Przy glebokich wierceniach uzywa sie bebnów linowych, z których obcia¬ zona lina albo ma sie rozwijac stosun¬ kowo wolno albo tez ma sie nawijac na nie, z predkoscia znacznie wieksza.Tego rodzaju zastosowanie bebna za-, chodzi przy tak zwanych popuszczadlach dla urzadzen do wiercenia linowego. Lina rozwija sie z bebna odpowiednio do zwolna postepujacego procesu wierce¬ nia, jezeii jednak ma byc uzyta do wy¬ dobywania narzedzi wiertniczych, rur albo innych ciezarów, wtedy oczywiscie beben musi sie obracac z wieksza szyb¬ koscia. W pierwszym wypadku ciezar narzedzi wiertniczych i liny daje sile pedzaca beben, tak, ze beben ten musi byc hamowany, co sie zwykle przepro¬ wadza za pomoca przekladni slimakowej.W drugim wypadku najczesciej sa na¬ rzedzia wiertnicze wraz z lina-ciezarem majacym byc wydobytym, i trzeba ze¬ wnetrznej sily do obrócenia bebna w przeciwnym kierunku. Sila ta, dana n.p. przez maszyne parowa, dziala na beben za posrednictwem przekladni trybowej.Zaleznie wiec od kierunku obrotu bebna nalezy wlaczyc przekladnie sli¬ makowa albo przekladnie trybowa, i za¬ wsze przy tern bedzie zachodzilo nie¬ bezpieczenstwo, ze jedno albo drugie urzadzenie zostanie wlaczone za wczes¬ nie. Jezeli wlaczenie przekladni trybo¬ wych i naskoczenie pedzacej maszyny wydobywczej nastapi, zanim slimacznice zupelnie wyciagnieto z kola slimako¬ wego, to w takim razie latwo moze zajsc uszkodzenie czesci np. wylamanie zebów, a wtedy ruch calego urzadzenia musi byc przerwany.Celem wynalazku jest zapobiec ta¬ kim wypadkom przez odpowiednia kon¬ strukcje przekladni slimakowej, która slimacznicy umozliwia samoczynne usu¬ niecie sie, w razie zawczesnego wlacze¬ nia popedu' maszynowego. Za punkt wyjscia przyjeto tutaj fakt, ze slimacz¬ nica ma dzialac na beben, a zatem takze ^v *n^ osadzo$fe ri| nim kolo slimakowe tylko pfzy ^jediym kierunku obrotu.Z tego wynika,, ze zadanie slimacznicy, polegajace na hamowaniu obrotu bebna przy powolnem rozwijaniu sie liny, be¬ dzie osiagniete takze i wtedy, jezeli slimacznica jest osadzona przesuwalnie wzdluz osi, oczywiscie w ten sposób, aby sie nie mogla wzgledem niej obra¬ cac i jezeli ta przesuwalnosc wzdluz jest ograniczona w kierunku parcia bebna za- pomoca wezla tak, zeby slimacznica sty¬ kajac sie z wezlem chwytala za kolo slimakowe bebna, t. j. zeby byla wtedy w polozeniu roboczem.Jezeli teraz beben ma sie obracac w przeciwnym kierunku, w celu podno¬ szenia ciezarów, zapomoca sily pope- dowej dzialajacej na tryby, to wylacza¬ nie slimacznicy w zwyklem tego slowa znaczeniu nie jest wcale potrzebne, gdyz przy zmianie kierunku obrotu kolo sli¬ makowe dziala na slimacznice tak jak kolo zebate na trzon zazebiony, wobec czego slimacznica przesuwa sie wzdluz swej osi tak dlugo, dopóki nie wyjdzie z zebów kola slimakowego.Przy omawianem urzadzeniu mozna slimacznice wylaczyc z kola slimako¬ wego takze i w zwykly sposób. Po po- przedniem ustaleniu bebna przez zala¬ czenie popedu zapomoca kól zebatych, mozna slimacznice wykrecic z kola sli¬ makowego przez proste obracanie wstecz kólka recznego umieszczonego na osi slimacznicy, przyczem slimacznica ta znów slizga sie wzdluz swej osi.Przyklad wykonania tego rodzaju urzadzenia przedstawiono schematycz¬ nie na fig. 1. Figury 2—3 pokazuja pe¬ wien szczegól w dwóch przekrojach. Fig. 4 wyjasnia inny sposób zastosowania.Beben linowy przedstawiono w po¬ laczeniu z lurzadzeniem do wiercenia linowego, przy którem narzedzia wiert¬ nicze a wisza na krazku b. Lina tego krazka c przechodzi przez dwie tarcze ey umieszczone na szczycie wiezy wiertni¬ czej ci, przyczem jeden koniec liny bieg¬ nie na beben /, podczas gdy drugi chwyta za wahacz g, wprowadzony w ko¬ lysanie mechanizmem korbowym h.Na bebnie /osadzono kolo slimakowe /, na które, dziala slimacznica k. Za zeby tryba /, przytwierdzonego takze do beb¬ na /, chwyta kolo m, obracane w jaki¬ kolwiek sposób zapomoca maszyny pa¬ rowej lub innego zródla energji. Przy- tem kolo m moze sie dac wylaczyc z za¬ zebienia z kólek /, lub tez w dowolnem miejscu pomiedzy m, a maszyna nape¬ dzajaca mozna zastosowac wylaczalne sprzeglo.Slimacznica k jest wzgledem swej osi k1 w ten sposób przesuwalna (iig. 2 i 3), ze z polozenia przedstawionego na rysunku da sie osiowo przesunac w kie¬ runku kólka recznego k2. W polozeniu chwytowem przesuwanie sie slimacznicy na osi jest na prawo ograniczone stalym odbojem, w mysl rysunku utworzonym przez loze o trzpienia slimacznicy kl.Loze osi slimacznicy o jest wzgledem osi f1 bebna / obrotne, a w przedsta- wionem na rysunku polozeniu roboczem ustalono je zapomoca zatyczki p} która ma byc utwierdzona w jakikolwiek spo¬ sób w rusztowaniu wiertniczem.Loze trzpienia o obejmuje wal f1 po oboi stronach kola slimakowego /, utwier¬ dzonego na wale oddzielnie od bebna /.Taki uklad jest z tego wzgledu ko¬ rzystny, ze, po wyciagnieciu zatyczki p — 2 —i po przesunieciu slimacznicy k na lewa strone trzpienia k1, mozna loze o wraz ze slimacznica i kólkiem recznem obró¬ cic w prawo, wskutek czego kólko recz¬ ne £, usuwa sie z. przestrzeni pomiedzy bebnem linowym / i otworem wiertni¬ czym q. Ma to wielka waznosc ze wzgledu na uzyskanie miejsca, jezeli idzie o to, aby do istniejacego zarurowania otworu wiertniczego dolaczyc przez zesrubowa- nie nowa rure, do czego, jak wiadomo^ potrzeba wiele miejsca dookola otworu wiertniczego.Mozliwosc usuniecia kola recznego k2 w sposób powyzej podany jest tutaj szczególniej cenna, poniewaz wylado¬ wanie trzpienia kl z kólkiem recznem &2 jest stosunkowo wielkie wskutek dlu¬ gosci trzpienia koniecznej ze wzgledu na przesuwalnosc slimacznicy k.Jak to widoczne z rysunku, loze o dla slimacznicy i jej osi jest tak uksztalto¬ wane, iz jego czesc o1 tworzy pewnego rodzaju komore dookola slimacznicy w jej polozeniu roboczem. Odpowiednio silnie uksztaltowana oslona o1 obejmuje scisle zwoje slimacznicy k o zewnetrz¬ nym ksztalcie cylindra i podpiera w ten sposób stosunkowo dlugi trzpien k1 (fig. 2 i 3), na który lina c wywiera znaczne sily za posrednictwem bebna fi slimacz¬ nicy k wskutek uderzen wywolanych ciezarem narzedzi wiertniczych.Slimacznica, która na przedstawio¬ nym na rysunku przykladzie przesuwa sie wzgledem swej osi k1, moze byc na trzpieniu takze stale utwierdzona, lecz w takim razie w mysl zasady trzpien wraz ze slimacznica musi byc przesu- walny osiowo.Sposób wykonania przedstawiony na fig. 4 nadaje sie zwlaszcza dla tak zwa¬ nego wiercenia rotacyjnego zapomoca swidra z djamentami lub podobnych narzedzi wiertniczych. Przy tym spo¬ sobie wiercenia z obracajacemi sie zer¬ dziami, ciezar zerdzi musi.byc wywa¬ zony, w przeciwnym bowiem wypadku cisnienie na obracajacy sie swider wy¬ wolane ciezarem wlasnym zerdzi bylyby za wielkie. Do wyrównania ciezaru mozna skutecznie uzyc liny wydobyw¬ czej, która mozna poprowadzic na be¬ ben, dla celów podnoszenia poruszany w jakikolwiek sposób, podobnie jak be¬ ben / na fig. 1, w tym kierunku, aby lina sie nawijala. Przy wierceniu poped ten zostaje wylaczony, a beben poddaje sie teraz dzialaniu ciezaru wywazajacego, czyli przeciwciezaru, przyczem beben za¬ pomoca slimacznicy obraca sie w kie- runKu przeciwnym do kierunku wydo¬ bywania odpowiednio do powolnego po¬ stepu wiercenia. ' Na fig. 4 wskazano beben J wraz z lina wydobywcza wzglednie wiertni¬ cza c. Mamy tutaj znów naped trybo¬ wy m, obracany zapomoca jakiegokol¬ wiek zródla energji, poruszajacy za po¬ srednictwem kola zebatego / beben w kierunku strzalki w celu podniesienia zerdzi wiertniczych zapomoca liny c.Na wale bebna f1 znajduje sie oprócz tego kolo slimakowe z, za które chwyta slimacznica £. Slimacznica jest podparta w oslonie 0, a przez czesc tejze ksztaltu piasty o2 przechodzi stosunkowo dlugi trzpien slimacznicy k1, zaopatrzony na koncu w kólko reczne k2. Z oslona o laczy sie pozioma dzwignia r, na której da sie przesuwac ciezar 5. Dzwignia r opiera sie o podpore /, jezeli opadnie ponizej polozenia poziomego.Wielkosc i polozenie przeciwwagi 5 tak sie dobiera, ze w polozeniu przed- stawionem na rysunku ciezar zerdzi jest wywazony w potrzebnym stopniu, przy¬ czem slimacznica k przenosi dzialanie dzwigni r na beben f. Przy opuszcze¬ niu zerdzi wiertniczych odpowiednio do postepu wiercenia dzwignia r podnio- slabjr sie, a wiec przybralaby polozenie — 3 —pochyle. Tego sie unika, wzglednie dzia¬ lanie takie wyrównywa sie obracajac sto¬ sownie do potrzeby trzpien k zapo- moca kólka recznego k2.Jezeli zerdzie wiertnicze maja byc wydobyte, w takim razie obracajac sli¬ macznice k w przeciwnym kierunku opuszcza sie dzwignie r na jej podpore / i wlacza sie teraz naped wydobywczy, póczem zapomoca 'kólka recznego k2 mozna wykrecic slimacznice k z nieru¬ chomego kola slimakowego i. Jezeli sie jednak zaniechalo wykrecenia slimacz¬ nicy i zaczelo wydobywanie przy polo¬ zeniu czesci wedlug fig. 4, to nie po¬ ciaga to równiez zadnych nastepstw, gdyz wtedy kolo slimakowe dziala na slimacznice jak na trzon zazebiony i od¬ suwa ja wzdluz t.j. naprawo tak daleko, az zeby przestana zachwytywac.Przy omawianem urzadzeniu mozna podparcie slimacznicy k wraz z jej trzpie¬ niem kl tak uksztaltowac, ze czesci te dadza sie latwo wyciagnac do góry.W tym celu trzpien k1 musi byc pod¬ party w lozach poziomo podzielonych, a wiec dajacych sie otworzyc, a oprócz tego nalezy w górnej pólokraglej czesci oslony o1 wyciac podluzny otwór o ta¬ kiej szerokosci, aby przezen mozna wy¬ jac trzpien k1. Jezeli sie wtedy otworzy loza trzpienia, a slimacznice k przesunie na lewy koniec trzpienia, tak, ze sie po¬ kaze pod rozcieta, w przekroju widel- kowata przykrywa, to bedzie mozna trzpien wraz ze slimacznica wyciagnac do góry. Zabezpieczenie slimacznicy wzglednie jej trzpienia od wygiecia przy pracy jest równiez tutaj osiagniete przez sklepiste czesci 01, które widlasto obej¬ muja teraz czesci slimacznicy. PL