Znane sa samoloty o zmiennej po¬ wierzchni nosnej, w których platy stale skrzydel nosnych, przeznaczone doi lotu je¬ dynie przy duzej szybkosci, zostaja prze¬ ksztalcone, do lotu przy malej szybkosci i do wzlotów lub ladowania, na platy tej samej rozpietosci, lecz znacznie wiekszej szerokosci dzieki gietkim nawijanym na be¬ ben ruchomym powierzchniom, rozwinie¬ tym wzdluz stalych platów. Wolny koniec kazdej powierzchni gietkiej skrzydla jest pociagany w kierunku rozwijania zapomoca linki lub podobnego ciegna, prowadzonego na koncu odpowiedniej stalej powierzchni nosnej i nawijajacego sie na beben zwija¬ kowy.Celem niniejszego wynalazku jest' ulep¬ szenie samolotu powyzszego rodzaju.Wedlug wynalazku beben zwijakowy linki pociagowej, sluzacej do wysuwania platów ruchomych, i beben zwijakowy tych platów sa napedzane zapomoca tego same¬ go silnika w dwóch kierunkach obrotu za posrednictwem sprzegaczy jednokierunko¬ wych, skladajacych sie np. z kól zebatych jednokierunkowych przy odpowiednio zmniejszonej przekladni, tak iz podczas wyciagania platu ruchomego kolo jedno¬ kierunkowe, napedzajac beben tego platu, zostaje uruchomione w kierunku biegu wol¬ nego i z pewnym wyprzedzaniem w sto¬ sunku do kola jednokierunkowego, nape¬ dzajacego beben linki, gdy ten jest obra¬ cany w kierunku zwijania linki. Przy zwi¬ janiu platów ruchome sprzegacze jedno¬ kierunkowe sa napedzane w kierunkachoawrotnych, niz poprzednio. Silnik, nap$J dzajacy ten zespól, jest stale polaczony bezposrednio ze sprzegaczem jednokierun¬ kowym" bebna zwijakbwegó linki, przyczem szybkosc obrotowa tego sprzegacza jest w stalym stosunku do szybkosci obrotowej silnika.Sprzegacz jednokierunkowy bebna zwi- jakowego platów ruchomych jest napedza¬ ny w kierunku zwijania zapomoca pierw¬ szej przekladni zmniejszajacej, a wiec przy mniejszej szybkosci niz przy rozwi¬ janiu tych platów, które odbywa sie przy pomocy drugiej przekladni zmniejszajacej, przyczem wlaczenie pierwszej lub drugiej przekladni zmniejszajacej jest uskutecz¬ niane samoczynnie przez wahacz zaleznie od kierunku przesuwania platu ruchomego.Z bebnami zwijakowemi sa polaczone u- rzadzenia cierne.Wahacz powyzszy jest osadzony na wale silnika lub na wale bezposrednio przezen napedzanym, za posrednictwem u- rzadzenia ciernego, zapewniajacego chwi¬ lowe polaczenie z tym walem, przyczem w polozeniu spoczynkowem wahacz uniemoz¬ liwia jakiekolwiek polaczenie pomiedzy silnikiem i dwiema napedowemi przeklad¬ niami zmniejszajacemi bebnów platów ru¬ chomych.Zamkniecie obwodu silnika, w celu uru¬ chomiania go w jednym lub drugim kie¬ runku, powoduje obrót wahacza w tym sa¬ mym kierunku az do jego oparcia sie na odpowiednim kontakcie w ksztalcie klina, zapewniajacym z jednej strony odlaczenie wahacza od silnika, a z drugiej strony za¬ mkniecie obwodu glównego (co umozliwia zwolnienie przycisku wlaczajacego), jak równiez zamkniecie obwodu jednego z e- lektromagnesów, zapewniajacych utrzyma¬ nie wahacza w polozeniu, w którem on sprzega z silnikiem jedna z przekladni zmniejszajacych bebna platów ruchomych.Przy koncu ruchu platu ruchomego na¬ stepuje otwarcie obwodu silnika i otwarcie obwodu elektromagnesu, utrzymujacego wahacz, który wraca wtedy w swe wyj¬ sciowe polozenie posrednie pod dzialaniem sprezystych narzadów zwrotnych.Skrzynka koncowa kazdego ruchomego platu ma ustrój sztywny, a jej prowadze¬ nie jest zapewnione w sposób bardzo do¬ kladny na odpowiednim stalym placie skrzydla, dzieki czemu otrzymuje sie z jed¬ nej strony wytrzymaly narzad do zacze¬ pienia platu gietkiego, a z drugiej strony ksztaltowe polaczenie pomiedzy stalym platem skrzydla i kadlubem, gdy plat ru¬ chomy jest zwiniety. Aby ograniczyc sily ukosne, dzialajace na gietkie platy, a mia¬ nowicie podczas rozwijania tych platów, stosuje sie lekki wózek, toczacy sie na przedniej czesci stalego platu skrzydla, tak iz sily te zostaja zniesione, przyczem naj¬ lepiej jest, gdy wózek jest polaczony ze sztywna skrzynka koncowa.Platy ruchome, które w polozeniu zwi¬ niecia sa ukryte np. w kadlubie samolotu, na poczatku ich rozwijania, po przezwy¬ ciezeniu dzialania narzadów zwrotnych u- ruchomiaja klape, zamykajaca normalnie otwór przepustowy platów, przyczem ta klapa stanowi równoczesnie rodzaj pro¬ wadnicy platów. Powyzsze narzady zwrot¬ ne, utworzone np. w postaci gietkich wia¬ zadel przy kazdym gietkim placie, dziala¬ ja przy koncu ruchu tych platów na odpo¬ wiednia koncowa skrzynke sztywna, aby zakonczyc zwijanie w tym przypadku, gdy¬ by jeden z ruchomych platów zostal zwi¬ niety calkowicie przed zwinieciem drugie¬ go ruchomego platu, aj obwód silnika nape¬ dowego zostal przerwany z chwila zwinie¬ cia pierwszego platu. Kazda klapa rucho¬ ma, utrzymywana normalnie w polozeniu zamkniecia przez narzady zwrotne, jest po¬ laczona z linka, która w polozeniu zwijania jest polaczona z1 jednym z narzadów odpo¬ wiedniego platu, a mianowicie z jego ru¬ choma koncowa skrzynka. Linka ta prze¬ suwa sie wraz ze skrzynka na poczatku — 2 —nawijania platów, aby otiiwzyc klape po przezwyciezeniu dzialania wiazadel zwrot¬ nych, a po niewielkim przesuwie linka za¬ czepia sie na czesci stalej, uwalniajac sie w ten sposób od polaczenia z ruchomym platem.Polaczenie linki z ruchoma klapa lub stalym punktem zapewnione jest samo¬ czynnie przez przesuniecie platu, który od¬ dzialywa1 w tym celu na wahacz, zaczepia¬ jacy o te linke, aby uwolnic go od platu lub odwrotnie. Naped zas poszczególnych bebnów zapomoca silnika uskutecznia sie za posrednictwem przekladni nieodwracal¬ nych, jak np. przekladni slimakowej, w ce¬ lu zapewnienia bezpieczenstwa temu ukla¬ dowi.Silnik danej grupy gietkich platów jest dwukierunkowy, przyczem rozrzadzanie je¬ go obwodu otrzymuje sie przez wzbudze¬ nie obwodu jednego lub drugiego elektro¬ magnesu, z których jeden uruchomia kon¬ takty, przepuszczajace prad w jednym kie¬ runku a drugi — w drugim kierunku. Dwa przyciski, jeden, tak zwany „przycisk zwi¬ jania", i drugi, tak zwany „przycisk roz¬ wijania", zapewniaja wzbudzenie jednego elektromagnesu, rozrzadzajacego kontakta¬ mi wzbudzania silnika, przyczem wahacz, napedzany przez silnik, uskutecznia za¬ mkniecie jednego kontaktu,1 który utrzymu¬ je obwód wzbudzania elektromagnesu w stanie zamknietym po zwolnieniu przyci¬ sku, uruchomionego poprzednio, który to obwód zostaje przerwany, gdy plat rucho¬ my uruchomi kontakty koncowe rozwijania lub zwijania. Gdy platy ruchome znajduja sie w stanie zwijania lub rozwijania, to u- ruchomienie przycisku zwijania lub rozwi¬ jania wywoluje najpierw przerwanie po¬ przednio zamknietego obwodu i zatrzyma¬ nie silnika, a potem takze zamkniecie ob¬ wodu silnika, aby nadac platom ruch od¬ wrotny niz ten, jaki byl poprzednio.Na rysunku przedstawiono przyklad wykopania wynalazku, Fig. 1 przedstawia schematycznie perspektywiczny widok jed¬ nej z postaci wykonania urzadzenia do na¬ pedu ruchomego platu, fig, 2 — widok zbo- ku jednej z postaci wykonania urzadzenia napedowego, przedstawionego schematycz¬ nie na fig. h fig* 3 — odpowiedni widok tego urzadzenia zprzodu, fig. 4 — czescio¬ wy widok zgóry ruchomego platu, rozwi¬ nietego na stalym placie skrzydla, fig. 5 ¦— czesciowy widok konca ruchomego platu lub ruchomej skrzynki w wiekszej podzial- ce, fig. 6 — odpowiedni poprzeczny prze¬ krój tego konca ruchomego platu, fig, 7— schematyczny widok # zprzodu urzadzenia do nastawiania klapy, zamykajacej otwór wyjscipwy ruchomego platu, w polozeniu otwartem, fig, 8 — przekrój tego urzadze¬ nia, prostopadly do plaszczyzny rysunku, odpowiadajacy urzadzeniu wedlug fig. 7, fig. 9 — schemat ukladu rozrzadczego sil¬ nika elektrycznego, napedzajacego zespól ruchomych platów, wreszcie fig. 10 — wi¬ dok zprzodu tablicy rozrzadczej do tego ukladu, Przedstawione schematycznie na fig. 1 urzadzenie napedowe zawiera silnik glów¬ ny /, który moze obracac sie w dwóch kie¬ runkach, zaleznie od ustawienia narzadów rozrzadczych, o których bedzie mowa nizej przy omawianiu ukladu elektrycznej insta¬ lacji samolotu. Silnik i poprzez uklad prze¬ kladni slimakowych napedza beben 2, na który nawijana jest linka 3, prowadzona np. po krazku kierowniczym 4, umieszczo¬ nym na jednym z konców stalego platu! po¬ wierzchni nosnych samolotu. Linka 3 jest przymocowana w punkcie 5 do konca ru¬ chomego platu 6 powierzchni nosnej (za¬ znaczonego schematycznie na rysunku), który jest nawiniety w polozeniu zwiniecia na bebnie 7.Beben 2 jest napedzany zapomoca sil¬ nika 1 za posrednictwem slimaka 8, osa¬ dzonego na wale 9 silnika i zazebiajacego sie ze slimacznica 10, osadzona na wale 11, który równiez zkolei posiada slimak 12, za- — 3 —zebiajacy sie ze slimacznica 14. Slimaczni¬ ca ta napedza wal 15, sztywno polaczony z bebnein 2 za posrednictwem jednokierun¬ kowego sprzegacza 16.Na drugim koncu walu 9 silnika 1 jest osadzone kolo zebate 17, które moze zaze¬ biac sie badz z kolem zebatem 18,\ badz tez z kolem zebatem 19, zaleznie od nastawie¬ nia przy pomocy wahacza, przedstawione¬ go na fig, 2 i 3, Kolo zebate 18 jest osadzo¬ ne bezposrednio na wale 20, wyposazonym w slimak 21, zazebiony ze slimacznica 22.Slimacznica ta napedza wal 23 tylko w jednym kierunku, a Yraz z tym walem pod¬ trzymywany przezen beben 7, a to dzieki sprzegaczowi jednokierunkowemu 24. Na¬ tomiast kolo zebate 19 napedza wal 20 za posrednictwem walu 25 i zespolu kól ze¬ batych 26, 27 i 28. Oczywiscie urzadzenie powyzsze jest wyposazone w napedy sli¬ makowe, których slimaki sa samohamowne, a tern samem stanowia zabezpieczenie przed ruchem zwrotnym.Wolne kolo 16 obraca sie luzno w kie¬ runku, zaznaczonym na rysunku strzalka 30, a napedza wal 15 tylko w kierunku od¬ wrotnym, zaznaczonym na rysunku strzal¬ ka 29. Tak samo sprzegacz jednokierunko¬ wy 24 obraca sie luzno w jednym kierunku, zaznaczonym strzalka 31, a napedza wal 23 W drugim kierunku, zaznaczonym strzal¬ ka 32. Poza tern z powyzszemi bebnami sa polaczone cierne urzadzenia hamownicze, 0 których bedzie mowa przy rozpatrywa¬ niu urzadzen wedlug fig. 2 i 3.Kierunki obrotu poszczególnych narza¬ dów przy rozwijaniu ruchomego platu sa oznaczone na rysunku zwyklemi strzalka¬ mi nieprzekreslonemi, a kierunki obrotu tych narzadów przy zwijaniu platu rucho¬ mego sa zaznaczone strzalkami przekre¬ slonemu Przy rozwijaniu platu ruchomego silnik 1 obraca sie w kierunku strzalki 34, a be¬ ben 2 w kierunku strzalki 29. W tym przy¬ padku zebate kolo 17 zazebia sie z kolem zebatem 18; kolo zebate 22, a wraz z niem i sprzegacz jednokierunkowy 24, jest nape¬ dzane w kierunku strzalki, 31, me powodu¬ jac zabierania walu 23 bebna 7, jednak wy¬ przedzajac w pewnym stopniu obroty tego bebna, aby nie hamowac rozwijania po¬ wierzchni ruchomego platu 6 z bebna! 7 za-, pomoca linki 3.Dla przykladu niech stosunek przeklad¬ ni pomiedzy walem 9 silnika 1 i kolem ze¬ batem 14 wynosi 233,5, stosunek zas prze¬ kladni pomiedzy walem 9 i kolem zeba¬ tem 22, przy uzyciu kola zebatego 18, niech wynosi np. 256, a stosunek przekladni po¬ miedzy walem 9 i temze kolem zebatem 22, gdy wlaczone zostaje kolo zebate 19, niech wynosi 768. Tak rózny stosunek przeklad¬ ni jest niezbedny, aby nawijanie ruchome¬ go platu 6 na bebnie 7 odbywalo sie pra¬ widlowo, przyczem beben jest wtedy na¬ pedzany przez] silnik, obracajacy sie) w kie¬ runku strzalki 40, a kolo zebate 17 walu 9 silnika sprzegniete jest z kolem zebatem 19. Gdy bowiem linka 3 odwija sie z bebna 2 i jest pociagana przez ruchomy plat 6, nawijajacy sie na beben 7, niezbednem jest, aby szybkosc bebna 2 byla mniejsza od szybkosci zebatego kola slimacznicy 14.Tak znaczna róznica stosunku przekladni pochodzi stad, ze najwieksza srednica zwi¬ jania platu jest znacznie wieksza od sred¬ nicy zwijania bebna 2, która pozostaje sta¬ la. Hamulec, dzialajacy) na beben 2 linki 3, umozliwia lekkie naprezenie linki pomie¬ dzy bebnem 2 i platem ruchomym 6.W praktycznej postaci wykonania urza¬ dzenia napedowego skrzydel, przedstawio¬ nej na fig. 2 i 3, silnik jest oznaczony cy¬ fra 1, beben zwijakowy linki cyfra 2, a o- sie obydwóch bebnów samolotu, na których zwijane sa ruchome platy po obydwu stro¬ nach samolotu, sa oznaczone liczbami 23.Inne czesci urzadzenia sa oznaczone tak samo, jak i w urzadzeniu na fig. 1, z ta róznica, ze kolo zebate 17 nie wspólpracu¬ je bezposrednio z kolem zebatem 18 lub — 4 —kolem zebatem 19, a polaczenie uzyskuje sie w tym przypadku zapomoca posrednie¬ go kola zebatego 17a, które zazebia sie badz z kolem zebatem 19, badz tez z ko¬ lem zebatem 18. Polaczenie pomiedzy ko¬ lami zebatemi 18 lub 19 i walem 23 uzy¬ skuje sie zapomoca róznych zespolów przekladni kól zebatych. Do hamowania bebnów 2 i 7 zastosowane sa hamulce 50, 51 i 52.W mysl niniejszego wynalazku jest nie¬ zbedne, aby wahacz 53, posiadajacy dwie boczne szczeki 53a, osadzone przegubowo na czopach 54, byl osadzony na wale 9 sil¬ nika. Polaczenie pomiedzy wahaczem 53 i walem 9 jest zapewnione zapomoca tarcz ciernych 55, które przestaja dzialac, gdy szczeki 53a sa od siebie oddalone. W po¬ lozeniu posredniem, w którem kolo zebate 17a nie zazebia sie z kolami zebatemi 18 wzglednie 19, wahacz 53 jest ryglowany zapomoca przynajmniej jednej odksztal- calnej sprezyscie plytki 57, sztywno pola¬ czonej na jednym z konców 58 z waha¬ czem 53 i umieszczonej pomiedzy dwoma stalemi czopami oporowemi 59, które naj¬ lepiej jest zaopatrzyc w krazki.Zamkniecie obwodu silnika powoduje obrót w zadanym kierunku walu 9 silnika /. Wal 9 silnika pociaga w tym samym kierunku wahacz 53, który, po obróceniu sie na tym wale o pewien kat, opiera sie wtedy badz na klinie 61, badz tez na klinie 62, który zostaje wsuniety pomiedzy szcze¬ ki 53a, dociagane ku sobie w polozenie za¬ mkniecia zapomoca sprezyn 63. Szczeki 53a zostaja wtedy nieznacznie rozchylone i w ten sposób rozlaczaja sprzeglo cierne 55, laczace wahacz 53 z walem 9 silnika.Kliny 61 i 62 sa wykonane w postaci kon¬ taktów, dzieki czemu, gdy wahacz 53 doj¬ dzie do jednego z kontaktów 61 lub 62, nastepuje zamkniecie obwodu i niema po¬ trzeby stalego naciskania reka przycisku, w celu utrzymania zamkniecia obwodu glównego jednego z elektromagnesów 61a lub 62a. Kazdy z elektromagnesów 61a lub 62a z chwila wzbudzenia gp utrzymuje wa¬ hacz 53 w nadanem mu polozeniu, zabez¬ pieczajac zazebienie pomiedzy posredniem kolem zebatem 17a i jednem z kól zeba¬ tych 18 lub 19, zaleznie od tego, czy plat ruchomy jest rozwiniety, czy zwiniety.Przy koncu kazdego z suwów ruchomego platu w jednym lub drugim kierunku plat ten uruchomia jeden z wylaczników, prze¬ rywajacych obwód silnika i jednego z e- lektromagnesów ryglujacych, tak iz naste¬ puje cofniecie wahacza w polozenie posred¬ nie pod dzialaniem sprezyny 57, przyczem jednoczesnie nastepuje uruchomienie sprzegla ciernego 55, laczacego wahacz 53 z walem 9 silnika. Poszczególne narzady nastawcze wracaja wtedy w polozenie wyjsciowe, umozliwiajac ponowne przesu¬ niecie ruchomego platu w tych samych wa¬ runkach, co i poprzednio.Dwitó blizniacze linki 3, ciagnace rucho¬ me platy i nawijajace sie na odnosne beb¬ ny 2, sa prowadzone podczas nawijania zapomoca odpowiednich narzadów, np. za¬ pomoca sruby i nakretki 65, aby nawijanie kazdej z linekf na dany beben odbywalo) sie na bebnie wzdluz linji srubowej.Nalezy zauwazyc, co jest bardzo waz¬ ne w mysl niniejszego wynalazku, ze skrzynka 66, stanowiaca koniec platu ru¬ chomego, musi byc sztywna i prowadzona dokladnie na stalej czesci 67 skrzydla (fig. 4 — 6).Gietki ruchomy plat skrzydla jest przy¬ mocowany do sztywnej skrzynki, która cia¬ gnie ten plat ruchomy i która umozliwia wysuniecie sie tego platu podczas lotu przy duzej szybkosci. Ruchoma skrzynka 66 pozostaje zawsze na stalym placie 67 skrzydla nawet po rozebraniu samolotu do przewozu. W tym przypadku skrzydlo jest polaczone zapomoca zeber ze skrzynka i moze byc odlaczone od niej przez obliiz- nienie srub 66a i 66b; w ten sposób ciegna nie zostaja rozregulowane. — 5 —Aby uniknac bocznych sil ciagnacych, wywieranych na plat podczas jego rozwi¬ jania sie, a tern samem! aby uniknac zakle¬ szczenia sie ruchomej skrzynki 66 (fig. 6) na stalej czesci platu 67 skrzydla, rucho¬ ma skrzynka posiada wózek 68, prowadzo¬ ny na krawedzi natarcia 69 stalego platu skrzydla. Wózek posiada kólka prowadni¬ cze 70 i 71 (fig. 5), które przy pomocy li¬ nek 72 i 73 zapewniaja prostolinijne cia¬ gnienie zebra z jednoczesnem pochlania¬ niem sil bocznych.Na fig. 7 i 8 przedstawiono schematycz¬ nie przyklad wykonania urzadzenia do ste¬ rowania klapy 75, osadzonej zapomoca przegubu 76 na kadlubie 77 samolotu i tworzacej w polozeniu zamkniecia czesc po¬ krycia kadluba. Klapa 75, przedstawiona linja ciagla w polozeniu otwarcia i linja przerywana w polozeniu zamkniecia, za¬ myka okienko 78, przez które przechodzi ruchomy plat, przyczem klapa ta stanowi jednoczesnie prowadnice platu.Klapa 75 jest zaopatrzona w ramie 79, na koncu którego, za posrednictwem zam¬ ka 80, umocowanego zapomoca bloku gu¬ mowego na osi 81 ramienia 79, sa osadzo¬ ne przegubowo z jednej strony ciegna spre¬ zyste 81, polaczone z punktem stalym 82 samolotu, i z drugiej strony — linka 83, która biegnie po krazkach prowadniczych 84 i 85 i jest zakonczona uchem 86. Ucho moze laczyc sie badz z haczykiem 87, sztywno polaczonym z platem ruchomym i umocowanym na ruchomej skrzynce 66 (fig. 5, 6), badz tez z wahaczem 88, osa¬ dzonym przegubowo na stalym czopie 89.Urzadzenie to dziala w sposób nastepu¬ jacy. Gdy ucho 86 jest polaczone najpierw z haczykiem! 87, sztywno polaczonym z ru¬ chomym platem, to przesuwanie tego pla¬ tu w kierunku rozwijania (strzalka 90) po¬ woduje ciagnienie linki 83, która obraca klape 75 w kierunku strzalki 91, powodu¬ jac otwarcie te} klapy i zwiekszajac przez to naprezenie sprezystego ciegna 81, które jest juz wstepnie naprezone w pewnyai stopniu, w celu utrzymania klapy 75 w po-* lozeniu zamkniecia. Po nieznacznym po* czatkowym przesuwie rozwijania ruchome-- go platu haczyk 87 lub pobliski zderzak dziala na ramie 92 wahacza 88, który zo¬ staje przesuniety w kierunku strzalki 93, pociagajac ucho 86, uwolnione od haczyka 87 i unieruchomione w wycieciu 94 waha¬ cza 88. Ruchomy plat przesuwa sie w dal¬ szym ciagu, podczas gdy klapa 79 pozosta¬ je otwarta, a ucho 86 jest unieruchomione przez wahacz 88.Pod koniec ruchu zwijania platu rucho* mego haczyk 87 albo jego pobliski czop o- porowy dziala na ramie 95 wahacza 88 w celu obrócenia wahacza w kierunku strzal* ki 96. Obrócenie to powoduje uwolnienie ucha 86, które wchodzi do haczyka 87 i przesuwa sie wraz z platem w kierunku strzalki 97 na odleglosc stosunkowo zmniejszona przy koncu ruchu zwijania, co umozliwia zamkniecie klapy 55 przy po¬ mocy napietego sprezystego ciegna 81.Niezaleznie od opisanego wyzej dzia¬ lania urzadzenie, przedstawione na fig. 7 i 8, spelnia bardzo wazne zadanie w tym przypadku, kiedy dwa ruchome platy tego samego skrzydla nie osiagaja scisle w tym samym czasie polozenia zupelnego zwinie¬ cia. Ruchomy plat, zwiniety wczesniej wskutek pewnych zmian warunków nawi¬ jania na jednym z bebnów, przerywa ob¬ wód silnika napedowego; wówczas plat, który jeszcze nie zostal calkowicie zwinie¬ ty, zostaje doprowadzony samoczynnie az do zderzaka koncowego przez odpowied¬ nie sprezyste ciegno 81. W ten sposób wy¬ równywa sie samoczynnie nieuniknione róznice, mogace powstac w nawijaniu pod¬ czas przesuwu ruchomych platów. Poza tern koncowa skrzynka 66 zamyka miejsce polaczenia skrzydla; z uchem 86.Schemat na fig. 9 przedstawia przyklad wykonania instalacji elektrycznej do roz¬ rzadu i sterowania zarówno silnika, jak i — 6 —ruchu bebnów do zwijania ruchomych pla¬ tów i linek.Na schemacie tym liczba 100 oznacza wirnik silnika napedowego, uruchomiajace¬ go wahacz 53 w chwili rozruchu silnika, a liczba 101 — uzwojenie magnesnicy o sta¬ lym kierunku wzbudzenia, przyczem zmia¬ na kierunku obrotu silnika nastepuje przez odwrócenie pradu w tworniku. Liczby 102 i 103 oznaczaja ruchome kontakty, normal¬ nie odciagane przez sprezynki w polozenia wylaczone, jakie zajmuja na rysunku, a które to kontakty sa doprowadzane do ze¬ tkniecia sie ze stalemi kontaktami 104, 105, gdy elektromagnesy 106 i 107 sa wzbudzo¬ ne. Liczby 108 i 109 oznaczaja elektroma¬ gnesy, które po wzbudzeniu utrzymuja wa¬ hacz 53 w polozeniu zamkniecia jednego z kontaktów 110 wzglednie 111. Liczby 112 i 113 oznaczaja kontakty koncowe, zamy¬ kane zapomoca platów ruchomych wtedy, gdy platy te sa rozwiniete, a otwierane wtedy, gdy platy dochodza do konca po¬ wrotnego suwu zwijania.Liczby 114 i 115 oznaczaja koncowe wylaczniki zwijania, które sa zamykane wtedy, gdy powierzchnie gietkie skrzydel sa rozwiniete, a otwieraja sie samoczynnie, gdy ruchome platy dochodza do konca su¬ wu zwijania/Liczby 116 i 117 oznaczaja przelaczniki dwukontaktowe, uruchomiane przez pilota. Przelacznik 116 jest nazwa¬ ny „przyciskiem rozwijania", a przelacz¬ nik 117 — „przyciskiem zwijania". Nor¬ malnie, gdy przyciski te nie sa uruchomio¬ ne, to zamkniete sa kontakty 118 i 119, a. otwarte kontakty 120 i 121. Przez przyci¬ sniecie jednego z tych przycisków otwiera sie kontakty 118 albo 119, a zamyka sie kontakty 120 albo 121. Liczba 122 oznacza glówny wylacznik. Uklad moze dzialac tylko wtedy, gdy wylacznik ten jest za¬ mkniety.Zródlo pradu, zasilajace caly uklad, jest przedstawione w postaci baterji 123.Uklad ten dziala w sposób nastepujacy.Gdy wylacznik 122 jest zamkniety, a wszystkie kontakty zajmuja polozenie, jak na rysunku, to ruchome platy skrzydel sa sciagniete i zwiniete na bebnach.Azeby rozwinac platy pilot naciska przycisk rozwijania 116; wówczas kontakt 118 otwiera sie, a kontakt 120 zamyka sie.Zostaje wtedy zamkniety obwód nastepu¬ jacy: biegun dodatni baterji 123, glówny wylacznik 122, kontakt 119, przewód 124, kontakt 120, przewód 125, przewód 126, wylacznik 112, przewód 127, wylacznik 113, przewód 128, elektromagnes 107 i bie¬ gun ujemny baterji.Elektromagnes 107 wzbudza sie i zamy¬ ka kontakty 103, 105. Wtedy zostaje za¬ mkniety inny obwód, a mianowicie: biegun dodatni, magnesnica 101, kontakt 103 — 105 z prawej strony, przewód 129, twor- nik 100 silnika, przewód 130, kontakt 103 — 105 z lewej strony i biegun ujemny baterji 123. Silnik zaczyna obracac sie w kierunku strzalki 131, pociagajac, jak wy¬ jasniono wyzej, wahacz 53,, który zamyka kontakt 110, zwierajac tern samem kontakt 120. Pilot moze teraz zwolnic przycisk 116, który otwiera kontakt 120, a zamyka kontakt 118, teraz bowiem silnik obraca sie w dalszym ciagu, a platy ruchome rozwi¬ jaja sie wzdluz skrzydel stalych. Ponie¬ waz do przewodu 128 zostal przylaczony biegun dodatni baterji 123 przeto elektro¬ magnes 108 jest wzbudzony poprzez prze¬ wód 132, który jest stale polaczony z bie¬ gunem ujemnym baterji 123. Wzbudzenie elektromagnesu 108 utrzymuje wahacz 53 w polozeniu, zamykajacem kontakt 110, pomimo wywieranego nan dzialania narza¬ dów zwrotnych, które daza do sprowadze¬ nia wahacza w polozenie srednie, jakie zaj¬ muje w ukladzie na schemacie.Jezeli np. lotnik z jakiegokolwiek po¬ wodu zechce zatrzymac i ponownie zwinac platy ruchome skrzydel podczas ich rozwi¬ jania, to winien przycisnac przycisk zwi¬ jania 117, otwierajac tern samem kontakt — 7 —119 i zamykajac kontakt 121. Otwarcie kontaktu 119 przerywa obwód, zamkniety poprzednio przez wylaczniki 122, przewód 124, kontakt 110 i t. d. Elektromagnes 107 rozmagnesowywa sie, kontakty 103, 105 zo¬ staja rozlaczone, a silnik zatrzymuje sie.Zreszta wskutek przerwania kontaktu 119 przewód 128 zostal odlaczony od bieguna dodatniego baterji 123 i elektromagnes 108 juz nie jest wzbudzany. Wahacz 53 przyj¬ muje polozenie srednie, jakie zajmuje w ukladzie na schemacie.To samo nastapiloby i wówczas, gdyby platy ruchome skrzydel byly rozwiniete az do konca, gdyz przy koncu swego przesu¬ wu ruchome platy oddzialywaja na kon¬ takty 112 i 113, otwierajac je.Dzialanie, jakie wywoluje uruchomiony przycisk 117, gdy platy sa rozwijane lub gdy sa juz calkowicie rozwiniete, jest na¬ stepujace.Gdy zamkniety jest kontakt 121, a o- twarty kontakt 119, to tern samem zamknie¬ ty zostaje obwód nastepujacy: biegun do¬ datni baterji 123, wylacznik glówny 122, kontakt 118, przewód 133, kontakt 121, przewód 134, kontakty 115 i 114, przewód 135, elektromagnes 106 i biegun ujemny baterji 123.Elektromagnes 106, z chwila jego wzbu¬ dzenia, zamyka kontakty 102 — 104. Na¬ stepuje rozruch silnika w kierunku strzal¬ ki 136, a wahacz 53 zamyka kontakt 111, który zwiera kontakt 121, tak iz przerwa¬ nie tego kontaktu na skutek zwolnienia przycisku 117 juz nie wplywa na rozpo¬ czete dzialanie. Elektromagnes 109 pozo¬ staje wzbudzony, utrzymujac wahacz 53 w polozeniu zamykajacem kontakt 111.Podczas obrotu silnika w tym kierunku platy ruchome zwijaja sie, dopóki nie zo¬ stanie nacisniety przycisk rozwijania 116 lub tez dopóki nie dojda do konca zwija¬ nia, kiedy platy te samoczynnie otwieraja wylaczniki 114 i 115.Aby ulatwic wykonywanie powyzszych czynnosci, w kabinie lotnika jest umie¬ szczona tablica rozdzielcza. Tablica z roz: kladem przyrzadów wskaznikowych we¬ dlug fig. 10 jest przystosowana do dwu¬ platowca o dwóch róznych silnikach do niezaleznego sterowania platów rucho¬ mych na górnych i dolnych nieruchomych platach skrzydel.Na tablicy tej liczby 116 i 117 ozna¬ czaja odpowiednie przyciski zwijania i rozwijania (podobnie jak w ukladzie na schemacie wedlug fig. 9), nalezace do pla¬ tów górnych, natomiast identyczne przyci¬ ski116a i 117a naleza do platów dolnych.Liczby 137 i 138 oznaczaja amperomie¬ rze, a liczba 139 wskaznik stanu nalado¬ wania baterji. Liczby 140 i 140a oznaczaja glówne wylaczniki przyciskowe do platów górnych i dolnych. Poza tern umieszczone sa inne przyrzady wskaznikowe w postaci lampek róznokolorowych. PL