Wynalazek niniejszy dotyczy chylomie- rza, zwlaszcza zas chylomierza, zaopatrzo¬ nego w kulke lub inny narzad toczny, po¬ ruszajacy sie pod dzialaniem sily ciezko¬ sci, i stosowanego na samolotach do wska¬ zywania bocznego ich przechylenia wzgled¬ nie polozenia pochylego/ Znane chylomierze tego typu posiadaja zakrzywiona w ksztalcie luku przezroczy¬ sta rurke szklana, zamknieta na obu kon¬ cach i zawierajaca kulke stalowa, zanurzo¬ na w odpowiedniej cieczy tlumiacej. Ta rurka szklana jest przystosowana do umo¬ cowania na tablicy pokladowej samolotu w plaszczyznie pionowej poprzecznie do osi podluznej samolotu, W polozeniu pozio¬ mym samolotu kulka spoczywa posrodku rurki, w chwili zas pochylenia samolotu do¬ kola jego osi podluznej kulka toczy sie pod dzialaniem sily ciezkosci do jednego lub drugiego konca rurki, przy czym ciecz o- póznia lub tlumi ruch kulki. Pomiedzy kulka i wnetrzem rurki pozostawiony jest dosc duzy luz, aby umozliwic cieczy swo¬ bodny przeplyw dokola kulki, gdy ta toczy sie w rurce.Urzadzenia takie jednak szybko ulega¬ ja zniszczeniu na skutek chemicznego dzia¬ lania cieczy na kulke stalowa, tak iz kul¬ ka ta i ciecz zmieniaja barwe w takim stop¬ niu, ze kulka staje sie niedostrzegalna.Równiez i lepkosc cieczy zmienia sie znacz-nie wraz ze zmianami temperatury, tak iz w niskich temperaturach, spotykanych na "wielkich wysokosciach,, ruch kulki staje sie zbyt powolny, a w wysokiej temperatu¬ rze, np. w krajach podzwrotnikowych, kul¬ ka staje sie zbyt ruchliwa. Poza tym na skutek drgan samolotu kulka pelza w rur¬ ce dajac w ten sposób bledne wskazania pochylenia.Celem wynalazku niniejszego jest takie ulepszenie chylomierza typu opisanego wy¬ zej, aby uzycie cieczy tlumiacej nie bylo konieczne i wobec tego nie bylo obawy zniszczenia i zatracenia barwy cieczy chy¬ lomierza.Wynalazek ma na celu wykonanie chy¬ lomierza, zaopatrzonego w kulke porusza¬ jaca sie pod dzialaniem sily ciezkosci, w którym do tlumienia ruchu kulki uzyte jest powietrze lub gaz obojetny. Wynala¬ zek dotyczy równiez chylomierza powyz¬ szego typu, w którym dzialanie tlumiace na kulke lub inny narzad toczny chylomie¬ rza moze byc regulowane w stopniu do¬ wolnym.Chylomierz kulkowy wedlug wynalaz¬ ku ma stosunkowo prosta konstrukcje, a mi¬ mo to dokladnosc jego wskazan jest znacz¬ nie wieksza niz chylomierzy znanych.Wynalazek jest przedstawiony tytu¬ lem przykladu na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia w widoku z przodu i w cze¬ sciowym przekroju jedna z postaci wyko¬ nania chylomierza wedlug wynalazku i objasnia sposób regulowania dzialania tlu¬ miacego na kulke, fig. 2 — przekrój po¬ dluzny innej postaci wskaznika chylomie¬ rza wedlug wynalazku, fig. 3 — podobny widok nastepnej odmiany, fig. 4 — inna odmiane wynalazku a fig. 5 wyjasnia za¬ sade dzialania wskaznika.W celu ulatwienia zrozumienia zasady dzialania chylomierza wedlug wynalazku na fig. 5 przedstawiono prosta przezroczy¬ sta rurke szklana 6 zamknieta na obu kon¬ cach odpowiednimi korkami 7 i 8 zaopa¬ trzonymi w kanaliki wloskowate $, 10, któ¬ re umozliwiaja stopniowe uchodzenie po¬ wietrza z rurki. Wewnatrz rurki szklanej umieszczone sa trzy kulki, najlepiej stalo¬ we, aby mialy dostateczny ciezar, porusza¬ ja sie one bowiem pod dzialaniem sily ciez¬ kosci. Kanal w rurce szklanej moze byc wykonany równomiernie na calej dlugosci, wskutek czego kulki, umieszczone w rurce i majace zasadniczo te sama srednice co i przeswit rurki, tworza tlok dopasowany do rurki w ten sposób, ze powietrze nie mo¬ ze wcale przechodzic dokola kulek. Praw¬ dziwosc tego zjawiska moze byc wykazana przez zamkniecie kanalików wloskowatych 9, 10, gdy kulki znajduja sie posrodku lub na jednym koncu rurki, i przez ustawienie rurki w polozenie pionowe. W tym przy¬ padku kulki posuwaja sie w kierunku dna rurki, az powietrze pomiedzy nimi i dnem rurki zostanie scisniete ich dzialaniem tlo¬ kowym w takim stopniu, ze kulki zostaja zatrzymane. Po zdjeciu palców z otwor¬ ków wloskowatych kulki posuwaja sie stop¬ niowo do dna rurki z szybkoscia, z jaka wypychane jest powietrze kanalikiem dol¬ nym i zasysane kanalikiem górnym wsku¬ tek niedopreznosci wytworzonej w górnym koncu rurki ustawionej pionowo z zamknie¬ tymi obydwoma otworami wloskowatymi.Takie dzialanie tlokowe kulek wyzyskuje sie w chylomierzach do tlumienia ruchu kulek chylomierza. Stwierdzono równiez, ze rurka prosta moze byc zgieta bez oba¬ wy zniszczenia równomiernosci kanalu we* wnetrznego tak, iz dopasowanie tlokowe kulek zostaje utrzymane nadal, albo tez rurka moze byc od razu odlana lub wyko¬ nana w inny sposób w ksztalcie luku.Stosujac powyzsza zasade do wynalaz¬ ku niniejszego otrzymuje sie chylomierz, którego jedna z postaci jest przedstawiona na fig. 1. Chylomierz ten posiada wygieta w ksztalcie luku przezroczysta rurke 11 Wykonana z odpowiedniego materialu przezroczystego, np. szkla, i zamknieta na - 2 -obu koncach odpowiednimi korkami 12 i 13 zaopatrzonymi w otwory 14 i 15, na które zalozone sa za pomoca szczelnych zlaczy konce 16 i 17 rurki 18 z odpowiedniego ma¬ terialu gietkiego, np. gumy. Kanal rurki szklanej 11 jest równomierny na cale} dlu¬ gosci, a wewnatrz kanalu umieszczona jest kulka 19 posiadajaca zasadniczo te sama srednice co i kanal rurki, tak iz kulka two¬ rzy tlok uniemozliwiajacy przechodzenie powietrza dokola kulki z jednej strony kulki na druga. Kulka zajmuje polozenie srodkowe wewnatrz rurki pod dzialaniem sily ciezkosci, przy czym odpowiednie znaczki 20 i 21 sa nakreslone lub wytra¬ wione na przedniej powierzchni rurki szkla¬ nej, przez która widoczna jest kulka. Gdy rurka jest umocowana na tablicy poklado¬ wej samolotu w polozeniu przedstawio¬ nym na rysunku, to w chwili pochylenia sa¬ molotu w lewo dokola jego osi podluznej rurka 11 pochyla sie równiez, a kulka 19 toczy sie do lewego! konca rurki. Gdy kulka zaczyna sie toczyc, to dzialanie tlokowe kulki powoduje wytloczenie powietrza z le¬ wego konca rurki szklanej przez otworek 15, rurke 18 i otworek 14 do prawego kon¬ ca rurki 18. Szybkosc ruchu kulki zalezy od szybkosci, z jaka powietrze jest wytla¬ czane przez jeden otwór i wtlaczane do wnetrza rurki przez drugi otwór, a wiec zalezy od rozmiarów tych otworów. W ten sposób dzialanie tlokowe kulki 19 we¬ wnatrz rurki szklanej 11 wywoluje dziala¬ nie tlumiace tak, iz kulka ta nie porusza sie zbyt swobodnie wewnatrz rurki.Pozadana jest moznosc zmiany dziala¬ nia tlumiacego lub szybkosci ruchu kulki; w tym, celu zastosowane sa srodki do zwe¬ zania kanalu przeplywu powietrza lub in¬ nego gazu przez rurke 18. W postaci przed¬ stawionej na rysunku srodek taki stanowi zacisk 22 zaopatrzony w srubke nastaw- cza 23.W przypadku uzycia kulki stalowej rurka 11 moze byc wypelniona gazem obo¬ jetnym, np. azotem, helem lub argonem, w celu zapobiezenia nagryzaniu kulki, lecz oczywiscie moze byc równiez stosowana kulka szklana, wykonana ze szkla o tym samym wspólczynniku rozszerzalnosci co i rurka.Na fig. 2 przedstawiono inna postac wykonania wynalazku, w której konce za¬ krzywionej przezroczystej rurki szklanej 11 sa calkowicie zamkniete za pomoca od¬ powiednich korków 24 i 25, jednak kulka 19 nie jest dopasowana w rurce jak tlok, lecz pozostaje dostateczny luz umozliwia¬ jacy dlawione przechodzenie powietrza lub gazu obojetnego dokola kulki podczas jej ruchu w rurce. Luz musi byc oczywiscie bardzo maly, aby mozna bylo uzyskac po¬ zadane dzialanie tlumiace. Gdy kulka po¬ suwa sie np. w prawo, jak wskazuje strzal¬ ka Rb, powietrze jest wytlaczane z prawe¬ go konca rurki i przeplywa dokola kulki na lewa jej strone, jak wskazuje strzalka La.Odwrotne dzialanie zachodzi wtedy, gdy kulka posuwa sie w lewo, jak1 przedstawia¬ ja odpowiednie strzalki Lb i Ra.Na fig. 3 przedstawiono inna odmiane, w której obydwa konce zakrzywionej rur¬ ki przezroczystej 11 sa zamkniete korkami 26 i 271 z odpowiedniego materialu porowa¬ tego tak, ze powietrze moze przechodzic przez ten material tylko bardzo powoli.Materialem tym moze byc plecionka z dru¬ cików stalowych lub welna szklana o ka¬ nalikach wloskowatych. Kulka 19 jest do¬ pasowana jak tlok do wewnetrznej scian¬ ki rurki, podobnie jak na fig. 1, i posuwajac sie w lewo lub w prawo wypycha powie¬ trze przez jeden koniec, a zasysa je z dru¬ giego konca. Stosujac rózne materialy kor¬ ków 26, 27 o róznej porowatosci mozna o- trzymac rózne stopnie dzialania tlumiace¬ go ruch kulki 19.Fig. 4 przedstawia inna odmiane, po¬ dobna do odmiany wedlug fig. 3, przy czym rurka przezroczysta 11 jest zamknie¬ ta na jednym koncu korkiem 26 z materia- — 3 —lu porowatego, a na drugim koncu — pel¬ nym korkiem 28 z otworem 29, do którego przylaczony jest odpowiedni zawór wlo- skowaty 30 do regulowania dzialania tlu¬ miacego.W opisanych wyzej przykladach, w któ¬ rych rurka jest polaczona z powietrzem atmosferycznym przez otwory wloskowate, kulka moze byc wykonana z agatu, ze szkla mlecznego lub kolorowego tego sa¬ mego gatunku, z którego wykonana jest rurka, ze stali nierdzewnej, metali szla¬ chetnych, niklu lub stellitu, a w przykla¬ dzie wedlug fig. 1 i 2, w których kulka nie jest narazona na dzialanie powietrza atmo¬ sferycznego, moze byc ona wykonana1 z do¬ wolnego odpowiedniego materialu, posia¬ dajacego zasadniczo ten sam wspólczyn¬ nik rozszerzalnosci, co i material rurki.Chylomierz kulkowy wedlug wynalaz¬ ku nie wymaga wiec uzycia cieczy, dziala sprawnie, moze byc wykonany latwo i ta¬ nio, a dzialanie tlumiace moze byc regulo¬ wane w stopniu zadanym.Aczkolwiek opisano kilka postaci wy¬ konania wynalazku, to jednak jest rzecza oczywista, ze nie odbiegajac od przedmio¬ tu wynalazku mozna wprowadzic rózne zmiany ksztaltu i wzglednego rozmieszcze¬ nia poszczególnych narzadów chylomierza. PL