Niniejszy wynalazek dotyczy pras sru¬ bowych, napedzanych zapomoca tarcz ciernych, i ma na celu odciazenie wrze¬ ciona prasy od cisnien bocznych, oraz lepsze wykorzystanie dzialalnosci sily na tloczony materjal. Zgodnie z wyna¬ lazkiem, cel ten osiaga sie w ten spo¬ sób, ze osadzone na wrzecionie kolo rozpedowe wprawiane jest w ruch jedno¬ czesnie przez dwie tarcze cierne, umie¬ szczone z przeciwleglych stron i obra¬ cajace sie w kierunkach przeciwnych.Zamiast jednej pary podobnych prze¬ ciwleglych tarcz mozna zastosowac, szczególniej w prasach wiekszych roz¬ miarów, kilka par takich tarcz. Dzieki naciskowi tarczy na kolo pedne w dwóch przeciwleglych punktach tegoz i przy- tem w kierunkach przeciwnych, osiaga sie te dogodnosc, ze podobna kon¬ strukcja usuwa nieuniknione w prasach, otrzymujacych naped jednostronny, ci¬ snienie boczne na wrzeciono, wzgl. na mutre prowadnicza prasy i przedwczesne zuzycie odpowiednich czesci, a równiez spowodowane rzeczonem cisnieniem tar¬ cie boczne, zapewnia zatem najoszczed- niejsze wyzyskanie sily.Pomysl moze byc urzeczywistniony w rozmaity sposób. Jedna z mozliwych form wykonania prasy, zbudowanej w mysl niniejszego wynalazku, jest uwi¬ doczniona na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia prase w widoku bocznym, zas fig. 2 i 3 wyobrazaja ruchome lozy¬ sko jednej z tarcz ciernych czescio-wo w przekroju, w widoku przednim i bocznym.Kadlub 1 dzwiga mutre kierownicza 2, przez która jest przepuszczone na¬ gwintowane wrzeciono 3, zaopatrzone na koncu dolnym w tlok 4, a na koncu górnym w dwa kola rozpedowe 5 i 6.Po obu stronach tych kól umieszczone sa naprzeciw siebie dwie cierne tarcze 7, 8, których powierzchnie czynne po¬ siadaja postac zlekka stozkowa, wobec czego przy pochyleniu tarcz 7, 8 styka sie badz to dolna ich polowa z kolem dolnem 5, badz tez górna z kolem gór¬ nem 6. Odchylenie tarcz 7, 8 dokony¬ wa sie dzieki swoistemu osadzeniu tych¬ ze. Ramiona 9, 10 sa zaopatrzone u gó¬ ry w cztery pionowe wspory 11, miedzy któremi lezy wklesla powierzchnia wal¬ cowa 12. Wspory 11 sluza do prowa¬ dzenia czopów 13, w które sa zaopatrzo¬ ne panwie 14 walu 15 tarcz ciernych 7 i 8. Pomiedzy panwiami sa osadzone wypukle kola pasowe 16 i 17, z których drugie (17) obejmuje pas otwarty, zas pierwsze pas skrzyzowany, dla osiagnie¬ cia obrotu obu tarcz w kierunkach prze¬ ciwnych. Aby przy odchylaniu tarcz ciernych 7 i 8 nie potrzeba bylo zmie¬ niac napiecia pasów, powierzchnia 12 jest obtoczona wspólsrodkowo z osiami kól pasowych 16 i 17 i po powierzchrii tej slizga sie na podobienstwo krzyzulca pieta 18, polaczona zapomoca nóg 19 z panwiami 14.Na fig. 1 kola napedne 5 i 6 oraz tlok 4 sa przedstawione w polozeniu bliskiem do punktu najwyzszego, tarcze zas cier¬ ne 7, 8 i stawidlo—w polozeniu srodko- wem. Skok dolny tloka odbywa sie pod dzialaniem dolnej polowy tarcz 7 i 8, w którym to celu nalezy tarcze nachylic temi wlasnie czesciami ku sobie aby tworzace powierzchnie stozkowe rzeczo¬ nych tarcz, przypadajace w przesunietej przez wrzeciono prasy (i srodki tych stozków) plaszczyznie, przyjely kierunek równolegly do osi wrzeciona. Pod ci¬ snieniem tarcz ciernych 7, 8 kolo 5 be¬ dzie sie obracalo ze wzrastajaca szybko¬ scia. To odchylanie dolnych polów tarcz ciernych 7, 8 i jednoczesny nacisk ich na kolo 5 dokonywa sie zapomoca pe¬ dalu 20, który za posrednictwem dzwi¬ gni 21 i ciegien 22 dziala na ramiona 23, wahajace sie na czopach 24 i pola¬ czone ciegnami 25 z ramionami 26 obra¬ cajacych sie na czopach 27 dzwigni ko¬ lankowych, których drugie ramiona 28 polaczone sa z ramionami 29, obejmu- jacemi koncami przecznic. 30 czopy 13 lozysk. Nacisniecie pedalu udziela za posrednictwem dzwigni 26, 28 obrotu ramionom 29 w ten sposób, ze nachy¬ laja sie one dolnemi koncami ku srod¬ kowi prasy, czopy 13 slizgaja sie w lu¬ kowych prowadnicach 31 wsporów 11, a lby lozyskowe 18, 19 tarcz} ciernych 7, 8 obracaja sie. okolo srodków kól pa¬ sowych. * Skoro tlok 4 osiagnie najniz¬ sze swoje polozenie, to przy puszczeniu pedalu obie tarcze cierne badz to dzia¬ laniem wlasnej przewagi, badj pod wply¬ wem odpowiednich (na rysunku nieuwi- docznionych) przeciwciezarów samoczyn¬ nie pochylaja sie górnemi swemi polo¬ wami ku srodkowi i wywieraja na kolo górne. 6 nacisk, wskutek którego zaczy¬ na sie ono obracac i, ustepujac naci¬ skowi wewnetrznych powierzchni tarcz 7 i 8, wykonywa ruch przyspieszony ku górze. W celu samoczynnej zmiany kie¬ runku ruchu przy dosiagnieciu punktu najwyzszego tlok 4 wyposazony jest w slizgajacy sie miedzy prowadnicami 32 drazek 33, który mozna odpowiednio ustawiac i zamocowywac zapomoca srub}' 34. Drazek 33 przepuszczony jest przez umocowany w kadlubie pierscien prowad- niczy 35, zaopatrzony na koncu górnym w leb 36, który w momencie odpowiadaja¬ cym najwyzszemu polozeniu tloka uderza — 2 —w ramiona 37 dzwigni kolankowych 26, £8, co wywoluje przestawienie stawidla i po¬ chylenie ramion 29, a równiez i dolnych polów tarcz ciernych 7 i 8 ku srodkowi.Postac stozkowa mozna nadac (obok tarcz 7 i 8) równiez i kolom 5 i 6, w którym to wypadku przy podnoszeniu lub opuszczaniu kól, wzgl. tarcz styka sie.czynnie to dolne kolo z dolnac polo¬ wa, to górne z górna polowa obu tarcza ciernych. Kola 5 i 6 pozostaja przy napedzie na tej samej wysokosci, zmu¬ szajac tylko do ruchów osiowych srube 3 z tlokiem 4 do góry lub nadól. Tar¬ cze cierne moga byc wreszcie zaopa¬ trzone w powierzchnie czynne plaskie i wywolywac tylko przyspieszony spa¬ dek tloka. W tym wypadku wystarcza jedno tylko kolo rozpedowe, które dla spowodowania podnoszenia moze byc wprowadzone w zetkniecie czynne ze specjalna tarcza cierna, umieszczona mie¬ dzy obiema tarczami ciernemii przyci¬ skana do kola dla wywolania jego wzno¬ szenia. Sam pomysl stanowiacy istote wynalazku moze byc oczywiscie wcie¬ lony w najrozmaitsze poszczególne me¬ chanizmy, oparte na mysli zasadniczej . odciazenia wrzeciona i podniesienia dzie¬ ki temu sprawnosci mechanicznej pedni •przez zastosowanie jednorazowego od¬ dzialywania na osadzone na wrzecionie kolo rozpedowe dwóch przeciwleglych tarcz ciernych, obracajacych sie w kie¬ runkach przeciwnych. PL