontaktowy Fb, wlaczajacy przekladnie, zetknie sie z wy¬ cinkiem K1 szyny stykowej 6. W ten spo¬ sób zapewnia sie, ze zmniejszenie liczby obrotów silnika przy przelaczaniu z szyb¬ kosci / na II, konieczne dla unikniecia niepotrzebnego scierania sie sprzegla // biegu, odbywa sie juz przed nastawieniem drugiego biegu.Po sprzezeniu drugiego biegu mozna dalej przesuwac nastawnik rozrzadczy w obrebie tego biegu na odpowiednie poloze¬ nia 2, 3, 4 i liczby obrotów 800, 1 000, 1 200 obr./min, przez co osiaga sie szybkosc dru¬ giego biegu itd.Zmiana szybkosci jazdy odbywa sie w sposób nastepujacy.Jesli np. w czwartym biegu jazda ma sie odbywac nie z szybkoscia odpowiada¬ jaca 1 200 obrotów silnika na minute, lecz z szybkoscia mniejsza, to wystarczy nasta¬ wic palec kontaktowy Fa nastawnika H na mniejsza liczbe obrotów, to jest na kontak¬ ty 1, 2, 3 grupy V szyny stykowej a.Hamowanie odbywa sie w sposób naste¬ pujacy.Zawór hamulcowy BV kierowcy w no¬ wym hamulcu powietrznym moze byc rów¬ niez latwo obslugiwany opisanym nastaw¬ nikiem rozrzadczym, ca jest zaznaczone na fig. 1. Jako urzadzenie do uruchomiania zaworu hamulcowego BV kierowcy zasto¬ sowany jest w tym przypadku kciuk p ze sprezyna q, ale mozna tez zastosowac krzywke (tarcze nieokragla). Hamowanie odbywa sie w kierunku od O do V, prze¬ ciwnym kierunkowi obrotu wskazówki ze¬ garowej, zwalnianie zas hamulca — w kie¬ runku od V do O, zgodnym z kierunkiem obrotu wskazówki zegarowej. Polaczenie hamulca powietrznego z nastawnikiem roz¬ rzadczym ma te zalete, ze przed kazdym hamowaniem silnik zostaje samoczynnie odlaczony od pedni, gdyz przy przechodze-niu przez polozenie O przekladnia zostaje nastawiona na bieg jalowy.Przy elektro-pneumatycznym oddzialy¬ waniu na zawory rozrzadcze hamulców na czesci wycinkowej O — V moga byc prze¬ widziane odpowiednie kontakty.Mozna tez oczywiscie przewidziec Wie¬ cej lub mniej niz cztery stopnie liczb ob¬ rotów silnika. Mozna tez obrac inna regu¬ lacje silnika Diesela niz wyzej wspomnia¬ na regulacja liczby obrotów, np. mozna za¬ stosowac znana regulacje napelnienia.Wreszcie w rozrzadzie wedlug wynalazku mozna tez polaczyc oba sposoby regulacji, np. tak, ze dla kazdego dowolnego nasta¬ wienia liczby obrotów przewidziana jest jeszcze takze regulacja napelnienia. Te odmiany nie zmieniaja zasady polaczonego rozrzadu z odleglosci i rozrzadu wielokrot¬ nego wedlug wynalazku.Oczywiscie istnieje takze mozliwosc, by w obrebie jednego stopnia przekladni, np. stopnia wyzszego, zastosowac wiecej stop¬ ni liczb obrotów silnika, niz w obrebie in¬ nych stopni przekladni. W ten sposób moz¬ na osiagnac dokladniejsze stopniowanie szybkosci pojazdu przy biegach jiajwiecej stosowanych podczas jazdy.W wyzej przedstawionym przykladzie wykonania przyjeto stopniowa zmiane licz¬ by obrotów silnika Diesela, gdyz z do¬ swiadczenia wiadomo ogólnie, ze tylko w ten sposób zapewnia sie prawidlowa wspól¬ prace dwóch lub kilku silników. Nalezy jednak zaznaczyc, ze uklad wedlug wyna¬ lazku moze takze pracowac w polaczeniu z rozrzadem na odleglosc przy silnikach, u- mozliwiajacych przestawianie w sposób ciagly liczby obrotów silników Diesela. U- klad taki posiada np. zasilany sprezonym powietrzem zawór, obnizajacy cisnienie, przepuszczajacy sprezone powietrze o zmiennym w sposób ciagly cisnieniu do cy¬ lindra, którego tlok umozliwia ciagle prze¬ stawianie sprezyny regulatora, a wraz z tym i liczby obrotów silnika.Jako przyrzady rozrzadcze Glf E iilóga byc uzyte dowolne przyrzady, inne niz wy¬ zej opisane przyrzady elektro-pneumatycz¬ ne, np. przyrzady elektromagnetyczne, e- lektrc-hydrauliczne lub elektryczno-silni- kowe.Zamiast mechanicznej stopniowej skrzynki biegów mozna tez zastosowac przekladnie hydrauliczna, badz wielostop¬ niowa przekladnie wirnikowa, badz tez bez- stopniowa przekladnie wirnikowa lub tlo¬ kowa. Narzad rozrzadczy moze byc zaopaw trzony pfzy obracajacej sie czesci w palce kontaktowe; palce te moga byc jednak takze nieruchome, a wtedy szyny stykowe sa osadzone na obracajacym sie nastawni^ ku.W przedstawionym przykladzie wyko¬ nania do rozruchu silnika przewidziane sa specjalne narzady rozrzadcze, jednak moz¬ na by tez zastosowac do rozruchu dodatko¬ we polozenia rozrzadcze przy jednym tyl* ko narzadzie rozrzadczym.Uklad rozrzadu z elektrycznymi prze¬ wodami roizrzadczymi umozliwia w prosty sposób rozrzad instalacji maszyn z wiek* szej liczby stanowisk kierowcy wzglednie nastawników rozrzadczych, niz z jednego.Na fig. 3 przedstawione sa przewody, przylaczone do przewodów kontaktowych n n a ntn m l v sluzace dla takiego dal* szego nastawnika rozrzadczego H1; sa one zebrane w kanal kablowy t, z którego od¬ galezione sa przewody, doprowadzajace do nastawnika rozrzadczego H1 w grupach n mi dla silnika, nx dla przekladni, n A — dla zaworów rozruchowych, m1 i lt — do przylaczenia baterii.Za pomoca rozrzadu wedlug wynalaz¬ ku mozna szczególnie latwo rozrzadzac wieloma instalacjami maszyn, wbudowany¬ mi w kilka sprzezonych ze soba pojazdów, za posrednictwem tego samego nastawnika rozrzadczego H.Przylaczenia do przewodów kontakto¬ wych, które wedlug fig. 3 zebrane sa w — 5 —jednym kanale kablowym l, sa w tym ce¬ lu zaopatrzone w odgalezienia w i polaczo¬ ne z gniazdkiem wtyczkowym u, które mo¬ ze byc sprzezone z odpowiadajacym gniazdkiem wtyczkowym sasiadujacego po¬ jazdu. Przewody wiazki na tym sasiaduja¬ cym pojezdzie sa odpowiednio przylaczone do przyrzadów rozrzadczych tego pojazdu.Jesli zawory rozruchowe J zaopatrzy sie w przekazniki czasowe, zapewniajace, ze obnizanie cisnienia po jego zaczeciu trwa tylko pewien okreslony czas, np. 10 sekund, to kierowca nie potrzebuje zatrzy¬ mywac sie na polozeniach Ax i A2 i bez zwracania specjalnej uwagi na rozruch moze bezposrednio przelaczac dalej w po¬ lozenie II. PL