Do zaprawiania i odwlosiania skór i fu¬ ter stosuje sie enzymy trzustki, zwlaszcza tryptaze.W procesach zaprawiania stosuje sie obok enzymów równiez zwykle sole amo¬ nowe, z których pod dzialaniem wapna, zawartego w skórze surowej, powstaje a- moniak.W procesach odwlosiania stosuje sie zwlaszcza dwuweglan sodowy, który rea¬ gujac z lugiem sodowym, zawartym w skó¬ rach, przechodzi w weglan sodowy.Proces powyzszy ma te szczególna wa¬ de, ze zaledwie z trudnoscia usuwa tak zwane wlosy podstawowe.Próbowano juz takze tryptaze trzustko¬ wa zastepowac tryptaza z grzybów i praco¬ wano przy tym w srodowisku zasadowym, kwasnym lub nawet obojetnym. Jednakze przy stosowaniu tryptaza grzybowej napo¬ tykano zawsze trudnosci przy usuwaniu dolnych warstw naskórka i wlosów.Wedlug wynalazku niniejszego wszyst¬ kie te niedogodnosci przy odwlosianiu skór mozna usunac, Jesli np. zastosuje sie do odwlosiania tryptazy grzybowe, zwla¬ szcza z gatunków aspergillus, np. trypta¬ zy, wyhodowane z aspergillus flavtts, w je¬ den z nastepujacych sposobów. 1. Odwlosianie prowadzi sie w roz-lvfOtz^ obojetnym do slabo kwasnego z do¬ datkiem dwusiarczynu sodowego. Przy tym sposobie pracy otrzymuje sie z nieosiagana dotychczas 'doskonaloscia surowe skóry zupfelnie Wolne od wlosa podstawowego i czyste. Sposób ten zapewnia równiez zmniejszenie do polowy zuzycia alkaliów.Dzialanie roztworu, uzytego wedlug wy¬ nalazku, mozna jeszcze spotegowac za po¬ moca soli amonowych, jak np. siarczanu amonowego. Za pomoca tego sposobu unika sie jeszcze innej niedogodnosci znanych sposobów, wedlug których otrzymuje sie skóre surowa, zawierajaca amoniak lub sode. Takie skóry bowiem maja te wade, ze tworzy sie na nich równiez nierozpu¬ szczalny weglan wapnia, jesli tylko zetkna sie one z woda, zawierajaca dwuweglan wapniowy, siarczan wapniowy lub obie te sole jednoczesnie. Nierozpuszczalny we¬ glan wapnia osiada czesto na liczku skór, co wplywa szkodliwie na pózniejsza podat¬ nosc skóry do farbowania.Przyklad 1. 100 kg zmiekczonych jak zwykle skórek cielecych traktuje sie 500 1 wody, 1,8 kg wodorotlenku sodowego i 1,2 kg siarczanu sodowego.Po 2 — 3 dniach skórki umieszcza sie w kapieli odwlosiajacej, zlozonej z 500 1 wo¬ dy o 25°C, 3,0 kg dwusiarczynu sodowego, 5,0 kg soli kuchennej i 1,0 kg tryptazy grzy¬ bowej. Po uplywie 1 dnia mozna usunac wlosy calkowicie wraz z wlosami podsta¬ wowymi. Nastepnie skóry przerabia sie da¬ lej jak zwykle, bez pózniejszego zapra¬ wiania.Przyklad 2. 100 kg skórek cielecych, zmiekczonych jak zwykle, traktuje sie 5001 wody, 1,8 kg wodorotlenku sodowego i 1,2 kg siarczanu sodowego.Po 2 — 3 dniach skórki umieszcza sie w kapieli odwlosiajacej, zlozonej z 500 1 wody o 25°C, 2,3 kg dwusiarczynu sodowe¬ go, 1,5 kg siarczanu amonowego i 1,0 kg tryptazy grzybowej.Po uplywie 1 dnia osiaga sie odwlosie¬ nie calkowite wraz z usunieciem wlosów podstawowych. Nastepnie przerabia sie dalej skóry jak zwykle, bez pózniejszego zaprawiania.Przyklad 3. Skórki jagniece, wapno¬ wane normalnie za pomoca mieszaniny wapna z arszenikiem, po usunieciu welny pierze sie w ciagu 2 godzin w miekkiej wo¬ dzie, a nastepnie traktuje sie w stosunku do 100 kg wagi skórek 300 1 wody o 25°C, 2,0 kg dwusiarczynu sodowego, 1,0 kg siar¬ czanu amonowego i 0,35 kg tryptazy grzy¬ bowej.Traktowanie moze trwac przez noc; na¬ zajutrz z rana przerabia sie skórki dalej jak zwykle, to jest oczyszcza sie je od mie¬ sa, prasuje, plucze i wykancza.Otrzymuje sie dobry wynik, zwlaszcza lepsza ochrone skór, jesli dziala sie tryp- taza grzybowa w srodowisku zasadowym.Mozna przy tym pracowac w ten sposób, ze skórki traktuje sie wstepnie jak po¬ przednio roztworem wodorotlenku sodowe¬ go i siarczanu sodowego, a potem wprowa¬ dza do kapieli odwlosiajacej z tryptaza gi-zybowa z dodatkiem soli amonowych, jak siarczanu amonowego, weglanu amonowego itd., i dodaje tyle dwusiarczynu sodowe¬ go, zeby roztwór, zalkalizowany przez za¬ sadowa obróbke wstepna, równiez po do¬ daniu kwasnego siarczynu sodowego reago¬ wal jeszcze zasadowo. Mozna jednak sto¬ sowac równiez inne srodki redukujace w rodzaju kwasnego siarczynu sodowego, np. siarczyn sodowy albo tiosiarczan, a zamiast siarczynu sodowego i soli amonowych mozna równiez stosowac siarczyn amono¬ wy.Mozna stosowac lacznie takze sole o odczynie zasadowym, jak weglan sodowy, fosforan sodowy, boraks.Dalsze ulepszenie polega na tym, ze podczas odwlosiania sposobem, opisanym w poprzenim ustepie, mozna zastosowac równiez slabsze zasadowe specznianie skórek, niz to podano na poczatku opisu. — 2 —Do tego celu trzeba, aby tryptaza grzybo¬ wa dzialala na skóry w obecnosci stosun¬ kowo malej ilosci wody. Mozna wiec za¬ sadowo specznione skóry obrabiac w bebnie obrotowym w ciagu godziny potrzebna ilo¬ scia tryptazy grzybowej i odpowiednimi dodatkami przy uzyciu 60 1 wody na 100 kg wagi skórek po zmiekczeniu albo tez mozna zasadowo specznione skóry jedynie po- szwedowac za pomoca tryptazy grzybowej i siarczynu sodowego wraz z soda albo dwuweglanem, ewentualnie równiez z do¬ datkiem soli amonowych. Odwlosienie na¬ stepuje po 1 do 2 dni.Wreszcie okazalo sie, ze przy odwlo- sianiu za pomoca tryptazy grzybowej w roztworze zasadowym i przy odpowiednim sposobie postepowania mozna zaniechac zasadowego speczniania przed dzialaniem tryptazy grzybowej i podczas tego dziala¬ nia. Pracuje sie przy tym tryptaza grzybo¬ wa i siarczynem sodu przy takim odczynie zasadowym lub amoniakalnym, zeby specz¬ nienie nie nastapilo. Obróbke alkaliami lub amoniakiem mozna równiez prowadzic od¬ dzielnie od traktowania tryptaza grzybo¬ wa, która moze odbywac sie wczesniej lub pózniej, to jest przed obróbka zasadowa lub amoniakalna, albo po niej. Odpowied¬ nim okazal sie np. sposób pracy, polegaja¬ cy na tym, ze ze skóry lub skórek, pod- szwedowanych roztworem tryptazy grzybo¬ wej, siarczynu sodowego i siarczanu amo¬ nowego, po czym, po jednodniowym lezeniu i nastepujacej potem obróbce roztworem 0,5 — 1,5%-owym sody, usuwa sie wlo¬ sy, i . , Dodatek soli amonowych lub amoniaku zapobiega wystepowaniu zjawisk gnicia podczas traktowania roztworem sody.Dzieki uniknieciu zasadowego pecznienia substancja skóry, wlosy i welna sa szcze¬ gólnie dobrze chronione.Przyklad 4. 100 kg skórek cielecych, zmiekczonych jak zwykle, traktuje sie wstepnie w ciagu 2 dni roztworem 1,2 kg wodorotlenku sodowego i 0,8 kg siarczanu sodowego w 500 litrach wody.Nastepnie wklada sie skórki do kapieli, zlozonej z 1 kg tryptazy grzybowej, 1 kg dwusiarczynu sodowego oraz 60 litrów wo¬ dy, i obrabia w bebnie w ciagu godziny.Nazajutrz z rana mozna ze skórek usunac wlosy calkowicie. Skórki przerabia sie na¬ stepnie w sposób zwykly bez nastepujace¬ go potem zaprawiania.Przyklad 5. 100 kg skórek jagniecych, zmiekczonych jak zwykle, traktuje sie jak w przykladzie 4 lugiem sodowym i siarczy¬ nem sodowym, a nastepnie od strony mies¬ nej szweduje za pomoca 1,0 kg tryptazy grzybowej, 1,0 kg dwuweglanu sodowego, 0,5 kg siarczynu sodowego i 10 1 wody. Po uplywie 1 dnia skórki mozna calkowicie po¬ zbawic welny.Przyklad 6. 100 kg skórek jagniecych, zmiekczonych jak zwykle, traktuje sie wstepnie jak w przykladzie 4 lugiem sodo¬ wym i siarczanem sodowym, a nastepnie jak w przykladzie 5 szweduje sie od stro¬ ny miesnej, przy czym jednakze zamiast 0,5 kg siarczynu sodowego stosuje sie 0,8 kg tiosiarczanu sodowego Dalsza obróbka od¬ bywa sie, jak w przykladzie 5.Przyklad 7. 100 kg skórek kozich szweduje sie jak zwykle od strony miesnej za pomoca 1,0 kg tryptazy grzybowej 0,5 siarczynu sodowego, 0,5 kg weglanu amo¬ nowego i 6,0 1 wody. Po 24-godzinnym le¬ zeniu skórki wklada sie na 1 do 2 dni do roztworu, zlozonego z 400 1 wody i 5 kg prazonej sody. Po odwlosieniu przerabia sie skórki dalej jak zwykle, to znaczy usu¬ wa mieso, plucze, prasuje oraz bez naste¬ pujacego po tym zaprawiania — garbuje sie.Przyklad 8. 100 kg zmiekczonej jak zwykle skóry bydlecej bebnuje sie w ciagu godziny w bebnie, zawierajacym 1,0 kg tryptazy grzybowej, 0,5 kg siarczynu sodo¬ wego, 0,5 kg sody prazonej, 0,6 kg siarcza¬ nu amonowego oraz 60,0 1 wody, i pozosta- — 3 —wia w ciagu 24 godzin w tym roztworze. Po odwlosieniu skóre traktuje sie jeszcze w ciagu kilku dni za pomoca 400 1 wody i 5 kg prazonej sody albo tez bez tej obróbki wtórnej i po zwyklym oczyszczeniu skóre garbuje sie.Przyklad 9. 100 kg zmiekczonych jak zwykle skórek owczych wklada sie na 2 dni do roztworu 5 kg sody prazonej w 4001 wody. Po odcieknieciu skórek szweduje sie je roztworem, zloiomym z 1 kg tryptazy grzybowej i 1 kg siarczynu sodowego. Po 24 godzinach skórki odwel&iia sie i w sposób zwykly przerabia dalej, to znaczy usuwa mieso, plucze, prasuje, plucze i garbuje.Przyklad 10. Skórki Jagniece, wapno* wanc normalnie za pomoca wapna z ar* szenikiem, po usunieciu welny pierze sie w ciagu okolo 2 godzin w miekkiej wodzie, a nastepnie zaprawia kazde 100 kg surowej wagi 3001 wody o 25 — 30°C, 1 kg dwusiar- czynu sodowego, 1 kg siarczanu amonowe¬ go i 0^5 kg tryptazy grzybowej.Zaprawianie mozna uskutecznic w ciagu nocy. Nazajutrz z rana skórki przerabia sie dalej w sposób zwykly, to znaczy usu¬ wa mieso, prasuje, plucze i wykancza.Okazalo sie nieoczekiwanie, ze wspom¬ niane poprzednio, jako dodatki do trypta¬ zy grzybowej, dwusriarczyn sodowy, siar¬ czyn sodowy, tiosiarczan sodowy i podobne zwiazki zawierajace siarke, mozna z po¬ wodzeniem zastapic materialami, zawiera¬ jacymi jedna lub wieksza liczbe grup wo¬ dorotlenowych, jak np. cukrem gronowym, gliceryna, mleczanami Chemikalii tych mozna dodawac do roztworu tryptazy grzy¬ bowej albo samych, albo nawet lacznie z dwusiarczynem* siarczynem, tiosiarczanem sodowym albo podobnymi zwiazkami tego typu, zawierajacymi siarke. Dodatek soli amonowych albo dwuweglanu sodowego okazal sie równiez bardzo korzystny.Na skóry i skórki natychmiast po zwy¬ klym zmiekczaniu mozna dzialac trypta- za grzybowa z wymienionymi dodatkami, po odpowiednim czasie dzialania usuwac wlos, a po potrzebnych zabiegach oczysz¬ czania natychmiast garbowac, albo tez mozna przed odwlosieniem albo po owlo¬ sieniu traktowac skórki jeszcze alkaliami.Nastepnie przed traktowaniem tryptaza grzybowa mozna jeszcze raz zastosowac obróbke zasadowa. Zaleznie od obrabianego materialu przy zasadowej obróbce wstep¬ nej lub wtórnej skóry mozna poddawac specznianiu lub tez nie poddawac ich specznianiu* Do zasadowej obróbki wstepnej albo wtórnej mozna stosowac rozmaite alkalia, jak np. wodorotlenek sodowy albo ewen¬ tualnie takze wapno, równiez sole reagu¬ jace zasadowo, jak np. weglan sodu, bo¬ raks, fosforany sodowe.Dzialanie roztworem tryptazy grzybo¬ wej moze sie odbywac w roztworze slabo kwasnym, obojetnym albo slabo zasado¬ wym. Do czesciowego lub calkowitego zo¬ bojetniania albo do zakwaszania zasadowo obrabianych wstepnie lub po zmiekczeniu przeznaczonych do szwedowania skór moz¬ na stosowac kwas mlekowy albo dwusiar- czyn sodowy.Znany sposób przeciagania skór i skó¬ rek przez roztwór szwedujacy, jako zabieg zastepczy, zamiast podszwedowywania równiez tutaj, jak iw poprzednio opisa¬ nym przypadku, mozna stosowac korzyst¬ nie- Proces zostaje w ten sposób uproszczo¬ ny, a dzialanie roztworu szwedujaeego* jak równiez odwlosianie* maja przebieg o wiele równomierniejszy. Zamiast przecia¬ gania przez roztwór szwedujacy mozna z powodzeniem stosowac takze bebnowanie •kór i skórek z roztworem szwedujacym w przypadku obróbki skór lub skórek krótko¬ wlosych lub krótkowelnistych; w przypad¬ ku obróbki skórek o dluzszym wlosiu lub dluzszej welnie nastapiloby podczas bebno¬ wania spilsnienie wlosa lub welny, Skutecznosc opisanych powyzej metod roboczych zalezy od rodzaju uzytych tryp* — 4 —taz grzybowych, gdyz nic wszystkie gatun¬ ki aspergillus dzialaja jednakowo.W nastepujacych przykladach podano dokladniej rozmaite metody postepowa¬ nia.Przyklad 11. 100 kg skór bydlecych, zmiekczonych jak zwykle, szweduje sie za pomoca roztworu, skladajacego sie z 1 kg tryptazy grzybowej z aspergillus flavus i 1 kg cukru gronowego w 10 1 wody po stro¬ nie miesnej, i pozostawia w spokoju przez 24 godziny. Nastepnie skóry wprowadza sie do kapieli z 600 litrów wody i 10 kg wyprazonej sody. Po 2 dniach skóry moz¬ na odwlosic calkowicie.W celu uproszczenia i ujednostajnienia dzialania mozna skóry przeciagnac przez roztwór tryptazy grzybowej i pozostawic przez 24 godziny.Przyklad 12. 100 kg skór bydlecych, zmiekczonych jak zwykle, szweduje sie roztworem, skladajacym sie z 1,5 kg tryp¬ tazy grzybowej z aspergillus ventii i 1,0 kg gliceryny w 10 1 wody, albo tez przeciaga sie je przez ten roztwór, a po 24 godzinach lezenia w kadzi wprowadza sie do kapieli, zlozonej z 600 litrów wody, 6 kg wodoro¬ tlenku wapniowego i 0,6 kg siarczanu amo¬ nowego. Po dwóch dniach mozna osiagnac odwlosienie calkowite.Przyklad 13. Postepuje sie jak w przy¬ kladzie 11 i 12, lecz razem z tryptaza grzy¬ bowa stosuje sie siarczan amonowy.Przyklad 14. 100 kg skórek jagnie¬ cych, zmiekczonych w sposób zwykly, szweduje sie od strony miesnej roztwo¬ rem, zawierajacym 0,6 kg tryptazy grzybo¬ wej z aspergillus parasiticus, 1,0 kg mle¬ czanu sodowego 60% oraz 10,0 1 wody. Po 24-godzinnym lezeniu traktuje sie skóry w ciagu 2 dni roztworem, zawierajacym w 500 1 wody 10 kg sody prazonej.Z tego roztworu mozna skóry odwelniac calkowicie. Zamiast sody mozna uzyc taka sama ilosc wodorotlenku wapniowego.Przyklad 15. 100 kg skórek cielecych, zmiekczonych w sposób zwykly, traktuje sie wstepnie w ciagu 2 dni roztworem 1,2 kg wodorotlenku sodowego, 0,8 kg siarcza¬ nu sodowego w 500 1 wody, a nastepnie roztworem, skladajacym sie z 1,0 kg tryp¬ tazy grzybowej z aspergillus orycae i 0,5 kg kwasu mlekowego 50%-owego w 60,0 1 wo¬ dy, po czym skórki bebnuje sie w bebnie w ciagu godziny. Nazajutrz rano mozna je calkowicie odwlosic. Skórki te przerabia sie dalej bez zaprawiania.Przyklad 16. 100 kg skórek kozich, zmiekczonych jak zwykle za pomoca roz¬ tworu, zlozonego z 1,0 kg tryptazy grzybo¬ wej z aspergillus flavus i 1,0 kg cukru gro¬ nowego, 1,5 kg siarczynu sodowego w 10,0 1 wody, szweduje sie od strony miesnej albo przeciaga przez ten roztwór i pozostawia do lezenia w ciagu 24 godzin. Po uplywie tego czasu traktuje sie skórki te jak w in¬ nych przykladach roztworem sody albo w kadzi wapiennej, a nastepnie usuwa wlos.Przyklad 17. 100 kg skór bydlecych, zmiekczonych w zwykly sposób, szwedu¬ je sie od strony miesnej za pomoca roztwo¬ ru, zlozonego z 1,0 kg tryptazy grzybowej z aspergillus flavus, 0,5 kg kwasnego siar¬ czynu sodowego, i 0,5 kg cukru gronowego w 10,0 1 wody. Zamiast szwedowania moz¬ na skóry równiez przeciagac przez ten roztwór albo tez bebnowac je w tym roz¬ tworze. Po 24-godzinnym lezeniu siersc usuwa sie calkowicie.Zamiast kwasnego siarczynu mozna równiez stosowac siarczyn sodowy.Przyklad 18. Skórki jagniece, wapno¬ wane normalnie mieszanina arszeniku z wapnem, po usunieciu welny pierze sie w ciagu okolo 2 godz, a nastepnie zaprawia przy uzyciu na kazde 100 kg wagi surowej skórki 300 1 wody o 25 — 30aC, 0,5 kg kwasu mlekowego 50%-owego, 0,5 kg cukru gronowego i 0,35 kg tryptazy grzybowej z aspergillus flavus. Zaprawianie moze byc wykonane w ciagu nocy. Nazajutrz rano przerabia sie surówki dalej jak zwykle, to — 5 —znaczy usuwa mieso, oczyszcza, plucze i wykancza.W dalszym rozwinieciu metody wedlug wynalazku wykryto, ze metode wytwarza¬ nia gotowych do garbowania surówek za pomoca wspomnianych tryptaz grzybowych mozna dalej ulepszyc w ten sposób, ze jako dodatki stosuje sie inna grupe zwiazków, a mianowicie odpowiednie srodki utleniaja¬ ce, zwlaszcza azotany i azotyny, np. azo¬ tan lub azotyn potasowca.Podczas gdy w wyzej omówionych pro¬ cesach stosowanie zwiazków amonowych, miedzy innymi dzieki ich dzialaniu prze- ciwgnilnemu, bylo korzystne, to azotan lub azotyn sodowy juz same, bez dodatku zwiazków amonowych, sa znacznie bardziej bakteriobójcze, niz aktywatory, uzywane w wyzej wymienionych sposobach z dodat¬ kiem zwiazków amonowych. Poniewaz dzialanie aktywujace azotynów i azotanów jest równiez bardzo dobre, wiec zastosowa¬ nie tych soli jest znacznym dalszym u- proszczeniem i polepszeniem powyzszego sposobu.Proponowano juz takze stosowanie azo¬ tanów podczas dzialania enzymami na skóre, jednakze tylko w taki sposób, iz dzialanie aktywujace na skóre ujawnialo sie w zwiazku ze speczniajacym dziala¬ niem soli. Dzialanie tych obojetnych soli mozna uszeregowac wedlug szeregu Hof- meistera, jednakze wedlug tego szeregu np. chloran powinien dzialac mocniej niz azotan. Okazalo sie jednak, ze tryptaza z grzybków plesniowych jest znacznie slabiej aktywowana przez chlorany, a nawet zo¬ staje zahamowana w swym dzialaniu, niz przez azotany. A wiec w sposobie wedlug wynalazku niniejszego idzie o zupelnie nowe dzialanie swoiste, specjalnie znamio¬ nujace tryptaze z grzybków plesniowych i jeszcze w tym zastosowaniu nie zalecane Azotan lub azotyn sodu mozna równiez czesciowo zastapic innymi solami, np. sola kuchenna.Sposród innych srodków utleniajacych szczególnie odpowiednie sa: nadtlenek so¬ du z dodatkiem soli kuchennej lub bez tego dodatku, nadboran sodu lub inne nad- zwiazki z wyjatkiem nadchloranu. Nieod¬ powiednie sa natomiast np. takie srodki u- tleniajace, które wykazuja niepozadane dzialanie uboczne, jak np. dwuchromian, powodujacy garbowanie, albo nadmanga¬ nian, który zabarwia skóre, albo zwiazki w rodzaju nadchloranów.W celu dalszego spotegowania dziala¬ nia enzymów bardzo korzytnym okazalo sie stosowanie enzymów tryptazy grzybo¬ wej razem z jej aktywatorami w nieco podwyzszonej temperaturze, np. w okolo 20 — 30°C. Jest to szczególnie wazne przy obróbce skór lub skórek trudno ulegaja¬ cych odwlosieniu.Jak wielkie znaczenie praktyczne po¬ siadaja aktywatory o dzialaniu bakterio¬ bójczym wynika juz stad, ze mozna w ten sposób osiagnac odwlosianie za pomoca znanego od dawna procesu pocenia, lecz bez szkodliwych dzialan ubocznych, ponie¬ waz wystepowania bakterii gnilnych, a tym samym uszkodzenia substancji skóry, nie trzeba sie w tym przypadku obawiac. Pod¬ czas gdy w zwyklym procesie pocenia idzie wlasnie o wytwarzanie bakterii gnilnych, które jednak latwo moga sie rozwinac nad¬ miernie, gdyz ich rozrostu nie mozna z ca¬ la pewnoscia kontrolowac, to w procesie wedlug wynalazku stosuje sie jedynie okre¬ slona ilosc enzymów, które bez obecnosci bakterii gnilnych juz po uplywie krótkie¬ go czasu, to jest po 1 — 2 dniach, umozli¬ wiaja odwlosienie. Natomiast zwykly pro¬ ces pocenia zajmuje do 8 dni i nawet po uplywie tego czasu odwlosianie skór na¬ strecza jeszcze bardzo czesto znaczne trud¬ nosci.Mozna wiec skórki albo skóry podszwe- dowac roztworem tryptazy grzybowej i a- zotynu sodowego albo tez przeciagnac je przez ten roztwór, pozostawic w spokoju - 6 -prze* 2 — 3 gadzia, az roMtWór zostanie wchloniety W glab skór, a nastepnie roz* wifesic je w pomieszczeniu wilgotnym w temperaturze okolo 3Q°C, Pd Uplywie 1 — 2 dni mozna na ogól latwo i calkowicie usu¬ nac wlos. ObluzUiani« wlosa mozna ewen¬ tualnie Jeszcze przyspieszyc, jesli skóry przed odwlosieniem potraktuje sie ponadto w ciagu 1-^-2 dni slabym roztworem sody lub amoniaku.W przypadku obróbki skórek owczych dobrze jest nieraz odwelnic skórki przez traktowanie soda i dopiero wtedy wprowa¬ dzic je do roztworu sody* aby zabezpieczyc welne ód dzialania zasadowego roztworu sody. W ten sposób unika sle pochlaniania czesci tluszczu z welny przez roztwór so* dy* a tym samym wnika sie straty tego tluszczu* Welna, która nie zetknela sie ani z alkaliami, ani z roztworem sody* wykazu¬ je w tym procesie taka sama wysoka War¬ tosc, jak welna strzyzona, przy czynk jej wydajnosc jest narwet lepsza wl wydajno¬ sci welny strzyzonej, poniewaz wlókna welny zachowuje calkowita swa dlugosc.Jezeli w procesach, omówionych póWy* zejy pracuje sie w wyzszef temperaturze w celu spotegowania dróalenia enzymów, to nalezy jednak obawiac sie gnicia, zanim skóry beda gotowe do odwlosienia, przez dodanie zas zwiaaków amonowych mozna jedynie przy pluty w zwyklej temperatu¬ rze zahamowac widocznie rozwój bakterii gAilnyck Zamiast sawfaszac skórki lub skóry w „petówni" moc&a je równiez bebnowac z rafceietóozetaym roztworem tryptazy grzy¬ bowej orafc potrzebna iloscia aktywatora w temperaturze 20 — 30^G w ciagu godzkiy i pozostawic perttm prfcez noc, Na dragi dzien ftrozAa usunac wloe albe tez przed odwlosiwatem mozna dodac 2% -owego roe- tworu sody i usunac wlos po uplywie 1 — 2 dni. Do zakwaszania skórek lub skór moz¬ na stosowac kwas bomy, mlekowy albo kwasny siarozyn, a do aikalifcowania moz¬ ni sie poslugiwac Miami o (Deynie eam dowym, jak soda lub dwuweglanem sodu, Poza tym w celu obróbki okreslonych skórek lub skór specjalnego pochodzenia mozna laczyc rozmaicie spmdfr powyzszy z traktowaniem azotanem lub azotynem potasowe* i innymi aktywatorami, wymie¬ nionymi w niniejgzym opisie, pracujac przy tym w roztworae slaba kwasnym do slabo zasadowego. Tak wiec mozna np. suche skórki zmiekczac 2% -owym siaTcrynem so¬ dowym ewentualnie z dodatkiem sody i tak zmiekczone skórki traktowac nastep¬ nie roztworem tryptazy grzybowej z do¬ datkiem azotanu sodowego, aftdtynu sodo* wego i podobnymi materialami Ten sposób postepowania, w którym skorki podlegaja obróbce wstepnej zwiaakami redukujacy- miy a potem dzialaniu tryptazy grzybowej z dodatkiem materialów utleniajacych, jak azotynu sodu lub azotanu sodu i podob* nych materialów, ma te wielka zalete, zfe dzieki temu odwlostaface dzialanie trypfffc* zy grzybowej zostaje jeszcze bardziej spo* tegowahe.Mozna równiez traktowac tryptaza grzybowa z dodatkiem azotynu sodowego i mleczanu sodowego skóry lub skorki, zmiekczone np. woda, a nastepnie usuwac wlos przed dzialaniem soda albo po nate Podczas gdy dawniej panowal pogladz ze jedynie ze skór lub skórek^ specttiio- nych zasadowo, mozna wytwarzac zdatna skóre garbowana, dosc pelna w dotknieciu, dostatecznie miekka i eweotealaie ciagliWa, to obecnie ustalono, ze przy uzyciu trypta¬ zy grzybowej z odpowiednimi aktywatora*- mi równiez i bez nap^czniattia mozna otrzy¬ mywac pelna i miekka srkóre garbwwma; Dotyczy to nie tylko skór solonych, lecz takie skór i skórek tfuchych.Przyklad 19. tfó kg skórek kozich, zmiekczonych jak zwykle, bebauje si=e z roztworem 1 kg tryfAazy grzybowej z as¬ pergillus llavos i 1 kg azotynu sodowego w 100 1 wody w 30°C w kadzi w ciagu go* — 7 -dziny, a nastepnie pozostawia w kadzi przez noc. Po 24 godzinach dodaje sie roztwór 6 kg wyprazonej sody w 300 litrach wody o 30°C.Aby osiagnac równomierne dzialanie roztworu sody, miesza sie ciecz w ciagu 10 minut. Po uplywie dalszych 2 dni mozna ze skórek usunac wlos calkowicie. Surówki po zwyklym oczyszczeniu bez zaprawiania sa gotowe do piklowania albo garbowania.Przyklad 20. 100 kg skórek kozich, zmiekczonych w sposób zwykly, bebnuje sie w ciagu godziny w kadzi z roztworem 1,5 kg tryptazy grzybowej z aspergillus ventii i 1,0 kg azotanu sodowego w 100 litrach wody o 30°C, a nastepnie przera¬ bia dalej, jak podano w przykladzie 19.Przyklad 21. 100 kg skóry bydlecej, zmiekczonej w sposób zwykly, podszwe- dowuje sie roztworem 1 kg tryptazy grzy¬ bowej z aspergillus difusus i 1 1 30%-owe¬ go nadtlenku wodoru w 10 litrach wody albo przeciaga sie przez ten roztwór. Po lezeniu w ciagu 1 dnia w temperaturze 25°C skóry traktuje sie jeszcze przez 2 dni roz¬ tworem 10 kg sody wyprazonej w 500 li¬ trach wody.Po uplywie tego czasu mozna wlos u- sunac calkowicie. Skóry przemywa sie, a nastepnie po zwyklym oczyszczeniu mozna je przerabiac na skóry podeszwowe.Przyklad 22. 40 kg suchych skórek ow¬ czych zmiekcza sie w 400 litrach wody, 0,7 kg siarczynu sodowego i 0,1 kg wyprazonej sody, a po skonczonym zmiekczeniu i obcie- knieciu szweduje sie roztworem 0,6 kg tryptazy grzybowej z aspergillus parasiti- cus i 1,0 kg nadboranu sodowego w 15 li¬ trach wody. Skóry pozostawia sie w ciagu 2 dni w temperaturze 25 — 30°C albo tez zawiesza w wilgotnym cieplym pomie¬ szczeniu, nastepnie odwelnia sie i traktuje roztworem 10 kg sody prazonej w 500 li¬ trach wody. Po zwyklym oczyszczeniu bez- pózniejszego zaprawiania surówki sa go¬ towe do piklowania lub garbowania.Przyklad 23. 100 kg skórek cielecych, zmiekczonych jak zwykle, bebnuje sie w ciagu godziny w bebnie z roztworem, zlo¬ zonym z 1,0 kg tryptazy grzybowej z asper¬ gillus oricae, 0,5 kg cukru gronowego i 0,5 kg azotynu sodowego w 10 litrach wody o 30°C. Nastepnie pozostawia sie skórki przez 24 godziny w bebnie i nazajutrz z rana dodaje roztwór 6 kg wyprazonej sody w 300 litrach wody o 30°C.W celu równomiernego dzialania roz¬ tworu sody rozczyn miesza sie w ciagu 10 minut, przy czym po uplywie 2 dni mozna osiagnac odwlosienie calkowite. Skórki po zwyklym oczyszczeniu sa bez pózniejszego zaprawiania gotowe do piklowania albo garbowania.Przyklad 24. Skórki kozlece, wapno¬ wane normalnie wapnem i arszenikiem, po odwlosieniu plucze sie w ciagu 2 godzin w miekkiej wodzie, a nastepnie zaprawia sie kazde 100 kg wagi surówek roztworem: 0,35 kg tryptazy grzybowej z aspergillus flavus, 0,4 kg siarczanu amonowego i 0,4 kg azotynu sodowego w 300 litrach wody o 25aC.Zaprawienie mozna osiagnac przez noc.Nazajutrz rano surówki przerabia sie da¬ lej jak zwykle, to znaczy — usuwa mieso, oczyszcza, plucze i wykancza.W dalszym rozwinieciu sposobu wedlug wynalazku wykryto, ze podczas odwlosia- nia za pomoca tryptazy grzybkowej moz¬ na równiez stosowac z powodzeniem zupel¬ nie innego rodzaju zwiazki, a mianowicie zwiazki znane pod nazwa srodków zwilza¬ jacych, np. siarczany nasyconych lub nie¬ nasyconych alkoholi tluszczowych o wiecej niz 8 atomach wegla w czasteczce lub e- stry kwasu olejowego i alifatycznych oksy- kwasów o malym ciezarze czasteczkowym lub chlorowco-sulfo-kwasów, a wiec zwiaz¬ ki typu, znajdujacego sie w tak zwanych „igeponach".Przez zastosowanie srodków zwilzaja¬ cych przed dzialaniem tryptazy grzybko- — 8 —I wef+ ale nie po jej dzialaniu, mozna bez | zasadowego speczniania wsiepaego osia¬ gnac calkowite odwlosienie, co za pomoca samej tryptazy grzybkowej nie jest mozli- we. Zastosowanie srodków zwilzajacych mozna polaczyc równiez z uzyciem akty- ! watorów wspomnianych powyzej- Dzieki temu w wielu przypadkach osiaga sie dal¬ sze spotegowanie dzialania enzymów.Poniewaz dzieki zastosowaniu srodków j zwilzajacych mozna zupelnie nie stoso¬ wac zasadowego speczniania skóry przed dzialaniem enzymów, osiaga sie wiec dale¬ ko posuniete zabezpieczenie skóry i wlosia wzglednie welny.I Mozna przy tym postepowac np. w ten sposób, ze zmiekczone skórki owcze szwe- | duje sie roztworem tryptazy grzybkowej z dodatkiem srodków zwilzajacych i pozo¬ stawia przez 2 dni w wilgotnym cieplym pomieszczeniu. Po uplywie tego czasu moz- ! na z latwoscia usuwac welne.Przy przeróbce skórek cielecych, ko¬ zich albo skór bydlecych mozna je obra¬ biac w bebnie w ciagu godziny w kadzi z roztworem tryptazy grzybkowej z dodat¬ kiem srodka zwilzajacego, ewentualnie takze z jednym z wyzej wspomnianych aktywatorów, i wody w temperaturze 30 — 35°C, Na drugi dzien traktuje sie skóry 2% -owym roztworem sody. Po wyjeciu skór z tego roztworu sody bezposrednio poddaje na je odwlosieniu.Znane jest juz dodawanie srodków zwilzajacych w warsztacie mokrym garbar¬ ni w celu powiekszenia stopnia zmiekcze- i nia skór. W dotychczasowych procesach odwlasiania nie mozna bylo przez laczne stosowanie srodków zwilzajacych przy zmiekczaniu usuwac wlos bez uprzedniego napeczniania skóry. Nigdy tez do tego nie dazono, poniewaz po zmiekczaniu z zasto¬ sowaniem srodka zwilzajacego nastepowal jeden ze zwyklych procesów wapnowania wapnem, siarczkiem sodowym lub podob¬ nymi znanymi chemikaliami. Lecz nawet w znanych procesach dzialania enzymami, jak np. przy uzyciu do odwlasiania enzy¬ mu trzustkowego, nie mozna przy zastoso¬ waniu crodka zwilzajacego podczas zmiek¬ czania pominac procesu speczniania przed dzialaniem enzymami, gdyz jesli nawet srodka zmiekczajacego dodaje sie jednoczesnie z enzymem trzustki, to do cal¬ kowitego odwlosieni* stosuje sie jeszcze traktowanie alkaliami Przyklad 25- 100 kg skórek owczych, zmiekczonych jak zwykle, szwedtfje sie w roztworze 0,6 kg tryptazy grzybowej z aspergillus parasiticus i 0t5 kg siarczanu alkoholu laurylowegp w 15 litrach wady.Skórki w ciagu 2 dni utrzymuje sie w tem¬ peraturze 25 — 30°C, nastepnie usuwa welne i traktuje pózniej roztworem 10 kg wyprazonej sody w 500 litrach wody. Po zwyklym oczyszczeniu surówki sa bez pózniejszego zaprawiania gotowe da piklo¬ wania lub do garbowania- Przyklad 26. 100 kg skórek cielecych, zmiekczonych jak zwykle, bebnuje sie w ciagu godziny z roztworem, zlozonym z 1 kg tryptazy szybowej z aspergillus il&- vus i 0,5 kg igeponu AP extra w 100 litrach wody o 30°C. Nastepnie pozostawia sie skórki w bebnie w ciagu 24 godzin. Naza¬ jutrz rano dodaje sie roztwór 6 kg wypra¬ zonej sody w 300 litrach wody o 30°C. Po- 10-cio minutowym bebnowaniu pozostawia sie skórki w bebnie w ciagu 2 dni. Po uply¬ wie tego czasu mozna wlos usunac calko¬ wicie, Skórki po zwyklym oczyszczeniu i zaprawieniu sa gotowe do piklowania lub garbowania.Przyklad 27. Skórki kozlece, wapno¬ wane normalnie wapnem i arszenikieuii po odwlosieniu plucze sie w ciagu 2 godzin miekka woda, a nastepnie zaprawia roz¬ tworem, zlozonym — liczac na kazde 100 kg surówek — z 0,35 kg tryptazy grzybo¬ wej z aspergillus flavus, 0,2 kg siarczanu amonowego, 0,2 kg dwusiarczynu sodowe¬ go i 0,2 kg siarczanu alkoholu oleinowego - 9 -w 300 litrach wody o 25 — 30°C. Zapra¬ wianie mozna skonczyc przez noc, naza¬ jutrz rano pracuje sie dalej jak zwykle, to znaczy — usuwa mieso, oczyszcza, plucze i wykancza surówki. PL