Jak wiadomo, wielkosc wzbudzanego napiecia danej pradnicy zalezy od liczby obrotów wzglednie wielkosci srednicy wir- nika pradnicy, przy czym wielkosc tego napiecia wzrasta wraz ze wzrostem liczby obrotów wzglednie wielkosci tej srednicy.Dotychczas w przypadkach, w których trudno osiagnac wystarczajaco wysokie na¬ piecie wzglednie dostateczna moc pradni¬ cy, zwiekszano badz liczbe obrotów wirni¬ ka, badz tez wielkosc jego srednicy.Jesli pradnice posiadaly stosunkowo niewielkie srednice, to musialy byc nape¬ dzane z wielka liczba obrotów. Wielka liczbe obrotów osiagano dzieki temu, iz na¬ pedzano pradnice za pomoca malego zlob¬ kowanego kólka, przylegajacego z boku do obreczy kola roweru. Równiez stosowano pradnice, wbudowana w piaste kola rowe¬ ru. Jednak przy uzyciu zwyklych urzadzen napedowych osiagano zbyt mala liczbe ob¬ rotów, wskutek czego musiano nadawac wirnikowi pradnicy stosunkowo duza sred¬ nice, tak iz wirnik ten byl zbyt ciezki i nie¬ ksztaltny. Wreszcie próbowano przy za¬ chowaniu stosunkowo malej srednicy wir¬ nika pradnicy, wbudowanej w piaste kola roweru, zwiekszac liczbe obrotów tego wir¬ nika za pomoca przekladni, lecz konieczna przestrzen do umieszczenia tej przekladni byla wieksza, niz przestrzen, zaoszczedzo¬ na przez zmniejszenie srednicy wirnikapradnicy, wskutek czego ani ciezaru, ani srednicy piasty kola nie mozna bylo zmniejszyc.Urzadzenirf tego rodzaju wykazywaly jeszcze i te wade, ze walki przekladni, roz¬ mieszczone poza osia obrotu kola roweru i obracajace sie ze stosunkowo duza liczba obrotóws byly narazone na dzialanie znacz¬ nych sil bocznych, pochodzacych czesciowo od dzialania sily odsrodkowej. Wskutek te¬ go nastepowalo stosunkowo znaczne zuzy¬ cie lozysk walków oraz niewlasciwe zaze¬ bianie sie ze soba kólek zebatych, tak iz na¬ ped kola roweru stawal sie po pewnym cza¬ sie trudnym. Ponadto naped ten odbywal sie z halasem, który powstawal wskutek stukania o siebie zebów kólek przekladni, W urzadzeniu wedlug wynalazku niniej¬ szego usunieto powyzsze wady dzieki te¬ mu, ze w celu zwiekszania liczby obrotów wirnika pradnicy zastosowano mozliwie najmniejsza liczbe stopni przekladni przy mozliwie najwiekszym wyzyskaniu kazde¬ go z tych stopni. Poniewaz stosunek prze¬ kladni zalezy od wielkosci srednic obra¬ cajacych sie kólek przekladni, przeto prze¬ noszenie napedu w kazdym ze stopni prze¬ kladni urzadzenia wedlug wynalazku jest uskuteczniane z najwiekszej rozporzadzal- nej srednicy, t. j. srednicy wewnetrznej powierzchni piasty kola roweru, na naj¬ mniejsza rozporzadzalna srednice, to jest srednice walka napedowego wirnika prad¬ nicy.Poniewaz ten walek napedowy osadzo¬ ny jest wspólsrodkowo z wewnetrzna po¬ wierzchnia piasty kola roweru, to do prze¬ noszenia napedu w urzadzeniu wedlug wy¬ nalazku zastosowano kólka posrednie, u- niemozliwiajace zmiane szybkosci obwodo¬ wej.Aczkolwiek w razie przenoszenia nape¬ du z piasty kola roweru za posrednictwem jej wewnetrznego wienca zebatego nie za¬ chodzi zmiana kierunku obracania sie kó¬ lek zebatych przekladni, sprzegnietych bezposrednio z tym wewnetrznym wiencem zebatym, to zmiana taka jest uskuteczniana w urzadzeniu wedlug wynalazku za pomo¬ ca kólek posrednich, sprzegnietych z jed¬ nym z dwóch walków napedowych pradni¬ cy, przy czym umozliwione jest zwieksze¬ nie liczby obrotów drugiego walka pradni¬ cy. W tym celu jedna z obracajacych sie wzgledem siebie czesci pradnicy, np. cewki pradnicy sprzegniete sa z ostatnim narza¬ dem pierwszego stopnia przekladni, t. j. pierwszym walkiem napedowym pradnicy, a druga czesc pradnicy, np. magnesy prad¬ nicy, sprzegniete sa z ostatnim narzadem drugiego stopnia przekladni, to jest drugim walkiem napedowym pradnicy, wówczas szybkosc wzgledna tych obracajacych sie czesci pradnicy jest równa sumie ich obro¬ towych szybkosci, wynikajacych z odnos¬ nych liczb obrotów obydwóch ostatnich na¬ rzadów przekladni, to jest koncowych wal¬ ków obu stopni tej ostatniej.Kólka posrednie moga byc rozmieszczo¬ ne tak, aby stanowily jednoczesnie lozyska obracajacych sie walków pradnicy. W tym celu kólka posrednie sa wykonane w posta¬ ci kólek ciernych, umozliwiajacych jedno¬ czesnie cichy bieg kólek przekladni pomi¬ mo stosunkowo duzych szybkosci obroto¬ wych jej czesci skladowych.Miedzy pradnica a piasta kola roweru jest umieszczone sprzeglo, które moze byc stosunkowo latwo wlaczane i wylaczane.Narzad, sluzacy do przestawiania tego sprzegla, nalezy umiescic tak, aby wysta¬ wal na zewnatrz szprych kola roweru i u- mozliwial wlaczanie lub wylaczanie sprze¬ gla podczas jazdy na rowerze.W| wykonaniu urzadzenia wedlug wyna¬ lazku prad elektryczny jest pobierany z pradnicy za pomoca przewodu, umieszczo¬ nego wewnatrz osiek kola roweru.Na rysunku jest przedstawiony przy¬ klad wykonania urzadzenia wedlug wyna¬ lazku.Fig, 1 przedstawia schematycznie widok — 2 —z boku przekladni tego urzadzenia, sluzacej do napedu pradnicy, fig. 2 — schematyczny przekrój podluzny tej przekladni, fig* 3 — przekrój podluzny szczególu jednego z ze¬ wnetrznych pierscieni napedowych prze¬ kladni, fig, 4 — przekrój podluzny szcze¬ gólu tej przekladni, fig. 5 — schematyczny widok z boku szczególu wedlug fig. 4, fig. 6 — przekrój podluzny urzadzenia wedlug wynalazku wbudowanego w piaste kola ro¬ weru, a fig. 7 — przekrój podluzny szcze¬ gólu tego urzadzenia w wiekszej podzial- ce, Na fig. 1 cyfra 1 oznacza walek pradni¬ cy, cyfra 2 — kólka cierne, otaczajace wa¬ lek /, w danym przypadku kólek tych jest trzy, cyfra 3 zas — pierscien, opasujacy kólka 2. Najlepiej jest gdy pierscien 3 wy¬ konany jest z materialu sprezynujacego i posiada tak dobrana srednice, aby dzieki swej sprezystosci wywieral pewien nacisk na kólka 2.Jezeli pierscien 3 obraca sie np. w kie¬ runku strzalki a, to jest w kierunku od¬ wrotnym do kierunku obrotu wskazówek zegara, to kólka 2 obracaja sie równiez w kierunku strzalek b, t. j. w kierunku od¬ wrotnym do kierunku obrotu wskazówek zegara, podczas gdy walek 1 obraca sie w kierunku zgodnym z kierunkiem obrotu wskazówek zegara. Liczba obrotów walka 1 jest oczywiscie znacznie wieksza od liczby obrotów pierscienia 3, a mianowicie w sto¬ sunku srednicy tego pierscienia do sredni¬ cy walka 1.Kólka cierne 2 sa wyposazone w oski 4, które umozliwiaja zachowanie przez te kól¬ ka ich wlasciwego polozenia. Co najmniej jedno z kólek ciernych 2 nalezy wyposazyc w tak duzy otwór na przynalezna oske 4, aby kólko to moglo przesuwac sie w kie¬ runku prostopadlym do tej oski pod dzia¬ laniem nacisku wewnetrznej powierzchni obwodowej pierscienia 3, a tym samym mo¬ glo oddzialywac na pozostale kólka cierne i na walek / pradnicy.Na fig. 2 przedstawiony jest zespól dwóch przekladni, wlaczonych szeregowo, a skladajacych sie kazda z trzech kólek ciernych 2 wzglednie 2', wspólpracujacych z odnosnym walkiem 1 wzglednie V i po¬ wierzchniami obwodowymi pierscienia 3 wzglednie 3*.Gdy pierscien 3 obraca sie, to obracaja sie równiez kólka cierne 2 i walek /. Na walku 1 umocowany jest beben 5, w któ¬ rym osadzony jest pierscien 3', podobny do pierscienia 3. Pierscien 3* sluzy do napedu pewnej liczby kólek ciernych 2', które mo¬ ga obracac z kolei walek /'. Pierscien 3, kólka cierne 2 i walek 1 stanowia jeden stopien przekladni, a pierscien 3\ kólka 2' i walek V — jej drugi stopien, wlaczony w przekladnie szeregowo z pierwszym stop¬ niem.Oska 4 wzglednie 4* kólka ciernego 2 wzglednie 2' jest umocowana w plytce 6 wzglednie 7, umieszczonej na jednej stro¬ nie przekladni, dzieki czemu umozliwione zostaje nalezyte rozmieszczenie kólek 2.Oski zespolu kólek kazdego z obu stopni przekladni mozna osadzic miedzy para o- sobnych tarcz 9 i 10 (fig. 4 — 6).Aby pierscien 3 wzglednie 3' podczas swego obrotu mógl równiez przesuwac sie w kierunku poosiowym, mozna pierscien ten zaopatrzyc na jego wewnetrznej po¬ wierzchni w rowek prowadniczy 8 (fig. 3), wspólpracujacy z kólkami ciernymi 2. Naj¬ lepiej jest, gdy scianki tego rowka posiada¬ ja stosunkowo ostre krawedzie, tak aby kólka cierne, zaopatrzone w zaokraglone powierzchnie toczne, stykaly sie z pierscie¬ niem tylko na obydwóch ostrych krawe¬ dziach scianek bocznych tego rowka.Na fig. 6 liczba 11 oznacza piaste, do której przymocowane sa szprychy 12 kola roweru. Piasta ta jest wyposazona w lo¬ zyska kulkowe 13, 13* oraz czopy 14, 14', które sluza do umocowania piasty w widel¬ kach ramy roweru. Pierscien 3 moze obra¬ cac sie wraz z piasta // i wprawiac w obrót — 3 --kólka cierne 2, walek 1 i umocowany na tym walku beben 5. W bebnie 5 umieszczo¬ na jest pewna liczba cewek 15 elektrycznej pradnicy, polaczonych ze soba szeregowo.Pierscien 3\ umocowany w bebnie 5, moze napedzac kólka cierne 2' i walek V. Na tym ostatnim walku osadzony jest magnes pradnicy, skladajacy sie z pewnej liczby pojedynczych magnesów stalych' 16, która jest równa liczbie cewek 15. Bieguny tych magnesów sa przesuwane wzgledem cewek 15 pradnicy, wskutek czego w cewkach wzbudzony zostaje prad elektryczny.Poniewaz w wykonaniu urzadzenia we¬ dlug wynalazku, uwidocznionego na ry¬ sunku, magnesy i cewki pradnicy sa nape¬ dzane za pomoca dwóch róznych stopni przekladni (zespól 1 — 3 wzglednie /' — 3') we wzajemnie odwrotnych kierunkach, to mozliwe jest osiaganie stosunkowo duzej wzglednej szybkosci obrotu magnesów i cewek pradnicy przy zastosowaniu mozli¬ wie najmniejszej liczby stopni napedowej przekladni pradnicy, W razie potrzeby znaczniejszego powiekszenia tej szybkosci wzglednej mozna miedzy piaste kola rowe¬ ru a beben 5 pradnicy wzglednie miedzy ten beben a magnesy pradnicy wlaczyc dalsze dodatkowe stopnie przekladni, W urzadzeniu wedlug wynalazku, przedstawionym na fig, 6, tylko oski kólek ciernych 2 pierwszego stopnia przekladni sa z obydwóch stron osadzone w tarczach 9, 10. Tarcze te sa przymocowane za pomo¬ ca sworzni lub czopów do innej tarczy 17, umocowanej obok na jednym z czopów 14 piasty kola roweru. Oski 4* kólek 2" drugie¬ go stopnia przekladni sa umocowane tylko z jednej strony swymi koncami w tarczy 1T, osadzonej na drugim czopie 14" piasty roweru, do której to tarczy przymoco¬ wana jest oslona 18, otaczajaca prad¬ nice.Jak uwidoczniono na fig. 6, pradnica tworzy wraz z przekladnia i czopami pia¬ sty kola roweru jedna calosc, która moze byc umieszczona stosunkowo latwo we¬ wnatrz piasty kola roweru.Narzady do sprzegania pradnicy z pia¬ sta kola roweru nalezy wykonac tak, aby pradnice mozna bylo latwo odlaczyc od piasty. W tym celu przewidziana jest dzwignia ryglujaca 19, zaopatrzona w wy¬ step 19L i osadzona obrotowo na czopie 20, umocowanym w piascie kola roweru.Dzwignia ta moze byc sprzegana z pierscie¬ niem 3 lub odlaczona od niego za pomoca preta 21 zaopatrzonego w raczke 21x.Zamiast dzwigni ryglujacej 19 do rozla¬ czania polaczenia pierscienia 3 z piasta 11 kola roweru moze byc zastosowany inny narzad, np, tasma hamulcowa, przymoco¬ wana do piasty i opasujaca pierscien 3, przy czym tasma ta moze byc dociskana do pierscienia 3 za pomoca narzadu napinaja¬ cego, który moze byc stosunkowo latwo od¬ laczany. Polaczenie pierscienia 3 z piasta 11 kola roweru moze byc równiez usku¬ tecznione za pomoca zebów, wykonanych na wewnetrznej stronie piasty i zazebio¬ nych z zebami, umieszczonymi na pierscie¬ niu 3, osadzonym w tym przypadku prze¬ suwnie w kierunku poosiowym.Dzwignia ryglujaca 19 do sprzegania napedowego pierscienia 3 pradnicy z piasta 11 kola roweru za pomoca tasmy hamulco¬ wej posiada te zalete, ze stanowi jedno¬ czesnie sprzeglo cierne, umozliwiajace sto¬ sunkowo latwe wlaczanie i wylaczanie pradnicy podczas jazdy roweru. Narzady, sluzace do nastawiania tego rodzaju sprze¬ gla ciernego, moga byc wykonane w naj¬ rozmaitszej postaci, przy czym moga byc wykonane tak, aby mozna bylo poslugiwac sie nimi z dowolnego miejsca roweru za pomoca linki lub zespolu dzwigniowego.Na fig, 7 przedstawiono urzadzenie do odprowadzania pradu z pradnicy. Trzpien kontaktowy 23, umieszczony wewnatrz wal¬ ka 1 i odizolowany od niego, jest polaczo¬ ny z koncem 24 uzwojenia polaczonych szeregowo cewek 15 pradnicy. W czopie — A —14 piasty kola roweru umieszczony jest drugi trzpien kontaktowy 25, odizolowany od tego czopa i osadzony przesuwnie w kierunku poosiowym. Trzpien 25 jest doci¬ skany za pomoca sprezyny srubowej 26 do trzpienia 23, tak iz oba te trzpienie nale¬ zycie stykaja sie ze soba. Sprezyna 26 sta¬ nowi przewodzacy lacznik, laczacy trzpien 25 z koncowym trzpieniem 27, od którego prad moze byc odprowadzany dalej do la¬ tarni roweru za pomoca przewodu, umie¬ szczonego wewnatrz wydrazonych widelek roweru. Przewód powrotny do drugiego konca uzwojenia cewek pradnicy stanowi rama roweru.Aczkolwiek pradnica wedlug wynalaz¬ ku jest przeznaczona przede wszystkim do wytwarzania energii, niezbednej do elek¬ trycznego oswietlenia roweru, moze ona byc zastosowana równiez do innych celów, np. do zasilania elektrycznego sygnalu dzwiekowego lub podobnego urzadzenia. PL