PL23289B1 - Pednia mechaniczna. - Google Patents

Description

Wynalazek niniejszy dotyczy pedni me¬ chanicznej, przeksztalcajacej ruch obroto¬ wy ciagly na ruch prostolinijny zwrotny lub odwrotnie.Pednia wedlug wynalazku niniejszego jest prosta i praktyczna, posiada stosunko¬ wo niewiele czesci skladowych, przyczem czesci te moga byc tanio wytwarzane i ze¬ stawiane ze soba.Czesci skladowe pedni sa rozmieszczo¬ ne i sprzezone ze soba tak, iz jedna jej czesc dziala za druga z jednostajna sila przy mozliwie malem tarciu.Inne cechy wynalazku sa ujawnione w ponizszym bardziej szczególowym jego o- pisie w zwiazku z zalaczonym rysunkiem.Zalaczone rysunki przedstawiaja naj¬ bardziej dogodna w uzyciu postac wyko¬ nania wynalazku, przyczem te same czesci pedni posiadaja jednakowe oznaczenia na wszystkich figurach rysunku, na których fig. 1 przedstawia przekrój pionowy jednej z odmian pedni; fig. 2 —< przekrój po¬ przeczny wzdluz linji 2 — 2 na fig. 1; fig. 3 -— widok perspektywiczny oraz czesciowy przekrój dwóch glównych cze* sci skladowych pedni; fig. 4 — rozwinie¬ cie powierzchni jednej z walcowych cze¬ sci pedni, uwidoczniajace rozmiary i roz¬ mieszczenie rowków, przedstawionych w liczbie czterech; fig. 5 — schematycznie kolejne polozenia srodkowych linij dwóch wspóldzialajacych ze soba rowków, z któ¬ rych jeden jest wykonany na wewnetrznej,„ czyli obracajacej sie czesci pedni, a drugi— ¦ \ Hta czesci zewnetrznej,"' wykonywajacej i stfch postjepowo-zwrotnyj oraz rozmie- sz&c.ewe tycji rowków wzgledem siebie po * wykonaniu kolejno poszczególnych cwier¬ ci okresu ruchu; fig. 6 —- odmiane pedni.Pednia tego rodzaju moze byc zastoso¬ wana zasadniczo we wszystkich zlozonych mechanizmach i maszynach, w których ruch obrotowy musi byc przeksztalcony na ruch postepowo-zwrotny i odwrotnie.Na fig. 1, która przedstawia najprostsza postac wykonania przedmiotu wynalazku, liczba 10 oznacza zewnetrzna tuleje cylin¬ dryczna, zabezpieczona w dowolny dogod¬ ny sposób przed obracaniem sie. Tuleja ta dla uproszczenia jest nazywana ponizej narzadem napedzajacym. Liczba 11 ozna¬ cza wal, wsuniety wspólosiowo na podo¬ bienstwo lunety w tuleje 10; na wale tym umocowane jest zapomoca klina 12 kolo za¬ machowe 13 lub podobny narzad, przeka¬ zujacy naped dalej jakiejkolwiek maszy¬ nie lub innego rodzaju urzadzeniu.Z tuleja 10 polaczone sa dwa drazki 14, przylaczone do dowolnego zródla napedu, np. cylindra silnika parowego lub gazo¬ wego, w celu wprawiania tulei w ruch po- stepowo-zwrotny. Tuleja ta zapomoca opi¬ sanego ponizej zespolu narzadów prowa¬ dzacych powoduje ruch obrotowy walu 11, a przez to i napedzanego kola zamachowe- 4o 13.Odwrotnie, kolo zamachowe 13 moze byc napedzane z zewnatrz zapomoca do¬ wolnego zródla napedu, np. silnika, w celu wprawiania tulei 10 w ruch poslepowo- zwrotny. W celu ulatwienia skladania cze¬ sci mechanizmu ze soba, tuleja 10 moze byc utworzona z dwóch lub wiekszej liczby czesci, co ulatwia jej osadzanie na wale 11 i na zespole kulek 20, opisanym poni¬ zej.Tuleja 10 wykonywa na wale 11 ruch postepowo-zwrotny i jest wyposazona w pochwe zewnetrzna 15, nasunieta na tuleje az do oparcia sie pochwy o wystep konco¬ wy 16 tulei i umocowana we wlasciwem polozeniu zapomoca nakretki 17.Srednica wewnetrzna tulei 10 powinna byc o tyle wieksza od srednicy zewnetrz¬ nej walu 11, by utworzyl sie luz, niezbed¬ ny do umozliwienia dzialania mechanizmu.Przy pewnej róznicy we wzmiankowanych powyzej srednicach powstaje przestrzen wolna, w której moze byc umieszczona klatka 18 ze stosunkowo cienkiej blachy metalowej, w której osadzona jest wieksza liczba kulek lub walków 20, tworzacych szereg lozysk kulkowych lub walkowych.Te kulki lub walki sa rozmieszczone w jednakowych odstepach od siebie na ob¬ wodzie walu 11, przez co zapewniaja wspólosiowosc walu i tulei, przyczem takie rozmieszczenie kulek lub walków zapewnia jednostajne przenoszenie napedu z jednej czesci mechanizmu na druga, wolne od wszelkiego rodzaju naprezen skrecaja¬ cych.Klatka 18 moze posiadac ksztalt cy¬ lindryczny, jak to uwidoczniono wyraznie na fig. 2. Liczba 21 oznacza rame, podtrzy¬ mujaca caly mechanizm i posiadajaca bu¬ dowe dowolna, zaleznie od uzytku, do któ¬ rego przeznaczony zostaje mechanizm po wyzszy.Wal 11 jeist zaopatrzony w lozysko kul¬ kowe 22, 23, w celu zmniejszenia tarcia w jak najwiekszym stopniu.Powierzchnia wewnetrzna tulei 10 jest wyposazona w szereg rowków prowadni¬ czych 24 o pólokraglym w przyblizeniu przekroju poprzecznym, w których prze¬ taczaja sie wzmiankowane powyzej kulki lub walki 20. Rowki te ciagna sie na calym obwodzie tulei i przebiegaja falisto, jak to uwidoczniono bardziej wyraznie na fig. 4, przedstawiajacej rozwiniecie tych rowków.Powierzchnia zewnetrzna walu 11 jest równiez wyposazona w rowki 25A uzupel¬ niajace rowki 24 i wspóldzialajace z nie¬ mi; rowki 25 posiadaja zasadniczo takiez — 2 —same rozmiary i ksztalty, co i rowki 24, róznice sa wywolane jedynie innemi wy¬ miarami srednicy wewnetrznej tulei i sred¬ nicy zewnetrznej walu; rowki 25 przebie¬ gaja w kierunku odwrotnym do kierunku rowków 24, jak to jasno widac z fig. 1, 3 lub 5.Jak widac z fig. 5, która przedstawia kolejne polozenia wzgledne jednego' row¬ ka 24 i jednego rowka 25, podczas obraca¬ nia sie walu 11 w tulei 10, wykonywaja- cej w tymze czasie ruch postepowo-zwrot- ny, kulki lub walki 20 przetaczaja sie w kierunku poprzecznym tam i zpowrotem, gdy jedna z czesci mechanizmu wykonywa ruch postepowo-zwrotny w celu spowodo¬ wania ruchu obrotowego1 drugiej czesci me¬ chanizmu, czyli ze rowki, wykonane w tych drwóch glównych czesciach skladowych me¬ chanizmu, wspóldzialaja z umieszczona po¬ miedzy niemi kulka lub walkiem, w wyni¬ ku czego tuleja wykonywa podczas olbrotu walu ruch postepowo-zwrotny, przyczem jej przesuw jest dwukrotnie wiekszy od wzglednego przesuwu kulek lub walków i odwrotnie, gdy kulki lub walki ustawiaja sie na grzbietach fal rowków, wtedy roz¬ poczyna sie ruch powrotny narzadu, wy¬ konywajacego ruch postepowo-zwrotny, który przetwarza sie w nieprzerwany ruch obrotowy walu, z którego kazdym, obrotem konczy sie jednakowy okres ruchów tu¬ lei.Nawiazujac bardziej szczególowo do fig. 5, na której rowek 24 tulei 10, wykony- wajacej ruch postepowo-zwrotny, jest o- znaczony grubsza lin ja przerywana, a jed¬ no z jego polozen krancowych jest ozna¬ czone liczba 24a, nalezy zauwazyc, ze ro¬ wek ten bedzie przesuwal sie kolejno w kierunku, oznaczonym strzalka o dwóch ostrzach, w polozenia, oznaczone liczbami 24b, 24c i 24d (w jednym kierunku), a na¬ stepnie w kierunku odwrotnym na takaz odleglosc. Z fig. 5 widac, ze przesuw tulei JfO jest dwukrotnie wiekszy od odleglosci pomiedzy styczneihi, przeprowadzanetni przez grzbiety fal tego rowka.Linja ciagla oznacza rowek 25 walu 11, przyczem nalezy zaznaczyc, ze w celu u- proszczenia opisu wspóldzialania ze soba czesci mechanizmu, uwidoczniono na ry¬ sunku tylko po jednym rowku 24 wzgled¬ nie 25. Ponadto nalezy przyjac pod uwage, ze odleglosc od miejsca 24e do miejsca 24f jest równa polowie dlugosci tego rowka, mierzonej wzdluz rowka 24.Podobnie odleglosc pomiedzy miejsca¬ mi 25a i 256 jest równa polowie jego dlu¬ gosci, przyczem miejsca 25a i 256 znajdu¬ ja sie na przeciwleglych sobie stronach wa¬ lu//.Niech kulka 20 rozpoczyna swój ruch od miejisca 24e rowka 24; w miare przesu¬ wania sie rowka ku polozeniu 24b kulka bedzie sie toczyla w rowku w kierunku, o- znaczonym strzalka, skierowana wzdluz rowka 24 od miejsca 24e; jednoczesnie be¬ dzie ona toczyla sie w rowku 25 w kierun¬ ku, oznaczonym strzalka, skierowana wzdluz tego rowka od miejsca 24e, lecz bedzie przesuwala sie równiez wraz z wa¬ lem 11 w kierunku jego obrotu oraz wraz z tuleja 10 w kierunku jego przesuwu.Wskutek tego, gdy tuleja 10 przesunie ro¬ wek 24 w polozenie 24b, to wal 11 zosta¬ nie zmuszony do obrócenia sie i rowek 25 zajmie polozenie 25c na linji, oznaczonej xxx, a kulka zajmie polozenie 20a.Gdy tuleja przesunie rowek 24 w po¬ lozenie 24e, to wal 11 zostanie zmu¬ szony ponownie do obrócenia sie w kierunku strzalki i rowek 25 ustawia sie bezposrednio pod rowkiem 24\ w polo¬ zeniu tern (fig. 5) miejsce 25a pokrywa sie z miejscem 24b, a miejsce 256 pokrywa sie z miejscem 24f, kulka zas 20 zajmuje po¬ lozenie 206. Gdy tuleja 10 przesunie sre na koniec swej drogi w polozenie 24d, kulka 20 zajmie polozenie 20c; w tej chwili wal 11 wykonal juz pól obrotu, przyczem miej¬ sce 25 zajmuje teraz polozenie 256 (fig. 5), — 3 —kulka 20 przesunela sie wzgledem walu 11 wzdluz luku, odpowiadajacego % jego ob¬ wodu, a przesuw kulki wzgledem tulei 10 jest równy polowie przesuwu tulei 10.Podczas powrotnego ruchu tulei 10 wal 11 obraca sie w dalszym ciagu w tymze kie¬ runku, kulka 20 przetacza sie z polozenia 20c w rowku 25 wzdluz strzalki, skierowa¬ nej wzdluz rowka 25 od polozenia 20c, o- raz w rowku 24 wzdluz strzalki, skierowa¬ nej od polozenia 20c wzdluz rowka 24.Gdy rowek 24 powraca W polozenie 24c, to rowek 25 powraca znów w polozenie przeciwlegle mu, a kulka 20 zajmuje polo¬ zenie 20d i przesuwa sie nastepnie w polo¬ zenie 20e przy koncu powrotnego ruchu tu¬ lei 10 w jej polozenie poczatkowe, pod¬ czas gdy wal 11 zostaje zmuszony do wy¬ konania drugiej polowy swego obrotu i miejsca 25a i 256 ustawiaja sie w swe po¬ lozenie poczatkowe.Nalezy zaznaczyc, ze podczas tego, gdy tuleja 10 wykonywa dwa suwy i powraca w swe polozenie poczatkowe, wal 11 wy¬ konywa jeden obrót calkowity, a kulki 20 przetaczaja sie w polozenia, srednicowo przeciwlegle ich polozeniom poczatkowym.Gdy w rowkach 24 i 25 znajduja sie dwie kulki 20, z których jedna znajduje sie w miejscu 24e, a druga — w miejscu 24f, to dzialanie tych kulek wzajemnie sie uzu¬ pelnia, a wiec kulka, znajdujaca sie w miejscu 24e, przetacza sie na miejsce 24f, kulka zas, która znajdowala sie poczatko¬ wo w miejscu 24f, przetacza sie na miejsce 24e w ciagu jednego obrotu walu 11.Oczywiscie, moze byc zastosowana do¬ wolna pozadana liczba rowków 24 i 25, przyczem dzialanie kulek 20, znajduja¬ cych sie w poszczególnych rowkach, jest najzupelniej jednakowe. Równiez liczba fal rowków moze byc rozmaita w celu uzy¬ skania pozadanego ruchu obrotowego walu wzgledem ruchu postepowo-zwrotnego tu¬ lei.Aczkolwiek powyzej opisane zostalo szczególowo dzialanie pedni wedlug wy¬ nalazku, w której tuleja, zabezpieczona przed obracaniem sie, wykonywa ruch po¬ stepowo-zwrotny, w celu powodowania ob¬ rotowego ruchu walu, jednak kulki 20 be¬ da dzialaly tak samo i wprawialy tuleje w ruch postepowo-zwrotny, jezeli wal bedzie napedzany z zewnatrz.Bezwladnosc ruchomych czesci pedni dazy do przetoczenia kulek poza ich polo¬ zenie krancowe (martwe) przy koncu kaz¬ dego suwu narzadu, wykonywajacego ruch postepowo-zwrotny.Rowki, przedstawione na rysunku, wy¬ konywaja zasadniczo harmonijny ruch po¬ stepowo-zwrotny, j ednostajnie przyspie¬ szony wzglednie opózniony przy koncach suwu, w celu unikniecia uderzen w chwili zmiany kierunku ruchu jednej z czesci pedni, np. tulei, wykonywajacej ruch po¬ stepowo-zwrotny. Stopniowa zmiana szyb¬ kosci tulei przy koncach jej suwów powo¬ duje jednostajny ruch obrotowy walu, gdy wal ten jest narzadem napedzanym. Od¬ wrotnie, jezeli wal ten jest narzadem na¬ pedzajacym i jest, przypuszczalnie, obra¬ cany z jednakowa szybkoscia zapomoca np. silnika, to tuleja moze byc poruszana ru¬ chem postepowo-zwrotnym bez uderzen przy koncach jej suwów. Oczywiscie, ksztalt rowków moze byc zmieniony tak, aby przy koncach suwów tulei zachodzily uderzenia, jezeli to okaze sie pozadane.Na fig. 6 przedstawiona jest schema¬ tycznie odmiana pedni, w której tuleja 30 jest zespolona z kolem zamachowem wzglednie kolem zebatem 31, dzieki czemu tuleja jest napedzana ruchem obrotowym i wywoluje zkolei ruch postepowo-zwrotny narzadu wewnetrznego 32, nazywanego po¬ przednio walem. Narzad ten moze byc po¬ laczony np. zapomoca tloczyska 33 z tlo¬ kiem 34, posuwajacym sie w cylindrze do¬ wolnej budowy 35. W podobny siposób, je¬ zeli tlok 34 jest napedzany z zewnatrz w celu powodowania ruchu postepowo-zwrot- — 4 —nego narzadu 32, to narzad 31 staje sie na¬ rzadem napedzanym i przekazuje dalej swój ruch obrotowy.Z powyzszego, zwlaszcza z fig. 5, przed¬ stawiajacej w rozwinieciu po jednej fali rowka kazdej z czesci pedni, wynika, ze podczas dzialania pedni, t. j. podczas ob¬ racania sie jednej z czesci skladowych ped¬ ni kulka lub walek 20 wtacza sie na grzbiet fali jednego rowka i jednoczesnie stacza sie z grzbietu fali drugiego (wspóldzialaja¬ cego z pierwszym) rowka, wskutek czego kulka ta przetacza sie stopniowo to w jed¬ na, to w druga strone, co powoduje poste¬ powy ruch posuwisty drugiej czesci pedni.Pednia wedlug wynalazku jest prak¬ tyczna i dobrze nadajaca sie do wszystkich celów, które wymagaja przeksztalcenia ru¬ chu, oraz dajaca moznosc osiagniecia wszystkich wzmiankowanych powyzej ko¬ rzysci.Pedtoia ta posiada mocna i niezawodna w dzialaniu budowe oraz sklada sie z nie¬ wielu czesci, przyczem czesci te moga byc z latwoscia oddzielnie wytwarzane i ze¬ stawiane ze soba. Pednia powyzsza daje sie laczyc zarówno z obracajacym sie na¬ rzadem napedzajacym, jak i z narzadem napedzanym.Zasade niniejszego wynalazku mozna z latwoscia zastosowac do rozmaitych celów bez zmiany cech istotnych pedni. PL PL

Claims (7)

1.Zastrzezenia patentowe. 1. Pednia mechaniczna, przetwarzaja¬ ca ruch prostolinijny zwrotny na ruch ob¬ rotowy ciagly lub odwrotnie, znamienna tern, ze jeden jej narzad napedny posiada postac tulei, zaopatrzonej na wewnetrznej powierzchni w rowki, a drugi — walu, u- mieszczonego w tej tulei i zaopatrzonego w rowki uzupelniajace, tworzace z uprzed- niemi rowkami kanaly, w których przeta¬ czaja sie kulki lub walki, dzieki czemu pod¬ czas obracania sie jednego ze wzmianko¬ wanych narzadów, drugi z tych narzadów wykonywa ruch postepowo-zwrotny.

2. Pednia mechaniczna wedlug zastrz. 1, znamienna tern, ze rowki narzadów na- pedhych posiadaja ksztalt symetryczny ta¬ ki, który sprowadza ruch wahadlowy ku¬ lek lub walków.

3. Pednia wedlug zastrz. 2, znamien¬ na tern, ze rowki posiadaja odcinki, które powoduja jednostajne przyspieszenie lub opóznienie ruchu narzadu o ruchu prostoli¬ nijnym przy koncach jego skoku.

4. Pednia wedlug zastrz. 1 — 3, zna¬ mienna tern, ze kulki lub walki sa rozmie¬ szczone w jednakowych odstepach wzgle¬ dem siebie zapomoca narzadu ustalajace¬ go, umieszczonego w kierunku podluznej osi pedni.

5. Pednia wedlug zastrz. 1 — 4, zna¬ mienna tern, ze kazdy z narzadów naped- nych posiada kilka wzglednie kilkanascie rowków, w kazdym zas rowku miesci sie kilka wzglednie kilkanascie kulek lub wal¬ ków przetaczajacych sie.

6. Pednia wedlug zastrz. 4 i 5, zna¬ mienna tern, ze narzad ustalajacy posiada postac klatki, umieszczonej pomiedzy na¬ rzadem napedzajacym a narzadem nape¬ dzanym pedni.

7. Pednia wedlug zastrz. 6, znamien¬ na tern, ze posiada klatke o postaci tulei, umieszczonej pomiedzy narzadami naped- nemi, wobec czego przytrzymuje przeta¬ czajace sie kulki wzglednie walki w ich wlasciwych polozeniach w rowkach zarów¬ no w kierunku podluznej osi pedni, jak i na obwodzie. Thoma s 0, Lii es. Zastepca: Inz. M. Brokman, rzecznik patentowy.Do opisu patentowego Nr 23264. v» Druk L. Boguslawskiego i Ski, Warszawa. PL PL