Do ciaglego i równomiernego tloczenia cieczy i gazów stosuje sie pompy wirowe, Sa one, zwlaszcza przy przezwyciezaniu wiekszych cisnien, tym niedogodne, ze po¬ siadaja niewielki stopien sprawnosci.Znacznie lepsze pod tym wzgledem sa pompy tlokowe, jednak gdy tlok zostaje poruszany za pomoca korby, wówczas krzy¬ wa przetlaczanych ilosci ma ksztalt sinu¬ soidalny. Z tego powodu napedza sie prze¬ waznie dwa, trzy lub wiecej tloków za po¬ moca korb, przesunietych wzgledem siebie o pewien kat. Pomimo^ to i w tym przypad¬ ku nierównomiernosc przetlaczania jest je¬ szcze dosc znaczna, tak iz do pewnych ce¬ lów nalezy wlaczac urzadzenia wyrównaw¬ cze, jak np. powieerzniki. Tego rodzaju u- rzadzenia wyrównawcze stanowia czesto przy wysokich cisnieniach i znacznych ilo¬ sciach cieczy zródlo trudnosci technicz¬ nych, a prócz tego sa one bardzo drogie.Wiadomo, ze podczas suwu tloka w przód mozna uzyskac dostatecznie równo¬ mierne przetlaczanie, jezeli do poruszania tloka pompy zamiast korby zastosowac tlok silnika, napedzany sprezonym srod¬ kiem gazowym, cieklym lub w postaci pa¬ ry, t. j. za pomoca sprezonego srodka o dzialaniu hydraulicznym. Jednakze spraw¬ nosc takiego cylindra spada do wartosci zerowej w okresie czasu, niezbednym do zmiany kierunku przesuwu.Stosowano równiez pompy z dwoma pojedynczo dzialajacymi cylindrami, tak rozrzadzane za pomoca. Airzadzen mecha¬ nicznych, ze jeden z tloków zmienia swój kierunek biegu dopiero wówczas, gdy dru¬ gi juz rozpoczal suw roboczy. Takie me¬ chaniczne urzadzenia rozrzadcze o dosc skomplikowanej budowie nie pracuja jed¬ nak dostatecznie pewnie, zwlaszcza w pom¬ pach znacznych rozmiarów i przy duzych cisnieniach roboczych.Nastepnie znany fest sposób rozrza¬ dzania dwóch wspólpracujacych cylindrów o dzialaniu pojedynczym, polegajacy na tym, ze ruch tloka, wykonywajacego suw w przód i znajdujacego sie przed zakoncze¬ niem tego suwu, napedza pomocnicze u- rzadzenie rozrzadcze, wspólne dla obu cy¬ lindrów. To pomocnicze urzadzenie sluzy do doprowadzania cieczy rozrzadzajacej do obu glównych urzadzen rozrzadczych, które sluza do rozrzadzania hydraulicz¬ nych cylindrów napedowych.W maszynach o duzym cisnieniu i znacznej sprawnosci, np. od 1 000 do 2 000 KM przy nadcisnieniu 200 atm lub wyz¬ szym, naped hydrauliczny glównych urza¬ dzen rozrzadczych za pomoca pomocnicze¬ go urzadzenia rozrzadczego odbywa sie mechanicznie przez poruszanie tloków pom¬ py i jest znacznie prostszy i pewniejszy od bezposredniego napedu glównych urzadzen rozrzadczych. Jednakze pompy te mialy dotychczas te niedogodnosc, ze podczas czynnosci rozrzadzania przetlaczanie cie¬ czy ustaje na pewien czas, poniewaz tlok, wykonywajacy suw roboczy, zatrzymuje sie, zanim drugi tlok rozpocznie swój suw.Chociaz spowodowana przez to przerwa w przetlaczaniu trwa bardzo krótko, to jed¬ nak stosowanie tego rodzaju pomp powo¬ duje w niektórych przypadkach znaczne niedogodnosci w ruchu.Okazalo sie jednak, ze przetlaczanie w sposób ciagly mozna równiez uzyskac przy uzyciu jednego tylko pomocniczego zaworu rozrzadczego. Do tego celu nalezy w obu przewodach cieczy pomiedzy pomocniczym suwakiem i obydwoma rozrzadzanymi przez niego hydraulicznie glównymi zawo¬ rami rozrzadczymi wlaczyc urzadzenie w rodzaju zaworu zwrotnego, które dopóty wstrzymuje ruch suwaka glównego zawo¬ ru rozrzadczego, który ma spowodowac suw wsteczny tloka, wykonywajacego suw roboczy, az nastapi przestawienie drugiego tloka pompy, który ma rozpoczac swój suw w przód.Uskutecznia sie to w ten sposób, iz przewody cieczy pomiedzy pomocniczym zaworem i obydwoma glównymi zaworami rozrzadczymi zostaja na przemian otwie¬ rane przez ruch suwaka glównego zaworu rozrzadczego tego z cylindrów roboczych, który ma rozpoczac nastepny suw roboczy.W celu wyjasnienia wynalazku przed¬ stawiono schematycznie na fig. 1 postac wykonania maszyny hydraulicznej z dwu- cylindrowa pompa tlokowa i odpowiedni¬ mi czesciami rozrzadczymi.Kazda z komór roboczych obu cylin¬ drów a, a pompy o pojedynczym dzialaniu jest polaczona z odpowiednia skrzynka zaworowa 6, b'. Zawory ssawcze skrzynek zaworowych 6, bl sa polaczone z przewo¬ dem c, sluzacym do doprowadzania cieczy; ciecz, która ma byc przetlaczana, jest tlo¬ czona do tego przewodu pod niewielkim cisnieniem, np. za pomoca pompy wirowej, nie przedstawionej na rysunku. Tlok d wzglednie d* tloczy ciecz z cylindra a wzglednie a przez zawory tloczne skrzy¬ nek zaworowych b, 6' do przewodu robo¬ czego e. Tlok d wzglednie d' jest polaczo¬ ny za pomoca mocnych tloczysk /, /' z na¬ pedowymi tlokami g, g* maszyny hydrau¬ licznej. Tloki g, g' pracuja w cylindrach h, K maszyny hydraulicznej. Do cylindrów h, K doprowadza sie ciecz przez rozgale¬ ziony przewód i opaz glówne suwaki roz¬ rzadcze k, k'9 z których po skonczonym su¬ wie roboczym wyplywa przez krócce /, /' — 2na zewnatrz. Ciecz ta zostaje uprzednio sprezana, badz tez znajduje sie pod cisnie¬ niem, gotowa do uzycia. Mozna tez wresz¬ cie zastosowac w tym przypadku wode o naturalnym spadku, która przez regulowa¬ ny zawór m przeplywa do glównych suwa¬ ków rozrzadczych k, k\ Glówne suwaki rozrzadcze k, k' sa przesuwane przez tloki n, ri, napedzane ci¬ snieniem srodka pednego, który jest do¬ prowadzany przez pomocniczy zawór roz- rzadczy o maszyny hydraulicznej. Srodek pedny doplywa do pomocniczego zaworu rozrzadczego o przez przewód rurowy p, a po przesunieciu tloków n, ri, wyplywa przez rure wylotowa q na zewnatrz. Pola¬ czenie oslony pomocniczego zaworu roz- rzadczego o i cylindrów n, ri stanowia ru¬ rowe przewody r, s, l, u. W przewód ^ jest wbudowany przepustowy zawór v, znajdu¬ jacy sie pod dzialaniem sprezyny, a w przewód / w podobny sposób przepustowy zawór v\ Przepustowe zawory v, v sa w ten sposób urzadzone, ze zawór v jest o- twierany przez wychodzace na zewnatrz przedluzenie drazka tlokowego n w chwili, gdy tlok ma niebawem dojsc do swego dol¬ nego polozenia koncowego; w podobny spo¬ sób zawór V* jest rozrzadzany przez tloczy - sko rozrzadczego tloka ri. Podczas ruchu w góre tloków n, ri przepustowe zawory v, v zamykaja sie ponownie pod dzialaniem sprezyn.Suwak pomocniczego zaworu rozrzad¬ czego o zostaje w znany sposób przesuwa¬ ny za pomoca ukladu drazków na przemian przez wystepy w, w', zamocowane na tlo- czyskach7, /¦'.Maszyne przedstawiono na rysunku w takim polozeniu, w którym tlok g maszyny hydraulicznej znajduje sie w dolnym kon¬ cowym punkcie suwu. Tlok g' wykonywa wówczas jeszcze suw w przód, jednak za- pomoca wystepu w4 juz o tyle przesunal pomocniczy suwak rozrzadczy o, ze spre¬ zona ciecz, doplywajaca przez rurowy przewód p, posiada juz dostep do rur ris.Tlok n rozpoczyna natychmiast suw roz¬ rzadzajacy, poniewaz przepustowy zawór v jest utrzymywany w stanie otwartym przez tloczysko rozrzadczego tloka ri, skutkiem czego ciecz rozrzadzajaca, znaj¬ dujaca sie pod tlokiem n, moze ujsc przez przewód / i pomocniczy zawór rozrzadczy o do wylotowej rury q. Suwak glównego zaworu rozrzadczego k uwalnia dzieki te¬ mu droge pod tlok g sprezonej cieczy z ru¬ rowego przewodu i, skutkiem czego po tej stronie pompy rozpoczyna sie suw robo¬ czy. W tej samej chwili suw roboczy po drugiej stronie pompy nie dobiegl jeszcze do konca, poniewaz tlok ri maszyny hy¬ draulicznej nie mógl jeszcze wykonac swe¬ go ruchu rozrzadzajacego. Dopiero skut¬ kiem ruchu koncowego tloka n wysuwajace sie na zewnatrz tloczysko otwiera zawór przepustowy v i dopiero w tej chwili prze¬ wód s zostaje otwarty, a tlok ri moze spo¬ wodowac zmiane kierunku przesuwu tlo- kaif.Nastepnie odbywa sie suw wsteczny danego tloka pompy (fig. 1) skutkiem te¬ go, ze ciecz z doplywowego przewodu c, która ma byc tloczona, zostaje przepu¬ szczona pod dostatecznie wielkim cisnie¬ niem do majacej byc ponownie wypelnio¬ nej komory cylindra pompy przez ssawczy zwrotny zawór b, b'. Ilosc tej cieczy winna byc tak obliczona, aby suw wsteczny za¬ konczyl sie, zanim wystepy w, w* tloka przesuna pomocniczy suwak rozrzadczy o.Jezeli opory przeplywu od zaworu m az do tloków g, g' maszyny hydraulicznej z jednej strony i miedzy tlokami d, d' pom¬ py az do przewodu e z drugiej strony sa dostatecznie male, to wówczas tylko w krótkim okresie czasu, podczas którego o- bydwa tloki d, d' znajduja sie jednocze¬ snie w fazie suwu w przód, wystepuje bar¬ dzo nieznaczny wzrost sprawnosci przetla¬ czania. Sprezona ciecz, która ma byc prze¬ slana, wyplywa dzieki temu z przewodu e - 3 -W spósób ciagly strumieniem, praktycznie biorac, równomiernym. Ciecz napedzajaca doplywa równiez przez regulacyjny zawór m ciaglym równomiernym strumieniem.Dzieki takiemu urzadzeniu opisana po¬ wyzej pompa rozwiazuje wspomniane za¬ gadnienie w zupelnosci.Daleko posunieta niezaleznosc w prze¬ strzennym rozmieszczeniu niezbednych do tego celu czesci rozrzadczych uzyskuje sie wtedy, gdy obydwa przepustowe zawory V, v w przewodach cieczy pomiedzy po¬ mocniczym zaworem rozrzadczym o i oby¬ dwoma glównymi zaworami rozrzadczymi k, k' zamyka sie na przemian przez cisnie¬ nie spietrzenia wyplywajacej cieczy roz¬ rzadzajacej tego tloka, który ma rozpo¬ czac nowy suw w przód.Tego rodzaju rozrzad przedstawiono schematycznie na fig. 2. Czesci urzadzenia, rozrzadzajace przeplywem cieczy k, k', n, ri, o, p, q, v, v, odpowiadaja fig. 1. Litery r, s, f, u oznaczaja, jak poprzednio, prze¬ wody lacznikowe miedzy czesciami o, n, ri, jednak kazdy z przewodów posiada roz¬ galezienie. W jednych odgalezieniach znaj¬ duja sie zwrotne zawory Rx do i?4, umozli¬ wiajace swobodny doplyw cieczy rozrzad- czej z pomocniczego zaworu rozrzadczego o do odpowiedniej strony tloka rozrzadcze¬ go. W drugich odgalezieniach znajduja sie dlawiace zawory Dx do D^ przez które na¬ stepuje powrotny przeplyw cieczy rozrzad- czej do suwaka o, poniewaz zawory zwrot¬ ne /?! do /?4 uniemozliwiaja powrotny prze¬ plyw cieczy.W odgalezienie przewodu, w którym znajduje sie zawór D19 wbudowany jest zawór przepustowy v. Na grzybku tego za¬ woru znajduje sie tlok o srednicy wiekszej od grzybka. Komora ponad tlokiem jest polaczona z czescia przewodti / pomiedzy zaworem D2 i komora pod tlokiem n.Skoro pomocniczy suwak rozrzadczy o zajal polozenie, przedstawione na fig. 2, wówczas sprezona ciecz, doplywajaca przez przewód p, moze dostac sie przez za¬ wór zwrotny i?4 i przewód r ponad tlok n.Ciecz, znajdujaca sie pod tlokiem n, moze odplynac przez zawór dlawiacy D2 do po¬ mocniczego zaworu rozrzadczego o i ujsc przez rure wylotowa q. Oprócz tego nad zaworem D2 powstaje cisnienie, które przez polaczenie rurowe na górna strone tloka zaworu v utrzymuje go poczatkowo w stanie zamknietym.Sprezona ciecz z przewodu p przeply¬ wa równiez przez zawór R3 i przewód s pod tlok rozrzadczy ri. Ciecz, znajdujaca sie nad tym tlokiem ri, nie moze jednak dopóty odplynac przez przewód u i zawór dlawiacy Dlf dopóki zawór v pozostaje za¬ mkniety. Dopiero, gdy tlok n zakonczyl swój suw rozrzadzajacy, znika cisnienie spietrzenia przed zaworem dlawiacym D; zawór przeplywowy v zostaje zwolniony, a tlok ri moze juz wykonac swój suw roz¬ rzadzajacy. W podobny sposób jest urza¬ dzony zawór v w przewodzie r. PL