Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu i urzadzenia do ciagnienia metali, przezna¬ czonego zwlaszcza do wyrobu rur metalo¬ wych lub plaszczy k&bli elektrycznych, wykonywanych zazwyczaj z olowiu lub stopów olowiowych, wzglednie do wyrobu pretów lub innych ciaglych pelnych prze¬ krojów metalowych. Urzadzenie sluzace do tego celu jest tego typu, który posiada narzady wspólosiowe, wewnetrzny i ze¬ wnetrzny, o ksztalcie podluznym i obroto¬ we wzgledem siebie, przy czym jeden z tych narzadów (zewnetrzny) stanowi ko¬ more robocza, do której z jednego konca wprowadza sie metal w stanie roztopio¬ nym, przepychany naprzód za pomoca drugiego narzadu (wewnetrznego) i wypy¬ chany nastepnie w postaci preta, rury lub plaszcza kablowego przez odpowiednio uksztaltowana przepustnice, znaj dujaca sie na drugim koncu komory. W znanych, urzadzeniach tego typu jeden z tych obro¬ towych wzgledem siebie narzadów jest za¬ opatrzony w gwint srubowy, stanowiac w ten sposób urzadzenie przenosnikowe, na¬ tomiast powierzchnia drugiego narzadu, znajdujaca sie na wprost gwintu, posiada podluzne zebra lub rowki, równolegle do osi obrotu gwintu srubowego lub tez rów¬ nolegle do tych gwintów, przy czym róyykif lub zebra posiadaja przeciwny skret (po¬ chylenie) niz gwint przenosnika srubowe-go. Celem takiego urzadzenia jest zapobie¬ zenie obracaniu sie sruby metalowej, jaka tworzy sie w rowkach pomiedzy gwintami przenosnika srubowego, dzieki czemu me¬ tal, zawarty w tych rowkach, przesuwa sie do komory przepustowej; wobec tego wy¬ daje sie rzecza konieczna wywieranie w tych znanych urzadzeniach jak najmniej- szych naprezen* scinajacych n&. kliny me- talpw^ jaKie, powstaja w odpowiednio uksztaltowanej w tym celu powierzchni we¬ wnetrznej wspomnianego wyzej narzadu zewnetrznego, gdyz te kliny stanowia za¬ sadniczo jedna calosc z metalem, zawar¬ tym pomiedzy zwojami srubowymi prze¬ nosnika.W odróznieniu od powyzszego znanego dzialania sposób wedlug wynalazku ni¬ niejszego polega na tym, ze metal, zawar¬ ty w zlobkach klinowatych lub wglebie¬ niach, utworzonych w narzadzie zewnetrz¬ nym, uzupelniajacym przenosnik srubowy, nie przesuwa sie do komory przepustowej, lecz pozostaje zasadniczo nieruchomy, gdyz zostaje zatrzymany w tych zlobkach klinowych lub wglebieniach i sluzy do powstrzymywania obrotu metalu w zwojach przenosnika srubowego dzieki tarciu o ten metal. Inaczej mówiac, naprezenie scina¬ jace, któremu podlegaja kliny metalowe, nie jest zmniejszane, jak w poprzednich znanych metodach, lecz, odwrotnie, jest zwiekszane az do punktu, w którym naste¬ puje scinanie wskutek przepychajacego metal dzialania sruby wobec niemozliwo¬ sci jednoczesnego z przenosnikiem srubo¬ wym obrotowego ruchu tegoz metalu, za¬ wartego w rowkach klinowych lub wgle¬ bieniach.W porównaniu ze wspomnianymi wyzej wczesniejszymi metodami, wedlug których przy najbardziej sprzyjajacych warunkach osiagano tylko stosunkowo niewielka wy¬ dajnosc, urzadzenie wedlug wynalazku ni¬ niejszego pozwala zwiekszyc wydajnosc bardzo znacznie. W tym celu do ciagnienia rur metalowych plaszczy kablowych lub przedmiotów pelnych stosuje sie wedlug wynalazku urzadzenie, kt£re posiada wspólsrodkowe narzady, wewnetrzny i ze¬ wnetrzny, o ksztalcie podluznym i obraca¬ jace sie wzgledem siebie, z których jeden stanowi komore robocza, a drugi jest za¬ opatrzony w gwint srubowy, stanowiacy przenosnik srubowy metalu ciagnionego.W jednej z najdogodniejszych postaci wykonania wynalazku narzad zewnetrzny stanowi komore robocza i jest nieruchomy, przy czym jego wewnetrzna powierzchnia jest zaopatrzona w rowki albo wystepy, lub wglebienia takiego ksztaltu i rozmia¬ rów, ze mozliwe jest osiagniecie jak naj¬ wiekszego naprezenia scinajacego zawar¬ tego w nich metalu na ciagniony metal.Narzad wewnetrzny posiada na swej po¬ wierzchni zewnetrznej gwint srubowy i obraca sie powodujac calkowite odciecie metalu, np. olowiu, który wypelnia rowki lub przestrzenie pomiedzy wystepami lub wglebieniami wewnetrznymi komory ze¬ wnetrznej, od sruby metalowej, tworzacej i przesuwajacej sie pomiedzy zwojami przenosnika srubowego. Metal, wypelnia¬ jacy powyzsze rowki, przestrzenie lub wglebienia na wewnetrznej powierzchni narzadu zewnetrznego, pozostaje zasadni¬ czo zatrzymany w tych rowkach i posiada wystarczajaca wytrzymalosc mechaniczna, aby przeciwstawiac sie sila tarcia — obra¬ caniu sie wspomnianej sruby metalowej.W innej odmianie urzadzenia wewnetrzna powierzchnia nieruchomej komory roboczej moze byc zaopatrzona w gwint srubowy, a zewnetrzna powierzchnia wewnetrznego narzadu obrotowego moze byc zaopatrzona w rowki, wystepy lub wglebienia.Metal, wypelniajacy rowki lub wglebie¬ nia na wewnetrznej powierzchni narzadu zewnetrznego, moze nie byc tego samego rodzaju co i metal, wypelniajacy rowki srubowe przenosnika wewnetrznego, a wiec np. gdy urzadzenie przerabia przez pewien — 2 —czas olów, to moze byc ono pózniej uzyte do ciagnienia stopów olowiowych, podczas gdy rowki lub wglebienia narzadu ze¬ wnetrznego moga byc nadal wypelnione olowiem, który bardzo powoli zostaje z czasem zastapiony metalem ciagnionym.Rowki lub wglebienia narzadu zewnetrzne¬ go moga byc równiez stale napelniane ma¬ terialem, który wytwarza zadane tarcie o metal ciagniony.Wydajnosc urzadzenia w przyblizeniu jest proporcjonalna do szybkosci obroto¬ wej przenosnika srubowego, ale tylko do pewnej granicznej wydajnosci urzadze¬ nia, zaleznej w znacznym stopniu od wa¬ runków cieplnych, wymagajacych pewnego koniecznego czasu na przepuszczanie przez urzadzenie olowiu lub innego metalu po¬ dlegajacego ciagnieniu; ten czas przepu¬ szczania jest niezbedny do tego, aby olów lub inny metal ze stanu cieklego mbgl przejsc w stan plastyczny po wejsciu do komory roboczej i w stan staly — przy wyjsciu z tej komory.Rowki, wystepy lub wglebienia narzadu zewnetrznego moga posiadac dowolny ksztalt, np. kwadratowy, albo odpowied¬ nia glebokosc i moga byc rozmieszczone na wewnetrznej powierzchni zewnetrznego narzadu w postaci szachownicy tak, iz po¬ lowa tej powierzchni styka sie z obracaja¬ ca sie sruba, sluzac jej za lozysko; nato¬ miast wglebienia, zajmujace druga polowe tejze wewnetrznej powierzchni, sa wypel¬ nione olowiem, który jest w nich utrzymy¬ wany i wywiera dzialanie tarcia na olów przeciagany, zawarty w rowkach srubo¬ wych przenosnika.W innej odmianie urzadzenia narzad zewnetrzny, uzupelniajacy przenosnik, mo¬ ze byc zaopatrzony w podluzne rowki, równolegle do osi obrotu lub do zwojów srubowych, nachylonych w tym samym kierunku co i zwoje obracajacej sie sruby, tak iz otrzymuje sie maksymalne dzialanie scinajace, o którym byla mowa wyzej.Rowki, zebra lub gwinty moga byc ciagle lub przerywane i moga nie zajmowac calej dlugosci komory roboczej, lecz powinny byc dostatecznie glebokie i miec taki ksztalt, aby metal w nich zawarty byl sta¬ le utrzymywany w swym polozeniu i mógl przesuwac sie wzdluz lub stycznie wzgledem metalu zawartego miedzy gwin¬ tami sruby.Gdy urzadzenie stosuje sie do obolo- wiania kabli, to sruba obrotowa jest wy¬ drazona, przy czym obolowiony kabel wchodzi z tylu urzadzenia do rury, wyko¬ nanej w taki sam sposób, jak w znanych prasach olowiowych.Urzadzenie wedlug wynalazku niniej¬ szego moze byc równiez zaopatrzone w dwa lub kilka obracajacych sie srub lub slimaków w komorze roboczej, do której wprowadza sie roztopiony metal. Te dwie lub kilka srub albo slimaków moga byc rozmieszczone dookola srodkowego prze¬ wodu lub rury, zaopatrzonej w odpowied¬ nia przepustnice, gdy urzadzenie sluzy do wyrobu rur albo plaszczy kablowych, albo tez do innych celów. W tym przypadku sruby lub slimaki doprowadzaja olów lub inny metal do komory trzeciej, otaczajacej przepustnice, w której metal podlega wy¬ ciaganiu na odpowiedni ksztalt i rozmiar.W urzadzeniu opisanego wyzej typu za¬ leca sie, w celu zapobiezenia zacinaniu sie wskutek braku smaru, wykonanie przenos¬ nika srubowego i jego narzadu uzupelnia¬ jacego z róznych metali. Sruba np. moze byc wykonana ze stali, znanej pod zareje¬ strowana nazwa handlowa „Vibrac", lub z podobnej twardej wysokociagliwej stali, natomiast komora moze byc wykonana z zeliwa lub ze stali z zeliwnym rdzeniem, w którym wykonane sa niezbedne rowki lub wglebienia. Zeliwo moze byc wzmocnione za pomoca stalowej tulei, ktpra je otacza i przyjmuje na siebie czesc naprezen robo¬ czych, poza tym zas zawiera chlodnice, je¬ zeli to jest potrzebne. Luz pomiedzy prze- — 3 —nosnikiem srubowym i komora zewnetrzna uzupelniajaca go moze zmieniac sie wzdluz sruby, zaleznie od róznicy temperatury w róznych punktach urzadzenia; w ten spo¬ sób mozna otrzymac najmniejsze luzy i zmniejszyc mozliwosc zaciecia sie lub drobnych drgan, jakie moga powstawac w srubie podczas jej dzialania.Powierzchnie sruby i narzadu zewnetrz¬ nego, znajdujace sie poza powierzchniami rowków lub wglebien, moga byc starannie wypolerowane, aby zmniejszyc tarcie po¬ miedzy posuwajacymi sie po sobie metala¬ mi, które szkodliwie wplywa na sprawne dzialanie urzadzenia.Sruba moze posiadac ksztalt cylindrycz¬ ny i skok równomierny oraz jeden, dwa lub kilka zwojów. Sruba ta moze posiadac równiez ksztalt calkowicie lub tylko cze¬ sciowo stozkowy, lub tez zwezajacy sie o tworzacej w postaci linii krzywej, przy czym wewnetrzny ksztalt narzadu ze¬ wnetrznego jest wówczas dostosowany do ksztaltu sruby.Opisane wyzej dzialanie urzadzenia jest ulatwione przez regulowanie tempera¬ tur w róznych czesciach za pomoca narza¬ dów chlodzacych lub podgrzewajacych, przy czym pozadany wysoki wspólczynnik tarcia pomiedzy olowiem, zawartym w rowkach lub wglebieniach wewnetrznej powierzchni zewnetrznego narzadu, i olo¬ wiem, zawartym miedzy zwojami sruby, moze byc w ten sposób latwo otrzymany.Wymagane jest np. stosowanie narzadów chlodzacych w tym celu, aby utrzymywac olów w rowkach lub wglebieniach narzadu zewnetrznego w stanie dostatecznie krzep¬ nacym tak, iz ten olów wytwarza wyma¬ gany wspólczynnik tarcia przy ruchu wzglednym pomiedzy nim i olowiem w sru¬ bie. Gdy zas wymagana jest duza wydaj¬ nosc urzadzenia, nalezy odprowadzac wiel¬ ka ilosc ciepla tak, aby metal podlegal niezbednym zmianom stanu w zadanym czasie przechodzac przez urzadzenie; wte¬ dy zachodzi potrzeba chlodzenia przenos¬ nika srubowego oraz komory zewtietrznej.Temperatury rozmaitych miejsc oma¬ wianej wyzej maszyny winny byc przysto¬ sowane do kazdego ciagnionego metalu lub stopu i dlatego w odpowiednich miejscach sa umieszczone specjalne urzadzenia do podgrzewania i chlodzenia. Urzadzenia podgrzewajace sa wymagane glównie lw trzech miejscach, a mianowicie: u wejscia ciagnionego metalu do zewnetrznej komo¬ ry, aby utrzymac go w komorze w stanie roztopionym w okreslonej i stalej tempe¬ raturze, w srodku maszyny, aby lacznie z urzadzeniami chlodzacymi mozna bylo re¬ gulowac temperature metalu tak, aby w tej czesci maszyny mozna bylo zachowac zadany stopien plastycznosci kazdego me¬ talu lub stopu ciagnionego, i u wyjscia z maszyny, aby móc regulowac temperature metalu przy ciagnieniu, która waha sie w zaleznosci od ciagnionego przedmiotu i wlasciwosci metalu lub stopu.Przed uruchomieniem maszyny nalezy ogrzac te miejsca, aby osiagnac pozadane temperatury w róznych czesciach maszy¬ ny, zaleznie od typu ciagnionego metalu lub stopu. Ogrzewanie moze byc gazowe, olejowe lub innym paliwem, albo tez moga byc to grzejniki elektryczne w postaci o- porników lub cewek indukcyjnych. Elek¬ tryczne grzejniki sa najdogodniejsze, po¬ niewaz moga byc latwo regulowane, a tem¬ peratura dokladnie mierzona, przy czym indukcyjny sposób ogrzewania jest najko¬ rzystniejszy, gdyz cieplo wytwarza sie wewnatrz samej maszyny. Ilosc ciepla do¬ prowadzanego moze byc regulowana auto¬ matycznie za pomoca termostatów lub in¬ nych znanych przyrzadów.Zastosowanie zas chlodnic jest wyma¬ gane w czesci srodkowej maszyny i na koncu wyjsciowym, przy czym chlodnice te moga miec postac komór, umocowanych w odpowiednich miejscach maszyny. Czyn¬ nikiem chlodzacym moze byc goraca woda, — 4 --para, olej lub powietrze lub tez woda mo¬ ze byc natryskiwana na zewnetrzna po¬ wierzchnie maszyny w odpowiednich miej¬ scach, przy czym dzialanie chlodzace mo¬ ze byc regulowane automatycznie za po¬ moca termostatów lub innych znanych przyrzadów, które utrzymuja stala tempe¬ rature podczas dzialania urzadzenia w da¬ nych warunkach, jednak pozwalaja na zmiane temperatury w razie przystosowy¬ wania urzadzenia do róznych ciagnionych stopów. Chlodzenie w razie potrzeby mo¬ ze odbywac sie równiez wewnatrz przenos¬ nika srubowego co, np. w przypadku obo- lowiania kabla, ma na celu ochrone kabla przed dzialaniem nadmiernej temperatury.Gdy urzadzenia chlodzace sa tak na¬ stawione, aby maszyna dawala zadowala¬ jaca wydajnosc, to stwierdzono, ze w przy¬ padku napedu elektrycznego obciazenie silnika osiaga okreslona wartosc charak¬ terystyczna dla danego typu metalu cia¬ gnionego i dopóki tylko warunki tempera¬ tury w urzadzeniu pozostaja niezmienione, prad, pobierany przez silnik, pozostaje zasadniczo staly. Wobec tego jest rzecza mozliwa i w danym przypadku bardzo dogodna kontrolowanie dzialania maszy¬ ny za pomoca obserwacji natezenia pradu silnika, gdyz ono sygnalizuje zmiane tem¬ peratury metalu ciagnionego znacznie szybciej, anizeli termometry, polaczone z urzadzeniem. Gdy obciazenie silnika wzra¬ sta, to jest to wskazówka, ze temperatura w maszynie zmniejszyla sie i ze trzeba zmniejszyc dzialanie chlodzace, dopóki obciazenie silnika nie bedzie normalne, i odwrotnie. Inna metoda regulowania tem¬ peratury, a tym samym i obciazenia silni¬ ka — jest pozostawianie bez zmiany dzia¬ lania chlodnicy, zmieniajac natomiast szybkosc przesuwu metalu w maszynie tak, aby ilosc metalu przepuszczanego zmniej¬ szala sie lub zwiekszala, zmieniajac w ten sposób ilosc zawartego ciepla w tymze me¬ talu, doprowadzonego do maszyny. Sa¬ moczynne regulowanie mozna latwo przy¬ stosowac do tych urzadzen maszyny.Jezeli podczas pracy calego urzadze' nia trzeba je z jakichkolwiek przyczyn szybko zatrzymac, wtedy metal, zawarty w przenosniku srubowym, krzepnac zlaczy sie z masa zawarta w komorze zewnetrz¬ nej; wówczas istnieje wielka trudnosc w ponownym puszczeniu calego urzadzenia w ruch, o ile nie podgrzeje sie go do okolo 300^C, jak to jest konieczne przy pierw¬ szym rozruchu. Aby uniknac tej niedo¬ godnosci, mozna zaopatrzyc urzadzenie w naped „wolnobiezny", aby zamiast calko¬ witego zatrzymania urzadzenia mozna by¬ lo obracac je z bardzo mala szybkoscia, dopóki zachodzi tego potrzeba, np. w razie poprawiania zwojów papieru na kablu, który podlega obolowianiu w tym urza¬ dzeniu. Mechanizm, sluzacy do otrzymy¬ wania bardzo malej szybkosci, moze byc dowolnego typu, a wiec np. gdy urzadzenie posiada naped elektryczny, to mozna do zmniejszania szybkosci stosowac dowolna znana regulacje. Mozna równiez stosowac urzadzenie mechaniczne, np. zebate prze¬ kladnie zmniejszajace lub naped zmien¬ ny, przy czym w tym ostatnim przypadku jest szczególnie korzystne, jezeli prze¬ kladnia ta przenosi naped tylko do okre¬ slonej mocy, powyzej której rozpoczyna sie poslizg, nie dopuszczajac w ten sposób do nadmiernego obciazenia urzadzenia.Jezeli jednak jest rzecza konieczna za¬ trzymanie urzadzenia na krótki czas, to mozna zamknac zawór w przewodzie, do¬ prowadzajacym roztopiony olów, i umoz¬ liwic w ten sposób samorzutne opróznienie sie czesciowe przenosnika srubowego, przez co zmniejszaja sie trudnosci ponow¬ nego rozruchu.Jest rzecza wazna, aby metal podlega¬ jacy ciagnieniu wchodzil do urzadzenia w stanie calkowicie roztopionym; w tym celu dodatkowo do stalych przyrzadów pod¬ grzewajacych urzadzenie w miejscu przy- — 5 —laczenia przewodu zasilajacego jest zaopa¬ trzone w podgrzewacze tegoz przewodu i zaworu, aby uniknac krzepniecia metalu pomiedzy naczyniem z roztopionym meta¬ lem i urzadzeniem do ciagnienia. Nalezy równiez usunac mozliwosc rozszerzania sie cieplnego przewodu zasilajacego, aby uniknac powstania naprezen, które mogly¬ by uszkodzic uszczelnienia przewodu. W tym ofcju np. mozna ustawic naczynie z roztopionym metalem na walkach lub moz¬ na zastosowac gietki przewód zasilajacy.Gdy urzadzenie sluzy do ciagnienia rur, to pozadane jest, aby rura posiadala ksztalt dokladnie okragly i nie splaszcza¬ la sie w chwili wyjscia z urzadzenia; dla¬ tego tez pozadane jest chlodzenie prze¬ pustnicy z przodu urzadzenia, co mozna np. osiagnac natryskujac wode wzdluz ru¬ ry w kierunku miejsca ciagnienia lub tez stosujac komore chlodzaca w poblizu pier¬ scienia przepustnicy.Inna przyczyna niedokladnosci w ksztalcie ciagnionej rury moze polegac na tym, ze poszczególne czesci calego urza¬ dzenia maja rózne temperatury, wobec czego rozszerzanie sie metalu, z którego jest wykonane urzadzenie, jest nierówno¬ mierne i moze spowodowac w pewnych miejscach niepozadane odksztalcenia.Wskutek tego moze nastapic przesuniecie pierscieniowej przepustnicy z normalnego polozenia, wspólsrodkowego ze stozkiem przepustnicy, wskutek czego rura ciagnio¬ na moze otrzymac scianki nierównej gru¬ bosci. Aby zapobiec tym brakom, nalezy stosowac urzadzenie, które pozwala regu¬ lowac polozenie przepustnicy i które za¬ wiera szereg stalowych trzpieni, przecho¬ dzacych promieniowo z boku przepustnicy i naciskajacych na zewnetrzny pierscien przepustnicy tak, iz mozna ja nastawic zawsze wspclsrodkowo wzgledem stozka przepustnicy. Pierscien przepustnicy moze byc wykonany w plytce kwadratowej lub tez moze byc. osadzony w kwadratowej obsadzie tak, iz mozna nastawiac ten pier¬ scien w dwóch prostopadlych do siebie kierunkach niezaleznie od siebie lub jed¬ noczesnie.Na rysunku przedstawiono przyklad wykonania wynalazku, przy czym fig. 1 przedstawia przekrój podluzny najwaz¬ niejszych narzadów urzadzenia do ciagnie¬ nia plaszczy kablowych; fig. 2 — przekrój podluzny czesci narzadu zewnetrznego u- rzadzenia do ciagnienia z odjetym prze¬ nosnikiem srubowym; fig. 3 — widok z boku narzadu zewnetrznego wedlug fig. 2, a fig. 4 i 5 — odpowiednie przekroje, po¬ dluzny i poprzeczny, urzadzenia do ciag¬ nienia, sluzacego do obolowiania kabla, a zawierajacego trzy przenosniki srubowe.Wedlug fig. 1 — 3 narzad zewnetrzny 1, stanowiacy komore robocza, posiada wewnatrz ksztalt cylindryczny i miesci w sobie srubowy przenosnik 2, obracany w jakikolwiek odpowiedni sposób i zaopa¬ trzony na zewnetrznej powierzchni w sze¬ reg rowków srubowych 3. W urzadzeniu, przedstawionym na rysunku, uzupelniajace wglebienia 4 w narzadzie zewnetrznym 1 posiadaja ksztalt szachownicy, przy czym wglebienia te maja ksztalt kwadratowy i mieszcza sie pomiedzy czesciami 5 (w sto¬ sunku do zaglebien 4) wzniesionymi, jak to widac wyraznie na fig. 2 i 3. Przenosnik srubowy 2 nie wypelnia calkowicie wne¬ trza komory roboczej /, lecz pozostawia (z prawej strony fig. 1) przestrzen 6, sta¬ nowiaca komore przepustowa. Wewnatrz tej komory umieszczone sa czesci stanowia¬ ce wlasciwa przepustnioe metalu ciagnio¬ nego: pierscienie 10, 11, 12 i 13 oraz stozek 7, wkrecony w przenosnik srubowy 2 i obracajacy sie razem z tym przenosnikiem, a posiadajacy otwór kwadratowy 8, który umozliwia wkrecanie lub wykrecanie stoz¬ ka za pomoca dlugiego preta, wlozonego z tylu urzadzenia przez rurke 9* Ze stoz¬ kiem 7 wspóldziala pierscien 12, który, jak to przedstawiono na rysunku, jest typu — 6 —opisanego w -patencie brytyjskim nr 418 078. Glówny pierscien 10 jest przymo¬ cowany za pomoca nakretki 11, wewnatrz której jest umieszczony dodatkowy pier¬ scien 12, którego polozenie w kierunku osiowym moze byc regulowane za pomoca wydrazonej nakretki 13. Kabel, podlega¬ jacy obolowianiu, wprowadza sie przez rurke 9, a gdy przechodzi przez wydrazo¬ na nakretke 13, to jest juz pokryty plasz¬ czem z olowiu, stopu jego lub innego od¬ powiedniego materialu, doprowadzonego do komory przepustowej 6 za pomoca prze¬ nosnika srubowego 2, przy czym grubosc plaszcza kabla jest okreslana za pomoca nastawiania dodatkowego pierscienia po¬ mocniczego 12.Metal ciagniony jest doprowadzany w stanie roztopionym z naczynia, nie przed¬ stawionego na rysunku, do przewodu do¬ plywowego 14, znajdujacego sie w komo¬ rze zewnetrznej 1. Metal roztopiony wcho¬ dzi bezposrednio do srubowych rowków 3 przenosnika 2, które wypelnia, a nastepnie wchodzi do wglebien 4, znajdujacych sie w komorze zewnetrznej /. W tych wgle¬ bieniach metal krzepnie i zostaje oddzielo¬ ny od metalu w rowkach srubowych 3 tak, iz wglebienia 4 pozostaja mniej lub wiecej stale wypelnione metalem w stanie sta¬ lym lub pólstalym. Metal ten wywiera wystarczajace tarcie na metal, zawarty w rowkach srubowych 3, wskutek czego me¬ tal w rowkach srubowych nie moze obra¬ cac sie razem ze sruba, lecz jest zmuszony do przesuwania sie do komory przepusto¬ wej 6, gdzie podlega przeciaganiu pomie¬ dzy stozkiem 7 i pierscieniem 12.Aby w róznych czesciach urzadzenia metal mógl byc utrzymany w stanie do¬ statecznie roztopionym, plastycznym lub stalym, jak wyzej zaznaczono, stosuje sie przyrzady ogrzewajace lub chlodzace. W przykladzie, przedstawionym na rysunku, przyrzady ogrzewajace skladaja sie z sze¬ regu pierscieniowych palników gazowych 15, umieszczonych wokolo urzadzenia iak, ze plomien ich jest skierowany na to urza¬ dzenie. Jak wspomniano wyzej, doprowa¬ dzanie ciepla jest wymagane w poblizu przewodu doplywowego 14 komory prze¬ pustowej 6 i posrodku komory roboczej 1.Wobec tego palniki gazowe 15 sa umiesz¬ czone w ten sposób, aby ogrzewaly wlasnie te miejsca urzadzenia. Przyrzady chlodza¬ ce stanowia komory 16, mieszczace sie w zewnetrznych sciankach komory /, przy czym w komorach tych moze krazyc odpo¬ wiedni czynnik chlodzacy. Regulujac dzia¬ lanie ogrzewania i ochladzania i oddzia¬ lywaljac odpowiednio na palniki gazowe i chlodnice 16, mozna regulowac tempera¬ ture w bardzo szerokich granicach, co da¬ je moznosc w tym samym urzadzeniu ciag¬ nienia naetali o bardzo rózniacych sie wlasciwosciach. Moze byc równiez poza¬ dane chlodzenie przenosnika srubowego 2; w tym celu posiada on wydrazenie, przed¬ stawione na rysunku, do którego prowadzi kanal 17, doprowadzajacy odpowiedni czynnik chlodzacy. Chlodzenie takie za¬ pobiega równiez nadmiernemu rozgrzewa¬ niu obolowianego kabla. Przy obolowianiu kabla, nasyconego juz olejem, chlodzenie mozna uskuteczniac, przepuszczajac olej pomiedzy kablem i rurka 9.Oczywiscie, oprócz rozmieszczenia wglebien 4 w ksztalcie szachownicy, przed¬ stawionej na fig. 1 — 3, wglebienia te mo¬ ga byc rozmieszczone w jakikolwiek inny dowolny ksztalt, o ile tylko zapewnia one dzialanie wedlug wynalazku niniejszego, a mianowicie, aby wglebienia te byly stale napelnione metalem, i obracanie metalu, zawartego w zwojach przenosnika srubo¬ wego, bylo powstrzymywane przez tarcie o metal w stanie krzepnacym, zawarty we wglebieniach. Wglebienia 4 np. moga miec postac szeregu ciaglych lub przerywanych rowków srubowych, takich samych jak rowki 3, biegnace wokolo przenosnika 2.Oprócz tego rowki moga przebiegac w kie- — 7 —runku podluznym równolegle do osi prze¬ nosnika 2.W urzadzeniu, przedstawionym na fig. 4 i 5, komora zewnetrzna 1, stanowiaca ko¬ more robocza, zawiera trzy przenosniki srubowe 2, które jednak zasilaja wspólna komore przepustowa 6, skad metal jest ciagniony, jak i w poprzednim urzadzeniu, pomiedzy stozkiem 7 i pierscieniem 12. W tym celu wglebienia 4 o ksztalcie podluz¬ nych rowków, równoleglych do osi prze¬ nosnika 2, posiadaja taki ksztalt i rozmia¬ ry, ze metal, skrzepniety w tych rowkach, pozostaje w nich zasadniczo nieruchomo, nie przechodzac do komory przepustowej 6. Chociaz na fig. 4 i 5 przedstawiono, ze rowki dochodza do tej komory przepusto¬ wej, to jednak nie jest to warunkiem ko¬ niecznym, o ile bowiem metal nie powinien przechodzic do niej lub tez winien prze¬ chodzic tylko bardzo powoli, rowki te mo¬ ga byc zakonczone w takim miejscu, zeby nie laczyly sie z ta komora. PL