Wynalazek niniejszy dotyczy bezsta- widlowego rozrzadu do maszyn tlokowych, napedzanych za pomoca pary lub innych gazowych czynników napedowych, i ma na celu umozliwienie szybkiego i niezawodne¬ go sterowania bez naglych uderzen.Istota wynalazku polega na tym, ze podczas pracy maszyny sterowanej po¬ ruszajacy sie w cylindrze tlok roboczy mi¬ ja przewidziane w sciance cylindra po¬ mocnicze otwory rozrzadcze, powodujac doplyw wzglednie odplyw pary roboczej do glównego suwaka sterowniczego, jako tez do drugiego nawrotnego suwaka, który powoduje z kolei przelaczenie w znany sposób pomocniczych otworów rozrzad- czych cylindra, z których odgalezione sa kanaly sterownicze. W rozrzadzie maszyny przewidziany jest tylko jeden pomocniczy narzad stawidlowy, który sklada sie z po¬ mocniczego tloka sterowniczego wiekszych rozmiarów, przesuwajacego sie w cylin¬ drze, i z mniejszego tloka zatrzymowego, przesuwajacego sie równiez w cylindrze, oraz pomocniczego suwaka sterowniczego zasilanego swieza para, który polaczony jest kanalami z glównym tlokiem stawidlo- wym i tlokiem zatrzymowym. Obydwa cy¬ lindry tych tloków sa równoczesnie zaopa¬ trywane w pare, przy czym cylinder wiek¬ szy ma polaczenie przez suwak nawrotny z pomocniczymi kanalami sterowniczymi, dzieki czemu pomocniczy tlok sterowniczy jest w stanie przestawiac pomocniczy su-wak sterowniczypraedwko naciskowi, wy¬ wieranemu na tlok zatrzynjowy.Rozrzad wedlug wynalazku przedsta¬ wiony jest w trzech róznych odmianach wykonania na rysunku. Fig, 1 przedstawia schematycznie przekrój podluzny prze? czesc cylindra roboczego i rozrzad wedlug . wynalazku, przy czym tloki i suwaki ste¬ rownicze, dla wiekszej przejrzystosci, przedstawione sa jako odrebne czesci, po¬ laczone ze soba za pomoca trzonów, fig. 2 — taki sam przekrój przez odmiane wy¬ konania rozrzadu z zastosowaniem pla¬ skich suwaków i tloków stopniowanych, fig. 3 — widok suwaka z dolu, a fig. 4 — rów¬ niez taki sam przekrój przez dalsza odmia¬ ne wykonania rozrzadu z tlokami stopnio¬ wanymi i suwakami tlokowymi.Polozenia narzadów sterowniczych na wszystkich trzech figurach odpowiadaja chwili, kiedy tlok roboczy przesuwa sie w dól w kierunku kukorbowym.W silniku wedlug fig. 1 litera C ozna¬ czony jest cylinder parowy, litera K — tlok roboczy, a litera D — skrzynka suwa¬ kowa. Para wplywa do skrzynki suwako¬ wej D przez króciec E, wyplywa zas kana¬ lami f± i f2 do przewodu F. Doprowadze¬ nie i odprowadzenie pary po obydwóch stronach cylindra odbywa sie przez kanal 1 i 2 przy pomocy glównego suwaka roz- rzadczego A2. Suwak ten, jako tez dalszy suwak nawrotny A3, sa polaczone z glów¬ nym tlokiem rozrzadczym A± przesuwaja¬ cym sie w cylindrze. Te trzy polaczone ze soba czesci rozrzadu stanowia lacznie glówny narzad rozrzadczy.Na obydwu koncach roboczego cylin¬ dra parowego, pomiedzy wylotami kana¬ lów sterowniczych, umieszczone sa pomoc¬ nicze otwory rozrzadcze G3 i G4, które mija tlok roboczy przesuwajac ku kon¬ com cylindra, tak iz np. po osiagnieciu przez tlok K dolnego kukorbowego punktu martwego przedostaje sie para z górnego odkorbowego konca cylindra do otworu G4. Od otworów G3 i G4 prowadza kanaly 3 i 4 do suwaka nawrotnego A3, a stad ka¬ naly 5 i 6 do kanalów sterowniczych 2 i 1.Suwak Az posiada dwa wydrazenia, które za pomoca kanalów 7 i 8 znajduja sie w stalym polaczeniu z górna i dolna stronami . pomocniczego tloka sterowniczego B4. Za¬ tem przy górnej postawie suwaka nawrot¬ nego Ao jest uzyskiwane polaczenie kana¬ lów 3 i 7 oraz kanalów 6 i 8, podczas gdy kanaly 4 i 5 sa przez ten suwak zamkniete.Przy dolnym polozeniu suwaka nawrotne¬ go A3 otrzymuje sie polaczenie kanalów 5 i 7 oraz kanalów 4 i 8 przy równoczes¬ nym zaslonieciu kanalów 3 i 6.Pomocniczy narzad sterowniczy, który takze umieszczony jest w skrzynce suwa¬ kowej, sklada sie ze wspomnianego wyzej pomocniczego tloka sterowniczego 54, z tloczka zatrzymowego S5 i z pomocniczego suwaka sterowniczego 56, które to narzady sa polaczone ze soba w jedna wspólna ca¬ losc. Od pomocniczego suwaka BQ prowadzi kanal 9, którego odgalezione kanaly 9' i 9" sa przylaczone do górnej strony cylindra glównego tloka rozrzadczego Alf jako tez do górnej strony cylindra tloka zatrzymo¬ wego S5, drugi zas kanal 10, prowadzacy od suwaka B6, posiada odgalezione kanaly 10* i 10", które sa przylaczone do dolnych stron cylindrów tych dwóch tloków, tak ze tloki te znajduja sie stale równoczesnie z jednej strony pod dzialaniem swiezej pa¬ ry, z drugiej zas strony pod dzialaniem pary wylotowej.Dzialanie rozrzadu jest nastepujace.Jezeli poszczególne narzady rozrzadu zaj¬ muja polozenia przedstawione na fig. 1, to swieza para wplywa kanalem 1 do przestrzeni górnej strony cylindra robocze¬ go, podczas gdy przestrzen dolnej strony cylindra C polaczona jest przez kanal 2 z wylotem, tak iz tlok roboczy K porusza sie ku dolowi w kierunku kukorbowym.Pomocniczy kanal sterowniczy 3 zamknie¬ ty jest przez suwak nawrotny A3, a po- — 2 —mochiczy kanal sterowniczy 4 jest pola¬ czony z kanalem 8, tak iz pomocniczy tlok sterowniczy B4 znajduje sie od dolu pod cisnieniem pary wylotowej. Dzieki pola¬ czeniu kanalów 7 i 5 panuje takze cisnienie pary wylotowej po górnej stronie pomoc¬ niczego tloka Bif wskutek czego tlok ten znajduje sie w równowadze. Pomocniczy suwak SG w tym polozeniu odslania kanal 9 do swiezej pary, a kanal 10 do przewodu wylotowego, wskutek czego glówny suwak rozrzadczy jako tez pomocniczy sterowni¬ czy suwak przytrzymywane sa w swych dolnych polozeniach.Gdy tlok roboczy K, przesuwajac sie ku dolowi w kierunku kukorbowym, minie pomocniczy otwór G4, wtenczas swieza para wplywa przez kanal 4, a w dalszym ciagu przez kanal 8 od dolu do cylindra pod pomocniczy tlok B4 i unosi go do gó¬ ry, a zarazem takze polaczony z nim tlok Br,, jako tez suwak 56. Ruch do góry tych narzadów odbywa sie poczatkowo przeciw naciskowi, wywieranemu na tlok zatrzy- mowy 55, który, w celu umozliwienia tego przesuwu, posiada mniejsza powierzchnie czynna, niz pomocniczy tlok sterowniczy B4. Podczas poruszania sie w góre pomoc¬ niczy suwak sterowniczy 56 odwraca kie¬ runek przeplywu pary dzialajacej na tlok zderzakowy S5, a przede wszystkim na glówny tlok rozrzadczy A±. Pomocniczy suwak BQ przesuwa sie zatem wraz ze wspóldzialajacym z nim tlokiem zatrzymo- wym do swego najwyzszego polozenia i przez tlok zatrzymowy jest ustalany w tym polozeniu. Glówny tlok rozrzadczy Alt który równoczesnie z tlokiem zatrzy- mowym 55 zostal poddany z dolu nacisko¬ wi swiezej pary, porusza sie równiez ku górze, przez co glówny suwak A2 przela¬ cza doplyw pary do cylindra roboczego C, powodujac w ten sposób przesuw ku górze tloka K. Poniewaz równoczesnie z glów¬ nym tlokiem rozrzadczym A1 przesuwa sie w góre suwak nawrotny As, przeto naste¬ puje takze przestawienie pomocniczych ka¬ nalów sterowniczych i odciazenie pomocni¬ czego tloka sterowniczego B4.Przez glówny tlok rozrzadczy A1 zosta¬ je uniesiony i przytrzymany w górnym polozeniu glówny suwak rozrzadczy A2 tak samo, jak tlok zatrzymowy B5 oddzialy - wuje na pomocniczy suwak sterowniczy BQ. Po osiagnieciu przez tlok roboczy gór¬ nego odkorbowego punktu martwego na¬ rzady rozrzadcze przesuwaja sie w kie¬ runkach odwrotnych do poprzednich kie¬ runków ich przesuwów.Na fig. 2 i 3 przedstawiono odmienne wykonanie rozrzadu, w którym glówny suwak rozrzadczy i suwak nawrotny pola¬ czone sa w jeden jednolity suwak A2,3.Poza tym jest wykonany jako jednolita ca¬ losc pomocniczy narzad sterowniczy, w postaci stopniowanego tloka, spelniajacego zadanie tloka zatrzymowego, jako tez po¬ mocniczego tloka sterowniczego. Na fig. 2 przedstawiono przekrój podluzny przez stawidlo, a na fig. 3 — w wiekszej podzial- ce widok na plaszczyzne slizgowa suwaka rozrzadczego -A2,3 w kierunku strzalki X na fig. 2. Kanalom 5 i 6 rozrzadu wedlug fig. 1 odpowiadaja rowkowe przedluzenia otworów kanalowych 2 i 1. Pierscieniowe odsadki tloka stopniowanego zastepuja tlok zatrzymowy S5, czolowe zas po¬ wierzchnie tloka stopniowanego spelniaja zadanie pomocniczych tloków sterowni¬ czych B4. Dlatego tez powierzchnia pier¬ scieniowej odsadki musi byc mniejsza od powierzchni czolowych tego tloka. Dziala¬ nie tego rozrzadu jest takie samo, jak dzia¬ lanie rozrzadu w wykonaniu wedlug fig. 1.W dalszej odmianie wykonania rozrza¬ du wedlug wynalazku, uwidocznionej na fig. 4, suwak glówny i suwak nawrotny wykonane sa w jednej calosci, jako jeden suwak tlokowy A, którego konce sluza ja¬ ko glówny tlok rozrzadczy. Tak samo po¬ mocniczy suwak sterowniczy wykonany jest jako suwak tlokowy B, stanowiacy ? — 3 —tlokiem stopniowanym jedna calosc. Od¬ wrotnie niz w wykonaniu wedlug fig. 2 i 3, pierscieniowa powierzchnia odsadki tloka stopniowanego spelnia zadanie pomocni¬ czego tloka sterowniczego, a koncowe czo¬ lowe powierzchnie spelniaja zadanie tloka zatrzymowego. W tym przypadku pier¬ scieniowe powierzchnie odsadek sa wiek¬ sze od powierzchni czolowych tego tloka.Dzialanie rozrzadu wedlug fig. 4 jest takie samo, jak dzialanie rozrzadów wedlug fig. 1, 2 i 3. Suwaki tlokowe moga byc takze zaopatrzone w znane pierscienie uszczel¬ niajace. PL