Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu wyrobu plyt, kafli, flizów i podobnych przedmiotów o dowolnym ksztalcie z mate¬ rialów topliwych, stosowanych dotychczas do wytwarzania szkla,, glazury, emalii i po¬ dobnych wyrobów i zawierajacych glównie krzemiany, fosforany, borany, glinki oraz tlenki potasowców, wapniowców i glinow- ców. Stosowanie sposobu wedlug wynalaz¬ ku daje moznosc wyrobu kafli, plyt lub po¬ dobnych przedmiotów o powierzchniach szklistych w sposób prosty i tani.Wyroby otrzymane sposobem wedlug wynalazku róznia sie znacznie od plyt, ka- ** fli i podobnych przedmiotów, wytwarza¬ nych z materialów topliwych znanymi spo¬ sobami, i wykazuja wlasciwosci, jakich nie udawalo sie dotychczas osiagnac.Przy stosowaniu znanych dotychczas sposobów wytwarzania szkla, glazury lub emalii mieszanina zawierajaca skladniki, przeznaczone do stopienia, bywa najpierw ogrzewana do temperatury topliwosci lub wyzszej, w której zanikaja czasteczki trud¬ no topliwe i uchodzi powietrze zawarte w masie, poi czym nastepuje ksztaltowaaie przedmiotów w formach.W przeciwienstwie do tego znanego spo-sebu wytwarzania przedmiotów szklistych sposób wedlug wynalazku jest podobny do sposobu, stosowanego przy wytwarzaniu wyrobów ceramicznych, i polega na tym, ze przedmioty ksztaltuje sie z materialu sproszkowanego, a nastepme wypala. Taki sposób otrzymywania wyrobów ceramicz¬ nych nie przewiduje wcale klarowania roz¬ grzanej mieszaniny stopionej.Sposobem wedlug wynalazku mozna o- trzymywac przedmioty szkliste o szczegól¬ nie cennych'wtaschtfo&siaeh, przy czym wy¬ roby te nadaja sie zwlaszcza do wykladania scian lub do podobnych celów.Uzywane dotychczas do wykladania scian lub podobnych powierzchni wyroby ceramiczne, jak scienne plyty kamionkowe i inne odznaczaja sie ta wada, ze wskutek dosc zfiaczttej grtibosci sa wzglednie ciez¬ kie. Oprócz tego prawie wszystkie gatunki glazury kamionkowej ulegaja po pewnym czasie nadprysnieciom, gdyz naprezenia, wystepujace pomiedzy wlasciwa masa ka¬ mionkowa i glazura, powoduja pojawianie sie rys, nadajacych brzydki wyglad plytom i pogarszajacych ich jakosc. Oprócz tego wytwarzanie ^posdbcwiiceramicznym wygie¬ tych narozników i innych przedmiotów, po¬ siadajacych specjalne ksztalty, przedsta¬ wia wielkie trudnosci. Nastepnie nalezy za¬ znaczyc, ze wytwarzanie wszelkich przed¬ miotów sposobem ceramicznym ogranicza w znacznym stopniu moznosc wyrobu przedmiotów o duzych wymiarach, np. plyt o duzych powierzchniach.Od dluzszego czasu starano sie z po- wyzsfeychfprzyczyn zastepowac plyty scien¬ ne, wytwarzane -sposobem ceramicznym, plytami szklanymi, wykonywanymi w prze¬ mysle szklarskim. Plytom takim mozna na¬ dawac wprawdzie wielkie wymiary, a nie¬ bezpieczenstwo powstawania nadprysniec na ioh .powierzchni nie zachodzi, plyty ta- tóe ^vfed»ak bardzo drogie, Przy stosowa¬ niu takich plyt do wykladania scian lub do podobnych celów zachodzi trudnosc umo¬ cowywania tych plyt, gdyz ani zaprawa Wa' pienna, ani cement nie przywieraja zasad¬ niczo do powierzchni szkla.Wreszcie sposoby, stosowane dotych¬ czas w zakladach ceramicznych i hutach szkla przy wytwarzaniu plyt sciennych, sa bardzo uciazliwe i wymagaja urzadzen zaj¬ mujacych wiele miejsca i dosc kosztownych.Wynalazek niniejszy usuwa wszystkie *wyzej wzmiankowane wady w sposób pro¬ sty i laczy zarazem zalety sposobu cera- smicznegoi "wytwarzania plyt z korzystnymi wlasciwosciami, jakie mozna otrzymac spo¬ sobem wedlug wynalazku. Urzadzenia po¬ trzebni do glosowania 8tego sposobu sa pro¬ ste i stosunkowo tanie.Sposób wedlug wynalazku polega za¬ sadniczo na tym, ze na sluzacym jako for¬ ma podkladzie, który moze liie posiadac zadnych zaglebien ani wydrazen, natomiast moze byc calkowicie plaski, a nawet moze posiadac jeden lub kilka wystepów, w zwy¬ kly sposób nalozona zostaje masa sproszko¬ wana lub posiadajaca postac zawiesistego ciasta i zawierajaca w sobie skladniki, sto¬ sowane do wyrobu szkla, szkliwa lub ema¬ lii Zaró\¥tK poclkfell jcfck i sama mawasikli- sta zostaja nastepnie ogrzane do tempera¬ tury, w której masa ta topi sie i staje sie gestoplynna, wskutek czego dostosowuje sie ona scisle do ksztaltu powierzchni pod¬ kladu, sluzacego jako forma.Wazna cecha wynalazku est to, ze war¬ stwa masy topliwej po jej stwardnieniu oddziela sie odjpodkladu, a sam podklad moze byc ponownie uzyty do formowania dalszych plyt .posiadajacych taki sam ksztalt.Najogólniejszy przypadek stanowi ten, w którym najpierw z masy ceramicznej for¬ muje sie podklad, którego-powierzchni, .na która ma byc (nalozona warstwa szkla, na¬ daje -sie ksztalt modelu odpowiadajacego ksztaltowi wytwarzanego;przedmiotu szkla¬ nego, posiadajacego plaska-postac. Oczy¬ wiscie podklad mozna by wykonac równiez „ii^ - 2 -z innego materialu, nie ceramicznego. Pod¬ klad1 tak uksztaltowany wypala sie w zwy¬ kly sposób w temperaturze, zaleznej- od je¬ go skladników (przewaznie miedzy 600 i 1650°C). Temperatura ta powinna (celowo) byc wyzsza od najwyzszej temperatury, potrzebnej przy topieniu warstwy glazury, która ma byc nalozona pózniej.Podklad zostaje w razie potrzeby obro¬ biony dodatkowo, aby mógl posiadac, jako model do wykonywania plyt lub innych przedmiotów, odpowiedni dokladny ksztalt i wymiary.Nastepnie na wspomniany podklad na¬ klada sie warstwe masy, skladajacej sie z materialów, które przy nastepujacym wy¬ palaniu podkladu pozostaja ogniotrwale i sypkie. Do wytwarzania takiej angoby, dzialajacej jako warstwa odgradzajaca wlasciwy wyrób od podkladu, nadaja sie najrózniejsze ciala nieorganiczne, a wiec mielony kwarc, tlenek wapnia, tlenek ma¬ gnezu, wodorotlenek glinu bezwodnego tlenku glinu, silimanit, piasek cyrkonowy i inne. Wedlug wynalazku wazna jest rze¬ cza, aby skladniki wspomnianej warstwy odgradzajacej nie tworzyly w czasie wypa¬ lania zadnych lub praktycznie biorac zad¬ nych zwiazków z materialem, z którego u* tworzony fest podklad, oraz ani nie stapia¬ ly sie, ani tez nie spiekaly sie z jego po¬ wierzchnia.Na te powloke, sluzaca jako warstwa odgradzajaca; naklada sie nastepnie w zna¬ ny sposób przewaznie równomiernie mie¬ szanine materialów, z których wytwarza sie wlasciwy przedmiot, po czym calosc pod¬ daje sie- w znany sposób wypalaniu. Tem¬ peratura1 najwyzsza, zastosowana przy tymr, fest zalezna od skladników szkla, glazury, emalii i t* d; Poniewaz mozliwe jest dobie¬ ranie wedlug zyczenia skladników masy podkladu i warstwy odgradzajacej, mozli¬ we jest tez przy zastosowaniu sposobu ni¬ niejszego wytapianie wszelkich znanych rodzajów szkla, glazury, emalii i podobnych mas sposobem ceramicznym i otrzymywa* nie wyrobów posiadajacych ksztalt plaski.Podczas wypalania, fub* tez po jego u- konczenlu warstwa topliwa (szklo, glazura, emalia i t. d.) oddziela sie bez trudnosci od podkladu bez powstawania- pekniec i nad- prysniec. Przy stosowaniu tego sposobu o* trzymuje sie przedmioty posiadajace ksztalt plaski, skladajace sie w istocie swej wylacznie z materialu topliwego, a posia* dajace calkowicie gladka lub tez stosownie do zyczenia: matowa powierzchnie, podczas gdy ich powierzchnia spodnia wskutek przylegania dd warstwy odgradzajacej lub posredniej pozostaje nadal równomiernie chropowata i tym sposobem daje sie z la¬ twoscia laczyc z innymi przedmiotami za pomoca kitu lub tez w inny sposób.Podklad moze byc uzyty natychmiast po usunieciu wytopionej warstwy ponownie do wytwarzania nastepnego przedmiotu po¬ siadajacego ksztalt plaski i te same wymia¬ ry. Moze to byc powtarzane wielokrotnie (np. podklady ceramiczne wytrzymuja &- kolo 200 wypalan); W ten sposób wystarcza stosunkowo niewielka Hczba; takich podkla^ dów sluzacych dd nadawania ksztaltu, co zmniejsza niezwykle koszty produkcji w porównaniu ze stosowanymi dotycltczats sposobami ceramicznymi.Przy stosowaniu sposobu wedlug wyna¬ lazku nadawanie ksztaltu i wymiarów przedmiotom szklistym, posiadajacym ksztalt plaski, jest uzaleznione tylko od wielkosci i ksztaltu podkladu, a wiec od nielicznych wzglednie warunków. Ponie¬ waz nadawanie takim przedmiotom doklad¬ nych ksztaltów moze byc dokonywane w danym razie przez dodatkowa obróbke, istnieje pewnosc otrzymywania praktycznie biorac zupelnie dokladnych ksztaltów, wy¬ maganych od takich przedmiotów, wytwa¬ rzanych sposobem wedlug wynalazku; Prócz tego mozna wykonywac przedmioty o mozliwie cienkich sciankach, bo przy zna¬ nych wyrobach ceramicznych jest wpraw- — 3 —dzie czesto pozadane, lecz nie zawsze moz¬ liwe.Zwlaszcza wazna cecha wynalazku jest to, ze warstwa glazury, uksztaltowana od¬ powiednio do ksztaltu podkladu, daje sie stosownie do wynalazku oddzielac od pod¬ kladu bez powstawania nadprysniec, a mia¬ nowicie albo niepodzielnie, albo tez, przy zastosowaniu podzialu podkladu na pewna liczbe przegród, rozdzielona na pewna liczbe czesci z zachowaniem z góry okre¬ slonych wymiarów. Oddzielanie warstwy szkla od podkladu po wypaleniu mozna po¬ nadto ulatwic w ten sposób, iz skladniki za¬ równo wytapianej masy jak i samego pod¬ kladu w znany sposób dobiera sie tak, iz ^obydwie te mieszaniny materialów po¬ siadaja rózne wspólczynniki rozszerzalno¬ sci cieplnej, przy czym w pewnych przy¬ padkach stosowanie warstwy odgradzaja¬ cej moze byc zbyteczne.Odpowiedni dobór skladników warstwy posredniej lub odgradzajacej w odniesieniu do skladu samego szkliwa daje te korzysc, ze warstwa szkliwa przy oddzielaniu sie od podkladu daje sie oddzielac równiez w znaleznej swej czesci lub praktycznie biorac calkowicie równiez i od warstwy odgradza¬ jacej, albo tez warstwa odgradzajaca trzy¬ ma sie nadal warstwy szkliwa, tak ze wla¬ sciwe oddzielanie powstaje w plaszczyznie zetkniecia miedzy spodnia strona warstwy odgradzajacej i powierzchnia podkladu.Jezeli chodzi o to, aby warstwa posred¬ nia trzymala sie nadal masy szklanej, a oddzielanie zachodzilo miedzy ta warstwa posrednia i podkladem, nalezy nadac tej warstwie posredniej lub odgradzajacej wieksza grubosc, anizeli tak zwanej ango- bie, która po dokonanym wypaleniu jest scisle polaczona z glazura i wraz z nia sta¬ nowi, w stosunku do wymiarów powierzch¬ ni calkowitej, dosc cienka bryle ceramicz¬ na, np. plyte. W takim przypadku celowe jest zastosowanie miedzy wlasciwa angoba i podkladem jeszcze jednej dalszej war¬ stw^ przegradzajacej opisanego powyzej rodzaju, a to w celu ulatwienia oddzielania podkladu.Podklad mozna wykonac zamiast z wy¬ palonej ceramicznej masy i warstwy odgra¬ dzajacej równiez z materialu odpowiadaja¬ cego skladnikom tych warstw odgradzaja¬ cych. Równiez w takim przypadku po¬ wierzchnia tego podkladu musi otrzymac ksztalt ostateczny, odpowiadajacy ksztal¬ tom wytwarzanego przedmiotu wypalane¬ go, którego sposób wykonania pozostaje bez zmiany. Masa specjalna, uzyta do wy¬ konania takiego podkladu, sluzacego zara¬ zem jako warstwa odgradzajaca, musi przy wypalaniu utrzymywac nadal swój ksztalt, jej czasteczki nie powinny zlepiac sie miedzy soba np. przez spiekanie sie, a- by po skonczonym wypalaniu podklad ten mozna bylo przez slabe mechaniczne od¬ dzialywanie rozdzielic, rozkruszyc ltfb usu¬ nac, np. przez scieranie. Powstaly przy tym proszek moze byc uzyty ponownie bezpo¬ srednio po dodaniu don srodków wiaza¬ cych do wyrobu nowego podkladu. Masa sluzaca do wykonywamiaj tego rodzaju pod¬ kladów sklada sie w glównej mierze z ma* terialów, które zostaly uzyte jako skladniki warstw odgradzajacych, jak np. wodoro¬ tlenku glinu, bezwodnika glinowego, palone) glinki, piasku kwarcowego, mielonego kwar- cytu, silimanitu, mulitu, magnezytu, piasku cyrkonowego i innych, a odpowiednio do wielkosci ziarna, czystosci i innych fizycz¬ nych wlasciwosci tych surowców lub ich mieszanin oraz w zaleznosci od wysokosci temperatury wypalania dodaje sie nieorga¬ nicznych srodków wiazacych, jak gliny, kaolinu, steatytu, bentonitu lub innych le- piszcz w odpowiednich ilosciach, jako tez organicznych srodków wiazacych, jak np. dekstryny, przy czym jednak masa po* wy¬ paleniu glazury mu*si pozostawac w stanie sypkim, aby mozna bylo przez proste me¬ chaniczne oddzialywanie przemienic ja w stan proszkowaty. — 4 —Zaznaczyc jeszcze nalezy, ze podklad tej masy oraz przylegajacych do niej cze- niekoniecznie musi skladac sie z ogniotrwa- sci warstwy odgradzajacej lub tez przyle- lych materialów ceramicznych lub metaloi- gajacej warstwy angobowej, sa w ogólno- dowych, zachowujacych przy wypalaniu sci bardzo cienkie, moze okazac sie poza- glazury swój ksztalt; podklad moze byc danym w celu uproszczenia i zabezpiecze- wykonany równiez np. z metalu, który nie nia zarówno przewozu, jak i uzywania tych poddaje sie dzialaniu ciepla w najwyzszej plyt, wzmacnianie ich przez nalozenie temperaturze wypalania. warstwy kitu, cementu, zaprawy wapiennej Masa topliwa, nalozona na podklad, mu- lub innych srodków za pomoca znanych si oczywiscie byc tak dobrana, aby w cza- sposobów, jak np. przez natryskiwanie lub sie prtzebieguj wypalania jej nie splywala oblewanie. z powierzchni podkladu, lecz trzymala sie Ponizej zostaly podane niektóre przy- tej powierzchni w stanie gestoplynnym. klady zestawiania skladników oraz tempe- Jest to zwlaszcza wazne wtedy, gdy po- ratur stosowanych w praktyce przy uzyciu wierzchnia ta wzglednie wytwarzane przed- sposobu wedlug wynalazku. Przyklady te mioty posiadaja ksztalt wykrzywiony lub wyraznie wskazuja na niezwykla wielo- wygi^ty. stronnosctego sposobu.Poniewaz przedmioty wytwarzane spo- Skladniki i temperatury wypalania pod- sobem wedlug wynalazku, a skladajace sie kladów: zasadniczo z masy topliwej wzglednie z 1. Mielona na sucho i przesiana glina z Sassuolo (Wlochy). Temperatura Wypa¬ lania okolo 950°C. 2. Szlamowa glina z Velten pod Berlinem. Temperatura wypalania okolo 950°C. 3. Gliny fc Wildstein z 38 — 40% A/2Os 30% Palonego silimanitu, mielonego ¦ . . . . . 70% Temperatura wypalania 1280 — 1300°C. 4. Gliny iz Wildstein z 36 — 40% Al203 20% Tlenku glinu(bezwodnego) 80% Temperatura wypalania 1350 — 1500°C. 5. Gliny ogniotrwalej ze Stourbidge (Anglia) . . . .... . 70% Palonej gliny ogniotrwalej ze Stourbidge (Anglia) . . . . . . . 30% Temperatura wypalania 1280 — 1300°C. 6. Gliny palonejszkockiej . 40% Gliny palonej szkockiej—(Grog.) 60% Temperatura wypalania 1300 — 1350°C. 7. Glinyczystej 42% Kwarcu. 50% Szpatupolowego „ 8% Temperatura wypalania 1200 — 1250°C.Skladniki angoby i warstwy odgradzajacej: 1. Kaolinu z Zettlitz Tlenku glinu . 2. Kaolinu z Kamig „0000" Wodorotlenku glinowego 3. Kaolinu z Florydy .Silimanitu z Indii .Bezwodnego tlenku glinu 4. Angielskiej gliny „China Clay" (St. Austell) .Tlenku magnezu (topionego, drobno mielonego) 5. Angielskiej gliny ,,Ball Clay" (Dorset) Dolomitu . 6. Bentonitu Tlenku glinu 15% 85% 33,3% 66,7% 18% 22% 60% 30% 70% 20% 80% 1,5% 98,5% Skladniki i temperatury wypalania szkiel, glazur, emalij i t. d. 1. 900 — 920°C: 0,50 PbO 0,10 BaO 0,15 (Ca, MgJO 0,25 (K, NaJO 2. 900 — 920°C: 0,40 PbO 0,10 BaO 0,25 (Ca, MgJO 0,25 (K, NaJO 3. 950 — 1000°C: 0,40 PbO 0,25 MgO 0,10 BaO 0,25 (K, NaJO 4. 1040 — 1060°C: 0,25 BaO 0,45 (Ca, MgJO 0,30 (K, NaJO -f 0,23 A/203 + + 0,23 Al2Os + { + 0,30 ALO.. -f + 0,20 Al20& + 3,50 Si02 0,40 Sn02 0,22 520, 3,50 Si02 0,22 52Os 3,0 Si02 0,5 no2 0,4 SnO 0,4 52Os 4,00 Si02 0,10 5203 — 6 —S. 1230—1280^0: 0,1 MgO 0,7 CaO 0,2 K20 6. 1280 — 1320*C: 0,5 K20 0,5 MgO 7. 1400 — 1420°C: 0,7 CaO 0,3 K20 8. 1450— 1500°C: 0,8 CaO 0,2 K20 + 0,4 Al20., + 3,5 S/ó2 J + 0,5 At203 + 3,6 Si02 \ + 0,8 A1203 + 7,0 S/02 + 1,2 A1203 -f 10,0 S/02 Podane powyzej przyklady zasadnicze¬ go zestawienia skladników szkiel, glazur, e- malij i t. d. mozna oczywiscie uzupelniac w zwykly sposób przez dodawanie znanych barwników w celu otrzymania pozadanycK tonacji barw. PL