Wynalazek niniejszy dotyczy przeklad¬ ni zebatej, zwlaszcza takiej, która jest przeznaczona do przenoszenia wiekszych sil ze stosunkowo mniejsza szybkoscia, co np, zwykle ma miejsce przy podnosnikach i innych dzwigach* Przekladnia wedlug wy¬ nalazku niniejszego moze byc z korzyscia uzyta takze i do przenoszenia wiekszych szybkosci; w tym celu tylko poszczególne jej czesci musza byc odmiennie zbudowane bez zmiany zasady wynalazku. Poniewaz budowa przekladni moze byc bardzo róz¬ na, zaleznie od danych warunków, wiec ponizej opisano tylko kilka przykladów wykonania w zwiazku z zalaczonym rysun¬ kiem; wynalazek nie jest jednak ograniczo¬ ny tylko do tych postaci wykonania.W przekladni wedlug wynalazku ruch jest przenoszony z walu napedzajacego na wspólosiowy z nim wal za posrednictwem mimosrodu, polaczonego z tym walem na¬ pedzajacym; na mimosrodzie jest osadzo¬ ne obrotowo kolo zebate o dwóch przynaj¬ mniej wiencach zebatych, z których kazdy wspóldziala z jednem z kól zebatych, wspólosiowych ze wspomnianemi walami; jedno z tych kól polaczone jest na stale z kadlubem (z oslona lub podstawa), dzwi¬ gajacym czesci przekladni, a drugie — z walem napedzajacym. Wszystkie kola ze-bate i wience zebate, posiadajace wieksza srednice, obejmuja przytem na podobien¬ stwo dzwonu kola i wience o mniejszej srednicy, przyczem wszystkie wspomniane kola posiadaja wspólna os, Wal napedzaja¬ cy albo napedzany lezy bezposrednio na podstawie (lub oslonie) lub tez jest osadzo¬ ny w lozyskach po obu stronach kól prze¬ kladni. Wedlug niniejszego wynalazku wal napedzany oraz wszystkie kola i walki przekladni dzwigane sa przez podstawe (oslone) za posrednictwem tylko dwóch lo¬ zysk, które bezposrednio dzwigaja wal na¬ pedzany.Korzysc takiego ukladu jest nadzwyczaj duza, gdyz dzieki temu tylko dwa lozyska, podtrzymujace dana czesc na podstawie lub w oslonie przekladni, musza byc do¬ kladnie centrowane; lozyska nosne drugiej czesci sa centrowane samoczynnie, ponie¬ waz linja ich osi musi sie pokrywac z linja osi pierwszych czesci. W podobnych prze¬ kladniach, znanych dotychczas, dwa lozy¬ ska, dzwigajace dane czesci, sa niezalezne od siebie, wskutek czego przy montazu przekladni przynajmniej cztery lozyska musza byc nastawiane wedlug tej samej linji osi. Musi to bardzo niekorzystnie wplywac na dokladnosc montazu, jesli wo- góle mozliwe jest zadowalajace jego wyko¬ nanie; wskutek tego podraza sie koszty wytwarzania, a takze powieksza niedoklad¬ nosc i zmniejsza zdolnosc do pracy prze¬ kladni. Ponadto dzieki niniejszemu wyna¬ lazkowi przekladnia otrzymuje bardzo zwarta budowe, dzieki której zajmuje ona mniej miejsca oraz zmniejszona zostaje jej waga, a przez to i koszty wykonania.Na zalaczonych rysunkach fig. 1 przed¬ stawia przekrój podnosnika z przekladnia wedlug jednej postaci niniejszego wyna¬ lazku; fig. 2 —-przekrój podluzny oslony przekladni z nieco zmieniona postacia wy¬ konania przekladni; fig. 3 — przekrój po¬ przeczny czesci przekladni wedlug fig. 2; fig. 4 przedstawia schemat wewnetrznego wienca zebatego kola przekladni; fig. 5 — podobny schemat wienca zewnetrznego ze- batego kola przekladni, przeznaczonego do wspóldzialania z kolem zebatem wedlug fig. 4.Wedlug fig. 1 napedzajacy wal 1 pod¬ nosnika dzwigany jest na jednym koncu przez samonastawne lozysko kulkowe 2 w lewej bocznej sciance 3 oslony podnosnika, a na przeciwleglym koncu — przez rów¬ niez samonastawne lozysko kulkowe 4 w prawej bocznej sciance 5 oslony podnosni¬ ka. Zwezona czesc koncowa 6 walu 1 przed lewa scianka boczna 3 dzwiga reczne kolo lancuchowe 7 przy posrednictwie tulei 8 ze sprzeglem ciernem 9, sluzacem jako hamulec przy opuszczaniu. Tuleja 8 przy¬ trzymywana jest na czesci 6 walu zapomo- ca tarczy sprzegajacej 10 i nakretki 11 na nagwintowanym koncu 12 walu. W oslonie znajduje sie kolo lancuchowe 13 haka do dzwigania ciezaru. Kolo to z lewej strony dzwigane jest przez lozysko 14, umieszczo¬ ne na wale 1, a. z prawej strony — przez tuleje 15, która znacznie wystaje zboku kola 13 i podparta jest tam lozyskiem szpilkowem 16 wzgledem wspólosiowej z walem / wewnetrznej walcowej powierzch¬ ni 170 tulei 17. Tuleja 17 jest osadzona swym prawym koncem na zwezonej pra¬ wej szyjce 18 walu 1, tak ze koniec ten 180 tulei jest czescia posrednia miedzy walem 1 a lozyskiem kulkowem 4. Ze¬ wnetrzna walcowa powierzchnia 171 tulei 17 jest mimosrodowa wzgledem walu 1 i dzwiga przy posrednictwie lozyska szpilko¬ wego 19 luzno obracajace sie kolo zebate 20 z dwoma wspólosiowemi wiencami ze- batemi 21, 22. Wewnetrzny wieniec 21 wspóldziala z wewnetrznym wiencem ze¬ batym 23, tworzacym calosc z kolem lan- cuchowem 13 i wspólosiowym z walem 1.Zewnetrzny wieniec zebaty 22 wspóldziala z wewnetrznym wiencem zebatym 24, po¬ laczonym na stale z oslona podnosnika i równiez wspólosiowym z walem /. - 2 —W uchach 25 umieszczony jest w znany sposób hak nosny 26 podnosnika za po¬ srednictwem poprzeczki 27.Wedlug fig. 2 z napedzanym walem 28 przekladni polaczone jest sztywno kolo ze¬ bate 29, zaopatrzone w wewnetrzne uze¬ bienie. Wal 28 dzwigany jest po prawej stronie oslony 30 przez samonastawne lo¬ zysko kulkowe 31; lozysko to dzwiga wal bezposrednio lub tez, jak wedlug przed¬ stawionej na rysunku postaci wykonania, dzwiga je za posrednictwem wydluzonej piasty 290 kola, szczelnie otaczajacej wal.Tuleja 34 dzwigana jest przez zwezone lewe zakonczenie 32 walu 28 za posred¬ nictwem lozyska szpilkowego 33. Prawa czesc tej tulei otoczona jest zewnetrzna tu¬ leja 35, która w przedstawionej na rysunku postaci wykonania tworzy calosc z tuleja 34 w ksztalcie piasty. Tuleja 35 moze byc równiez wykonana jako czesc rozlaczalna z tuleja 34, lecz sztywno z nia polaczona.Zewnetrzny walcowy obwód 350 tulei 35 jest wspólosiowy z walem 28, podczas gdy wewnetrzny walcowy obwód 351 jest mi- mosrodowy wzgledem tego walu. Ten mi- mosrodowy wewnetrzny obwód 351 dzwiga za posrednictwem lozyska szpilkowego 36 kolo zebate 37, obracajace sie luzno okolo tulei 34. Kolo to posiada dwa wience ze¬ bate, a mianowicie wieniec zewnetrzny 38 i wewnetrzny 39, wspólosiowe ze soba i mimosrodowe wzgledem walu 28. Ze¬ wnetrzny wieniec zebaty 38 wspóldziala z wewnetrznem uzebieniem 40 kola zebatego 29, zas wewnetrzny wieniec zebaty 39 — z zewnetrznem uzebieniem 41 polaczonego sztywno z oslona 30 przekladni kola 42 w postaci pierscienia. Oslona 30 dzwiga tu¬ leje 34 za posrednictwem lozyska kulko¬ wego 43.Napedzajacy wal 44 przekladni, wspól¬ osiowy z napedzanym walem 28, na koncu, znajdujacym sie wewnatrz oslony, uksztal¬ towany jest jako pochwa 45. Wewnetrzny cylindryczny obwód tej pochwy zaopatrzo¬ ny jest w gwint 4S, zazebiajacy sie z odpo¬ wiednim zewnetrznym gwintem tulei 34 tak, ze tuleja 34 polaczona jest sztywno, lecz rozlacznie z walem 44. Prawy koniec tego walu napedzajacego 44 dzwigany jest bezposrednio przez pokrywe oslony 30 przekladni; napedzany wal 28 jest po prawej stronie dzwigany przez oslone 30 przekladni zapomoca lozyska kulkowego 31, zas przy lewym koncu jest posrednio dzwigany przez lozysko 43 w oslonie przekladni, przy posrednictwie lozyska szpilkowego 33, tulei 34 i napedzajacego walu 44. W kazdym razie jednak w oslonie 30 sa umieszczone oba lozyska kulkowe 43 i 31, które dzwigaja zarówno wal napedza¬ jacy za posrednictwem tulei 34, jak i na¬ pedzany, a dzieki temu te dwa lozyska centruja sie, zapewniajac prawidlowy bieg przekladni.Na fig. 3 przedstawiony jest wewnetrz¬ ny walcowy obwód 47 tulei 34 oraz jej ze¬ wnetrzny walcowy obwód 48; te obwody sa wspólosiowe wzgledem siebie. We¬ wnetrzny walcowy obwód 351 zewnetrznej tulei 35 i zewnetrzny walcowy obwód 350 tej tulei sa mimosrodowe zarówno wzgle¬ dem siebie, jak i wzgledem powierzchni 47, 48, przez co powstaje zgrubiona czesc 49 tulei, która sie znajduje w takiem poloze¬ niu wzgledem mimosrodowosci wewnetrz¬ nej powierzchni 351, ze ta czesc 49 tworzy przeciwwage kola zebatego 37, dzwiganego przez wewnetrzna powierzchnie 351.Zaleta przekladni polega na tern, ze róznica ilosci zebów dwóch wspóldzialaja¬ cych kól zebatych moze byc dowolnie zmniejszona az do najmniejszej mozliwej wartosci, to jest do jednego zeba, tak ze stosunek przekladni moze byc zawarty w znacznych granicach.Okazalo sie jednak, ze nie jest mozli¬ we uwzglednienie tak malej róznicy ilosci zebów, jesli zebom kola zebatego, wspól¬ dzialajacego z uzebieniem wewnetrznem, oraz kola, wspóldzialajacego z uzebieniem — 3 -zewnetrznem, nada sie dotychczasowe zwykle profile i wielkosci. W tym bowiem przypadku powstaje niebezpieczenstwo, ze wierzcholki zebów beda zbyt zblizone ku sobie. Wskutek tego wedlug wynalazku zeby te zostaja specjalnie uksztaltowane, otrzymujac mala 'wysokosc w stosunku do grubosci, jak to widac z fig. 4 i 5.Wedlug fig. 4 kolo podzialowe wienca zebatego 100, zaopatrzonego w wewnetrzne uzebienie, posiada promien R. Wysokosc wierzcholka zeba oznaczona jest litera x, kat zas zazebienia na kole podzialowem miedzy zebami — litera v. Na fig. 5 liczba 200 oznacza wieniec zebaty zewnetrzny, odpowiadajacy kolu 100, ar — promien kola podzialowego; wysokosc wierzcholka zeba oznaczona jest litera v, a kat zazebie¬ nia miedzy zebami — litera w.Mimosrodowosc dwóch wspóldzialaja¬ cych kól lub róznica R — r promieni kól podzialowych oznaczona jest litera e.Próby wykazaly, ze róznica ilosci zebów wspóldzialajacych kól 100 i 200 moze byc zawarta miedzy liczbami 1 a 4, gdy katy zazebienia v wzglednie w beda przynaj¬ mniej miedzy 20° i najwyzej 35°, przyczem najlepszy wynik otrzymuje sie przy je¬ szcze wezszej róznicy granic, a mianowicie przy katach, zawartych miedzy 28° a 32°.Jak wiadomo, za najkorzystniejszy kat za¬ zebienia uwazany jest najwyzej kat o 20\ co jednak wymaga znacznego zaokraglenia wierzcholka zeba, by uniknac wspomniane¬ go zbytniego zblizenia podczas toczenia sie jednego kola za drugiem.Przy tej malej róznicy zebów, zawartej miedzy la 4, wysokosc x wierzcholków wewnetrznego uzebienia musi byc mniej¬ sza niz wysokosc y wierzcholków ze¬ wnetrznego uzebienia, przyczem doswiad¬ czenie wykazalo jako najlepsza wartosc x = l/2y. Suma x + y musi byc tak¬ ze najwyzej równa wzajemnej mimosrodo- wosci kól e = R — r.Jak juz wspomniano, przekladnia ta moze posiadac liczne rózne postacie wyko¬ nania i cele zastosowania, i nie jest ograni* czona do przedstawionych przykladów wy* konania.Przekladnie opisanego rodzaju moga byc tak uksztaltowane, ze np. kola zebate podzielone sa wzdluz osi na czesci; mimo- sród moze byc dwudzielny i przestawiony pod katem 180°, by w ten sposób osiagnac lepsze zrównowazenie przekladni. PL