Wynalazek niniejszy dotyczy zamka z kilkoma obracalnymi tarczami zatrzymo¬ wymi.Wynalazek polega na tym, iz uniemozli¬ wia zmiane ustalonego nastawienia tarcz zatrzymowych zamka za pomoca niewla¬ sciwego klucza. W zamku wedlug wyna¬ lazku jednoczesnie z obrotem tarcz zatrzy¬ mowych przesuwany jest rygiel zamka.Na rysunku przedstawiono kilka przy¬ kladów wykonania zamka wedlug wyna¬ lazku. Fig. 1 przedstawia zamek wedlug wynalazku w widoku z przodu, fig. 2 — ten sam zamek w widoku z boku, fig. 3 — otwór na klucz w przednie} plycie zamka, fig. 4 — widok z boku klucza zamka, fig. 5 — perspektywiczny widok urzadzenia ry¬ glujacego zamka w polozeniu otwartym, fig. 6 — taki sam widok tego urzadzenia w polozeniu zamknietym, fig. 7 — widok z boku odmiany wykonania urzadzenia ry¬ glujacego zamka wedlug wynalazku, w któ¬ rym rygiel jest przesuwany recznie, fig. 8 — przekrój podluzny odmiany wykona¬ nia urzadzenia do sprzegania klucza z tar¬ czami zatrzymowymi zamka wedlug wyna¬ lazku wraz z wlozonym kluczem, fig. 9 — widok z przodu tego urzadzenia, fig. 10 — przekrój podluzny dalszej odmiany wyko¬ nania urzadzenia do sprzegania klucza z tarczami zatrzymowymi zamka w wiekszej podzialce, fig. 11 — widok z przodu tego urzadzenia, fig. 12 — widok z boku klucza do urzadzenia wedlug fig. 10 i 11.Zamek wedlug niniejszego wynalazku sklada sie z podstawy 1 (fig. 1 i 2), w któ- i rej osadzony jest qylind£r obrotowy 2, za¬ opatrzony w podluzna szczeline,3 do klu¬ cza. Na cylindrze 2 jest luzno osadzona pewna liczba obracalnych tarcz zatrzymo- wych 4. Kazda z tarcz zatrzymowych 4 posiada na swym obwodzie dwa wyciecia 6 i 7, przesuniete wzgledem siebie o do¬ wolny kat. Oprócz wyciec 6 i 7 znajduja |v^"tm*^wodf^h tarcz 4 dodatkowe wy- f ciectó #/\fr któire zapada zapadka 9. Do cy- j lin|dra 2 jest ria stale przymocowane ra- ; rn^fW z^czdj)|m 11. Czop ten podczas obracamia^ cyliliara 2 wpada do rowka 13 rygla 12 i nastepnie przesuwa ten rygiel.Na osce 14, równoleglej do osi cylindra 2, jest osadzone ramie 15 ruchomego narza¬ du ryglujacego 15, 16, 18. Ukosnie scieta krawedz poziomej listwy 16 na koncu ra¬ mienia 15 tego narzadu ryglujacego moze zapadac w wyciecia 6 i 7 wszystkich obra¬ calnych tarcz zatrzymowych 4. Ramie 15 jest stale pod naciskiem sprezyny 17. Ra¬ mie to posiada równiez na swym koncu pionowa listwe 18 z wycieciem 19, przez które podczas zamykania zamka musi przesunac sie boczny trzpien 20 rygla 12.Rygiel 12 posiada inny dolny trzpien 21, który moze byc osadzony w otworze 22 wzglednie 23 ruchomego katownika 24, który pozostaje pod naciskiem sprezyny 25.W podstawie 1 zamka jest umocowany trzpien 26, który umozliwia ograniczenie drogi ramienia 10.Zamek wedlug wynalazku dziala w sposób nastepujacy. Podczas otwarcia zam¬ ka wszystkie tarcze zatrzymowe 4 znajdu¬ ja sie wzgledem siebie w jednakowym po¬ lozeniu, czyli ws)zystkie wyciecia 6, jak równiez wszystkie wyciecia 7 pokrywaja sie wzajemnie (fig. 1 i 5), Aby zamknac zamek nalezy wlozyc klucz 27 (fig. 4).Bródki 28, 28' tego klucza wystaja ze szcze¬ liny 3 w cylindrze 2 do wyciec 5, wykona¬ nych w obracalnych tarczach zatrzymo¬ wych 4. Wskutek tego podczas obracania kluczem nastepuje sprzegniecie klucza z cylindrem 2 oraz sprzegniecie za posred¬ nictwem bródek klucza cylindra 2 z tarcza¬ mi zatrzymowymi 4, a tym samym naste¬ puje obrót cylindra 2 wraz z tarczami za¬ trzymowymi 4. Bródki 28, 28* klucza 27 sa tak wykonane, aby ich dlugosci odpowia¬ daly jednakowej glebokosci wyciec 5 wszystkich obracalnych tarcz zatrzymo¬ wych. Wyciecia na koncu klucza miedzy poszczególnymi bródkami sa przystosowa¬ ne do grubosci tarcz zatrzymowych. Pod¬ czas obracania kluczem bródki pociagaja za soba przynalezne tarcze zatrzymowe, tarcze zas zatrzymowe, lezace naprzeciw wyciec klucza, pozostaja nieruchome, gdyz nie sa sprzegniete z cylindrem 2.Zapadki 9, które pod dzialaniem spre¬ zyn 39 wpadaja do wglebien 8, sluza do przytrzymywania tarcz zatrzymowych 4, nie sprzegnietych za pomoca klucza, aby przypadkowo tarcze te nie zostaly urucho¬ mione wskutek ocierania sie o tarcze sprze¬ gniete. W tym celu tarcze zatrzymowe 4 moga byc przedzielone przegródkami, któ¬ re uniemozliwialyby jednoczesne obraca¬ nie nie sprzegnietych tarcz zatrzymowych, pozostajacych podczas uruchomiania zam¬ ka w swym polozeniu wyjsciowym. Prze¬ gródki te moga posiadac rózne grubosci i wysokosci, wobec czego i bródki klucza po¬ winny byc odpowiednio uksztaltowane.Dzieki temu stosunkowo' znacznie zwieksza sie liczbe mozliwych uksztaltowan pracuja¬ cego konca klucza.Sprzeganie cylindra 2 z tarczami za¬ trzymowymi 4 za posrednictwem klucza moze odbywac sie równiez w inny sposób za pomoca ukladu, uwidocznionego na fig. 8 i 9. W tym celu w sciance cylindra 2 wykonane sa otwory 29, w których umie¬ szczone sa trzpienie 30, podlegajace dzia¬ laniu sprezyn 41. Liczba otworów 29 rów¬ na sie liczbie obracalnych tarcz zatrzymo¬ wych. Trzpienie 30 umozliwiaja sprzega- — 2 —nie przynaleznych tarcz zatrzymowych, gdy tylko zostana podniesione za pomoca bródek 28, 28* klucza wbrew naciskowi sprezyny. Urzadzenie to moze byc równiez tak wykonane, aby tarcze zatrzymowe 4 w swym polozeniu wyjsciowym byly stale sprzegniete z trzpieniami 30, przy czym to sprzegniecie podczas wkladania klucza by¬ loby zwalniane w tarczach, które nie pod¬ legaja obrotowi.Dalszy przyklad sposobu sprzegania cy¬ lindra 2 z tarczami zatrzymowymi za po¬ srednictwem klucza jest przedstawiony na fig, 10 — 12. W tym celu wewnatrz cylin¬ dra 2 zamka jest umieszczona poosiowe w wewnetrznych otworach tarcz zatffcymo- wych pewna liczba suwaków 31, których pionowe trzpienie 32 wystaja ze szczeliny 43 w cylindrze 2, siegajac do wyciec 5 w tarczach zatrzymowych 4. Podczas obraca¬ nia cylindra 2 za pomoca wlozonego wen klucza 27a zostaja uruchomione te tarcze zatrzymowe, w których wyciecia wsunie¬ te zostaly pionowe trzpienie 32 siwaków 31. Suwaki 31 podlegaja dzialaniu sprezyn 40 i sa ustawione tak, aby kazdy z nich mógl byc przesuniety ze swego wyjsciowe¬ go polozenia sprzegniecia z pewna okreslo¬ na tarcza zatrzymowa do koncowego polo¬ zenia sprzegniecia z odnosna tarcza zatrzy¬ mowa, które to sprzegniecie okreslone jest wielkoscia przesuwu konca przynaleznej bródki czolowej klucza.Po wyjeciu klucza z zamka kazdy su¬ wak 31 powraca w swe polozenie wyjscio¬ we pod dzialaniem przynaleznej sprezyny 40. Klucz do zamka, zaopatrzonego w te¬ go rodzaju suwaki, jest przedstawiony na fig, 12. Klucz ten posiada na swym koncu odpowiednio do liczby suwaków w cylin¬ drze 2 kilka bródek czolowych 33, z któ¬ rych kazda wspóldziala z jednym suwa¬ kiem. Bródki te moga byc róznej dlugowi.Podczas wprowadzania tego klucza do cy¬ lindra 2 zamka kazda bródka 33 naciska na zewnetrzny koniec odnosnego suwaka wbrew dzialaniu przynaleznej sprezyny 40r tak iz poszczególne suwaki zostaja prze¬ suniete ze swego polozenia wyjsciowego do polozenia koncowego (uwidocznionego na fig, 10 za pomoca przerywanej linii), w którym odnosne tarcze zatrzymowe sa sprzegniete. Tarcze zatrzymowe, sprzegnie¬ te z trzpieniami 32 suwaków 31 w poloze¬ niu koncowym tych suwaków, sa odlegle od polozenia wyjsciowego trzpieni 32 tych suwaków o dlugosci równe dlugosciom czo¬ lowych bródek 33 klucza 27a (fig. 12), Klucze, przedstawione na fig, 4 i 12, moga posiadac przestawialne bródki w celu dostosowania klucza zamka, do sprzegania na przemian róznych tarcz zatrzymowych, uzywanych do zamykania' zamka, przy czym moze byc zmieniany równiez ksztalt bródek, tak iz mozna otrzymywac dowol¬ ne uksztaltowanie pracujacego konca klu¬ cza.W polozeniu wyjsciowym scieta kra¬ wedz listwy 16 narzadu ryglujacego 15, 16, 18 (fig. 1 i 5) przesunieta jest przez wyciecia 6 wszystkich tarcz zatrzymo¬ wych 4, tak iz wyciecie 19 w pionowej listwie 18 tego narzadu ryglujacego znaj¬ duje sie na drodze przesuwu trzpienia 20 rygla 12.Podczas obrócenia klucza, wlozonego do szczeliny 3 cylindra 2 zamka w celu za¬ mkniecia zamkaf tarcze zatrzymowe, od¬ powiadajace poszczególnym bródkom klu¬ cza, zostaja obrócone, tak iz 'scieta kra¬ wedz listwy 16 narzadu ryglujacego 15, 16, 18 zostaje wysunieta z wyciec 6 tarcz za¬ trzymowych 4, a nastepnie podczas dal¬ szego obrotu tych tarcz zostaje oparta o niewycieta czesc 4b obwodu poszczegól¬ nych obróconych tarcz zatrzymowych. Jed¬ noczesnie obracane jest ramie 10, polaczo¬ ne z cylindrem 2, w kierunku do rygla 12, tak iz ramie to napotyka górna krawedz katownika 24 przesuwajac go w dól.Wskutek tego dolny trzpien 21 rygla 12 zostaje wysuniety z otworu 22 w dolnej — 3 .-tpólce katownika 24, a tytn &amym rygiel 12 moze byc przesuniety. Podczas tego ob¬ rotu odnosnych tarcz zatrzymowych 4 wy¬ ciecie 19 w listwie pionowej 18 narzadu ryglujacego 15, 16, 18 znajduje sie w takim polozeniu, iz trzpien 20 rygla 12 nie moze przejsc przez to wyciecie. Przejscie tego trzpienia przez wyciecie 19 staje sie mozli¬ we dopiero wtedy, gdy podczas dalszego obracania tarcz zatrzymowych 4 wyciecia 7 tych tarcz ustawia sie zgodnie z wyciecia¬ mi 6 tarcz, pozostalych w spoczynku. Wów¬ czas scieta krawedz listwy 16 narzadu ry¬ glujacego 15, 16, 18 wsuwa sie do tych wszystkich wyciec, przy czym wyciecie 19 w listwie 18, polaczonej z narzadem ryglu¬ jacym 15, 16, 18, zajmuje swe polozenie wyjsciowe na drodze przesuwu bocznego trzpienia 20 rygla 12, tak iz trzpien ten zo¬ staje przesuniety przez wyciecie 19 listwy 18. Podczas dalszego koncowego obracania kluczem wyciecia 7 obracanych tarcz za¬ trzymowych przesuwane sa dalej poza scie¬ ta krawedz listwy 16 narzadu ryglujacego, wskutek czego krawedz ta zostaje oparta o niewycieta czesc 4a obwodu obracanych tarcz zatrzymowych, a tym samym zostaje uniemozliwione 'powrotne przesuniecie trzpienia 20 rygla 12. W tym polozeniu na - rzadu ryglujacego zamek jest zamkniety i klucz moze byc z niego wyjety.Aby uniemozliwic wyciaganie klucza ze szczeliny 3 cylindra 2 zamka w dowolnym jego polozeniu podczas zamykania zamka, podstawa zamkowa 1 posiada dwa znane wyciecia 35 (fig. 3), tak iz klucz moze byc wkladany do zamka wzglednie z niego wyj¬ mowany tylko w takich polozeniach bródek klucza, w jakich bródki te ustawione sa naprzeciw wyciec 35. Polozenia tych wy¬ ciec odpowiadaja polozeniu otwarcia oraz polozeniu zamkniecia zamka, dzieki czemu wyjecie klucza podczas zamykania lub o- twierania zamka jest niemozliwe.Otwieranie zamka wedlug wynalazku pdbywa sie w sposób nastepujacy. Podczas obracania kluczem w kierunku odwrotnym do kierunku obrotu tego klucza podczas zamykania zamka tarcze zatrzymowe 4, obrócone podczas zamykania zamka do po¬ lozenia oparcia scietej krawedzi listwy 16 narzadu ryglujacego 15, 16, 18 o niewycieta czesc 4a obwodu tych tarcz, sa obracane z powrotem db polozenia, w którym ich wyciecia 7 ustawiaja sie w polozenia zgodne z polozeniem wyciec 6 tarcz za¬ trzymowych, pozostajacych w spoczynku taik podczas zamykania jak i podczas o- twierania. W tym polozeniu obracanych tarcz zatrzymowych scieta krawedz listwy 16 narzadu ryglujacego 15, 16, 18 wsuwa- na jest znowu do wszystkich wyciec 7 wzglednie 6 tarcz zatrzymowych, umozli¬ wiajac przesuniecie trzpienia ryglujacego 20 rygla 12 przez wyciecie 19 pionowej listwy 18 narzadu ryglujacego 15, 16, 18.Jednoczesnie zostaje obrócone ramie wah- liwe 10, osadzone na koncu cylindra 2 zam¬ ka, dzieki czemu zostaje opuszczony ka¬ townik 24, uwalniajac dolny trzpien ryglu¬ jacy 21 rygla 12, tak iz rygiel ten rozpo¬ czyna swój ruch w kierunku otwierania zamka. Podczas dalszego ruchu otwierania listwa 16 narzadu ryglujacego 15, 16, 18 zostaje podniesiona do czesci 4b obwodu tarcz zatrzymowych, tak iz wyciecie 19 listwy pionowej 18 tego narzadu zajmuje znowu swe polozenie ryglujace, przy czym trzpien 20 rygla 12 zostal juz przesuniety poprzez wyciecie 19 listwy 18. Pod koniec ruchu otwierania listwa 16 narzadu ryglu¬ jacego 15, 16, 18 wsuwana jest do wszyst¬ kich wyciec 6 tarcz zatrzymowych, tak iz zamek przyjmuje swe polozenie wyjscio¬ we, odpowiadajace jego otwarciu, przy czym klucz moze byc wyjety z zamka.Otwieranie zamka, m który zostal za¬ mkniety za pomoca klucza, poruszajacego tylko pewna okreslona liczbe tarcz zatrzy¬ mowych, przez uzycie klucza, nadajacego sie wprawdzie do zamka, jednak majacego przynajmniej jedba bródke-o odmiennym — 4 —ksztalcie niz wlasciwy klucz, jest niemoz¬ liwe, gdyz nie wszystkie tarcze zatrzymo- we, przestawione podczas zamykania zam¬ ka, moga byc uruchomione za pomoca tego niewlasciwego klucza, Ruch rygla 12 moze nastapic tylko wtedy, gdy boczny trzpien 20 tego rygla przesunie sie przez wyciecie 19 pionowej listwy 18 narzadu ryglujacego 15, 16, 18. Jest to jednak mozliwe tylko wtedy, gdy ten narzad ryglujacy zajmuje polozenie, w którym scieta krawedz listwy 16 tegoz narzadu ryglujacego znajduje sie we wszystkich wycieciach 6, 7 tarcz zatrzy- mowych tak uruchomionych jak i pozosta¬ jacych w bezruchu. Podczas otwierania zamka za pomoca podrobionego klucza, który nie uruchomia chociazby tylko jed¬ nej z tarcz, obróconych podczas zamyka¬ nia zamka, scieta krawedz listwy 16 narza¬ du ryglujacego 15, 16, 18, oparta o czesc 4a obwodu tej jednej unieruchomionej tar¬ czy, nie moze tym samym wsunac sie do wyciec 7 i 6 wszystkich tarcz zatrzymo- wych 4, wskutek czego wyciecie 19 listwy pionowej 18 me moze byc ustawione na drodze przesuwu trzpienia 20 rygla 12.Tak samo niemozliwe jest otwieranie zamka przez uzycie klucza, za pomoca którego mozna przestawic jedna lub kilka tarcz zatrzymowych, pozostajacych w spo¬ czynku podczas zamykania zamka. W tym przypadku scieta krawedz listwy 16 na¬ rzadu rygluj acegoi 15, 16, 18 bedzie wspól¬ pracowac z obwodem blednie pochwyco¬ nej tarczy zatrzymowej 4, tak iz pelny ruch rygla bedzie niemozliwy.Zmiana ukladu ryglujacego, uzytego podczas zamykania zamka, jest niemozliwa podczas otwierania zamka podrobionym kluczem, zaopatrzonym w jedna lub kilka bródek, dostosowanych swym ksztaltem do ksztaltu wyciec 5 tarcz zatrzymowych 4, gdyz za pomoca klucza takiego nie mozna wykonac pelnego obrotu uruchomianych przezen tarcz zatrzymowych. Klucz taki musi byc cofniety w swe polozenie wyj¬ sciowe, w którym bródki jego moga byc z powrotem wysuniete przez szczeline do klucza w podstawie zamka, tak iz tarcze zatrzymowe, wyprowadzone za pomoca te¬ go klucza ze swego polozenia wyjsciowe¬ go, podczas powrotnego obrotu tegoz klu¬ cza sa sprowadzane z powrotem do swego polozenia wyjsciowego.Nie jest rzecza konieczna, aby przesuw rygla 12 zamka wedlug wynalazku naste¬ powal za pomoca ramienia 10, obracanego wraz z cylindrem 2, wzglednie za pomoca tarcz zatrzymowych zamka. Ruch rygla 12 moze byc równiez niezalezny od ruchu cy¬ lindra 2. W tym celu moze byc zastosowa¬ ne urzadzenie, przedstawione na fig. 7. Ry¬ giel 12 jest przesuwany za pomoca drazka 36, zaopatrzonego w ramie 41*, którego rozwidlony koniec nasuniety jest na czop 42 rygla 12.W polozeniu zamkniecia rygiel 12 jest przytrzymywany za pomoca wsuwanego do jego wglebienia 37 wystepu 38 cylindra 2 zamka. Na cylindrze 2 znajduje sie oprócz tego kciuk 20a, który swym dzialaniem od¬ powiada trzpieniowi 20 rygla 12 zamka, przedstawionego na fig. 1 — 6. PL