Wynalazek dotyczy przyrzadu do sma¬ rowania, zapomoca którego mozna osia¬ gnac znaczne cisnienia. Przyrzad ten jest przeznaczony przedewiszystkiem dla po¬ jazdów mechanicznych i nalezy do rodzaju przyrzadów, które zaklada sie na szyjki oliwiarek o powierzchni okraglej, wspól¬ dzialajacej z koncówka przyrzadu, zaopa¬ trzona w powierzchnie w postaci kuli wy¬ drazonej, wobec czego tworzy sie przegub, który jest szczelny, póki poszczególne cze¬ sci dociskane sa zapomoca dostatecznie duzej sily.Ze wzgledu na wysokie cisnienie smaru trudno jest osiagnac recznie dosc duzy na¬ cisk, poniewaz cisnienie smaru odsuwa od siebie wspomniane powierzchnie.Wedlug wynalazku unika sie tej niedo¬ godnosci w ten sposób, ze przyrzad smaru¬ jacy jest zaopatrzony w koncówki, dziala¬ jace tak, ze podczas smarowania uzysku¬ je sie dobre przyleganie tych koncówek do szyjki oliwiarki, poczem przy zmniejszaja- cem sie cisnieniu smaru, a wiec przy koncu smarowania, nastepuje samoczynne odry- glowanie tych czesci.Na zalaczonych rysunkach uwi¬ doczniono przyklady wykonania wyna¬ lazku.Fig. 1 przedstawia czesciowo w widoku bocznym, a czesciowo w przekroju calko¬ wity pnzyrzad do smarowania z napedem mechanicznym, na fig. la uwidoczniono w wiekszej skali zawór boczny, umozliwiaja-cy zmniejszanie cisnienia. Fig. 2 przedsta¬ wia w widoku bocznym przyrzad z tlocz¬ nia smaru, uruchomiana recznie, przyczem tlocznia przedstawiona jest czesciowo w przekroju osiowym. Na fig, 2a przedsta¬ wiono w przekroju w wiekszej skali urza¬ dzenie do otrzymywania wysokiego cisnie¬ nia wedlug fig, 2 wraz z polaczona z niem koncówka o szczególnie korzystnym ksztal¬ cie, na fig, 3 zas — koncówke, polaczona z szyjka oliwiarki, w innem wykonaniu, równiez w wiekszej skali i w przekroju osiowym. Fig. 4 uwidocznia przekrój we¬ dlug linji 4 — 4 na fig, 3, fig, 5 — te same czesci i w tym samym widoku,; co na fig. 3, lecz w stanie rozlaczonym. Fig. 6 przed¬ stawia szyjke oliwiarki w powiekszonym widoku bocznym, przyczem kat, jaki szyj¬ ka moze tworzyc z koncówka urzadzenia, przedstawiono linjami przerywanemi. Fig, 7 wskazuje przekrój osiowy szyjki oliwiar¬ ki, uwidocznionej na fig, 6, Fig. 8 przedsta¬ wia szyjke w widoku zgóry, a fig. 9 — prze¬ krój osiowy glówki tej szyjki. Fig. 10 uwi¬ docznia czesciowo w widoku bocznym, cze¬ sciowo w przekroju kolankowa szyjke oli¬ wiarki, fig. 11 — inna postac wykonania szyjki w widoku bocznym. Fig. 12 przed¬ stawia przekrój osiowy szczególnie ko¬ rzystnej postaci wykonania polaczenia we¬ dlug wynalazku, a fig. 13 — przekrój we¬ dlug linji 13 — 13 na fig. 12.Na fig. 14 uwidoczniono w widoku bocznym tlocznie smaru, dzialajaca zapo¬ moca nacisku, zaopatrzona w lacznik, przy¬ czem dla lepszego uwidocznienia jej dzia¬ lania pokazano rózne czesci w przekroju, wreszcie na fig. 15 przedstawiono powiek¬ szony przekrój podluzny lacznika sprzezo¬ nego z szyjka oliwiarki.Przy stosowaniu wynalazku do smaro¬ wania czesci samochodów w garazach, na postojach lub w innych miejscach odpo¬ wiednich, gdzie wykonywa sie znaczna ilosc takich smarowan, nalezy zastosowac tlocznie do smarowania, napedzana zapo- moca silnika, w rodzaju tloczni, przed¬ stawionej na fig. 1.W urzadzeniu tern smar znajduje sie w zbiorniku 20, wykonanym w postaci duze¬ go cylindra. Smar pozostaje pod cisnie¬ niem sprezonego powietrza, doprowadza¬ nego przewodem 22 przez zawór 24. Odpo¬ wiedni zawór bezpieczenstwa 26 oraz ma¬ nometr 28 sa umieszczone na zbiorniku.Ze zbiornika 20 tloczy sie smar przez ru¬ re 30, doprowadzona az do dna zbiornika i zaopatrzona na górnym koncu w zawór narozny 32. Nastepna rura luty waz 34 jest polaczona z króccem 36, osadzonym w za- zaworze 32. Rura powietrzna lub waz 38 jest zlaczona z rura 40, która laczy sie z zaworem 24. Rury 34, 38 najlepiej jest u- miescic we wspólnej pochwie 42, wykona¬ nej z odpowiedniej tkaniny.Konce rur 34 i 38 sa polaczone z tlocz¬ nia smaru 44 o odpowiedniej budowie, W przykladzie wykonania, przedstawio¬ nym na rysunku, rura powietrzna 38 jest polaczona z kanalem 46, znajdujacym sie w rekojesci 48 tloczni 44. Odplyw powie¬ trza z kanalu 46 do kanalu 50 uskutecznia sie zapomoca zaworu 52, uruchomianego recznie. Kanal 50 laczy sie z cylindrem dla sprezonego powietrza 54, w którym po¬ rusza sie tlok 56. Tlok ten naciska na nur¬ nik 58, poruszajacy sie w malym cylindrze 60. Sprezyna srubowa 62 przesuwa ciagle tlok w polozenie wyjsciowe, wówczas gdy cisnienie w cylindrze dla sprezonego po¬ wietrza jest nizsze wskutek zamkniecia zaworu 52 a otwarcia zaworu 64. Zawór 64 uskutecznia polaczenie miedzy kanalem 50 a powietrzem atmosferycznem.Rura 34, doprowadzajaca smar, laczy sie z kanalem 66, wykonanym w kadlubie tloczni. Kanal doplywowy 68 laczy wspo¬ mniany kanal 66 z malym cylindrem 60 wysokiego cisnienia. Koniec tego cylindra 60 jest zamkniety zapomoca zaworu tlocz¬ nego 70.Przy zastosowaniu opisanej tloczni w — 2 — .polaczeniu z urzadzeniem, dzialaj acem we¬ dlug wynalazku, stosuje sie narzady, slu¬ zace do zmniejszania cisnienia smaru w przewodzie wylotowym. Jeden z takich na¬ rzadów, mianowicie zawór iglicowy 72, przedstawiono na fig. 1. W czasie, gdy za¬ wór ten jest otwarty, otwarty jest tez ka¬ nal 74, prowadzacy z komory 76 zaworu wylotowego nazewnatrz, wiskutek czego ci¬ snienie w kanale wylotowym spada. Przez zupelne otwarcie tego zaworu mozna wiec zmniejszyc cisnienie w przewodzie wylo¬ towym prawie do wartosci cisnienia atmo¬ sferycznego. Ten narzad, zmniejszajacy ci¬ snienie, nie jest jednak dogodny, ponie¬ waz pewna ilosc smaru wyplywa naze¬ wnatrz przy kazdem zmniejszeniu cisnie¬ nia. Ilosc ta jest stracona, a oprócz tego brudzi ona czesci tloczni i kapie, co spro¬ wadza zanieczyszczenie calego urzadzenia.Wskutek tego zbudowano inny narzad, za¬ pomoca którego mozna zmniejszyc cisnie¬ nie w przewodzie wylotowym.Ten narzad do zmniejszania cisnienia miesci sie miedzy komora 76 zaworu wy¬ lotowego a kanalem 66 w otworze bocz¬ nym. Na fig. li la przedstawiono otwór boczny 73, nagwintowany gwintem trój¬ katnym 78, który wraz z nagwintowanym sworzniem 80 tworzy kanal, gdyz zewnetrz¬ ne krawedzie jego gwintów sa sciete, co po¬ woduje, ze srednica zewnetrzna gwintu sworznia jest wprawdzie mniejsza niz sredr nica zewnetrzna gwintu otworu, lecz nieco wieksza1 anizeli jego srednica wewnetrzna.Otwór 73 jest zamkniety zapomoca wkretki 79, szczelnie dopasowanej, podczas gdy drugi jego* koniec 78 jest polaczony z ka¬ nalem 66. Srodek otworu komunikuje sie z komora zaworowa 76 poprzez kanal 77.Póki cisnienie w komorze jest wyzsze anizeli w kanale, niewielka ilosc smaru moze przedostac sie przez kanal 75 z ko¬ mory zaworowej 76 do kanalu 66. To u- ehodzenie niewielkiej ilosci smaru ma ten skutek, ze cisnienie w przewodzie wyloto¬ wym zmniejsza sie do cisnienia równego mniej wiecej cisnieniu w kanale 66 w bar¬ dzo krótkim czasie po unieruchomieniu tloczni. Z drugiej strony ilosc smaru, ply¬ naca zpowrotem, jest tak mala, iz nie zmniejsza ona prawie wcale ilosci smaru, dostarczanej przez tlocznie.Mozna, oczywiscie, zastosowac równiez i inne odpowiednie srodki dla zmniejsze¬ nia cisnienia w przewodzie wylotowym.Jest jednak zawsze pozadane, aby dzialaly one samoczynnie i aby smar nie wydosta¬ wal sie pod zadnym warunkiem naze¬ wnatrz.Na fig. 1 przedstawiono przewód, wylo¬ towy w postaci rurki 82, zaopatrzonej w przeguby kuliste. Lacznik 84, wykonany wedlug wynalazku, znajduje sie na koncu rurki 82. Na fig. 2 przedstawiono ten lacz¬ nik, przymocowany do szyjki 86 lozyska 88, które ma byc smarowane.Urzadzenie do smarowania mozna jed¬ nak zaopatrzyc równiez w tlocznie sma¬ ru, poruszana recznie, przedstawiona na fig. 2.W urzadzeniu, uwidocznionem na fig. 2, tlocznia smaru posiada cylinder 90, zair wierajacy zapas smaru. Smar przetlacza sie zapomoca tloka 92, poruszanego spre¬ zyna, poprzez otwór wlotowy 96 do cylin¬ dra 94 o wysokiem cisnieniu.Nurnik 98, poruszany recznie zapomo¬ ca dzwigni 100, wytlacza smar z cylindra 94. Lacznik 85, wykonany wedlug wyna¬ lazku, znajduje sie na koncu tloczni 102.Lacznik ten przedstawiono szczególowo na fig. 12, 13, 15, a dzialanie jego wyjasniono w dalszym ciagu niniejszego opisu. Lacz¬ nik ten jest przymocowany do szyjki 86, wkreconej w otwór lozyska. 88, sluzacy do doprowadzania smaru. W tloczni smaru znajduje isie kanal boczny, zamykany za¬ worem 104. Zawór ten przyciska do jego siodelka sprezyna 106, opierajaca sie o ko¬ niec sworznia gwintowanego 108, zaopa¬ trzonego w rowek podluzny, który to swo- — 3 —rzen mozna krecic zapomoca skrzydelek 110.Sworzen 108 jest zaopatrzony w zawór wylotowy 111. W chwili, gdy sworzen 108 jest wykrecony, zawór 111 jest otwarty, co umozliwia uchodzenie smaru z kanalu bocznego tloczni nazewnatrz, przyczem smar plynie przez rowek w czopie. Oprócz tego przytwierdzony jest do sworznia 108 zawór 113, odpowiadajacy zaworowi 111, i to w ten sposób, ze zawór ten sie zamy¬ ka, skoro sworzen jest dokrecony do swo¬ jego polozenia koncowego.Przy uzyciu tloczni wykreca sie swo¬ rzen 108, wskutek czego zawór 113 opiera sie o swoje siodelko, natomiast kulka 104 opuszcza swoje siodelko. Smar moze wsku¬ tek tego plynac pod dzialaniem tloka 92, poruszanego zapomoca sprezyny, bezpo¬ srednio z cylindra 90 do komory 102. W taki sposób cisnienie w komorze podczas ruchu tloka wtyl zmniejsza sie samoczyn¬ nie. Gdyby jednak cisnienie nie obnizylo sie dosc znacznie, aby umozliwic odjecie lacznika, mozna przekrecic sworzen 108 zaworu i podniesc nieco w ten sposób za¬ wór 113 z jego siodelka, wskutek czego smar moze uchodzic nazewnatrz przez ro¬ wek w sworzniu 108. Naogól wystarcza obnizenie cisnienia do wysokosci cisnienia, panujacego w cylindrze 90. W niektórych przypadkach wyjatkowych moze zajsc po¬ trzeba wypuszczenia smaru z tloczni naze¬ wnatrz. W przypadku zwyklego stosowania komory 102 w polaczeniu z tlocznia smaru zawór 113 jest silnie docisniety do swojego siodelka. Skoro sie przycisnie aparat w kie¬ runku lacznika, smar dostaje sie do lo¬ zyska, przyczem nurnik 98 pozostaje nie¬ czynny.Jak przedstawiono na fig. 2a, komora 102 jest zaopatrzona w lacznik 97, wkreco¬ ny w króciec wylotowy 99 tloczni 90, oraz w drugi lacznik 101, zaczepiajacy o kró¬ ciec 99. Pierscien 103 w ksztalcie talerzy¬ ka, przyciskanego zapomoca sprezyny, u- szczelnia to polaczenie. Lacznik 101 za¬ wiera siodelko 105 kulkowego zaworu wstecznego 107 i jest polaczony z cylin¬ drem wysokiego cisnienia 109. Nurnik 111\ wewnatrz pusty, umieszczony jest prze¬ suwnie w otworze cylindra 109 i dzwiga na swym zewnetrznym koncu lacznik 85. Nur¬ nik Ul* poruszany jest nazewnatrz zapo¬ moca sprezyny 113* i jest prowadzony za¬ pomoca dwóch tulejek 115, 117, suwaja¬ cych sie jedna w drugiej, z których jed¬ na jest polaczona z nurnikiem, a druga z cylindrem. Szczelne polaczenie uzyskuje sie wokolo nurnika 111' zapomoca kaptur¬ ka skórzanego 121, zacisnietego zapomo¬ ca tarczy 123.Jezeli cisnie sie na tlocznie w kierunku lacznika, wówczas wskutek cisnienia, po¬ wstajacego przy wzglednym ruchu nurnika Ul' i cylindra 109, zawór wsteczny 107 zostaje docisniety do swego siodelka i wówczas urzadzenie ryglujace lacznika 85 zaczyna dzialac. Z chwila cofniecia tloczni smaru cisnienie wewnatrz cylindra 109 opada ponizej cisnienia atmosferycz¬ nego, przyczem zasysa sie swiezy smar do cylindra poprzez zawór wsteczny 107. Ci¬ snienie w polaczeniu koncówki nie zmniej¬ sza sie jednak natychmiast, poniewaz w po¬ laczeniu tern jest umieszczony zawór wsteczny 266 oraz ze wzgledu na istnienie drogi bocznej o wielkim oporze przeplywu, opisanej ponizej. Wskutek tego koncówka pozostaje stale polaczona z lacznikiem tak dlugo, dopóki trwaja dwa po sobie naste¬ pujace suwy tloczni smaru. Lacznik kon¬ cówki wedlug wynalazku jest przedsta¬ wiony na fig. 3, 4 i 5. Lacznik posiada wal¬ cowa oslone 112, zaopatrzona w otwór cy¬ lindryczny 114. W górnej czesci otworu 114 oslona 112 posiada gwint, sluzacy do wkrecenia pierscienia srubowego 116, w którym jest umocowany koniec rury 82.Dolny koniec oslony 112 posiada wygiety do wnetrza brzeg 118, na którego koncu znajduje sie powierzchnia stozkowa 120. — 4 —Powierzchnia ta sluzy jako powierzchnia prowadna dla trzech szczek 122, zaopa¬ trzonych w odpowiednio uksztaltowane powierzchnie 124.Szczeki 122 posiadaja w swej górnej czesci otwory 126, przez które przechodza czopy 128. Czopy te sa sztywno polaczone z pierscieniem 130, a srednica ich jest nie¬ co mniejsza niz srednica otworów 126.Wskutek tego pierscien 130 moze przesu¬ wac sie swobodnie na zwezonej czesci 132 rury koncowej 134. Wzdluz osi tej rury 134 jest wykonany otwór 136, konczacy sie w dolnem wyzlobieniu w postaci klo¬ sza. Wyzlobienie to sklada sie z powierzch¬ ni kulistej 138 oraz ze stykajacej sie z nia powierzchni stozkowej 140. Rura 134 za¬ opatrzona jest w kolnierz 142, o który opiera sie sprezyna zwojowa 144. Górny koniec tej sprezyny naciska na pierscien 130. Skok sprezyny 144 jest ograniczony zapomoca zgrubienia 146, stanowiacego o- porek dla pierscienia 130.Tlok pierscieniowy 148 sklada sie z pierscienia metalowego' 150, zaopatrzonego na swej górnej powierzchni w rowek o przekroju trójkatnym. W rowku tym sa umieszczone dwa pierscienie uszczelniajace o przekroju w postaci litery V. Pierscienie te sa docisniete zgóry pierscieniem meta¬ lowym 156, posiadajacym na swojej dolnej powierzchni równiez wystep o przekroju li¬ tery Vf wskutek czego odpowiada on ksztaltowi górnego pierscienia uszczelnie¬ nia 154. Pierscien metalowy 156 opiera sie na pierscieniach uszczelniajacych tak, iz przylegaja one wskutek tego niezawodnie i szczelnie do scianek otworu 114 oraz do powierzchni zewnetrznej czesci 132 rury 134. Na górnym koncu rury 134 umieszczo¬ na jest nakretka 158, sluzaca jako oporek w celu ograniczenia ruchu rury 134 w obu kierunkach. Szczeki 122 sa zaopatrzone w zgrubione jezyczki ryglujace 160, których wewnetrzne koncowe powierzchnie 162 tworza powierzchnie stozkowa.Konstrukcja szyjek oliwiarek, stosowa¬ nych razem z opisanym wlasnie lacznikiem koncowym, jest przedstawiona na fig. 6 — 9. Szyjka posiada czesc 164 z zewnetrz¬ nym gwintem. Oprócz tego- posiada ona szesciograniasta czesc 166, do zakladania klucza srubowego, a wreszcie czesc w przy¬ blizeniu stozkowa 168 oraz glówke 170: Glówka jest scieta poprzeczna plaszczy¬ zna 172 i posiada dosc ostra krawedz 174, której zadaniem jest oddzielanie warstwy brudu. Chociaz teoretycznie krawedz 174 powinna byc bardzo ostra, jednak prakty¬ ka wykazala, ze jest korzystniej zaokra¬ glic ja nieco, jak to uwidoczniono na fig. 9 linjami, skladajacemi sie z kresek i punk¬ tów. Promien zakrzywienia brzegu 174 jest bardzo maly i odpowiada najlepiej mniej wiecej 1/12 czesci srednicy plaszczyzny 172, wskutek czego przyleganie miedzy szyjka a wewnetrzna powierzchnia kulista 138 rurki koncowej 134 lacznika jest zasadni¬ czo tylko po linji.Górna polowa 176 glówki szyjki ma w przyblizeniu ksztalt stozka scietego, w ce¬ lu ulatwienia prowadzenia lacznika przy zakladaniu go na szyjke. Dolna zas czesc glówki 170 posiada powierzchnie mniej wiecej kulista 178, której) promien zakrzy¬ wienia odpowiada promieniowi wyzlobie¬ nia kulistego 138 rury koncowej 134. Kra¬ wedz 174, sluzaca do oddzielania warstwy brudu, znajduje sie mniej wiecej na po¬ wierzchni kuli, okreslonej powierzchnia 178. Czesc 168 ma postac powierzchni ob¬ rotowej, wytworzonej zapomoca obracania linji krzywej okolo osi szyjki.Szyjka posiada otwór wlotowy 186 o malej srednicy, komunikujacy sie z otwo¬ rem 188 o srednicy wiekszej. Powierzchnia stozkowa 190 stanowi siodelko zaworu i wytwarza przejscie miedzy otworem 188 a nastepnym otworem 192 o srednicy jeszcze wiekszej. Powierzchnia 190 jest dopasowac na do kulki zaworowej 194, dociskanej do siodelka zapomoca sprezyny stozkowej — 5 —196. Sprezyna ta opiera sie w otworze 192 o kilka wystepów 198, skierowanych ku wnetrzu szyjki.Ksztalt szyjki, przedstawionej na fig. 10, jest odpowiedni szczególnie w tych przypadkach, gdy lozysko, podlegajace smarowaniu, jest polozone tak, ze nie moz¬ na, stosujac zwykle szyjki wedlug fig.1 6 — 9, polaczyc z niem tloczni smaru. Szyjka w tym przypadku posiada kadlub 200, na koncu którego znajduje sie nagwintowana czesc 202; posiada on glówke 204 o ksztal¬ cie kulistym. Kadlub 200 jest pusty i za¬ wiera wewnatrz kulke 194 zaworu wstecz¬ nego, umieszczona i dociskana w podobny sposób, jak wi szyjce wedlug fig. 7. Glówka 204 posiada otwór 206, którego os jest na¬ chylona pod katem ostrym wzgledem osi kadluba. Czesc 208 szyjki ma na koncu zgrubienie 210, wtloczone pod Wysokiem cisnieniem do otworu 206, przyczem glów¬ ka 212 tej Czesci jest tak samo uksztalto¬ wana, jak glówka 170, przedstawiona na fig. 6 —9.W razie potrzeby szyjki wedlug fig. 6— 9 moga byc zaopatrzone równiez w nasady, przedstawione na fig. 11, przyczem nasa¬ dy te sa wtloczone w scianke lozy¬ ska. Szyjka 214 wedlug fig. 11 posiada równiez, jak inne opisane szyjki, glówke oraz czesc zasadniczo stozkowa, a oprócz tego czesc hartowana, zaopatrzona w rowek 216 oraz obrzeze 217. Przy wtlaczaniu szyjki w otwór oliwiarki 88 lozyska wtla¬ cza sie czesc 219 scianki oliwiarki zapo¬ moca obrzeza 217 w rowek 216, przytrzy¬ mujac mocno szyjke.Postac wynalazku, przedstawiona na fig. 12 — 15, stanowi budowe uproszczona, a wskutek tego najczesciej stosowana.Lacznik, przedstawiony na tych figurach, jest polaczony z tlocznia, uksztaltowana tytulem przykladu jako tlocznia, dociska¬ na recznie. Tlocznia ta posiada cylinder 230, zamkniety zapomoca kapturka 232. Na koncu tloczyska 236 umieszczony jest tlok 234, przesuwany recznie wewnatrz cylin¬ dra 230 zapomoca rekojesci 238. Rurka wy¬ lotowa 240 na wysokie cisnienia moze prze¬ suwac sie szczelnie w koncowym dlawiku 242, wkreconym w dolna tulejke 244, zla¬ czona z cylindrem 230. Dlawik 242 jest za¬ opatrzony w uszczelnienie 246, nurnik 248 zas, wspólpracujacy z rurka 240, jest przy¬ twierdzony do plytki 250, zaopatrzonej w otwory a umieszczonej miedzy cylindrem 230 a tulejka 244. Miedzy rurka 240 a plyt¬ ka 250 znajduje sie sprezyna srubowa 252, utrzymujaca zwykle rurke 240 w polozeniu spoczynku, przedstawionem na fig. 14.Po czesciowem napelnieniu cylindra 230 smarem smar ten znajduje sie pod niskiem cisnieniem wówczas, gdy lacznik 256 jest zalozony na glówke 86 i dociska¬ ny rekojescia 238. Wówczas jednak smar wyplywa pod niskiem cisnieniem z dolnej czesci 210 cylindra do otworu cylindrycz¬ nego w| rurce 240, sluzacej do wytlaczania smaru, dopóki sila, wywierana zapomoca rekojesci 238, nie wystarczy do przezwy¬ ciezenia wstepnego napiecia sprezyny 252.Gdy jednak nacisnie sie silniej rekojesc 238, wówczas rurka wylotowa 240, wchodzi do wnetrza tulejki 244. Podczas tego ru¬ chu nurnik 248 wtlacza smar, zawarty we wnetrzu cylindrycznego otworu rurki 240, do lozyska 88, które ma byc smarowane.Skoro nacisk na rekojesc 238 przestaje dzialac, sprezyna 252 przesuwa cylinder oraz czesci z nim polaczone tak dlugo zpo- wrotem, az koniec otworu górnego rurki 240 zostanie oswobodzony i smar wplynie na nowo do tego otworu w celu umozliwie¬ nia nastepnego suwu roboczego. Na drugim koncu rurki 240 musi byc, oczywiscie, za¬ stosowany zawór wsteczny, uniemozliwia¬ jacy odplyw powrotny smaru.Stosowana najczesciej postac wykona¬ nia sprzegla, przedstawiona na fig. 12, 13 i 15, jest zaopatrzona w króciec 254, któ¬ rego jeden koniec jest nagwintowany, aby umozliwic polaczenie gwintowe z rurka — 6 —240, podczas gdy na drugim koncu krócca naciety jest gwint zewnetrzny, wkrecony w oslone 256. Krociec 254 jest zewnatrz uksztaltowany w postaci szescioscianu 258 dla umozliwienia zakladania klucza, w celu zakrecenia go na koncu rurki 240. Oprócz tego w króccu 254 znajduje sie gwint we¬ wnetrzny 260, w który mozna wkrecac przewiercony sworzen srubowy 262. Wierz¬ cholki gwintu sworznia 262 sa sciete, wsku¬ tek czego, gdy sworzen jest wkrecony w gwint 260, powstaje miedzy sworzniem a czescia 254 kanal srubowy 265 o przekro¬ ju zasadniczo trójkatnym. Kulka 266 za¬ woru wstecznego jest dociskana zapomoca sprezyny 268 do dolnego siodelka otworu osiowego w sworzniu 262. Dalsza rurka koncowa 270 posiada wystep 272, na któ¬ rym opiera sie pierscien 274 uszczelki 276, skladajacej sie ze skóry lub z innego odpo¬ wiedniego materjalu. Uszczelka ta jest stlo¬ czona zapomoca tarczy 278, która dociska sie zapomoca nakretki 280, nakreconej na górny gwintowany koniec rurki koncowej 270.Zespól szczek ryglujacych 282 znajdu¬ je sie miedzy rurka koncowa 270 a oslona 256 lacznika. Szczeki te sa trzymane w po¬ lozeniu odidalonem od osi rurki 270 zapo¬ moca sprezyny 284 w postaci litery C, u- mieszczonej w rowku 286 w zewnetrznej sciance rurki koncowej 270. Rurka ta po¬ siada poza tern srodkowy otwór podluzny 288, którego dolny okragly koniec jest zwe¬ zony, a który komunikuje sie z kulista po¬ wierzchnia przylegania 290. Dolna czesc szczek ryglujacych 282 jest uksztaltowana jako powierzchnia stozkowa 292, sluzaca do prowadzenia szczek w oslonie 256, w ten sposób, ze powierzchnia ta styka sie z odpowiednia powierzchnia stozkowa 294, znajdujaca sie w dolnej czesci oslony 256.W normalnych lacznikach, dzialaja¬ cych zapomoca silnika nacisku, przekrój tloka na wysokie cisnienie (nurnika) musi posiadac wieksza srednice niz glówka szyj¬ ki oliwiarki lozyska, gdyz sila, wywierana na nurnik, musi byc wieksza, anizeli prze- ciwcisnienie, dzialajace na, rurke koncowa.Gdyby bowiem bylo inaczej, cisnienie sma¬ ru odpychaloby rurke koncowa od szyjki, co mogloby spowodowac straty smaru.W budowie natomiast wedlug wynalaz¬ ku mozna wykonac nurnik na wysokie ci¬ snienie wedlug fig. 14 z tak mala sredni¬ ca, jaka tylko jest dopuszczalna ze wzgle¬ du na zadana ilosc smaru oraz na wytrzy¬ malosc mechaniczna. Sila, przyciskajaca rurke koncowa do oliwiarki, jest tu zawsze wieksza, niz cisnienie, wywierane na smar, i jest ona zasadniczo proporcjonalna do tego cisnienia.Przy zastosowaniu tloczni smaru, lacz¬ nika oraz szyjki w wykonaniu, przedstawio- nem na fig. 14, mozna uzyskac cisnienia wyzsze, anizeli zapomoca zwyklej tloczni recznej i zwyklych odnosnych czesci takze i z tego powodu, ze obsluga tloczni wedlug wynalazku jest latwiejsza. Osoba, zajmuja¬ ca sie smarowaniem, nie potrzebuje bowiem obawiac sie, ze rurka koncowa bedzie sie w niepozadany sposób zeslizgiwala z szyj¬ ki, wskutek czego osoba ta moze lepiej sku¬ pic swoja uwage na obsludze tloczni. Za¬ stosowanie tej tloczni do smarowania sa¬ mochodów, posiadajacych zwykle wielka ilosc zlaczy do smarowania, upraszcza wiec znacznie prace smarowania, poniewaz tlocznia po kazdorazowem zlaczeniu jej z któremkolwiek zlaczem pozostaje z niem stale zlaczona, rurka koncowa zas nie ma zupelnie tendencji do oderwania sie od zlacza, co stanowi ujemna strone znanych dotad tloczni smaru.Przy zastosowaniu tloczni smaru we¬ dlug) fig. 14 bierze sie rekojesc 238 do jed¬ nej reki, poczem naklada sie lacznik 85 na szyjke 86. Naciskajac na rekojesc 238 w kierunku szyjki, nasuwa sie cylinder 230 na rurke wylotowa 240, poczem nurnik 248 wytlacza smar pod Wysokiem cisnieniem do lacznika 85. Cisnienie smaru-odciaga osjo- — 7 —ne 256 wtyl, co powoduje docisniecie szczek 282 dookola glówki szyjki, a nastep¬ nie zaryglowanie lacznika. Równoczesnie cisnienie smaru przyciska rurke koncowa 270 silnie do konca szyjki, wskutek czego miedzy brzegiem okraglym lacznika, slu¬ zacym] do odcinania warstwy brudu, a pól- kulista powierzchnia przylegania 290 w rurce koncowej powstaje szczelne pola¬ czenie przegubowe. W razie potrzeby moz¬ na iz latwoscia nachylic tlocznie smaru oraz lacznik wzgledem osi szyjki, nie przerywa¬ jac przytem bynajmniej szczelnosci pola¬ czenia miedzy lacznikiem a szyjka, gdyz promien zakrzywienia wewnetrznej po¬ wierzchni kulistej 290 w rurce koncowej 270 jest zasadniczo taki sam, jak promien powierzchni glówki 178 (fig. 7), poza tern rurka koncowa 270 jest silnie dociskana do lacznika zapomoca cisnienia smaru.Podczas suwu roboczego tloczni smar przeplywa z latwoscia przez zawór wstecz¬ ny 266; podczas ruchu zwrotnego natomiast mala ilosc smaru przeplywa przez otwór w rurce wysokiego cisnienia 240 zpowrotem przez kanal boczny 265 o ksztalcie srubo¬ wym miedzy sworzniem 262 a otworem gwintu w króccu 254. Jezeli wykonywa sie szybkie ruchy jrobocze tam i zpowrotem, wówczas ilosc smaru, uchodzaca przez ka¬ nal boczny 265, nie wystarcza do tego, aby cisnienie w oslonie 256 moglo spasc do tego stopnia, by ta czesc mogla odlaczyc sie od szyjki. Przeciwnie, mozna nawet od¬ ciagac tlocznie z wielka sila od oliwiarki, a mimo to polapzenie z szyjka nie obluzuje sie. Jednak latwo odlaczyc lacznik od szyj¬ ki tylko przez pokrecenie tloczni cokolwiek w stosunku do osi lacznika, co powoduje rozejscie sie szczek. Szczeki te wskutek tego zwalniaja szyjke i umozliwiaja latwe odjecie tloczni. ' Przy zastosowaniu tloczni smaru we¬ dlug wynalazku, umozliwiajacej uzyskanie wyzszych cisnien niz dotychczas, nie za¬ chodzi juz ^potrzeha rozkladania lozysk w celu czyszczenia ich oraz usuwania smaru, col dotychczas bylo zwykle konieczne. Wy¬ sokie cisnienia, osiagane zapomoca przy¬ rzadu zbudowanego wedlug wynalazku, wystarczaja bowiem zupelnie do wycisnie¬ cia nazewnatrz zaschlych czastek smaru bez rozkladania odnosnego lozyska.Przy uzyciu lacznika, przedstawionego na fig. 3, 4 i 5, stosuje sie urzadzenie we¬ dlug wynalazku w ten sposób, ze naklada sie lacznik na szyjke oliwiarki lozyska, przyczem poszczególne czesci znajduja sie w polozeniach, przedstawionych na fig. 5.Wówczas oddzialywa sie na oslone 112 sprzegla sila, dociskajaca wdól, wskutek czego oslona 112 przechodzi w polozenie, przedstawione na fig. 5 linjami przerywa- nemi. Jezeli nastepnie wywrze sie na smar cisnienie, wówczas tlok 148 przesunie sie wdól i pociagnie za soba szczeki az do po¬ lozenia, w którem pierscien 130 oprze sie o wystep 146. Szczeki ryglujace zajma wówczas polozenie, przedstawione na fig. 3. Bezposrednio potem cisnienie smaru przesunie oslone 112 lacznika ku górze, a skosna powierzchnia 120 oslony bedzie dzialac na odpowiednie powierzchnie 124 szczek ryglujacych. Szczeki te zostana tak stloczone w kierunku osi, iz obejma one bardzo silnie powierzchnie kulista 178 szyj¬ ki oliwiarki. W polozeniu tern rurka konco¬ wa 134 jest silnie docisnieta do konca szyj¬ ki; powierzchnia kulista 138 wraz z brze¬ giem 174, sluzacym do odcinania warstwy smaru, tworza wówczas szczelne polacze¬ nie. Smar moze plynac przez otwór 136 rurki koncowej 134 do lacznika, a nastep¬ nie do czesci, podlegajacej smarowaniu.Jezeli doprowadzono juz dostateczna ilosc smaru do czesci maszyny, która nale¬ zy smarowac, wówczas cisnienie w prze¬ wodzie wylotowym, a wskutek tego rów¬ niez w laczniku, zmniejsza sie, co na¬ stepuje wskutek tego, ze albo jeden z za¬ worów iglicowych 78 lub 72 w tloczni, po¬ ruszanej mechanicznie (fig. 1), zostaje — 8 —otwarty, albo tez ze przy tloczni porusza¬ nej recznie wedlug fig. 2 otwiera sie za¬ pomoca krecenia sworznia 108 za posred¬ nictwem sruby skrzydelkowej 110 zawór 111. Gdy cisnienie juz sie zmniejszylo, mozna lacznik odjac, przekrecajac go o pewien kat wzgledem szyjki lozyska, co powoduje zluzowanie szczek 122. Sprezy¬ na 144 zmusza nastepnie pierscien 130, szczeki ryglujace 122 oraz tlok 148 znowu do tego, ze poruszaja sie one wgóre, az osiagna polozenie, przedstawione na fig. 5. Z chwila zwolnienia szczek i przesunie¬ cia ich wgóre zapomoca sprezyny 144 mozna odjac lacznik od szyjki lozyska, które przed chwila zostalo zaopatrzone w smar. Wówczas lacznik mozna bezposred¬ nio nalozyc na inna szyjke na drugiem lo¬ zysku maszyny.Jak uwidoczniono na fig. 6 i 10 linjami przerywanemi, lacznik moze nie lezec do¬ kladnie na jednej osi z szyjka lozyska.Mozna bowiem uzyskac dostateczne pola¬ czenie obu czesci nawet wówczas, gdy os lacznika znajduje sie pod katem stosun¬ kowo duzym wzgledem osi szyjki. Wsku¬ tek tej swobody ruchów mozna zakladac lacznik na szyjke, znajdujaca sie w miej¬ scu trudno dostepnem. Wreszcie nalezy za¬ znaczyc, ze lacznik po zalozeniu go tworzy razem z szyjka polaczenie w rodzaju prze¬ gubów kulistych. Wskutek tego mozna, oczywiscie, przekrecac tlocznie smaru pod¬ czas smarowania o dosc duzy kat bez oba¬ wy obluzowania szczelnego polaczenia tloczni z szyjka. Gdyby to polaczenie nie bylo ruchomem, tak jak to wyzej opisano, mogloby sie latwo zdarzyc, ze osoba, obslu¬ gujaca tlocznie, moglaby latwo urwac szyj¬ ke, pokrecajac np. wskutek nieuwagi tlocz¬ nie z polozenia, w którem os jej zgadza sie dokladnie z osia szyjki. Taki przypa¬ dek móglby sie zdarzyc tern latwiej, ze wchodzace w gre ramie dzwigni jest dosyc duze, poniewaz wywoluje sie sile w kie¬ runku mniej wiecej prostopadlym do racz¬ ki, a sila dziala blisko wewnetrznego kon¬ ca tloczni. Moment, powstajacy wskutek duzego ramienia, jest zatem bardzo wielki i dziala on bezposrednio na szyjke, o ile stosuje sie tlocznie, przedstawiona na lig. 2.Jezeli lozysko, podlegajace smarowa¬ niu, nie przeciwstawia uchodzeniu smaru wiekszego oporu, rura koncowa 134 poru¬ sza sie ku górze, az zetknie sie ona z cze¬ scia 116. Wówczas smar doplywa do lo¬ zyska i w razie przycisniecia rurki konco¬ wej do szyjki z sila dostatecznie duza, aby przezwyciezyc przeciwcisnienie smaru, przeciwcisnienie to odciaga oslone 112 lacznika od szyjki bez równoczesnego prze¬ suwania naprzód szczek w celu schwycenia jej. W tym przypadku rurka koncowa dzia¬ la wiec w ten sam sposób, co przy znanych konstrukcjach tloczni smaru.Wynalazek niniejszy liie jest bynaj¬ mniej ograniczony do przykladów powy¬ zej opisanych; mozna bowiem umiescic np. brzeg okragly bezposrednio. na koncówce i spowodowac jego wspóldzialanie z kuli¬ sta glówka szyjki lub tez zastosowac ina¬ czej obudowane, lecz w równy sposób dzia¬ lajace koncówki uszczelniajace lub sprze¬ gajace. PL