Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu obróbki niedoprzedu (wlóczki) lub tkanin z wlókien posiadajacych specjalne wlasci¬ wosci fizyczne, przy czym wlókna te sa e- wentualnie polaczone ze soba lub nasycone materialem sprezystym lub plastycznym.Wiadomo, ze wlókna tkackie posiadaja rózna sprezystosc w zaleznosci od rodzaju wlókna. Przez wspólne skrecenie tych wló¬ kien powoduje sie polaczenie poszczegól¬ nych wlókien ze soba i wytwarza sie w ten sposób nici, których wytrzymalosc i spre¬ zystosc wzrasta az do pewnych granic w miare skrecania.Najwieksza wytrzymalosc uzyskuje sie przez tak zwane skrecenie zupelne. Naj¬ wieksza sprezystosc uzyskuje sie przez skrecenie dodatkowe. Przez skrecenie wspólne kilku jednostek juz silnie skreco¬ nych tworzy sie nitke i zwieksza sie jeszcze bardziej sprezystosc otrzymanej jednostki.Z drugiej strony wiadomo, ze niezalez¬ nie od traktowania, jakiemu poddaje sie wlókna, nie udalo sie jeszcze spowodowac przenikania takich substancyj jak kauczuk do wnetrza nitek skladajacych sie z pola¬ czonych ze soba wlókien.Wiadomo, ze popyt na artykuly posia¬ dajace duza wytrzymalosc i jednoczesnie znaczna sprezystosc, a mianowicie sprezy¬ stosc znacznie wieksza od wlasnej sprezy¬ stosci wlókna, wzrasta co raz bardziej.Przemysl obecnie zada wlókien lub tkanin n|svjGonych materialem sprezystym lub pla- st^dfertym i posiadajacych duza sprezystosc. ¦i Znane wyroby wlókiennicze nie odpo- wiadaja tym wymaganiom. Niektóre spo¬ sród nich posiadaja dosc znaczna sprezy¬ stosc poczatkowa, np. powrozy, ale maja bardzo mala zdolnosc nasycania sie wsku¬ tek scisniecia ich wlókien, przy czym po¬ siadaja one ponadto i te niedogodnosc, ze sa malo scisliwe w kierunku poprzecznym, wskutek czego gdy stykaja sie one ze soba i gdy jednoczesnie poddaje sie je zginania to wówczas tra sie wzajemnie o siebie.Istnieja wyroby, które posiadaja w prawdzie znaczna zdolnosc nasycania sie, ale z drugiej strony sa calkowicie pozba¬ wione sprezystosci.Przedmiotem wynalazku niniejszego jest sposób wytwarzania wyrobów wlókienni¬ czych w postaci niedoprzedu lub w postaci tkanin, które w przeciwienstwie do wyzej wspomnianych wyrobów odznaczaja sie za¬ równo wytrzymaloscia, jak i sprezystoscia.Z drugiej strony posiadaja one równiez znaczna scisliwosc w kierunku poprzecz¬ nym, przy czym latwo jest je wytwarzac, gdy napawanie jest dosyc silne, np. gdy material napawajacy siega nie tylko w glab przedzy, ale i w glab poszczególnych wló¬ kien. Przy takim napawaniu wytrzymalosc i sprezystosc wyrobów wzrasta jeszcze bar¬ dziej i sprezystosc wyrobów w procentach mozna regulowac i okreslac.Wyroby wytworzone sposobem wedlug wynalazku maja postac niedoprzedu lub tkanin utworzonych z wlókien skreconych slabo i bardzo scisliwych w kierunku po¬ przecznym, w których wlókna, znajdujace sie w stanie specznienia i skurczenia w po¬ równaniu z tymze wlóknem w stanie nor¬ malnym, nie sa przycisniete do siebie, a jednakze sa silnie ze soba zczepione. Wlók¬ no tych jednostek jest mniej lub bardziej zhydrolizowane. Nie tylko wytrzymalosc i Sprezystosc samego wlókna jest znacznie wieksza niz wlókna normalnego, ale i wy¬ trzymalosc oraz sprezystosc niedoprzedu wytworzonego sposobem wedlug wynalaz¬ ku sa znacznie wieksze od takichze wla¬ sciwosci takiego samego niedoprzedu u- tworzonego z wlókien normalnych i posia¬ dajacego ten sam stopien skrecenia.W wyrobach wytworzonych sposobem wedlug wynalazku struktura wlókien po¬ siada te same cechy znamienne i te same wlasciwosci jak w wyrobach nienasyco¬ nych, lecz substancja nasycajaca nasyca i przenika mniej lub bardziej w glab niedo¬ przedu i wlókien tworzac jak gdyby spoiwo wlókien niedoprzedu, które utrwala jego wytrzymalosc na rozrywanie i zwieksza sprezystosc.W przeciwienstwie do tego, co wyzej wspomniano i co prowadzi przez traktowa¬ nie hydrolizujace do otrzymywania pro¬ duktów, których sprezystosc jest wlasci¬ wie sprezystoscia wlókna oraz których wy¬ trzymalosc^ na rozrywanie jest wlasciwie wytrzymaloscia na rozrywanie materia¬ lu nasycajacego, poniewaz ich poszczegól¬ ne wlókna nie sa ze soba polaczone przez odpowiednie skrecanie, zastosowanie spo¬ sobu wedlug wynalazku niniejszego powo¬ duje odpowiednie rozmieszczenie napecz- nialych i skurczonych wlókien w postaci niedoprzedu o malym skrecie lub tez po¬ siadajacych wlókna, których postac odpo¬ wiada stopniowi skrecenia, przy czym sa ze soba wzajemnie zczepione bez zmniej¬ szania sprezystosci samej struktury wló¬ kienniczej. Wzajemne przesuwanie sie wló¬ kien moze odbywac sie swobodnie, przy czym polaczenie sie wlókna, którego spre¬ zystosc w stosunku do sprezystosci nor¬ malnej zostala zmniejszona, z substancja nasycajaca jest tego rodzaju, ze sprezy¬ stosc niedoprzedu lub tkaniny utworzonej z tych wlókien jest znacznie wieksza od sprezystosci samego wlókna lub przedzy, która nie podlega specznianiu i kurczeniu.Niedoprzed wytworzony sposobem we- — 2 -dlug wynalazku ma postac przedzy zwy¬ klej, bardzo malo skreconej, nienasyconej lub nasyconej materialem sprezystym lub plastycznym, której wlókna znajduja sie w stanie specznionym i skurczonym oraz mniej lub bardziej zhydrolizowanym, badz pod postacia pasm skreconych, w których wlókna tworza wiazke zwinieta wzdluz li- nji srubowych o jednakowym skoku, owi¬ nietych dokola równoleglych do siebie wal¬ ców o tej samej srednicy i umieszczonych obok siebie bez mozliwosci przecinania sie.Materialem wyjsciowym przy otrzymy¬ waniu pojedynczej nitki wedlug wynalaz¬ ku jest zespól wlókien, np. wlóczka bawel¬ niana, która poddaje sie lekkiemu skrece¬ niu, nastepnie powoduje sie kurczenie i specznienie tej nitki i wlókien w niej, np. poddajac je traktowaniu hydrolizujacemu za pomoca odpowiedniego czynnika, np. kwasu lub alkaliów, bez specjalnego napre¬ zania nitki.Nitka kurczy sie i silnie pecznieje, po¬ niewaz jednak odbywa sie to swobodnie, wiec poszczególne wlókna nie przyciskaja sie do siebfe. Po wyplukaniu i wysuszeniu otrzymuje sie zwykla nitke lekko skreco¬ na, która wskutek zczepienia jej wlókien ze soba przy traktowaniu majacym na ce¬ lu pecznienie i kurczenie posiada zwiekszo¬ na moc i bardzo znaczna sprezystosc, pod¬ czas gdy sprezystosc nitki poczatkowej byla równa zeru.Specjalne pasma skrecone wedlug wy¬ nalazku otrzymuje sie z niedoprzedu/któ¬ rego wytrzymalosc na rozrywanie jest, praktycznie biorac, równa zeru i który skreca sie pewna liczbe razy w okreslonym kierunku, nastepnie niedoprzed rozmie¬ szcza sie równolegle i uzyskane w ten spo¬ sób pasmo poddaje sie skrecaniu, które ma kierunek przeciwny do poczatkowego skre¬ cenia kazdego poszczególnego pasma nie¬ doprzedu, przy czym liczba skretów tego zespolu jest równa liczbie skretów, jaka o* trzymaly poszczególne pasma niedoprzedu zespolu. W ten sposób otrzymane skrecone pasmo poddaje sie traktowaniu opisanemu w zastosowaniu do zwyklych nitek i maja¬ cemu na celu pecznienie i kurczenie. Zespól taki posiada nadzwyczajna wytrzymalosc i sprezystosc. Jego wytrzymalosc przy tyni samym obciazeniu jest wieksza od wytrzyj malosci wchodzacych w jego sklad jedno¬ stek skreconych, ale jeszcze nie potrakto¬ wanych. Jego sprezystosc znacznie prze^ wyzsza sprezystosc stosowanych wyjscio¬ wych jednostek przed traktowaniem.Traktowanie majace na celu specznie¬ nie i kurczenie wlókien najlepiej jest prze¬ prowadzac tak, aby uzyskac jak najwiek¬ sze mozliwie równomierne specznienie i skurczenie. W tym celu srodek dzialajacy powinien wywierac bardzo silne dzialanie speczniajace i kurczace nie niszczac przy tym wlókna. Srodki przemieniajace wlók¬ no w hydroceluloze daja powyzszy wynik bez mszczenia wlókna.Wedlug wynalazku traktowanie powo¬ dujace kurczenie i specznianie uskutecznia sie badz za pomoca alkaliów, badz za po¬ moca kwasów, badz tez za pomoca innych czynników hydrolizujacych, jednakze naj¬ lepsze wyniki uzyskuje sie za pomoca alka¬ liów i kwasów. Najlepszy wynik osiaga sie za pomoca alkaliów, a zwlaszcza za pomo¬ ca sody w okreslonych warunkach kurcze¬ nia, temperatury i czasu trwania.Traktowanie za pomoca wspomnianych srodków umozliwia otrzymywanie niedo¬ przedu specznialego i skurczonego, w któ¬ rym dzieki slabemu skretowi poczatkowe¬ mu poszczególne wlókna nie sa wzajemnie scisniete. Jednakze wzajemne zczepienie wlókien jest dostatecznie zwiekszone wsku¬ tek wspomnianego traktowania, tak ze u- zyskuje sie produkt o znacznym stopniu wytrzymalosci na rozrywanie. Równiez i sprezystosc produktu wzrasta w znacznym stopniu i to nie tylko wskutek przemiany tworzywa wlókna w tworzywo bardziej sprezyste, ale równiez dzieki stanowi, do — 3 —którego doprowadza sie niedoprzed. Oprócz tego sprezystosc wtórna takiego traktowa¬ nego niedoprzedu, to znaczy sprezystosc, która pozostaje po wyciaganiu pod dziala¬ niem sily wiekszej od sily powodujacej pierwsze wydluzenie trwale, jest znacznie wieksza.Opisanym sposobem szczególnie dobrze mozna obrabiac wlókna bawelniane! Jed¬ nakze i inne materialy wlókiennicze, np. juta, len, konopie, ramiami t. d., moga byc w ten sam sposób traktowane z bardzo do¬ brym wynikiem.Ponizej podano przyklad wytwarzania nitek wedlug wynalazku. Materialem wyj¬ sciowym jest niedoprzed bawelniany, któ¬ ry poddano slabemu skreceniu (np. 140 obrotów). Niedoprzed ten w stanie suro¬ wym lub wygotowanym pod postacia swo¬ bodnego pasma zanurza sie do roztworu sody zracej o stezeniu 5 — 35° Be w tem¬ peraturze 8 — 18°C w ciagu 5 —' 30 minut w zaleznosci od stopnia specznienia i skur¬ czenia, jaki chce sie uzyskac. Stosujac roz¬ twór sody o mocy 35° Be w temperaturze 18°C i czas trwania traktowania = 30 mi¬ nut uzyskuje sie bardzo silne specznienie i skurczenie dochodzace do 30 %. Przedza tego rodzaju, która po traktowaniu za po¬ moca sody w wyzej wspomnianych warun¬ kach Wazy 500 mg/m, osiaga wytrzyma¬ losc na rozrywanie wynoszaca 9,500 kg przy wydluzeniu = 30%, podczas gdy sznur bawelniany o tym samym ciezarze rozrywa sie juz przy 7,500 kg i przy wydlu¬ zeniu = tylko 25 %. Z powyzszego wynika, ze poczatkowy niedoprzed nie majacy zad¬ nego bezposredniego zastosowania w prze¬ mysle staje sie wskutek traktowania we¬ dlug wynalazku niedoprzedem dajacym sie zastosowac w przemysle i posiadajacym wytrzymalosc oraz sprezystosc znacznie wieksze od takichze wlasciwosci o wiele drozszych produktów wlókienniczych. 0- prócz tego nitki obrobione sposobem we¬ dlug wynalazku posiadaja znaczna scisli¬ wosc w kierunku poprzecznym oraz, jak to bedzie ponizej podane, bardzo duza zdol¬ nosc nasycania sie materialami sprezysty¬ mi lub plastycznymi.Od obróbki zwyklych nitek korzystniej¬ sza jest obróbka niedoprzedu skreconego w pasmo, jak wspomniano wyzej.Drugi przyklad obróbki sposobem we¬ dlug wynalazku pasm skreconych podaje sie ponizej. Jako material wyjsciowy stosu¬ je sie niedoprzed bawelniany, który nie po¬ siada prawie zadnej wytrzymalosci na roz¬ rywanie i nadaje sie mu skret w prawo, wynoszacy np. 200 obrotów na 1 m. Rów¬ nolegle do tej nitki uklada sie druga nitke skrecona w takich samych warunkach, po czym nitkom nadaje sie skret = 200 obro¬ tom na 1 m w lewo dookola osi wspólnej dla obydwóch nitek. To skrecanie w kie¬ runku przeciwnym ma na celu zwiekszenie objetosci niedoprzedu i zniesienie, a przy¬ najmniej znaczne zmniejszenie wzajemne¬ go dociskania sie wlókien. W ten sposób utworzone pasma traktuje sie roztworem sody w takich samych warunkach stezenia, temperatury i czasu trwania, które byly podane powyzej przy obróbce pojedyn¬ czych pasm niedoprzedu. Pasmo takie po traktowaniu soda posiada duza wytrzyma¬ losc i sprezystosc. Poza tym posiada ono wlasciwosc nierozkrecania sie, przy czym wszystkie jego wlókna sa wzajemnie zcze- pione. Ponizej podano wyniki otrzymane sposobem wedlug wynalazku.Przyklad. Uzyto bawelny o dlugosci wlókienek 32 — 35 mm z Egiptu Górnego.Waga jednostkowa niedoprzedu 2,5 (2 500 m wazy 500 g), pasmo sklada sie z dwóch pasm niedoprzedu o skrecie = 200 obro¬ tów na 1 m w prawo, skreconych w lewo ze skretem = równiez 200 obrotów na 1 m.— I — Traktowano niedoprzed roztworem so¬ dy zracej o 30° Be w temperaturze 18°C przez 15 minut. — 4 —Niedoprzed obrobiony roztworem sody zracej Wytrzymalosc na rozrywanie w kg 7,350 7,250 7,750 7,300 7,400 srednia 7,420 Wydluzenie przy zerwaniu 23,75% 22,75% 25,00% 25,00% 23,00% srednia 23,9% Niedoprzed obrobiony roztworem sody zracej i wygotowany Wytrzymalosc na rozrywanie w kg 8,500 8,400 8,950 8,950 8,300 srednia 8,680 Wydluzenie przy zerwaniu 26,00% 25,75% 28,50% 26,50% 27,00% srednia 26,75% Niedoprzed obrobiony roztworem sody zracej, wygotowany i wybielony Wytrzymalosc na rozrywanie w kg 9,000 8,900 8,875 8,900 9,150 srednia 8,965 Wydluzenie przy zerwaniu 29,00% 30.00% 28,00% 29,00% 30,00% srednia 29,2% Waga niedoprzedu po obróbce 520 g na 1 000 m, — II — Traktowano niedoprzed roztworem sody zracej o 20° Be w temperaturze 8°C przez 30 minut.Niedoprzed obrobiony roztworem sody zracej Wytrzymalosc na rozrywanie w kg 7,600 7,650 7,500 7,600 7,650 srednia 7,600 Wydluzenie przy zerwaniu 22.0% 23.0% 23.5% 23,5% 23,0% srednia 23% Niedoprzed obrobiony roztworem sody zracej i wygotowany Wytrzymalosc na rozrywanie w kg 8,600 8,750 8,300 8,300 8,700 srednia 8,560 Wydluzenie przy zerwaniu 31,00% 29,00% 28,75% 29,75% 28,00%' srednia 29,3% Niedoprzed obrobiony roztworem sody zracej, wygotowany i wybielony Wytrzymalosc na rozrywanie w kg 8,450 8,750 8,850 8,650 8,600 srednia 8,660 Wydluzenie przy zerwaniu 29,75% 31,50% 31,00% 32,50% 30,25% srednia 31,00% Waga niedoprzedu po obróbce — 520 g na 1 000 m.— III — Niedoprzed nie obrobiony roztworem sody zracej.Surowy Wytrzymalosc na rozrywanie w kg 5,00 Wydluzenie przy zerwaniu 9% Wygotowany Wytrzymalosc na rozrywanie w kg 5;600 Wydluzenie przy zerwaniu 10,8% Wygotowany i wybielony Wytrzymalosc na rozrywanie w kg 5,600 Wydluzenie przy zerwaniu 10,8% — 5 —Sznur z tego samego materialu wazacy 500 g na 1 000 m zawiera zespól 15 pasm Nr 18, skret przy przedzeniu o 800 obro¬ tach, skret przy zwijaniu o 690 obrotach w tym samym kierunku i skret przy nawija¬ niu o 350 obrotach, posiada nastepujace ce¬ chy znamienne: wytrzymalosc na rozrywa*- nie 7,500; wydluzenie przy zerwaniu 24% ; pasma sa wzajemnie mocno docisniete do siebie.Jezeli wezmie sie dwie nitki bawelnia¬ ne wazace 380 mg/m i nada im prawy skret 140 obrotów na metr, a po tym po polacze¬ niu nada sie im skret 140 obrotów na metr w lewo i potraktuje je tak, jak opisano po¬ wyzej, to otrzymuje sie nitke wazaca 500 mg/m, przy czym skurczenie dlugosci przy traktowaniu wynosi 30%, podczas gdy wytrzymalosc nitki przed traktowaniem wynosi 6,200 kg, a wydluzenie: — X0% Ta sama nitka po traktowaniu posiada wy¬ trzymalosc 9,500 kg i wydluzenie 36%.Nitka z juty po obróbce posiada wydluze¬ nie 25%, podczas gdy wiadomo, ze nitka taka w stanie normalnym posiada wydluze¬ nie 3%.Nitki wytworzone sposobem wedlug ni¬ niejszego wynalazku sa bardzo równomier¬ ne i posiadaja zupelnie stala wytrzyma¬ losc i wydluzenie. Powierzchnia nitki jest gladka, przy czym sa one scisliwe w kie¬ runku poprzecznym, a ich wydluzenie jest o 50% wieksze niz wydluzenie takich sa¬ mych nitek zwyklych. Koszty wytwarzania tych nitek sa niskie ze wzgledu na brak czynnosci czesania, skrecania i nawijania, a pozostawienie jedynie czynnosci skreca¬ nia nitki w jednym kierunku, a nastepnie skrecania w kierunku przeciwnym juz po¬ laczonych nitekr Aczkolwiek wedlug wynalazku niniej¬ szego do obróbki niedoprzedu, jako mate¬ rialu wyjsciowego, lub nitek skreconych w dwóch odwrotnych kierunkach stosuje sie czynniki stosowane zazwyczaj do mercery- zowania, np. alkalia, to jednakze sposób wedlug wynalazku niniejszego nie ma nic wspólnego z merceryzowaniem. Mercery- zowanie bowiem jest czynnoscia, która ma na celu zachowanie wymiarów poczatko¬ wego niedoprzedu, przy czym podczas przeprowadzania jej nastepuje pewne na¬ prezanie nitki w' pewnym momencie tego zabiegu.Sposób wedlug wynalazku rózni sie cal¬ kowicie od czynnosci merceryzowania nie tylko tym, ze podczas przeprowadzania go nie zachodzi naprezanie nitki, a przeciwnie umozliwia sie nitce swobodne kurczenie sie, ale jeszcze i tym, ze do obróbki stosu¬ je sie srodki w warunkach stezenia, tempe¬ ratury i czasu trwania, róznych od tych sa¬ mych warunków stosowanych przy merce- ryzowaniu. Nitki i tkaniny wytworzone spo¬ sobem wedlug wynalazku niniejszego nie posiadaja blyszczacej powierzchni, jaka maja wyroby merceryzowane, przeciwnie, jak wynika z badan mikroskopowych, po¬ siadaja one powierzchnie pomarszczona i szorstka.Sposobem wedlug wynalazku mozna wytwarzac nitki do wyrobu sznurów, ple¬ cionek, tkanin i t. d.Wytrzymalosc i sprezystosc nitek wy¬ tworzonych sposobem wedlug wynalazku lub wyrobów z nich wykonanych mozna zwiekszyc lub utrwalic przez nasycenie ich materialem sprezystym lub plastycznym.Nasycac mozna naturalna albo sztucz¬ na, stezona lub nie stezona zawiesina kau¬ czuku albo innego materialu sprezystego lub plastycznego (balaty, gutaperki i t. d.) lub tez roztworem tych materialów w lot¬ nym rozpuszczalniku.Nasycanie uskutecznia sie przez pocia¬ ganie za pomoca pedzla lub za pomoca ma¬ szyny do kalandrowania albo tez w razie potrzeby przez zanurzanie z zastosowaniem lub bez zastosowania prózni albo cisnienia i przez specjalne przygotowywanie wlókna lub bez przygotowywania, w celu ulatwie¬ nia przenikania substancji napawajacej. — 6 —Jezeli w celu spowodowania specznie¬ nia i kurczenia wlókna zastosowano np. al¬ kalia, przy których uzyciu unika sie sklacz- kowania lub koagulacji kauczuku, przy czym nie przeszkadza to ich przenikaniu do wnetrza niedoprzedu, a w szczególno¬ sci jezeli to traktowanie sprzyja przenika¬ niu kauczuku, to wówczas nasycanie moze byc uskuteczniane bez zastosowania spe¬ cjalnych srodków ostroznosci. Aczkolwiek w tym przypadku mozna stosowac próznie i cisnienie lub jeden z tych czynników, to jednakze nie jest to konieczne. Jezeli nato¬ miast traktowanie powodujace pecznienie i kurczenie prowadzi do sklaczkowania lub koagulacji kauczuku przy zetknieciu go z wlóknem, a wiec tym samym przeszkadza przenikaniu kauczuku, to wówczas wlókno (najkorzystniej) poddaje sie traktowaniu posredniemu za pomoca jakiegokolwiek badz znanego obecnie sposobu sprzyjajace¬ go przenikaniu, o ile nie dziala sie na sama substancje nasycajaca w ten sposób, ze sta¬ je sie ona latwo pochlanialna przez trak¬ towany niedoprzed, O ile nasycanie przeprowadza sie za pomoca roztworu, to wówczas nalezy su¬ szyc przedze przed napawaniem. Jesli sto¬ suje sie mleko kauczukowe lub podobne za¬ wiesiny naturalne albo sztuczne, to wów¬ czas suszenie jest zbedne.Jezeli nasycony niedoprzed nie ma byc wprowadzony do tkaniny lub innego mate¬ rialu zawierajacego kauczuk, to wówczas suszy sie go i wulkanizuje. Jesli zas ma on byc wprowadzony do takiego materialu, to poddaje sie go tylko suszeniu.Nasycac mozna albo niedoprzed, albo wytworzone z niego tkaniny. Nasycone pro¬ dukty moga zawierac do 100% kauczuku po jednorazowym nasyceniu; mozna nasy¬ cac produkty ponownie, ale w wiekszosci przypadków jest to niepotrzebne. Niedo¬ przed i tkaniny nasycone stosuje sie bez dalszej obróbki po nasycaniu lub tez po na¬ sycaniu przeprowadza sie koagulacje kau¬ czuku za pomoca odpowiedniego czynnika, np, kwasu octowego, albo stosuje sie je przed suszeniem luh po suszeniu, jednak przed wulkanizacja, przy czym stosuje sie pewne naprezanie (badz w jednym kie¬ runku, badz w obu kierunkach, jesli chodzi o tkaniny). Suszenie lub wulkanizacja ma na celu ustalenie wydluzenia poczatkowe¬ go, które powoduje sprezystosc produktów.W zastosowaniu do tkanin taki sposób postepowania umozliwia nie tylko usunie¬ cie sprezystosci produktu wykonczonego w kierunku, w którym nie powinna ona istniec, np. w kierunku poprzecznym, ale umozliwia równiez odzyskanie calkowite lub czesciowe tej czesci powierzchni, która zostala stracona przy kurczeniu. W tkani¬ nie bardzo* sprezystej mozna nawet prze¬ kroczyc wymiar poczatkowy i utrwalic tka¬ nine w tym nowym wymiarze.Stopien nasycenia reguluje sie np. przez regulowanie czasu trwania zabiegu zanurzania niedoprzedu lub tkaniny w ka¬ pieli z czynnika nasycajacego (w zawiesi¬ nie lub w emulsji). W celu calkowitego na¬ sycenia czas trwania zanurzenia w kapieli nasycajacej powinien przekraczac 10 go¬ dzin. Mleko kauczukowe naturalne lub ste¬ zone zawierajace wszystkie czynniki nie¬ zbedne do wulkanizacji nadaje sie w szcze¬ gólnosci do takiego nasycania. Wobec specznienia wlókna pochlania óno wprost substancje nasycajaca, która przenika az do glebi. Po nasyceniu, ale przed susze¬ niem lub wulkanizacja, koaguluje sie sub¬ stancje nasycajaca, o ile zachodzi tego po¬ trzeba, np. w razie uzycia kauczuku. Koa¬ gulacje te uskutecznia sie za pomoca kwa- su lotnego, np. kwasu octowego.Ponizej podano wyniki uzyskane w praktyce przy nasycaniu niedoprzedu mle¬ kiem kauczukowym, przy czym ponizsze tabele dotycza zlozonych nitek skreconych odwrotnie (skret pojedynczych nitek = 200 obrotów na 1 m w prawo i skret po¬ dwójnej nitki — 200 obrotów na 1 m w le- — 7 —wo). Nasycenie przeprowadzono przez za¬ nurzenie w naturalnym mleku kauczuko¬ wym w ciagu np. czterech godzin, po któ- — I rym zastosowano koagulacje kwasem octo¬ wym, suszenie i wulkanizacje.Surowy niedoprzed Wytrzymalosc na rozrywanie w kg 8,700 8,850 8,400 9,000 8,500 srednia 8,700 Wydluzenie przy zerwaniu 20,00% 20,50% 21,C0% 20,00% 20,00% srednia 20,3% Wygotowany niedoprzed Wytrzymalosc na rozrywanie w kg 9,360 8.700 8,750 8,650 9,000 srednia 8,900 Wydluzenie przy zerwaniu 22,00% 22,00% 22,50% 21,00% 21,50% srednia 21,8% Wygotowany niedoprzed bielony Wytrzymalosc na rozrywanie w kg 8,950 8,500 8,450 8,350 8,150 srednia 8,480 Wydluzenie przy zerwaniu 21,00% 20,50% 21,00% 20,75% 19,50% srednia 20,57% — II — Surowy niedoprzed Wytrzymalosc na rozrywanie w kg 8,950 8,800 . 8,800 8,250 8,750 srednia 8,730 Wydluzenie przy zerwaniu 19,50% 18,00% 18,25% 18,50% 19,00% srednia 18,65% Wygotowany niedoprzed Wytrzymalosc na rozrywanie w kg 9,100 8,350 9,200 8,900 8,650 srednia 8,840 Wydluzenie przy zerwaniu 19,75% 19,00% 19,00% 19,00% 19,00% srednia 19,15% Wygotowany niedoprzed bielony Wytrzymalosc na rozrywanie w kg 8,950 9,100 9,100 1 8,700 8,400 srednia 8,850 Wydluzenie przy zerwaniu 19,00% 17,00% 18,00% 18,50% 18.50% srednia 18,20% Jesli nasyci sie zlozone nitki, skrecone odwrotnie, wazace 520 g/l 000 m i posiada¬ jace wytrzymalosc na rozrywanie wyno¬ szaca 7,500 kg do 9 kg oraz wydluzenie wynoszace 24 do 30%, mlekiem kauczuko¬ wym az do 18% poczatkowego ciezaru nit¬ ki, to wówczas uzyskuje sie nitke, której wytrzymalosc na rozrywanie wynosi 9 kg, wydluzenie wynosi 20 do 23%, a wydluze¬ nie trwale = od 5 do 5,5 % pod napreze¬ niem 4,500 kg. To trwale wydluzenie jest wieksze o 20% od wydluzenia takiej sa¬ mej nitki nie nasyconej.Wynika z tego, ze wytrzymalosc na roz¬ rywanie, a zwlaszcza wydluzenie takiej nit¬ ki nasyconej jest znacznie wieksze od tych¬ ze wlasciwosci wytrzymalosciowych zwy¬ klej nitki nasyconej taka sama iloscia tej samej substancji nasycajacej. Róznica ta spowodowana fest tym, ze zwykle nitki — 8 —moga byc nasycane tylko na powierzchni.Poza tym nasycanie zmniejsza zdolnosc sciskania sie poprzecznego. W nitkach skre¬ conych odwrotnie i nasyconych wydluzenie jest wlasciwie wydluzeniem samego wlók¬ na. Z drugiej strony wyprostowywanie wló¬ kien jest w tym przypadku latwiejsze wskutek specjalnego rozmieszczenia wló¬ kien i braku sciskania poprzecznego.Nasyca sie badz nitki skrecane odwrot¬ nie, badz tez tkanine wytworzona z takich nitek.Produkty nasycone moga byc uzyte do wytwarzania materialów zawierajacych in¬ ne produkty, np. kauczuk, lub np. do wy¬ twarzania przedzy mieszanej wlóknisto- kauczukowej. Sposobem wedlug wynalazku mozna wytwarzac wyroby nastepujace: web-cord, pasy do pedni lub pasy przeno¬ snikowe, sznury, sieci, sznurowadla, lacz¬ niki, czesci czesarek i hamulców, tasmy po¬ chlaniajace drgania, weze, weze hamulco- we4 detki, podeszwy do obuwia, tasmy, tka¬ niny nieprzemakalne wzgledem kwasu a przemakalne wzgledem wody, gietkie na¬ rzady przenosnikowe i podobne. W przy¬ padku web-cordu mozna wykonac tkanine albo z nitek skreconych w dwóch odwrot¬ nych kierunkach, obrobionych srodkiem po¬ wodujacym pecznienie i kurczenie sie, na¬ syconych, skoagulowanych i wysuszonych, badz tez mozna wykonac tkanine z nitek skreconych w dwóch odwrotnych kierun¬ kach, nastepnie nasyconych, skoagulowa¬ nych i suszonych. W obu przypadkach nie nalezy wywierac znacznego nacisku na nit¬ ki podczas obróbki. Taki web-cord posia¬ da znaczna sprezystosc trwala, której brak w zwyklym web-cordzie, przez co zostalo ograniczone zastosowanie sposobu wytwa¬ rzania detek znanego pod nazwa „fiat band process". Inna ceche znamienna web-cor¬ du wedlug wynalazku stanowi jego scisli¬ wosc w kierunku poprzecznym, dzieki cze¬ mu nie dziala on traco jak pilnik, jak to ma miejsce w obecnie znanych sznurach, i dzieki czemu mozna scisnac bez zadnej przeszkody znaczna ilosc tkanin, przez co detki, wytwarzane z takich tkanin, odzna¬ czaja sie znaczna sprezystoscia i wytrzy¬ maloscia. Taki web-cord w tkaninie poje* dynczej lub wielokrotnej stosuje sie w zna¬ ny sposób do wyrobu detek.Do wyrobu pasów stosuje sie warstwy web-cordu wedlug wynalazku ulozone pod katem 90° lub ukosnie, nastepnie calosc wulkanizuje sie pod cisnieniem, ewentual¬ nie po uprzednim umieszczeniu pomiedzy rozmaitymi warstwami web-cordu arkusza gumy. Wzajemne przyleganie tkanin web- cordu i arkuszy gumy wzmacnia sie przez umieszczenie pomiedzy nimi roztworu kau¬ czuku lub balaty zawierajacego srodki po¬ wodujace wulkanizacje lub nie zawieraja¬ cego takich srodków. Poniewaz w pasach zbedna jest sprezystosc w kierunku po¬ przecznym, przeto warstwy web-cordu, któ¬ rego poszczególne nitki sa rozmieszczone w tym kierunku, mozna poddac badz przed suszeniem nasyconego web-cordu, badz po suszeniu i przed wulkanizacja, badz przed polaczeniem poszczególnych tkanin, badz po ich polaczeniu, wyciaganiu przed susze¬ niem, albo w niektórych przypadkach przed wulkanizacja, przez co usuwa sie sprezy¬ stosc w tym kierunku i doprowadza sie web-cord do jego wymiarów poczatkowych przed kurczeniem i specznianiem. Suszenie lub wulkanizacja utrwala web-cord w jego nowym stanie rozciagniecia. Zamiast calko¬ witego usuniecia sprezystosci mozna za¬ chowac czesc jej badz w kierunku dlugo¬ sci pasa, badz w kierunku poprzecznym. W kierunku dlugosci pozostawia sie dokladnie taka sprezystosc, jaka jest potrzebna do odpowiedniego dzialania pasa.Mozna równiez wykonywac tasmy o- krezne, gietkie lub sztywne, z nitek wytwo¬ rzonych sposobem wedlug wynalazku, przy czym tasmy te poddaje sie przed su¬ szeniem lub wulkanizacja wyciaganiu, któ¬ re je wydluza i usuwa czesc sprezystosci, — 9 —pozostawiajac jej tylko tyle, ile jest to ko¬ nieczne. Nastepnie tasme wulkanizuje sie badz w stanie naturalnym, badz w formie pod cisnieniem. Tasme najlepiej wytwarza sie z jednego niedoprzedu o znacznej dlu¬ gosci. Wolne konce niedoprzedu wsuwa sie do srodka tasmy, W ten. sposób wytworzo¬ na tasme napawa sie np. mlekiem kauczu¬ kowym lub roztworem kauczuku, po czym koaguluje sie, suszy i wulkanizuje po u- przednim doprowadzeniu tasmy do odpo¬ wiedniej dlugosci. W celu lepszego wypel¬ nienia wewnetrznych prózni znajdujacych sie pomiedzy poszczególnymi nitkami na¬ wija sie wraz z nimi i pomiedzy nimi pasmo lub tasme z kauczuku niewulkanizowanego, który sie z nimi ostatecznie polaczy po o- statecznej wulkanizacji. PL