W wiekszosci sprzegiel elastycznych, wykonanych calkowicie z metalu, jako ogni¬ wa sprezyste, sprzegajace ogniwo napedza¬ jace sprzegla z jego ogniwem napedzanem, sluza sprezyny, które wskutek dzialania na nie momentu obrotowego, przenoszonego za- pomoca sprzegla, sa naprezane na zginanie, sciskanie lub rozciaganie. Wady tych sprze¬ giel, wyrazajace sie w ich duzych wymia¬ rach, wadze i duzych kosztach wyrobu, pró¬ bowano usunac przez zastosowanie jako sprezystych ogniw sprzegajacych pretów, naprezanych na skrecanie. W ten sposób osiagnieto lepsze wykorzystanie materjalu, a wobec tego i mniej zuzywano materjalu, tak ze sprzegla byly lzejsze, mniejsze i tan¬ sze. Poza tern prety sprzegajace, naprezane na skrecanie, maja te zalete, ze moga byc do¬ kladnie i niezawodnie obliczone na kazde naprezenie.Stosowanie sprezyn pretowych, napre¬ zanych na skrecanie, ma jednak te wade, ze trudno jest przekazac sprezynom moment obrotowy, przenoszony zapomoca sprzegla, w postaci sil skrecajacych przy wylaczeniu jednoczesnem jakichkolwiek naprezen zgi¬ najacych. W znanych sprzeglach o prostych sprezynach pretowych obydwa konce spre¬ zyn znajduja sie daleko od siebie. Kazda sprezyna pretowa jest w jednem ogniwie sprzegla prowadzona w dwóch miejscach i wchodzi w drugie ogniwo sprzegla jednem lub dwoma ramionami, prostopadlemi do kadluba sprezyny. Ramiona te zostaja utwo¬ rzone albo przez zagiecie pod prostym ka¬ tem konców (kadluba sprezyny, albo przezzalozenie na konce sprezyny specjalnych nasadek o postaci ramion. W obu przypad¬ kach ujawniaja sie rozmaite wady takiej konstrukcji. Osadzenie sprezyjj pretowych wymaga miejsca, czyni sprzeglo drozszem i uniemozliwia dostosowywanie sie sprezyn do wzajemnych przesuniec sie sprzezonych walów. Wskutek tego konce ramion musza posiadac ksztalt kuli, aby mogly ustawiac sie w odpowiedni sposób. Z tern jednak polaczona jest ta wada, ze przenoszenie momentu obcotowegQ ocjbyyya §ie tylko pa malych powierzchniach stykowych, w któ¬ rych wystepuje ducy nacisji na jednost¬ ke powierzchni, prowadzacy do przedwcze¬ snego zuzycia. Zaopatrzenie sprezyn preto¬ wych w specjalne ramiona czyni sprzegla bardziej skomplikowanemi i znacznie droz- szemi.Wszystkie te wady sa usuniete wedlug wynalazku w ten sposób, ze ogniwa sprze¬ gajace, naprezane na skrecanie, sa wykona¬ ne jako sprezyny o ksztalcie palaków, któ¬ rych jeden koniec wchodzi w jedno ogniwo sprzegla, a drugi — w drugie. Tego rodzaju sprezyny q ksztalcie palaka sa juz znape, jako tak zwane sprezyny C i stosowane w sprzeglach. Jednak stosowano je w znanych sprzeglach zawsze tylko jako sprezyny, prar cujace na zginanie, a nigdy — jako sprezy¬ ny, pracujace na skrecanie.Stosowanie sprezyn palakowych, pracu¬ jacych na skrecanie, daje przedewszystkiem te korzysc, ze konce sprezyny moga byc umieszczone blisko siebie. Wskutek tego latwo unika sie ich zakleszczania sie. Cho¬ ciaz konce sprezyny znajduja sie w tym przypadku blisko siebie, jednak moznosc poruszania sie obydwóch konców walu za¬ równo w kierunku promieniowym, jak i osiowym, jest dostatecznie duza, a poslizgi, zachodzace przy takich przesuwach walów, pozostaja malemi, tak ze zuzywanie sie cze¬ sci sprzegla zasadniczo nie zachodzi wcale.Sprezyny palakowe moga byc rozmieszczo¬ ne na calym obwodzie sprzegla tuz ohok siebie w plaszczyznach promieniowych, wskutek czego sprzegla takie sa bardzo ma¬ le j w stosunku do wagi swej wykazuja bar¬ dzo duza nosnosc. Mozna tez jednak ustawic sprezyny skosnie. Osadzanie sprezyn jest bardzo proste. Konce sprezyn moga byc za¬ równo zakleszczone tak mocno, ze nie moga sie one obracac w swych gniazdach, lub tez moga byc w tych gniazdach osadzone obro¬ towo. Równiez i po obciazeniu sprzegla mo¬ mentem obrotowym konce sprezyn pozosta¬ ja W wi^szosci odmian sprzegla wedlug wynalazku równoleglemi do osi sprzegla pr#z ^gledelji sidbtei wskutek tego styka¬ nie sie konców JBpreiyrj ze sciankami ich gniazd zostaje calkowicie zachowane i za¬ wsze istnieje pewien style powierzchniowy, a nie punktowy lub linjowy, wobec czjpgo nacisk fia jednostke powierzchni jest sto¬ sunkoworiiewi^lki. i W celu lepszego wykorzystania sprezy¬ ny przy zgóry danej wadze jej, najlepiej jest nadac jej taki ksztalt, aby w mozliwie f jak najwiekszej czesci sprezyny dzialaly jednakowe naprezenia materjalu. W kutych lub lanych sprezynach mozna to osiagnac przez odpowiednie stopniowanie ich prze¬ kroju poprzecznego. W sprezynach zas o jednakowym przekroju poprzecznymi na ca¬ lej ich dlugosci warunek jednakowego na¬ prezenia materjalu we wszystkich miej¬ scach sprezyny osiaga sie w ten sposób, ze konce sprezyny, z któremi wspóldzialaja j ogniwa sprzegla, sa osadzane ruchomo i umieszczane w srodku krzywizny sprezyny palakowej. W ustrojach z obrotowo osadze- nemi koncami sprezyn zachodzi wskutek tarcia, powodowanego dzialaniem momentu skrecajacego, szczególnie dobre tlumienie j drgan. W tym samym celu sprzeglo moze byc zaopatrzone takze w gderzaki. Frsy wiekszych drganiach sprezyny uderzaja w zderzaki, wskutek czego drgania zostaja j tlumione i powstrzymywane. Zderzaki te moga jednoczesnie sluzyc do zapobiegania nadmiernemu przeciazeniu sprezyn. Od — 2 —chwili, gdy sprezyny OpfA sie 6 zderzaki, sprzeglo dziala jako sprzeglo sztywne.Gdy konce sprezyn sa zakleszczone tak, ze nie moga sie obracac, to najkorzystniej¬ szym ksztaltem sprezyny o jednakowym przekroju poprzecznym jest ksztalt prze¬ cietego pierscienia kolowego. W tym przy¬ padku najlepiej jest, jezeli wszystkie spre¬ zyny palakowe tworza jednolita calosc, to jest jezeli kazda sprezyna stanowi prze¬ dluzenie sasiednich sprezyn palakowych.Sprezyny palakowe moga byc zaklada¬ ne rozmaicie. Szczególnie prosty ksztalt kolnierzy obydwóch ogniw sprzegla otrzy¬ muje sie, gdy sprezyny obejmuja te kolnie¬ rze. Taki uklad wymaga jednak w wiekszo¬ sci przypadków specjalnego plaszcza, o- chraniajacego sprezyny. Natomiast, gdy kolnierze sprzegla sa wyposazone we wgle¬ biania o ksztalcie czaszy, wewnatrz ,któ- rych mieszcza sie konce sprezyn, specjalny plaszcz ochronny jest niepotrzebny. Osa¬ dzenie sprezyn palakowych wymaga szcze¬ gólnie itialo miejsca, gdy sa one rozmie¬ szczone wokolo walu w plaszczyznach pro¬ mieniowych.Wedlug wynalazku jest obojetne, w jaki sposób sprezyny palakowe sa umocowane w obydwóch ogniwach sprzegla. Zadowala¬ jace osadzenie sprezyn mozna osiagnac przez umieszczenie konców sprezyny za¬ równo w zlobkach, jak i w otworach. Ze wzgledu na montaz jest rzecza wazna, aby sprezyny przynajmniej w jednem ogniwie sprzegla byly osadzone w otworach lub zlobkach, równoleglych do podluznej osi sprzegla. Wtedy sprzeglo moze byc wyla¬ czane lub Wlaczane przez przesuniecie jed¬ nego z ogniw sprzegla w kierunku osio¬ wym.Przy zastosowaniu sprezyn o najprost¬ szych i najdogodniejszych ksztaltach konce tych sprezyn znajduja sie tuz obok siebie na obwodzie lub wewnatrz niego. W tym przypadku montaz sprzegla sprawia pewne trudnosci, zwlaszcza jezeli wytriagahe sa sprezyny sztywne, a konce sprezyn maja byc polaczone z ogniwami sprzegla bez lu¬ zu. Wskutek tego w tych przypadkach osa¬ dzenie konców sprezyn w zlobkach lub o- tworach jest nieodzowne. Mozna takie osa¬ dzenie bez luzu otrzymac bez naruszenia zdolnosci sprezynowania, jezeli zastosowac sprezyny ciensze wpoblizu konców niz na samych koncach albo tez pogrubic konce sprezyn zapomoca nalozonych na nie spe¬ cjalnych nasadek. W tym przypadku rowki w ogniwach sprzegla musza posiadac waski otwór wlotowy, odfpowiadajacy grubosci cienszej czesci sprezyny, a wewnatrz mu¬ sza byc zaopatrzone w rozszerzenie, dosto¬ sowane do ksztaltu zgrubionych konców sprezyny.Szczególnie korzystny ksztalt sprezyny otrzymuje sie, jezeli sprezyne palakowa wygina sie nie w jednej plaszczyznie, lecz w przyblizeniu wzdluz linji srubowej. Wte¬ dy konce sprezyny nie sa skierowane ku sobie, jednak sa równolegle do siebie, przy- czem sa one przesuniete wzgledem siebie o skok tej linji srubowej. Jeden koniec sprezyny zostaje wsuniety w gniazdo, wy¬ konane w jednem ogniwie sprzegla, pod¬ czas gdy drugi koniec sprezyny zostaje wprowadzony nie w przeciwlegle gniazdo drugiego ogniwa sprzegla, lecz w gniazdo, znajdujace sie obok gniazda przeciwleglego.Na rysunku przedstawiono kilka przy¬ kladów wykonania wynalazku, przyczem fig. 1 i 2 przedstawiaja jedna z odmian sprzegla w widoku i przekroju równole¬ glym do osi sprzezonych walów, podczas gdy fig. 3—10 i 12—22 przedstawiaja inne przyklady wykonania w przekrojach pro¬ stopadlych oraz równoleglych do osi sprze¬ zonych walów, a fig. 11 przedstawia szcze¬ gól konstrukcyjny. W przykladzie wykona¬ nia, przedstawionym na fig. 1 i 2, sprezyny palakowe 1 mieszcza sie wewnatrz wgle¬ bienia kolnierza 2 jednego z ogniw sprze¬ gla, które posiada ksztalt czaszy. Kolnierz 2 posiada na zewnetrznyih brzegu zlobki — 3 —6, w które wchodza jedne konce sprezy ti paiakowych. JDrugie konce sprezyn sa osa¬ dzone w otworach 3 kolnierza 4 drugiego ogniwa sprzegla, W przykladzie wykona¬ nia, przedstawionym na fig. 3 i 4, w celu osiagniecia równomiernego naprezenia na calej dlugosci kazdej sprezyny, sprezyny te posiadaja przekrój poprzeczny, zmie¬ niajacy sie odpowiednio do sil, wystepuja¬ cych w kazdem danem miejscu sprezyny* Konce sprezyn sa umieszczone w równole¬ glych do osi otworach 3, wykonanych w kolnierzach 2 \ 4 ogniw sprzegla. Podczas gdy w tym przykladzie wykonania konce sprezyn sa skierowane w przeciwlegle stro¬ ny, fig. 5 i 6 przedstawiaja sprzeglo, w któ- rem sprezyny 1 obejmuja obydwa kolnie¬ rze 2 i 4 ogniw sprzegla, a konce sprezyn sa skierowane ku sobie. Konce sprezyn sa osadzone w otworach 3, wykonanych w o- bydwóch kolnierzach równolegle do osi walów. Wada takiego wykonania jest to, ze konce sprezyn znajduja sie stosunkowo da¬ leko od siebie. Wade te mozna usunac we¬ dlug fig. 7 i 8 w ten sposób, ze kolnierze sa stosunkowo dosc szerokie i ciagna sie az do geometrycznych srodków sprezyn. Luz miedzy obydwoma koncami sprezyny, po¬ trzebny do jej zakladania, jest przy takiem wykonaniu sprzegla ograniczony do mini¬ mum. Fig. 8 przedstawia jednoczesnie szcze¬ gólnie dogodny ksztalt sprezyn L Sa one w tym przypadku wykonane w ksztalcie pierscienia kolowego, którego konce sa za¬ giete do wewnatrz tak, iz znajduja sie mniej wiecej w geometrycznym srodku pierscienia. W przykladzie wykonania we¬ dlug fig. 9, 10 i 11 konce sprezyn sa moc¬ no zakleszczone. Sprezyny posiadaja w tej odmianie ksztalt pierscieni kolowych. Wy¬ konanie sprezyn wedlug fig. 11 jest o tyle szczególnie godne uwagi, ze wyjasnia, jak mozna wykonac wszystkie sprezyny pala- kowe 1 z jednego odcinka. Wedlug fig. 10 sprezyny sa osadzone w zlobkach, wyko- ndnych w sciankach symetrycznie rozmie¬ szczonych wglebien ogniw Z i 4 sprzegla, cO umozliwia wylaczanie i wlaczanie sprzegla przez przesuwanie jednego z ogniw sprze¬ gla w kierunku osiowym. W przykladzie wykonania, przedstawionym na fig. 12 i 13, sprezyna 1 jest wykonana jako zwykly par lak. Sprezyny sa na bokach splaszczone w miejscach 5 tak, ze mozna je bez trudnosci wprowadzic w rowki 6 o przekroju okra¬ glym obydwóch ogniw 2 i 4 sprzegla, Zgru- bione konce 7 sprezyn maja dokladnie ta¬ ka sama srednice w przekroju poprzecz¬ nym, jak i zlobki 6. Fig. 14 i 15 przedsta¬ wiaja inny przyklad wykonania sprzegla.Sprezyny 1 posiadaja w tym przypadku ksztalt pierscieni kolowych, których konce znajduja sie w srodku geometrycznym ko¬ la. SAiby konce sprezyn byly prowadzone bez luzu w rowkach o przekroju okraglym, konce te sa zaopatrzone w nasadki prowad¬ nicze 7. W ten sposób osiaga sie polacze¬ nie prawie bez luzu obydwóch ogniw 2 i 4 sprzegla.Jak widac z fig. 16, konce 7 sprezyny znajduja sie w wiekszej odleglosci od sie¬ bie, niz wynosi grubosc sprezyny. Odle¬ glosc ta zalezy od wytrzymalosci materjalu kolnierza ogniwa sprzegla i grubosci scian¬ ki, mieszczacej sie miedzy dwoma rowka¬ mi, która nie powinna wylamywac sie. Jak widac z fig. 18, jeden koniec sprezyny jest umieszczony w rowku 6 kolnierza ogniwa 2 sprzegla, drugi zas koniec w odpowied¬ nim rowku kolnierza drugiego ogniwa 4 sprzegla. Sprezyny :/ maja równiez i tutaj wyfrezowane przewezenia 5, ulatwiajace wprowadzanie sprezyn do rowków 6 ogniw 2 i 4 sprzegla. W sprzegle ze sprezynami (fig, 19 i 20), których konce 3 sa odgiete nazewnatrz, rozmieszczenie konców spre¬ zyn moze byc zupelnie takie samo. Konce sprezyn sa równiez i w tej odmianie osa¬ dzone ze wzajemnem przesunieciem ich o wielkosc skoku linji srubowej. W celu na¬ dania rysunkowi wiekszej przejrzystosci na fig. 18 i 20 po kazdej sprezynie przepu^szczano jedna sprezyne, w rzeczywistosci znajdujaca sie miedzy sprezynami naryso¬ wanemu W celu umozliwienia uzycia twardego materjalu na scianki rowków i ulatwienia wsuwania sprezyn w obydwa. ogniwa sprze¬ gla, mozna tez, jak Widac z fi£. 22, jedno' lub obydwa ogniwa sprzegla zaopatrzyc w pomocnicze pierscienie prowadnicze 8. W pierscieniu takim latwo mozna wyfrezowac lub wywiercic rowki 6. Gdy sprezyny sa juz umieszczone w pierscieniach pomocniczych 8, wtedy ogniwa 2 i 4' sprzegla zostaja za- pomoca nakretek 9 wsuniete we wglebienia kolnierzy tych ogniw. PL