Wynalazek niniejszy dotyczy pedni, w których naped z walu napedzajacego jest przenoszony na wal napedzany zapomoca pedni planetarnej o róznicowem kole obie- gowem, przyczem przenoszenie napedu jest rozrzadzane zapomoca pradnicy elektrycz¬ nej jakiegokolwiek rodzaju.Niejednokrotnie próbowano bezskutecz¬ nie osiagnac przenoszenie napedu zapomo¬ ca pedni o stosunku przekladni, zmieniaja¬ cym sie w sposób ciagly, i przy jednej z najwiecej skutecznych prób zastosowano pradnice pradu stalego, umieszczona mie¬ dzy maszyna napedzajaca a walem nape¬ dzanym. Koszty zastosowania tej pradnicy wskutek duzych jej wymiarów i duzego cie¬ zaru byly jednak za duze, tak ze pradnicy tej nie mozna bylo stosowac; powrócono wiec do pedni z kól zebatych lub innych.Przedmiotem wynalazku niniejszego jest urzadzenie, w którem mozna znacznie zmniejszyc wymiary tej pradnicy i w ten sposób uniknac dwóch powyzej przytoczo¬ nych wad znanych przekladni, wyposazo¬ nych w maszyny indukcyjne.Rzecz jasna, ze prosta mysl wynalazcza moze byc wykonana w rózny sposób przy zastosowaniu przekladni zebatej, zespolo¬ nej z elektromagnetycznem sprzeglem po- slizgowem.Celem wynalazku jest jednak utworze¬ nie pedni, w której maszyna napedzajacaobracalaby oslone przekladni planetarnej o | e v rpznicowem kpla^obiegowem, czyli kole, 'skfórdajacem'sie z*dwóch sztywno polaczo¬ nych kól zebatych o róznych liczbach zebów, przyczem wal wirnika pradni¬ cy jest sprzezony zapomoca odpowied¬ niej przekladni z wiekszem, a magne- snica — z mniejszem z tych kól, magne- snica zas jest zespolona z walem na¬ pedzanym lub jest z nim sprzezona.Wskutek tego naped, pobierany od maszy¬ ny napedzajacej, zostaje nierównomiernie podzielony miedzy obydwie obracajace sie czesci — wirnik i magnesnice tak, ze wza¬ jemne oddzialywanie na siebie obydwóch tych czesci, potrzebne do przenoszenia mo¬ mentu obrotowego na wal napedzany, be¬ dzie znacznie mniejsze, niz moment obro¬ towy maszyny napedzajacej lub moment obrotowy, który jest przenoszony na wal napedzany.Na rysunku fig. 1 przedstawia przekrój pedni wedlug wynalazku w polozeniu, w którem naped z walu napedzajacego jest bezposrednio przenoszony na wal napedza¬ ny bez zmiany szybkosci; fig. 2 — podobny przekrój, jednak w tym przypadku sprzeg glo jest ustawione tak, ze w pedni zachodzi samoczynna regulacja stosunku przekladni miedzy walem napedzajacym a napedza¬ nym; fig. 3 — przekrój tegoz urzadzenia, przyczem sprzeglo jest ustawione tak, ze wal napedzany obraca sie przy stalym sto¬ sunku przekladni w kierunku odwrotnym do kierunku obrotu walu napedzajacego; fig, 4 przedstawia w zwiekszonej podzialce przekrój wzdluz linji IV — IV na fig. 1 i uwidocznia jeden ze szczególów tego urza¬ dzenia.Pednia, przedstawiona na rysunku, skla¬ da sie ze sprzegla 1, przekladni planetar¬ nej 2 i pradnicy 3. Wal napedzajacy 4 jest bezposrednio polaczony z bebnem 5 sprze¬ gla /, którego scianki boczne sa wyposazo¬ ne w powierzchnie stozkowe. Odpowiednio do tej powierzchni scianki bebna 6 sprze¬ gla posiadaja powierzchnie stozkowe na wewnetrznej i zewnetrznej swej stronie.Beben 6 sprzegla jest utrzymywany w ze¬ tknieciu z bebnem 5 zapomoca sprezyn sru¬ bowych 7 i 8, które wywieraja nacisk na tarcze 9, która zkolei naciska na kolnierz 10 piasty 11 bebna 6. Miedzy kolnierzem 10 a tarcza 9 najlepiej jest umiescic lozy¬ ska kulkowe 12 w celu zmniejszenia tarcia.Przekladnia planetarna 2 posiada ze¬ wnetrzna oslone 13, która jest celowo osa¬ dzona obrotowo wzgledem osi pedni w spo¬ sób, opisany ponizej. Lewy koniec oslony (fig. 1) jest zaopatrzony w piaste 14, która jest osadzona obrotowo w nieruchomej ra¬ mie 15 zapomoca lozysk kulkowych 16. Pia¬ sta 14 posiada przedluzenie 17, skierowane ku sprzeglu / i zaopatrzone na zewnetrz¬ nej stronie w kliny lub wystajace zebra po¬ dluzne 18. Piasta 11 bebna 6 posiada rowki 19, odpowiadajace wspomnianym powyzej zebrom podluznym 18. Beben 6 jest osadzo¬ ny na przedluzeniu 17 piasty 14 przekladni planetarnej 2, nie moze jednak obracac sie wzgledem tej piasty.W przekladni planetarnej 2 na czopie 20, który jest osadzony obrotowo wzgle¬ dem osi pedni i którego tarcie podczas je¬ go obracania sie jest zmniejszone zapomo¬ ca lozyska kulkowego 21, umieszczone jest wieksze zebate kolo stozkowe 22 i mniejsze zebate kolo stozkowe 23, które tworza róz¬ nicowe kolo obiegowe i sa sztywno polaczo¬ ne ze soba czopem 20 lub tez na czopie tym zaklinowane. Stozkowe kolo zebate 22 za¬ zebia sie ze stozkowem kolem zebatem 24, którego piasta jest osadzona zapomoca lo¬ zyska kulkowego 25 w oslonie przekladni planetarnej i którego zebra osiowe lub po¬ dobne wystepy 26 wchodza miedzy odpo¬ wiednie zebra na wale 27. Wal 27 jest osa¬ dzony w sprzegle 5, 6 za posrednictwem lo¬ zyska kulkowego 28 tak, ze moze przesuwac sie w kierunku osiowym, drugi zas koniec tego walu, jak to bedzie^ opisane ponize) — 2 —jest osadzony równiez przesuwnie w kie¬ runku osiowym zapomoca lozyska kulko¬ wego 29 w ruchomej magnesnicy 30 prad¬ nicy elektrycznej.Naped wiec jest przenoszony z kola ze¬ batego 22 na wal 27 za posrednictwem ko- ] la zebatego 24. Drugie kolo zebate 23, jak wspomniano powyzej, zazebia sie z kolem zebatem 61, osadzonem luzno na wale 27.Piasta tego kola 61 przechodzi przez oslone przekladni planetarnej i jest osadzona za posrednictwem lozyska kulkowego 32 w nieruchomej ramie 33. Piasta 31 obraca sie wraz z ruchoma magnesnica pradnicy lub jest z ta czescia sprzezona na stale, wsku- k tek czego naped z kola zebatego 23 jest przenoszony na ruchoma magnesnice prad- I nicy zapomoca kola zebatego 61 i piasty 31. i Wewnatrz sprzegla / na wale 27 umo¬ cowana jest tarcza sprzeglowa 34, która moze byc dociskana od wewnatrz do scia¬ nek bocznych bebna 6 w celu sprzegania walu 27 z oslona 13 i oprócz tego jest zao¬ patrzona w wykladzine cierna 35 o ksztal¬ cie pierscienia, która moze byc dociskana do takiejze wykladziny ciernej 36, umoco¬ wanej na bebnie 5, a mianowicie w celu sprzegania walu 27 z walem napedzaja¬ cym 4.Sprzeglo to mozna równiez zastapic sprzeglem jakiejkolwiek znanej i celowej konstrukcji, np. wprost sprzeglem zapadko- wem, gdyz celem tego urzadzenia jest za bezpieczenie ruchu wirnika wzgledem ru¬ chomej magnesnicy stale w tym samym kierunku, to znaczy, wirnik nigdy nie powi¬ nien obracac sie wzgledem ramy wolniej, niz magnesnica, lecz zawsze szybciej.Tarcza sprzeglowa 34 jest umocowana na wale 27 zapomoca klina 37 i moze byc przesuwana w lewo (fig. 1) zapomoca draz¬ ków 38. Drazki 38 z jednej strony sa przy¬ mocowane do tarczy 39, która styka sie bez tarcia z tarcza sprzeglowa 34 za posred¬ nictwem lozyska kulkowego 40, z drugiej zas strony — do pierscienia 41, zaopatrzo¬ nego w pierscieniowy zlobek 42, w który wsunieta jest dzwignia widelkowa 43, slu¬ zaca do wylaczania sprzegla.Drazki 38 moga swobodnie przesuwac sie w wyzlobieniach 44, wykonanych w pierscieniowym kolnierzu 10 bebna 6.Dzwignia 43, zaznaczona na rysunku linja- mi punktowanemi, gdyz nie ma ona bezpo¬ sredniego zwiazku z wynalazkiem niniej¬ szym, moze byc osadzona obrotowo w punk¬ cie 45 i zaopatrzona w raczke 46. W punk¬ cie 47, znajdujacym sie miedzy punktem obrotu 45 dzwigni a pierscieniem 41, przy¬ mocowany jest do dzwigni 43 drazek 48, laczacy ja z mechanizmem 49, napinajacym tasme hamulcowa 50, która przylega od ze¬ wnatrz do oslony przekladni planetarnej.Na drugim koncu wal 27 jest zaopatrzony w wirnik 51, zaklinowany na wale i posia¬ dajacy odpowiednie uzwojenie 52.Wirnik i wal znajduja sie pod dziala¬ niem sprezyny srubowej 53. Sprezyna ta moze byc umieszczona w dowolnym punk¬ cie; w danym przypadku jest ona umie¬ szczona wewnatrz ruchomej magnesnicy 30 pradnicy 3. Wal 27 w tym punkcie, w któ¬ rym wychodzi on z ruchomej magnesnicy 30, jest osadzony w lozysku kulkowem 54.Ustawione naprzeciw siebie, powierzch¬ nie biegunów 55 magnesnicy ruchomej, za¬ opatrzonych w uzwojenia 56, oraz rdzeni magnesów wirnika 51 posiadaja ksztalt stozkowy. Na rysunku zwezaja oba te stoz¬ ki sie ku prawej stronie. Cel stozkowego uksztaltowania tych powierzchni jest wy¬ jasniony ponizej.Na prawym koncu ruchomej magnesni¬ cy wal napedzany 57 jest umocowany tak, ze obraca sie wraz z ruchoma magnesni¬ ca 30.Pednia poslugiwac sie nalezy w sposób nastepujacy.Najpierw odlacza sie wal napedzajacy 4 od pozostalej czesci pedni. Uskutecznia sie to przez przestawienie raczki 46 z po¬ lozenia, wskazanego na fig, 1, wprawo, w — 3 —polozenie, przedstawione na fig. 2. Po u- sktttecznieniu tego wal napedzajacy oraz beben 5 obracaja sie swobodnie. Jezeli wal napedzany 57 ma byc wprawiony w ruch obrotowy, to raczke 46 nalezy przestawic w lewo az do polozenia srodkowego, wska¬ zanego na fig. 2. W tern polozeniu beben 6 jest docisniety do bebna 5, podczas gdy tarcza sprzeglowa 34 pozostaje swobodna.Naped jest przenoszony z walu 4 wskutek tego za posrednictwem bebnów 5 i 6 na przedluzenie 17, piasty 14, a nastepnie na oslone 13 przekladni planetarnej 2, wsku¬ tek czego przekladnia ta zostaje wprawio¬ na w ruch obrotowy. Wskutek tego kola ze¬ bate 22 i 23 w znany sposób rozdzielaja na¬ ped miedzy kola zebate 24 i 61. Kolo zeba¬ te 24 zapomoca zlobków 26 i klinów jest polaczone z walem 27, na którym wirnik pradnicy jest umocowany tak, ze obraca sie wraz z tym walem. Kolo zebate 61 jest po¬ laczone z ruchoma magnesnica pradnicy, która jest polaczona zkolei z walem nape¬ dzanym 57; naped jest wiec przenoszony z przekladni planetarnej na te czesci w ten sposób, ze czesci te obracaja sie z szybko¬ scia mniejsza od szybkosci obrotowej walu 27. Uklad uzwojen pradnicy moze byc wy¬ konany w dowolny, lecz odpowiedni spo¬ sób; w poszczególnych przypadkach uzna¬ no za praktyczne szeregowe polaczenie u- zwojen magnesiiicy i wirnika oraz wyko¬ rzystanie dzialania szczatkowego magne¬ tyzmu w celu wzbudzenia pola. W innych poszczególnych przypadkach uznano za ce¬ lowe wyprowadzenie uzwojenia magnesni* cy ruchomej lub wirnika albo tez obydwóch tych uzwojen nazewnatrz, np. poprzez szczotki 58 i 59, i rozrzadzanie wzbudze¬ niem pradnicy z zewnatrz zapomoca prze¬ kaznika lub recznie.Wzajemne oddzialywanie na siebie ru¬ chomej magnesnicy i wirnika wywiera wplyw hamujacy na wzgledny ruch tych czesci pradnicy, a sila hamujaca wzrasta w okreslonym stosunku do wielkosci tego wzglednego ruchu, to znaczy, wirnik stara sie pociagnac ruchoma magnesnice za soba.Ta sila zostaje przenoszona zapomoca wa¬ lu 27 na kolo zebate 24, które hamuje ko¬ lo zebate 22, a wskutek tego i kolo zebate 23, sztywno polaczone z kolem zebatem 22 i ruchoma magnesnica. Liczba obrotów wa¬ lu napedzanego w stosunku do nierucho¬ mej ramy 33 bedzie wskutek tego zmienia¬ la sie zgodnie z obciazeniem walu napedza¬ nego 57, gdyz zawsze miedzy momentami obrotowemi, które sa przenoszone na oby¬ dwie obracajace sie czesci, musi istniec równowaga. Aby wymiary pradnicy nie wypadaly zbyt duze, liczba zebów kola 22 jest znacznie wieksza, niz liczba zebów ko¬ la 23. Wskutek tego tez wal 27 w kazdym razie bedzie obracal sie ze znacznie wieksza szybkoscia, niz ruchoma magnesnica, dopó¬ ki tarcza sprzeglowa 34 nie jest sprzegnie¬ ta z bebnem 5.Gdy obciazenie napedzanego walu 57 wzglednie jego szybkosc obrotowa osiagnie wartosc, która ma byc uwazana za normal¬ na, mozna przekladnie planetarna wyla¬ czyc. Wal 27 zostaje bezposrednio polaczo¬ ny z walem napedzajacym 4 oraz sprze¬ glem 1 i przekladnia planetarna 2 oraz pradnica 3 wraz z walem napedzanym 57 beda obracaly sie w tym samym kierunku i z ta sama liczba obrotów, co i wal nape¬ dzajacy 4.W razie niezastosowania tarczy sprze¬ glowej 34, co jest mozliwe, jak wspomnia¬ no powyzej, lecz zastosowania sprzegla do¬ wolnej odpowiedniej konstrukcji, prze¬ kladnia planetarna moze dzialac zawsze.Gdy wal napedzajacy zacznie obracac sie, wtedy i wirnik zacznie równiez obracac sie, a z chwila, gdy strumienie miedzy wirni¬ kiem a ruchoma magnesnica stana sie do¬ statecznie duze, zacznie sie obracac rów¬ niez wal napedzany. Gdy strumienie ma¬ gnetyczne miedzy obydwiema czesciami pradnicy zwiekszaja sie, to wal napedzany obraca sie szybciej i róznica miedzy szyb- — 4 —kosciami ruchomej magnesnicy i wirnika staje sie mniejsza.Przy opracowywaniu budowy pedni wzieto poza tern pod uwage, ze w pewnych warunkach pozadane jest, aby wal nape¬ dzany 57 obracal sie w kierunku odwrot¬ nym. Azeby osiagnac to( nalezy raczke 46 przestawic w prawo w polozenie krancowe, jak widac na fig. 3. W tern polozeniu tar¬ cza sprzeglowa 34 zostaje docisnieta do wykladziny ciernej 36 bebna 5. Jednocze¬ snie mechanizm 49, napinajacy tasme ha¬ mulcowa 50, umieszczona na oslonie 13 przekladni planetarnej, zostaje dociagnie¬ ty, wskutek czego oslona ta nie moze sie obracac.Nastepnie beben 6 zostaje odlaczony od bebna 5 wskutek tego, ze pierscien 41 zo¬ staje docisniety do kolnierza 10 i przesuwa beben 6 w lewo. W tern polozeniu naped jest bezposrednio przenoszony z walu na¬ pedzajacego 4 na wal 27, który za posred¬ nictwem kola zebatego 24 obraca kolo ze¬ bate 22. Poniewaz przekladnia planetarna 2 przy napietej tasmie hamulcowej 50 nie moze obracac sie, wiec ten moment obroto¬ wy zostaje przeniesiony za posrednictwem kola zebatego 23 na kolo zebate 61 w kie¬ runku odwrotnym. Poniewaz zas kolo ze¬ bate 61 jest bezposrednio polaczone z wa¬ lem napedzanym 57 zapomoca ruchomej magnesnicy pradnicy, wiec wal ten bedzie obracal sie w kierunku odwrotnym przy stalym stosunku przekladni, który okresla¬ ja liczby zebów kól zebatych 24, 22, 23 i 61.W ciagu okresu czasu, w którym stoso¬ wany jest mechanizm, samoczynnie regulu¬ jacy stosunek przekladni miedzy walem napedzajacym 4 a napedzanym 57, moze okazac sie pozadana zmiana wielkosci strumieni magnetycznych wirnika i rucho¬ mej magnesnicy pradnicy 3. Moze to byc dokonywane zapomoca umieszczonego na- zewnatrz nastawnego opornika przylaczo¬ nego do szczotek 58 i 59, które przylegaja do komutatora 60 ruchomej magnesnicy.30, albo tez regulacje te mozna przeprowadzac w ten sposób, ze, przesuwajac wal 27 w kie¬ runku podluznym, zmienia sie szczeline powietrzna miedzy biegunami 55 ruchomej magnesnicy a rdzeniem 51 wirnika, W tym celu wspomniane powyzej bieguny moga posiadac stozkowa powierzchnie wewnetrz¬ na, jak to pokazano na rysunku. PL