W celu otrzymania dwufenylo-pipera- zyny stosowano dotad metode dlugotrwa¬ lego ogrzewania (w ciagu 5 — 6 godzin) ustawicznie mieszanej mieszaniny aniliny, bromku etylenu i sody bezwodnej (C, A.Bischoff, Berichte der deutschen Chemi- schen Gesellschaft, 1889 r, tom 22, str, 1778), Reakcja w tych warunkach przebie¬ ga trudno, odbywa sie bowiem w ukladzie niejednorodnym, gdyz soda nie rozpuszcza sie w mieszaninie aniliny i bromku etyle¬ nu. Wskutek dlugotrwalego ogrzewania do 160°C reakcja ta nie przebiega dobrze w jednym kierunku, lecz tworza sie równiez ciemno zabarwione produkty uboczne.Nowsza metoda otrzymywania dwufenylo* piperazyny, podana w Ullmaain Enzyklop, der techn. Chemie, tom VIII, str, 474, wyd, 2, jest bardzo skomplikowana. Stosuje sie najpierw ogrzewanie mieszaniny, skladaja¬ cej sie z: nadmiaru aniliny z bromkiem e- tylenu i z duzym nadmiarem bezwodnejsody, w temperaturze 110 — 120°C w ciagu pewnego czasu, a nastepnie dodaje ponow¬ nie mieszaniny anilijiy z bromkiem etylenu, stosujac tym razem nadmiar bromku ety¬ lenu i ogrzewajac w ciagu dluzszego cza¬ su, a pod koniec reakcji az do temperatu¬ ry 180°C. Po ostygnieciu oddestylowuje sie z para wodna czesc bromku etylenu, który nie wszedl w reakcje, i przez wygo¬ towanie z woda usuwa utworzony bromek sodowy. Przy zastosowaniu tej metody jakosc otrzymanego produktu i wydaj¬ nosc nie sa zadowalajace.Obecnie stwierdzono, ze przeprowadza¬ jac reakcje te w glicerynie bezwodnej moz¬ na ja znacznie uproscic i polepszyc jakosc i wydajnosc otrzymywanego produktu.Reakcja przebiega w fazie jednorodnej, zarówno bowiem soda, jak i anilina z bromkiem etylenu rozpuszczaja sie na go¬ raco w glicerynie. Wskutek tego proces wyzej opisany przebiega szybciej i bez tworzenia sie produktów ubocznych. Mie¬ szanie podczas reakcji jest znacznie ula¬ twione, gdyz ciecz rzadka na goraco staje sie w miare ostygania tylko nieco gesta- wa, podczas gdy stosujac dawne metody otrzymuje sie twarda bryle. Dalsza prze¬ róbka masy reakcyjnej jest znacznie la¬ twiejsza; zbedna jest destylacja z para wodna, produkt zas otrzymany jest pra¬ wie bialy i wydajnosc procesu jest dobra.W stanie surowym nadaje sie on bezpo¬ srednio do dalszej przeróbki na pipera¬ zyne.Przyklad I. Do 250 czesci wagowych gliceryny, najkorzystniej bezwodnej, dp- daje sie 93 czesci wagowe aniliny, 198 cze¬ sci wagowych bromku etylenu i 122 cze¬ sci wagowe bezwodnej sody, Mieszajac p- grzewa sie mieszanine reakcyjna z chlod¬ nica zwrotna powoli, az rozpocznie sie wy¬ dzielanie dwutlenku wegla. Poczatkowo na dnie naczynia, w którym przeprowadza sie reakcja znajduje sie nieco ciezkiego ole¬ ju, zawierajacego glównie bromek etyle¬ nu, nastepnie w pewnym momencie mie¬ szanina jest zupelnie jednorodna, w kon¬ cu zas na wierzch wyplywa slabo zabar¬ wiony olej. W ciagu okolo póltorej godzi¬ ny ogrzewania do slabego wrzenia wydzie¬ lanie sie dwutlenku wegla ustaje i proces jest zakonczony. Przez wygotowanie z wo¬ da usuwa sie utworzony bromek sodowy.Produkt surowy moze byc calkowicie o- czyszczony przez rozpuszczenie go w okolo trzykrotnej ilosci cieplego chloroformu, przefiltrowanie i dodanie spirytusu w ilo¬ sci odpowiadajacej póltorej objetosci chlo¬ roformu. Tak otrzymane krysztalki dwu- fenylo-piperazyuy wykazuja punkt topnie¬ nia 163°C.Przyklad IL Do 40 czesci wagowych gliceryny dodaje sie 12 czesci wagowych aniliny, 24 czesci wagowe bromku etylenu i 21 czesci wagowych bezwodnego octanu sodowego, Podczas ogrzewania reakcja przebiega jak w poprzednim przykladzie, z ta róznica, ze w dolnej warstwie glice¬ rynowej wydziela sie pod koniec reakcji nieco stalego bromku sodowego. Jako pro¬ dukt reakcji otrzymuje sie dwufenylo-pi- perazyne.Przyklad III. Do 40 czesci wagowych gliceryny dodaje sie 12 czesci wagowych aniliny, 24 czesci wagowe bromku etylenu i 5,2 czesci wagowych magnezji palonej. Po ogrzewaniu usuwa sie utworzony bromek magnezowy wygotowujac mase reakcyjna z woda. Dalsza przeróbke prowadzi sie, jak w przykladzie I, i otrzymuje sie dwu- fenylo-piperazyne.Przyklad IV. Do 60 czesci wagowych gliceryny dodaje sie 12 czesci wagowych a- niliny, 24 czesci wagowe bromku etylenu i 12 czesci wagowych tlenku cynku. Po o- grzewaniu wygotowuje sie mase reakcyjna z woda w celu rozpuszczenia bromku cyn¬ kowego, Pozostaly nieznaczny nadmiar tlenku cynku usuwa sie za pomoca nie¬ wielkiej ilosci rozcienczonego kwasu sol¬ nego. Mase reakcyjna przerabia sie jak w — 2 —przykladzie I i otrzymuje dwufenylo-pipe- razyne. PL PL