Znany jest powszechnie fakt, ze egali- zowanie przy farbowaniu barwnikami ka¬ dziowymi materialów wlóknistych, zwlasz¬ cza w postaci przedzy i tkanin, nastrecza znaczne trudnosci. Usilowano w rozmaity sposób usunac te trudnosci, przy czym zna¬ ne sa juz liczne sposoby majace na celu po¬ lepszenie wyników farbowania.Proponowano np. dodawanie do kapieli farbiarskiej koloidów ochronnych, np. cial bialkowych, jak kleju i zelatyny, odpadko¬ wych lugów z celulozy siarczynowej, pre¬ paratów specjalnie wytwarzanych do tego celu, np. produktu znanego pod nazwa Pe- regal O. Sposób ten ma jednak te wade, ze proces trwa bairdizo dlugo i ze kapiel nie zostaje wyczerpana calkowicie. Prócz tego uzyskiwane wyniki nie sa zupelnie zadowa¬ lajace, zwlaszcza w przypadku stosowania jaisnych barw pastelowych.Inny sposób polega na tym, ze podczas farbowania podnosi sie temperature, przy czym wodorosiarczyn. stosowany do reduk¬ cji, który w tej temperaturze ulega rozkla¬ dowi, nalezy zwiazac za pomoca aldehydu lub ketonu. Jednakze i w tym przypadku nie mozna uzyskac pozadanego wyniku far¬ bowania, natomiast powstaje ta trudnosc, ze w temperaturach wysokich pewna ilosc barwników izmienia swój odcien.Proponowany byl równiez sposób uni¬ kniecia tych trudnosci, polegajacy na tym, *) Wlascicielka patentu oswiadczyla, ze wynalazca jest Cornelis Warnardus Zahn w Helmond.ze rbfctwóri! .bartoffifcapctópuje sie przez material, poddawany farbowaniu, pod ci¬ snieniem gazu obojetnego, co jednak rów¬ niez nie prowadzi do pozadanego wyniku.Wreszcie moziia równiez nasycac mate¬ rial odpowiednia, Aie zredukowana zawiesi¬ na barwników^i po tym wywolywac w tak zwanej „slepej"/kadzi. W ten sposób moz¬ na1 uzyskac prawidlowe wyfarbowanie i e- galizowanie. Sposób ten jest jednak zmud-, ny i wymaga wielkiej skrupulatnosci i do¬ kladnosci odraz, idealnej aparatury, a moze byc zastosowany przewaznie tylko do bar¬ dzo subtelnie rozdrobnionych barwników.Ponadto przy farbowaniu na jasne kolory pastelowe sposób ten tez nie daje dobrych rezultatów.Wedlug wynalazku mozna w bardzo prosty sposób uzyskac doskonale wyfarbo- wanie materialów wlóknistych przy farbo¬ waniu ich za pomoca barwników kadzio¬ wych przez zastosowanie kapieli farbiar- skich, zawierajacych rozpuszczalny w wo¬ dzie organiczny rozpuszczalnik soli leuko- zasad barwnika w ilosci, która wynosi co najmniej 10%, najkorzystniej 20% lub wie¬ cej, w stosunku do wagi kapieli barwiacej.Wybór rozpuszczalników organicznych, które moga byc zaisitosowane w sposobie we¬ dlug wynalazku niniejszego, jest dosc ogra¬ niczony. Przede wszystkim powinny one rozpuszczac sie w wodzie, najkorzystniej zas mieszac sie z nia. Nastepnie nie mozna stosowac zwiazków, które w taki spoisób.re¬ aguja ze srodkami redukujacymi, stosowa¬ nymi przy farbowaniu, ze te srodki redu¬ kujace staja sie nieczynne. Nie mozna rów¬ niez stosowac takich zwiazków, które zosta¬ ja zwiazana lugami znajdujacymi sie w ka¬ pieli farbiarskiej. W praktyce nalezy rów¬ niez uwzglednic cene stosowanego materia¬ lu, a prócz tego moznosc odzyskania roz¬ puszczalnika z zuzytej kapieli farbiarskiej.Ilosc dodanego rozpuszczalnika organi¬ cznego jest na ogól wiecej niz pieciokrot¬ nie, najkorzystniej zas dziesieciokrotnie, a nawet stokrotnie wieksza od ilosci barwni- - ka, a w stosunku do kapieli farbiarskiej nie powinna byc mniejsza od 10%.Okazalo sie, ze do wykonywania sposo¬ bu wedlug wynalazku nadaja sie zwlaszcza alkohole rozpuszczalne w wodzie, najlepiej takie, których temperatura wrzenia jest niz¬ sza od temperatury wrzenia wody, ponie¬ waz takie alkohole mozna odzyskiwac przez zwykla destylacje. Alkohole te nie reaguja ani z wodoirosiaarcizynem, ani z lugiem so¬ dowym, natomiast wywieraja bardzo ko¬ rzystny wplyw na przebieg farbowania i egalizowanie.Alkoholem, najbardziej nadajacym sie do tego celu, jest etanol, poniewaz jest on bardzo tani i daje sie z latwoscia odzyski¬ wac, natomiast posiada taka temperature wrzenia, ze w temperaturze 55 — 60°C, sto¬ sowanej zwykle do redukcji barwników ka¬ dziowych, nie wystepuja jeszcze znaczniej¬ sze jego straty wskutek parowania.Dodatek alkoholu do kapieli farbiarskiej zwieksza znacznie zdolnosc kapieli do zwil¬ zania, dzieki czemu barwniki w postaci cia¬ sta lub w postaci sproszkowanej mozna bez¬ posrednio wprowadzac do kapieli farbiar¬ skiej nie traktujac ich uprzednio srodkiem zwilzajacym. Prócz tego w wiekszosci przy¬ padków nie potrzeba juz uprzednio goto¬ wac materialu, który ma byc poddany far¬ bowaniu, albo w inny sposób przystosowy¬ wac go do farbowania.Na ogól stosuje sie kapiele farbiarskic zalkalizowane za pomoca zasad nieorgani¬ cznych, np. lugu sodowego, dzieki czemu kapiel zawiera leukozasady pod postacia ich soli poitasowcowych. Zamiast zasad nie¬ organicznych mozna równiez stosowac za¬ sady organiczne. Sposób wedlug wynalaz¬ ku moze byc wykonywany rozmaicie. 1. Material farbowany moczy sie w cia-; gu krótszego lub dluzszego czasu w stezo¬ nym, np. wodno-alkohoilowym, roztworze — 2 —leukozasady; nastepnie roztwór ten rozcien¬ cza sie woda az do zwyklej objetosci kapie¬ li, po czym zostaje on juz zastosowany w zwykly sposób dalej do farbowania. 2. Material farbowany moczy sie w cia¬ gu krótszego lub dluzszego czasu w stezo¬ nym, np. wodno-alkoholowym, roztworze leukozasady, dobrze wyzyma, plucze i dalej traktuje W zwykly sposób- Przez dodanie stezonego wodno-alkoholowego roztworu leukozasady o odpowiednim stezeniu moz¬ na doprowadzic kapiel znów do poczatko¬ wej objetosci i do poczatkowego stezenia, po czym mozna ja ponownie stosowac do farbowania swiezego materialu. W ten spo¬ sób postepuje sie stale dotad, az ilosc gro¬ madzacych sie w kapieli zanieczyszczen steinie sie zbyt wielka.Istnieja jednak barwniki kadziowe, któ¬ re w przypadku stosowania drugiego sposo¬ bu zostaja juz po krótkim moczeniu zuzy¬ te w takim stopniu, iz kapiel zostaje wy¬ czerpana. W tym przypadku mozna cala i- losc materialu, kjtóry ma byc wyfafrbowany, traktowac jednoczesnie bez znaczniejszej straty barwnika.Sposób ten nadaje sie zwlasizcza do far¬ bowania przedzy na szpulach krzyzowych lub walach osnownych albo w paczkach.Mozna równiez i przedze w pasmach trak¬ towac podobnie, jak przy farbowaniu naf¬ tolami AS sposobem, w którym stosuje sie kapiele poczatkowa i uzupelniajaca.Sposób wedlug wynalazku daje ponadto specjalne korzysci przy farbowaniu towaru w krótkich kapielach farbiarskich albo w maszynach farbiarskich Jiggera i Foularda.We wszystkich wyzej wymienionych przypadkach uzyskuje sie doskonale wyfar- bowanie i egalizowanie, przy czym czas trwania farbowania zostaje znacznie skro* eony, dzieki czemu obnizaja sie znacznie koszty robocizny.Podane ponizej przyklady wyjasniaja zasade wynalazku, przy czym w przykla¬ dach tych jako material wlóknisty stosuje sie stale merceryzowana, gazowana przedze Mako, 54/3 o 20 skretach w calu, w ilosci 5,5 kg.Przyklad I. Przygotowuje sie kapiel o nastepujacym skladzie: 10 1 wody skroplonej, 10 1 alkoholu skazonego, 1,2 1 lugu sodowego o stezeniu 38° Be, 400 g wodbirosiardzynu sodu.Do kapieli tej dodaje sie 110 g barwni¬ ka „Indanthrem Brillantviolett R. R. Plv." i redukuje go w temperaturze 55 — 60°C, Nie potraktowana uprzednio przedze zanu¬ rza sie do tego roztworu na przeciag 10 — 15 minut, po czym roztwór ten rozciencza sie do objetosci 100 1 woda skroplona z do¬ datkiem 1 kg wodorosiacrzynu. Nastepnie farbuje sie jeszcze w ciagu 15 minut w zwy¬ kly sposób.W koncu przedze wykancza sie w zwy¬ kly sposób przez plukanie, utlenianie, od¬ kwaszanie, traktowanie wrzacym roztwo¬ rem mydla i ponowne plukanie.Przyklad II. Przygotowuje sie kapiel o nastepujacym skladzie: 10 1 wody skroplonej, 10 1 alkoholu skazonego, 0,5 1 lugu sodowego o stezeniu 38°Be, 200 g wodbrosiarczynu sodu.Do kapieli tej dodaje sie 5,5 g barwnika ,,Indanlthren Brillantviolett R. R. Plv." i re¬ dukuje go w temperaturze 55 — (WC, Nie potraktowana uprzednio przedze zanurza sie do tego roztworu na przeciag 10 minut, po czym dobrze sie ja wyzyma,, plucze i wykancza w zwykly sposób.Po traktowaniu materialu kapiel jest juz w znacznym stopniu wyczerpana.Przyklad III. Przygotowuje sie kapiel o nastepujacym skladzie: 10 1 wody skroplonej, 10 1 alkoholu skazonego, 0,4 I lugu sodowego o stezeniu 38°Be, 400 g wodorosiarczynu sodu. — 3 —Do kapieli tej dodaje sie I|0 g barwni¬ ka ,JiKlanthr«nblau R. S. N. Plv." i redu¬ kuje go w temperaturze 55 — 60°C.Przedze wygotowana lub tez uprzednio zwilzona zanurza sie do tego roztworu bar¬ wnika na przeciag 30 minut, po czym roz¬ twór rozciencza sie do objetosci 100 1 wo¬ da skroplona o temperaturze 55°C z dodat¬ kiem 1 kg twdoroisiarczynu i 0,8 1 lugu so¬ dowego' o stezeniu 38°Be, Za pomoca tej rozcienczone} kapieli far¬ buje sie jeszcze w ciagu kilku minut, po czym przedze przerabia sie dalej w zwy¬ kly sposób, '' Przyklad IV, Przygotowuje sie kapiel o nastepujacym skladzie: 16 1 wody skroplonej, 10 1 alkoholu skazonego, 0,5 1 lugu sodowego o stezeniu 38PBe\ 400 g wodoirosiarczynu sodu.Do kapieli tej dodaje sie 110 g barwni¬ ka „Ifldanthrenbraim G. Plv," i redukuje go w ternipctfaturze 5(FC. Nie potraktowa¬ na uprzednio* przedze zanurza sie do tego roztworu na przeciag 30 minut, dobrze wy¬ zyma, plucze i wykancza w zwykly sposób.Kapiel jest w znacznym stopniu wyczer¬ pana.Przyklad V. Przygotowuje sie kapiel o nastepujacym skladzie: 10 1 wody skroplonej, 10 1 alkoholu skazonego, 0,5 1 lugu sodowego o stezeniu 38°Be, 400 g wodoirosiarczynu sodu.Do kapieli tej dodaje sie 110 g barwni¬ ka „Indanthren Brillantrosa R. Plv." i re¬ dukuje go w temperaturze 55°C. Nie po¬ traktowana uprzednio przedze zanurza sie do tego roztworu na przeciag 30 minut, do¬ brze wyzyma, plucze, a nastepnie wykan¬ cza w zwykly sposób. Kapiel jest w znacz¬ nym stopniu wyczerpana.Przyklad VI. Przygotowuje sie dwie kapiele o nastepujacym skladzie: 15 1 wody skroplonej, 5 1 alkoholu skazonego, 1,2 1 lugu sodowego o stezeniu 38°Be, 400 g wodorosiarczynu sodu.Do kazdej z tych kapieli dodaje sie 440 g barwnika „Indanthren OHvgriin B, Plv." i redukuje go w temperaturze 55°C.Jedtna z tych kapieli sluzy jako kapiel po¬ czatkowa, a cfcruga jako kapiel uzupelnia¬ jaca. 5,5 kg wygotowanej lub tez uprzednio zwilzonej przedzy zanurza sie na przeciag dwóch minut eto kapieli poczatkowej i sil¬ nie odciska, nastepnie wyzyma, plucze i wykancza w zwykly sposób.Kapiel poczatkowa miesza sie nastepnie z polowa kapieli uzupelniajacej i ponownie stosuje do farbowania 5,5 kg przedzy.W koncu reszte kapieli uzupelniajacej laczy sie z kapiela poczatkowa i stosuje do traktowania trzeciej porcji 5,5 kg przedzy.Przyklad VII. Przygotowuje sie kapiel o nastepujacym skladzie: 13 1 wody skroplonej, 10 kg acetamidu, 1,2 1 lugu sodowego o stezeniu 38°Be, 400 g wodorosiarczynu.Do tej kapieli dodaje sie 110 g barwni¬ ka „Indanthren Briilantviollet 2 R" i redu¬ kuje go w temperaturze 55°C. Przedze po¬ traktowana uprzednio srodkiem zwilzaja¬ cym zanurza sie do tego roztworu na prze¬ ciag 15 minut, po czym roztwór róizciencza sie do objetosci 100 1 woda skroplona o temperaturze 55°C z dodatkiem 1 kg wodo¬ rosiarczynu1; proces farbowania prowadki sie jeszcze w ciagu 25" minut. Przedze wy¬ kancza sie nastepnie w zwykly sposób.Przyklad VIII. Przygotowuje sie ka¬ piel o nastepujacym skladzie: 10 1 wody skroplonej, 10 1 alkoholu izopropylowego, 1,2 1 lugu sodowego o stezeniu 38*66, 400 g wodoirosiarczynu sodu. — 4 —Do tej kapieli dodaje sie 110 g barwni¬ ka „Rrillantviollet 2R" i redukuje go w temperaturze 55°C. Przedze potraktowana uprzednio srodkiem zwilzajacym zanurza sie na przeciag 15 minut do tego roztworu, który nastepnie rozciencza sie do objetosci 100 1 woda skroplona o temperaturze 55°C z dodatkiem 1 kg wodorosiarczynu, po czym proces farbowania prowadzi sie jeszcze w ciagu 15 minut. W koncu przedze wykancza sie w zwykly sposób. » Przyklad IX. Przygotowuje sie kapiel o nastepujacym skladzie: 10 1 wody skroplonej, 10 1 acetonu, 1,2 1 lugu sodowego o stezeniu 38°Be, 400 g wodomosiairczynu sodu.Do tej kapieli dodaje sie 110 g barwni¬ ka ,,Brillantviolett 2RM i redukuje go w temperaturze 55°C. Przedze potraktowana uprzednio srodkiem zwilzajacym zanurza sie na przeciag 15 minut do tego roztworu, który nastepnie rozciencza sie do objetosci 100 1 woda skroplona o temperaturze 55°C, z dodatkiem 1 kg wodorosiarczynu, po czym proces farbowania prowadzi sie jeszcze w ciagu 15 minut. W koncu przedze wykan¬ cza sie w zwykly sposób* Przyklad X. Przygotowuje sie kapiel o nastepujacym skladzie: 16 1 wody skroplonej, 4 1 pirydyny, 1,2 1 lugu sodowego o stezeniu 38°Be, 400 g wodoirosiairczynu sodu.Do kapieli tej dodaje sie 110 g barwni¬ ka „Brillantviolett 2R" i redukuje go w temperaturze 55°C. Przedze potraktowana uprzednio srodkiem zwilzajacym zanurza sie na przeciag 15 minut do tego roztworu, który nastepnie rozciencza sie do objetosci 100 1 woda skroplona o temperaturze 55°C z dodatkiem 1 kg wodorosiarczynu, po czym przedze farbuje sie juz w zwykly sposób o- raz poddaje dalszej przeróbce.W celu uproszczenia we wszystkich po¬ wyzszych przykladach podano ten sam ma¬ terial wyjsciowy (bawelne). Jednakze spo¬ sób wedlug wynalazku mozna równiez sto¬ sowac i do innych materialów wlókienni¬ czych.Przyklad XI. Przygotowuje sie kapiel o nastepujacym skladzie: 20 1 wody skroplonej, 20 1 alkoholu skazonego, 0,5 1 lugu sodowego o stezeniu 38°Bó, 400 g wodorosiarczynu sodu.Do kapieli tej dodaje sie 200 g barwni¬ ka „Indatothren Marineblau G. Plv" i redu¬ kuje go w temperaturze 55° C. 10 kg nie po¬ traktowanej uprzednio przedzy perlowej ze sztucznego jedwabiu zanurza sie na przeciag 15 minut do tego roztworu, po czym wyzyma ja, plucze i nastepnie wykan¬ cza w zwykly sposób. Kapiel jest w znacz¬ nym stopniu wyczerpana. PL