Wynalazek niniejszy dotyczy wydyma¬ nia wyrobów szklanych, np. walców (cho¬ lew) na szyby szklane i pozwala na wpro¬ wadzenie pewnych udoskonalen i oszczed¬ nosci.Podobne wyroby szklane wytwarzano dotychczas zapomoca jednej z dwu metod.Jedna z nich, tak zwana metoda „czerpaka1* goracego, polegala na tern, ze czerpak ten ogrzewano do takiej temperatury, w której po zanurzeniu do wanny ze szkliwem masa szklana mogla sie stykac z metalem czerpaka i to pozwalalo utrzymywac szkliwo na czerpaku w okresie wydymania walca.Druga znana metoda, tak zwana metoda czerpaka zimnego polegala na tern, ze czerpak przy zanurzaniu do szkliwa po¬ siadal temperature zewnetrzna lub tez niewiele tylko od niej wyzsza. W tych warunkach wewnatrz czerpaka powsta¬ wal zlepek szkliwa. Czerpak wyciagano z masy szkliwa, zanim zdazyl sie ogrzac do temperatury tej masy i zanim cieplo moglo przeniknac do masy metalu czerpa¬ ka, wobec czego temperatura czerpaka nie dochodzila do temperatury zlepku.W tej metodzie po wyciagnieciu czerpaka ze szkliwa temperatura jego przez jakis czas wzrasta i powoduje rozszerzanie sie czerpaka. Zlepek tymczasem zaczyna stygnac i stopniowo sie kurczy. W rezulta¬ cie zlepek pod koniec procesu wydymania jest luzno zaledwie polaczony z czerpa¬ kiem.Metoda czerpaka goracego znalazlabardzo szerokie zastosowanie. I ta metoda posiada jednak szereg wad. Przywieranie szkliwa do powierzchni metalowej czer¬ paka wymaga po kazdej operacji klopotli¬ wego czyszczenia tej powierzchni od re¬ sztek szkliwa. W rezultacie czerpak ulega szybkiemu zniszczeniu. Po odczyszczeniu czerpaków—nalezy je ponadto ogrzac do dosc wysokiej temperatury. Po za tern, o ile nie stosowac specjalnych urzadzen do podtrzymania temperatury czerpaków, metoda ta ogranicza poniekad dlugosc Wydymanych cholew.Wszystkie te okolicznosci spowodowar ly, ze w wielu wypadkach zamiast metody goracej zaczeto stosowac metode czerpaka zimnego. Sprawia to jednak nowe trud¬ nosci. Przedewszystkiem wobec luznego polaczenia zlepka z powierzchnia czerpa¬ ka bardzo czesto zachodza wypadki uszko¬ dzenia walców szklanych przy ich prze¬ noszeniu, wobec bowiem pewnej swobody ruchów pomiedzy czerpakiem a walcem moga powstawac niebezpieczne napiecia.Zimny czerpak wywoluje po za tern nie¬ jednostajny doplyw powietrza dzieki nie¬ szczelnosciom pomiedzy czerpakiem a zlepkiem. Powstaja stad róznice w cisnie¬ niu powietrza powodujace powstawanie nierównosci na powierzchni walców. Nie¬ jednostajne rozszerzanie sie i kurczenie szkla i czerpaka prowadzi równiez czesto do pekania walców. Zachodzi potrzeba pokrywania zewnetrznej powierzchni czer¬ paka tluszczem, parafina lub t. p. sub¬ stancjami. Wypada stonowac pewne okre¬ slone metody chlodzenia. Stosowanie tluszczów na powierzchni zewnetrznej— umozliwia przenikanie ich na powierzch¬ nie robocze czerpaka, co powoduje braki w wyrobie. Smar przyciaga wszelkie nie¬ czystosci i sprawia, ze w walcach powsta¬ ja scianki róznej grubosci. Konieczna jest wielka wprawa, by uniknac pekania i po¬ wstawania cEolew o nierównej grubosci scianek/ Doswiadczenie wykazuje, ze znacznie lepsze wyniki daje metoda, przy której temperatura czerpaka lezy posrodku po¬ miedzy temperaturami stosowanemi przy zimnej i goracej metodach.W tym celu czerpaki pozostaja w szkli¬ wie az do osiagniecia temperatury zblizo¬ nej do temperatury szkliwa, nizszej jednak od temperatury, w jakiej nastepuje przy¬ wieranie szkliwa do powierzchni czerpaka.Na poczatku procesu wydymania szkliwo posiada temperature wyzsza od czerpaka, spólczynnik jednak kurczenia sie szkliwa jest znacznienizszy od spólczynnika me¬ talu czerpaka. Czerpak rozpoczyna proces w temperaturze stosunkowo nizszej, po¬ siada jednak znacznie wiekszy spólczyn¬ nik kurczenia sie. Pod koniec wydymania temperatura czerpaka wciaz wzrasta dzie¬ ki przyjmowaniu ciepla i ze szkliwa i z pie¬ ca szklarskiego. Temperatura zlepka szkli¬ wa zmienia sie przeto silniej od tempera¬ tury czerpaka. Poniewaz jednak spólczyn¬ nik rozszerzania sie szkliwa jest mniejszy niz czerpaka, pomiedzy srednicami zlepka a czerpaka powstaje bardzo nieznaczna róznica. Po zakonczeniu procesu zlepek trzyma sie szczelnie w czerpaku bez nad¬ miernego luzu pomiedzy dwiema powierzch¬ niami. | Bieg procesu wedlug nowej metody zalezy od calego szeregu czynników, a wiec od wlasciwosci metalu czy stopu, uzytego do wyrobu czerpaków, od dlugosci wytwa¬ rzanych walców i jeszcze wielu innych czynników. Czerpaki powinny byc ogrzane ponad temperature zewnetrzna w chwili za¬ nurzania ich w szkliwie. Nie jest to jednak bezwzgledna koniecznoscia. Pomyslne wy¬ niki otrzymywano np. zanurzajac czerpa¬ ki w temperaturze 200 do 300° F. Okres, w ciagu którego czerpak powinien pozosta¬ wac w szkliwie, zalezy od tego w jakim stopniu dany materjal jest przewodnikiem ciepla, od jego wagi lub masy, ksztaltów — 2 —i od temperatury, w jakiej go zanurzono, a równiez od temperatury i plynnosci szkli¬ wa/Przy czerpaku wykonanym z zelaza lub ze stali, ogrzanym do temperatury 200 do 300° F, otrzymywano pomyslne wyniki przy zanurzaniu czerpaka na jedna minute.Wskazówki te posiadaja jednak jedynie ogólnikowe znaczenie i okresy czasu na poszczególne stadja procesu moga podle¬ gac silnym wahaniom. Zasadniczo chodzi o to, by czerpak przed poczatkiem wydy¬ mania byl ogrzany prawie do temperatury, w jakiej szkliwo moze przywierac do jego powierzchni, dostatecznie wysokiej, by u- trzymac stosunek wymiarów pomiedzy czerpakiem, a szkliwem podczas procesu wydymania, bez zmiany. W tym celu moz¬ na oczywiscie postepowac w bardzo rózno¬ rodny sposób.Jezeli przed zanurzeniem czerpak zo¬ stal nieco ogrzany, ogrzewanie to mozna przeprowadzic w sposób dowolny. W kaz¬ dym razia czesc czerpaka, która zostanie zanurzona, powinna byc ogrzana mozliwie jednostajnie. W tym celu mozna zawiesic czerpak ponad wanne ze szkliwem w od- powiedniem oddaleniu od jego powierzch¬ ni, by ogrzewac przez promieniowanie ciepla od wanny. Czerpak mozna uzywac w odpowiednio wymierzonych odstepach czasu tak, by nie zdazyl nadmiernie osty¬ gnac.Czerpak posiada zazwyczaj wydrazona forme, jak czerpaki stosowane przy meto¬ dzie zimnej, które posiadaja wewnetrzne powierzchnie nosne dla zlepka szkliwa.Taki czerpak oznaczony jest na zalaczo¬ nym rysunku cyfra 2. Powierzchnia pod¬ trzymujaca zlepek moze miec ksztalt do¬ wolny, najpraktyczniej wyzlobiony lub ha¬ kowaty, jak wskazano przy 3. Taka forma sprzyja dobremu podtrzymywaniu szkliwa.Czerpaki moga byc wykonane z dowolnego materjalu. Jedna jednak z zalet tego po¬ myslu stanowi okolicznosc, ze mozna; sto¬ sowac bez zastrzezen czerpaki z zelaza albo ze stali. Podobne czerpaki sa tansze, niz czerpaki ze stopów lub z miedzi i od¬ znaczaja sie wieksza wytrzymaloscia. Po¬ siadaja one równiez znacznie mniejszy wspólczynnik rozszerzalnosci.Zasadniczo proces wydymania walców szklanych niewiele odbiega od zasad stoso¬ wanych przy zimnej lub goracej metodzie.Czerpak zostaje zanurzony do masy szkli¬ wa na zwykla glebokosc, poczem nastepuje jego wyciaganie, które odbywa sie w zwy¬ kly sposób. Podczas wyciagania do srod¬ ka walca doprowadza sie powietrze. Pewna ilosc powietrza doprowadza sie nawet zwy¬ kle do czerpaka podczas jego zanurzania w szkliwie, poniewaz niewielkie cisnienie powietrza sprzyja doplywowi szkliwa do podtrzymujacego go zlobka czerpaka.Zlepek moze byc jednak wytworzony bez doprowadzania powietrza, poniewaz okres zanurzenia wystarcza do zalania zljbka szkliwem. Dalszy doplyw powietrza po u- tworzeniu obrzeza i szyjki walca zalezy od uznania robotnika i dobiera sie odpowied¬ nio do wytwarzanych form walca i wlasno¬ sci szkliwa. Nadmiernemu ostyganiu czer¬ paka zapobiegaja odpowiednie oslony.Nowy pomysl wyzyskuje z powodze¬ niem znoszace sie wzajemne kurczenia szkliwa i metalu w okresie wydymania, wo¬ bec czego w stosunku wzajemnych wymia¬ rów zachodzic moga bardzo jedynie nie¬ znaczne róznice. Przeto po zakonczeniu procesu przy przenoszeniu wytworzonego walca szkliwo i czerpak sa dokladnie ze soba polaczone i tworza, az po polaczenie 4 w rurce 5 doprowadzajacej powietrze, jednolita sztywna calosc, która nie ma wa¬ runków powstawania niebezpiecznych na¬ piec. Okolicznosc ta usuwa mozliwosc u- szkodzenia walców przy ich zdejmowaniu.Znacznie mniej równiez jest przyczyn do pekania z powodu nadmiernego kurczenia sie przy wydymaniu. Szczelne polaczenie pomiedzy zlepkiem a czerpakiem zapobie- — 3 —ga ulatnianiu sie powietrza podczas wydy¬ mania, co sprawia, ze powietrze doplywa równomierniej, a regulowanie doplywu po¬ wietrza! jest znacznie uproszczone. ; Niowa metoda pozwala wytwarzac bar¬ dziej foremne zlepki, nietylko dlatego, ze czerpak zostaje przez dluzszy czas zanu¬ rzony w szkliwie, ale i ze wzgledu na to, ze szkliwo nie stygnie tak raptownie, jak w wypadku zimnego czerpaka. Nowa me¬ toda pozwala stosowac mniejsza ilosc czerpaków, poniewaz kazdy z nich moze byc ponownie zastosowany, zanim jeszcze zupelnie ostygnie. Odpadaja równiez za¬ biegi zwiazane z ogrzewaniem lub chlodze¬ niem czerpaków przed poriownem ich za¬ stosowaniem. Nowa metoda zapobiega równiez przywieraniu szkliwa do zewnetrz¬ nej powierzchni czerpaków, które pracuja znacznie dluzej i nie sa narazone na nad¬ mierne zmiany temperatury.Pomimo szczelnego polaczenia pomie¬ dzy zlepkiem a czerpakiem zjawisko przy¬ wierania nie ma tu miejsca i zlepek moze byc z latwoscia oddzielony. PL