Przedmiotem niniejszego wynalazku jest urzadzenie rozrzadcze, zaopatrzone w zawory i przystosowane do silników wrotnych, napedzanych zapomoca ej ka elastycznego. Urzadzenie to u: uskutecznianie zmiany kierunku nika i zmiane okresu wlotu czyi pednego niezaleznie od siebie, prsyczem urzadzenie jest wyposazone w dwa narza¬ dy rozrzadcze (dzwignie lub kólka reczne ze sruba bez konca i nakretkami dowolne¬ go systemu), z których jeden dziala zawsze przy koncu suwu w jednym lub drugim kie¬ runku, sluzy do odwracania obrotowego ru¬ chu silnika i nazywany jest „przyrzadem do zmiany biegu", drugi zas narzad sluzy do zmiany okresu wlotowego od wartosci rów¬ nej zeru do wartosci" najwiekszej dla oby¬ dwu kierunków oWtu silnika przy jedno- moznosci stosowania wszystkich dnych wartosci posrednich okresu go. Drugi ten narzad nazywany dalszym ciagu opisu „przyrzadem ajacym rozprezaniem".Urzadzenie rozrzadcze wedlug wyna¬ lazku polega mianowicie na tern, ze zawiera zespól, skladajacy sie z frzech kciuków, z których jedian kciuk (kciuk wylotowy) roz¬ rzadza otwieraniem i zamykaniem zaworu lub zaworów wylotowycW, drugi kciuk (kciuk wlotowy) — otwieraniem zaworu lub zaworów wlotowych dla obu kierunków bie¬ gu silnika, trzeci zas kciuk (kciuk rozpre¬ zania) — zamykaniem zaworu lub zaworów wlotowych dla obu kierunków biegu silni¬ ka, a poza fem zespól ten ppsiada równiez urzadzenie, umozliwiajace równoczesne sprzeganie obu pierwszych kciuków, jak równiez i trzeciego kciuka.Pierwsze dwa kciuki, któremi manewru¬ je sie zapomoca „przyrzadu do zmiany bie¬ gu11, powoduja odwracanie kierunku obro¬ tu silnika, trzeci zas kciuk, uruchomiany przez „przyrzad rozrzadzajacy rozpreza¬ niem", wywoluje zmiane okresu wlotu czyn¬ nika napednego.Na rysunku przedstawiono przyklad wy¬ konania urzadzenia wedlug wynalazku.Fig. 1 przedstawia schematycznie wykres rozrzadu dla obu kierunków biegu silnika nawrotnego, napedzanego zapomoca czyn¬ nika elastycznego, fig. 2 — schematyczny widok boczny kciuka, rozrzadzajacego za- :wprem wylotowym,w dwóch skrajnych je¬ go polozeniach na walku rozrzadczym dla obu kierunków biegu silnika, fig. 3 do 5 — boczne widoki kciuków, analogiczne do fig. ,2, przedstawiajace rózne polozenia kciu¬ ków, rozrzadzajacych otwieraniem i zamy¬ kaniem zaworu wlotowego, fig. 6 — czolo¬ wy widok dwóch kciuków, sterujacych za¬ worem wlotowym, fig. 7 —¦ podluzny piono¬ wy przekrój skrzynki rozrzadczej wedlug wynalazku wzdluz linji 7 — 7 na fig. 9, fig. 8 — poprzeczny przekrój przez te skrzynke wzdluz linji 8 — 8 na fig. 7, fig. 9 — widok zgóry na wnetrze tej skrzynki rozrzadczej po zdjeciu pokrywy; fig. 10 i 11 przedstawiaja odpowiednie dwa po¬ przeczne pionowe przekroje innej postaci wykonania skrzynki rozrzadczej wzdluz linij 10 — 10 i U — U na fig. 13, fig. 12 — podluzny pionowy przekrój tejze skrzynki wzdluz linji 12 — 12 na fig. 13, fig. 13 — widok zgóry na wnetrze wspomnianej skrzynki po usunieciu pokrywy oraz kraz¬ ków i dzwigni rozrzadczych zaworów, fig. 14 — rozwiniecie na plaszczyznie zlobków prowadniczych, w których przesuwaja sie kciuki, sterujace wlotem i rozprezaniem, w odniesieniu do tabliczki wskaznikowej me¬ chanika, wreszcie fig. 15 przedstawia, ana¬ logicznie do fig. 14, rozwiniecie zlobków prowadniczych, umozliwiajacych odmienna regulacje silnika.Na wykresie, przedstawionym na fig. 1, literami a, a, d, e, e, c oznaczono wartosci katów A,OAf AODlf D±OElf E&E, EOClf CfiAj, opisywanych przez korbe napedo¬ wa silnika podczas kazdej z szesciu faz pra¬ cy rozrzadu, a mianowicie: wlotu przed¬ zwrotowego, wlasciwego wlotu, rozprezania, wylotu przedzwrotowego, wlasciwego wylo¬ tu i wreszcie sprezania w przypadku, gdy korba napedowa obraca sie w kierunku, za¬ znaczonym na rysunku strzalka f1 (bieg naprzód). Scisle taki sam rozrzad otrzy¬ muje sie przy biegu silnika wstecz (kieru¬ nek strzalki f2), jezeli punkty A2 i Alf C2 i Clt D2 i Dlf E2 i E1 sa rozmieszczone syme¬ trycznie wzgledem srednicy AE. Punkty A2, C2, D2 i E2 stanowia odpowiednio po¬ czatki przedzwrotowego wlotu, sprezania, rozprezania i przedzwrotowego wylotu przy wstecznym biegu silnika, oznaczonym na tabliczce wskaznikowej (na fig. 14 i 15) znakiem AR.W przypadku stosowania rozrzadu za¬ worowego katy e, e, c oraz a moga byc stale. Ogólnie biorac, zmieniaja sie jedynie katy a i d. Litera a oznaczono najwieksza wartosc, jaka moze miec okres wlotowy, li¬ tera d zas — najmniejsza wartosc, jaka moze miec okres rozprezania.Na podstawie wykresu wedlug fig. J. mozna stwierdzic, ze przy Jnegu silnika — 2 —naprzód (strzalka f1) zawór wylotowy wi¬ nien byc otwarty wówczas, gdy kodba na¬ pedowa silhika przebiega kat E1OC1 = = e + e9 przy biegu zas silnika wstecz (strzalka PJ zawór ten winien byc otwarty w czasie, gdy korba napedowa silnika prze¬ biega kat E2OC2 = e + e*. Kat E2OC2 jest zatem równy katowi EflC^ lecz przesunie¬ ty wzgledem tego ostatniego w kierunku wstecz o kat C10E2 = e — e\ Jezeli zalo¬ zyc, ze sterowane kciukami zawory obraca¬ ja sie z ta sama szybkoscia katowa, co i wal napedowy silnika, to jest zrozumiale, iz ten sam kciuk z garbem o dlugosci katowej e + e moze sluzyc dla obu kierunków bie¬ gu silnika. Dla przejscia z jednego kierun¬ ku biegu silnika na odwrotny wystarczy przesunac ten kciuk o kat e — e\ jak to za¬ znaczone jest na fig. 2, gdzie kciuk przed¬ stawiony jest linjami pelnemi dla biegu sil¬ nika naprzód, a linjami przerywanemi — dla biegu wstecz.Wskutek zmiany wielkosci okresu wlo¬ towego zawór wlotowy winien byc koniecz¬ nie poruszany przez dwa kciuki, a miano¬ wicie kciuk wlotowy 2 (fig. 3 i 6), który po¬ woduje zawsze otwieranie zaworu wloto¬ wego niezaleznie od kierunku biegu silni¬ ka, i drugi kciuk, kciuk rozprezania 3 (fig. 3), powodujacy zawsze zamykanie zaworu wlotowego, niezaleznie od kierunku biegu silnika.Z kciukami 2 i 3 wspólpracuja dwa walki 4 i 5 (fig. 6), polaczone z zaworem wlotowym. Zawór wlotowy jest otwierany wówczas, gdy oba walki 4 i 5 znajduja sie na odnosnych garbach kciuków 2 i 3, za¬ myka sie zas wówczas, kiedy jeden z tych walków lub obydwa walki jednoczesnie zejda z tych garbów kciuków 2, 3. Obydwa walki posiadaja to samo przesuniecie, to znaczy, ze ich srodki pozostaja zawsze w tej samej plaszczyznie, przechodzacej przez os walka rozrzadczego.Jak wynika ze schematycznego wykre¬ su wedlug fig. 1, przy biegu naprzód (strzal¬ ka f1) zawór wlotowy nalezy otworzyc wówczas, gdy korba napedowa silnika przyj¬ muje polozenie OA^ Niezbedne jest za¬ tem, aby w tym momencie walek 4 kciuka wlotowego 2 zetknal sie z powierzchnia wejsciowa garbu tego kciuka (fig. 3) oraz by watek 5 kciuka rozprezania 3 juz wzniósl sie na garb tego ostatniego kciuka.Warunek ten wymaga, aby poczatek wej¬ sciowej powierzchni kciuka rozprezania 3 znajdowal sie w punkcie J19 poprzedzaja¬ cym punkt At o dowolny kat K\ Zawór wlotowy winien sie zamykac, gdy korba napedowa silnika przyjmuje polozenie ODj. Niezbedne jest zatem, aby od tej chwili walek 5 kciuka rozprezania 3 do¬ szedl do konca zejsciowej powierzchni te¬ go kciuka, przyczem walek 4 kciuka wloto¬ wego 2 znajduje sie jeszcze pewien czas na garbie swego kciuka, np. az do puiiktu' Xlf znajdujacego sie zatem poza punktem Dx w pewnej dowolnej odleglosci katowej K.Jest zrozumiale, ze dla uzyskania pelnego wlotu przy biegu naprzód trzeba, aby garb kciuka wlotowego 2 posiadal dlugosc kato¬ wa, równa sumie katów a + a + K i byl tak ustalony wzgledem polozenia katowego napedowej korby silnika, aby jego wejscio¬ wa powierzchnia rozpoczynala sie w punk¬ cie Ax oraz by garb kciuka rozprezania 3 posiadal dlugosc katowa, równa sumie ka¬ tów a + a + K1 i byl tak ustalony wzgle¬ dem korby napedowej silnika, by koniec jego zejsciowej powierzchni znajdowal sie w punkcie Dx. Suw tloka podczas tego o- kresu wlotowego odpowiada dlugosci odcin¬ ka Ad1 na srednicy AE (fig. 1 i 3).Jezeli przesunac jedynie kciuk rozpre¬ zania 3, doprowadzajac zejsciowa po- wierzichnie tego kciuka do punktu D\ (fig. 4) zamiast do punktu D19 pozostawiajac jednoczesnie bez zmiany polozenie kciuka wlotowego 2, wówczas poczatek wlotti w punkcie A1 pozostaje równiez bez zmiany.Analizujac powyzsze rozumowanie moze¬ my stwierdzic, ze wlot przedzwttotowy roz- — 3 —poczyna sie zawsze w punkcie Alt koniec zas wlotu ma miejsce w punkcie D\. Suw roboczego tloka silnika podczas okresu wlotowego bedzie zatem przedstawiony w postaci odcinka Ad\* Dla dokonania za¬ tem zmiany okresu wlotowego, a tern sa¬ mem i okresu rozprezania, wystarczy prze¬ sunac jedynie kciuk 3 bez powodowania zmiany w polozeniu kciuka wlotowego 2.Jezeli kciuk rozprezania 3 pozostawic w polozeniu, przedstawionem na fig. 4, to przy przesunieciu kciuka wlotowego 2 o kat, równy sumie katów a + K — a\ punkt Xt przesunie sie do punktu A2 (fig. 5). Ta¬ kie przesuniecie kciuka wlotowego 2 po¬ woduje juz odwrócenie kierunku biegu sil¬ nika. Obracajac bowiem wówczas korbe napedowa silnika w kierunku, zaznaczo¬ nym na fig. 1 rysunku strzalka f2, walek 4 kciuka wlotowego 2 zetknie sie z wejscio* wa powierzchnia tego kciuka wówczas, gdy korba napedowa silnika zajmie polozenie 0A2, czyli gdy walek 5 kciuka 3 znajduje sie na kciuku juz od chwili, w której korba napedowa silnika przeszla juz przez polo¬ zenie 0Y*2, przyczem zamkniecie zaworu wlotowego nastepuje wówczas, gdy korba napedowa silnika zajmie polozenie, okre¬ slone przez 0D\. Suw roboczego tloka sil¬ nika podczas tego wlotu jest wtedy przed¬ stawiony w postaci odcinka Ad\2. Pozosta¬ wiajac wówczas kciuk wlotowy 2 w poloze¬ niu A2x2, mozna zmieniac wielkosc przesu¬ niecia kciuka rozprezania 3, nadajac jego zejsciowej powierzchni D'2 wszelkie po¬ srednie polozenia, poczawszy od polozenia w punkcie D2 (wlot najwiekszy) az do po¬ lozenia w punkcie A (wlot zerowy), a tern samem uzyskac przy biegu wstecz wszelkie wartosci dla okresów wlotowych, poczawszy od okresu, odpowiadajacego suwowi roboczego tloka silnika, w postaci odcinka Ad2 az do wartosci 0.Nalezy zaznaczyc, ze wielkosci katów K i Kl moga byc równiez równe zeru.Odwracanie biegu silnika uskutecznia sie przez jednoczesne przesuniecie obu kciuków, wlotowego i wylotowego, a mia¬ nowicie pierwszego kciuka o kat równy su¬ mie katów a + K — d, drugiego zas kciu¬ ka o kat równy róznicy katów e — e. Zmia¬ ne okresu wlotowego, a wiec i okresu roz¬ prezania, uzyskuje sie, niezaleznie od kie¬ runku biegu silnika, tylko przez przesu¬ niecie kciuka rozprezania. Mechanik, ob¬ slugujacy silnik, ma wiec do swego rozpo¬ rzadzenia, jak to juz wspomniano powyzej, dwa narzady rozrzadcze (dzwignie lub kól¬ ko ze sruba bez konca oraz nakretke lub inny narzad), z których jeden jest urucho¬ miany zawsze przy koncu suwu tloka ro¬ boczego w jednym lub drugim kierunku i przesuwa równoczesnie kciuk wlotowy 2 o kat równy sumie katów a + K — a oraz kciuk wylotowy — o kat równy róznicy ka¬ tów e — e', a który to narzad nazywany bedzie w dalszym ciagu opisu „przyrza¬ dem do zmiany biegu", drugi zas narzad sluzy tylko do przesuwania kciuka rozpre¬ zania 3 i moze przyjmowac wszelkie polo¬ zenia posrednie, niezbedne do dowolnej zmiany wielkosci wlotu w granicach, za¬ wartych miedzy katem 0° a katem a przy którymkolwiek kierunku biegu silnika. Dru¬ gi ten narzad nazywany bedzie w dalszym ciagu opisu „przyrzadem rozrzadzajacym rozprezaniem". Ten ostatni przyrzad jest zaopatrzony w dwie rózne tabliczki wskaz¬ nikowe z podzialkami, jedna dla biegu sil¬ nika naprzód, druga dla biegu wstecz.Jezeli jest pozadane, aby mechanik, ob¬ slugujacy silnik, mial do rozporzadzenia jeden tylko narzad rozrzadczy, to mozna o- bie czynnosci przestawiania polaczyc w jedna czynnosc. Przyklad takiego polacze¬ nia bedzie podany ponizej przy opisywaniu jednej z postaci wykonania rozrzadu we¬ dlug wynalazku.Pierwsza postac wykonania urzadzenia rozrzadczego wedlug wynalazku przedsta¬ wiona jest na fig. 7 — 9. W tym przykla¬ dzie wykonania skrzynka 6 zawiera utrzy* - 4 -mywany przez kulkowe lozyska 7 wal 8, równolegly do napedowego walu silnika i obracajacy sie z ta sama, co i ten ostatni, szybkoscia. W celu zmniejszenia odporo- wego dzialania, wywieranego przez nakret¬ ki 9, 10 i 11, mogace sie obracac na wale 8 i przesuwac wzdluz osi tego walu, ten o- statni jest wykonany na calej swej dlugo¬ sci w postaci sruby o kilku zwojach o du¬ zym skoku (fig. 7).Nakretka 9 posiada na swym obwodzie zlobek 12, w którym umieszczony jest pier¬ scien 13, zlozony z dwóch czesci, polaczo¬ nych ze soba srubami. Szerokosc zlobka 12 równa sie szerokosci pierscienia, wpu¬ szczonego do tego zlobka, tak ze pierscien 13 nie posiada bocznego luzu w nakretce 9- Pierscien 13 fest zaopatrzony w czopy 14 (fig. 8 i 9), na których osadzone sa prze¬ gubowo dwie dzwignie 15, umieszczone sy¬ metrycznie wzgledem pionowej plaszczy¬ zny, przechodzacej przez os walu 8. Dzwi¬ gnie te sa osadzone na walku 16 prostopa¬ dlym do walu 8 i umocowanym obrotowo w lozyskach scianek skrzynki 6.Równiez i dwie pozostale nakretki 10 i 11 sa zaopatrzone w pierscienie 17 i 18, polaczone zapomoca dzwigni 19 i 20 z wal¬ kami 21 i 22, równoleglemi do walka 16.Na podluznym wale 8 sa osadzone trzy tarcze kciukowe 1, 2, 3, z których pierwsza steruje otwieranie i zamykanie zaworu wy¬ lotowego, druga — otwieranie zaworu wlo¬ towego, a trzecia — zamykanie zaworu wlotowego* Na kazdej z tych tarcz kciukowych sa umocowane, np. srubami, palce prowadni¬ cze 23, wchodzace do otworów, wykona¬ nych w nakretkach 9, 10 i 11. Kciuk wylo¬ towy 1 jest zatem polaczony obrotowo z nakretka 9, podczas gdy kciuk wlotowy 2 polaczony jest obrotowo z nakretka 10, a kciuk rozprezania 3 — z nakretka 11.Krazek biegowy 24 (fig. 8 i 9), osadzo¬ ny na koncu drazka 25, umieszczonego przesuwnie w skrzynce 6 i sterujacego za¬ worem wylotowym, opiera sie o powierzch¬ nie biegowa kciuka i i znajduje sie pod dzia¬ laniem nacisku sprezyny 26. Na powierzch¬ niach biegowych kciuków 2 i 3 równiez o- parte sa znajdujace sie pod dzialaniem na¬ cisku sprezyn krazki biegowe 27 i 28, osa¬ dzone na koncach drazków 29 i 30. Drazki 29 i 30 sa polaczone ze soba zapomoca dzwigni wahadlowej 31, której srodkowy punkt przegubu 32 (fig. 9) rozrzadza za¬ worem wlotowym zapomoca popychacza, dzwigni zaworowej, przekladni dzwignio¬ wej lub innego urzadzenia.Obydwa drazki 29 i 30 i obydwa kraz¬ ki biegowe 27 i 28 sa tak umieszczone, ze oski tych krazków znajduja sie zawsze w jednej i tej samej plaszczyznie, przecho¬ dzacej przez os walka rozrzadczego. Przy takiem wykonaniu (fig. 6 i 9) wielkosc przesuniecia srodkowego punktu przegubu 32 dzwigni 31, sterujacej zaworem wloto¬ wym, jest zawsze równa polowie sumy przesuniec osiek krazków 27 i 28.Azeby obrócic w jednym i tym samym czasie kciuk wylotowy 1 o kat równy róz¬ nicy katów e — e, kciuk wlotowy 2 zas o kat równy sumie katów a + K — a (lub tez o kat równy róznicy katów a — a w przypadku, jezeli kat K równa sie ze¬ ru), wystarczy nadac dzwigniom 15 i 19 dlugosci proporcjonalne do warto¬ sci róznicy katów e— e* oraz sumy katów a + K — a (lub róznicy katów a — a) i polaczyc te dzwignie zapomoca* wspólnej dzwigni 33 (przedstawionej linja- mi przerywanemi na fig 7), równoleglej do plaszczyzny, przechodzacej przez osie wal¬ ków 16 i 31. W celu unikniecia wyginania sie dzwigni 33 wskutek zbyt silnego pochy¬ lania tej ostatniej, mozna przewidziec na walkach 16 i 21 dwie jednakowej dlugosci dzwignie 34 i 35, polaczone ze soba zapo¬ moca wspólnej dzwigni 36. Dzwignie 34 i 35 sa prostopadle do plaszczyzny, przechodza¬ cej przez osie walków 16 i 21, wówczas, gdy nakretki 9 i 10 znajduja sie w swych — 5 —polozeniach srodkowych* to jest, kiedy dzwignie 1$ i 19 sa ustawione pionowo* W celu odwrócenia biegu' silnika wy¬ starczy obrócic jeden z dwóch walków 16 lub 21 o pozadany kat, azeby drugi walek, polaczony w powyzej podany sposób, obró¬ cil sie o ten sam kat. W tym samym czasie nakretki 9 i 10, obracajac sie na wale 8, przesuwaja sie podluznie wzdluz jego osi pod dzialaniem dzwigni 15 i 19. Nakretki te zapomoca palców prowadniczych 23 obra¬ caja kciuki 1 i 2 o katy, proporcjonalne do podluznych przesuniec tych nakretek. Prze¬ suniecia zas te sa proporcjonalne do dlugo¬ sci dzwigni 15 i 19, a zatem i do katów, równych róznicy katów e —- e lub sumie katów a + K ?— a (lub róznicy katów a — a). Rozrzad kciuka rozprezania 3, w celu zmiany okresu wlotowego, uskutecznia sie przez obracanie walka 22 o pozadany kat, co powoduje okreslone przesuniecie kciu¬ ka 3.Nalezy zaznaczyc, ze konce dzwigni 15, 19i 20 opisuja luki kola, nie zas linje pro¬ ste, równolegle do osi walu 8. Nalezy zatem miedzy dnem zlobków 12 nakretek 9, 10, lii w które wstawia sie pierscienie 13, 17, 18, a wewmeirznemi powierzchniami tych pierscieni przewidziec dostateczny luz.Do rozrzadu zaworów, wylotowego i wlotowego, z drugiego konca cylindra wy¬ starczy podwoic symetrycznie wzgledem pionowej plaszczyzny, przechodzacej przez os walu 8, uklad krazków 24, 27, 28, dzwi¬ gnie wahadlowa 31 i urzadzenie do przeka¬ zywania ruchów na zawory.Nalezy zaznaczyc, ze dla okreslonego skoku sruby 8 przesuniecia nakretek 9, 10, 11 sa proporcjonalne do katów przestawia¬ nia kciuków 1, 2, 3, czyli dlugosc skrzynki 6 bedzie zatem funkcja sumy tych katów przestawienia, które sa okreslone przez roz¬ rzad, jaki pragnie sie uzyskac. Mozna zmniejszyc te katy przestawienia kciuków /, 2, 3 przez zmniejszenie w stosunku- n szybkosci obrotowej walka rozrzadczego wzgledem szybkosci obrotowej napedowe¬ go walu silnika. Jezeli bowiem szybkosc walka rozrzadczego jest równa — szybko- n sci walu napedowego, to wystarczy umie¬ scic równiez na obwodzie tarczy n kciuków o dlugosci katowej równej - dlugo- n sci teoretycznej, przekrecajac odnosne krazki biegowe, rozrzadzajace zawora¬ mi, znajdujacemi sie na przeciwleglych kon- 180° cach cylindra, o kat jedne wzgledem n drugich. Dlugosci katowe kciuków zostaja zatem równiez zmniejszone w stosunku _ n Katy przestawienia sa zatem zmniejszone tak samo, jak i dlugosci przesuniec nakre¬ tek.Na fig. 10, 11, 12 i 13 przedstawiono in¬ na postac wykonania urzadzenia rozrzad¬ czego wedlug wynalazku, w którem wystaw czy nastawianie tylko jednego narzadu roz¬ rzadczego, przyczem urzadzenie to posiada przyrzad, majacy na celu obracanie wialka rozrzadczego z szybkoscia dwa razy mniej¬ sza od szybkosci napedowego walu silnika.Wedlug tego przykladu wykonania wy nalazku w skrzynce 6 urzadzenia sa osa¬ dzone w lozyskach trfcy waly 8, 37 i 50, u- mieszczone równolegle do walu napedowe¬ go. Wal 37 otrzymuje swój naped bezpo¬ srednio od napedowego wajlu silnika i obra¬ ca sie z ta sama, co i on szybkoscia. Wal 37 posiada kólko zebate 38, zazebiajace sie z kólkiem 39 o dwa razy wiekszej srednicy, o- sadzonem na wale 8. Wal 8 obraca sie zatem z szybkoscia dwa razy mniejsza, anizeli wal napedowy. Wal 8 tworzy na calej swej dlugosci srube o kilku zwojach o bardzo du*- zym skoku. Trzy tarcze kciukowe 1, 2, 3, (wylotowa, wlotowa i rozprezenia) stano¬ wia odnosne nakretki na tym wale 8* Na kciuk wlotowy 2 jest nakrecona zbo- ku tulejka 46* (fig. 12), zaopatrzona w wy- — 6 —stepy 41, sprzegniete bagnetowe z wystepa¬ mi 42 kciuka wylotowego 1. Miedzy klewe- mi wystepami 41 i 42 istnieje okreslony luz, azeby wprawienie w ruch jednego z kciuków 1 lub 2 przez drugi kciuk nastepo¬ walo dopiero po uskutecznieniu przez pierwszy czesci swej drogi.Miedzy kciukami 1 i 2 umieszczony jest pierscien 43, osadzony luzno na tulei 46' zapomoca kulkowych lozysk 44. Pierscien ten jest osadzony w ten sposób, ze nie mo¬ ze sie on obracac i w tym celu jest zaopa¬ trzony w wystep 45 (fig. 10 i 12), slizgajacy sie w podluznym rowku 46, wykonanym na dnie skrzynki 6. Pierscien ten posiada rów¬ niez na swym wewnetrznym obwodzie wy¬ stepy, które bez luzu sa wpuszczone w tu¬ leje 46*, azeby przy swym ruchu równole¬ gle do osi walka rozrzadczego mógl on uru¬ chomiac te tuleje 46', a zatem i kciuk 2.Przesuwajac pierscien 43 równolegle do osi walka rozrzadczego na dlugosc, okre¬ slona przez skok sruby walu 8, mozna obra¬ cac kciuk 2 o kat równy sumie katów a + K — a, przyczem nadajac luzowi, ist¬ niejacemu miedzy klowemi wystepami 41 i 42, wartosc, odpowiadajaca sumie katów a + K —^ a' oraz róznicy katów e — e', o- trzyma sie, ze kciuk 1 bedzie uruchomiany dopiero po obróceniu sie kciuka 2 o kat rów¬ ny róznicy katów (a + K — a) — fe — e), a wiec kciuk i obrócic sie moze jedynie o kat równy róznicy katów e — e. Wystar¬ czy zatem uruchomienie samego tylko pier¬ scienia 43. W tym celu nalezy pierscien 43 polaczyc z przyrzadem do zmiany biegu, a- zeby przez przesuniecie w jedna lub druga strone pierscienia 43 do konca wolnej drogi zostalo spowodowane jednoczesne przesu¬ niecie kciuka 2 o kat równy sumie katów a -\- K — a, kciuka / zas o kat równy róz¬ nicy katów e — e'.Na kciuk 3 (kciuk rozprezania) jest równiez nakrecona zboku tuleja 53 (fig. 12), na której jest luzno osadzony pierscien 54, utrzymywany miedzy kciukiem 3 i obrze¬ zem 55 tej tulei zapomoca kulkowych lo¬ zysk 56. Ten pierscien 54 posiada równiez wystep 57, slizgajacy sie w zlobku 46 wy¬ konanym w dnie skrzynki 6, zabezpieczajac w ten sposób pierscien ten przed obraca* niem sie.Wystarczy wiec polaczyc pierscien 54 zapomoca dowolnego narzadu z „przyrza¬ dem do rozrzadu roizprezania", azeby móc uzyskac dowolnie zmiane wielkosci przesu¬ niecia kciuka 3 w chwili zamykania zaworu wlotowego.Urzadzenie powyzsze zawiera tylko je¬ den przyrzad rozrzadczy dla mechanika, ob¬ slugujacego silnik. Przyrzad ten sklada sie 2 walu 50, zaopatrzonego w bebny 49 i 60. W bebnach tych wykonane sa szczególnego ksztaltu zlobki 48 i 59. W zlobku 48 bebna 49 slizga sie krazek 47, utrzymywany przez pierscien 43, rozrzadzajacy kciukami i i 2.W zlobku 59 bebna 60 slizga sie krazek 58, utrzymywany przez pierscien 54, rozrza¬ dzajacy kciukiem 3, Wal 50 jest zaopatrzony na jednym kon¬ cu w kólko zebate 51, zazebiajace sie o ze¬ batke 52f slizgajaca sie w skrzynce 6. Przez odpowiedni przesuw zebatki 52 mozna spor wodowac obrót walu 50 o kat 360°, czyli zmieniac dowolnie polozenie kciuków U 2 i3. i Na fig. 14 przedstawiono w rozwinieciu zlobki 49 i 59 bebnów 49 i 60. Jezeli bebny znajduja sie w polozeniu, w którem krazki 47 i 58 znajduja sie na poziomie liinji aa", rozrzad daje bieg naprzód przy wlocie ze^ rowym. W miare obrotu bebnów zlobki 48 i 59 przesuwaja sie wzgledem krazków 47 i 58 az dojda do poziomu linji 66'. Podczas tego czasu zlobek 48 znajduje sie w pla¬ szczyznie prostopadlej do osi walu 50, krat zefc 49 znajduje sie w spoczynku, a kciuki 1 i 2 pozostaja równiez nieruchome, nato¬ miast kciuk 3 przyjmuje wszelkie posrednie polozenia przy coraz zwiekszajacym sie wlocie az do chwili osiagniecia wlotu naj¬ wiekszego; Miedzy 66' do CC* odbywa sie - 7 ¦ _odwracanie biegu, Krazek 47, slizgajac sie W pochylonej czesci zlobka, uruchomia kciuk flotowy 2, obracajacy sie o kat rów¬ ny sumie katów a + K— a*, przyczem kciuk 2, pb usunieciu luzu miedzy wystepa¬ mi 41 i 42, uruchomia zkolei kciuk wyloto¬ wy 1, który obraca sie o kat równy róznicy katów e — e. W tym czasie kciuk 3 docho¬ dzi do polozenia, przy którem powstaje najwiekszy wlot dla ruchu wstecznego/Me¬ chanik, obslugujacy silnik, nie powinien ni¬ gdy dopuscic, azeby zmiana biegu silnika nastepowala w jakimkolwiek polozeniu w granicach miedzy bb* i cc. Miedzy cc* i dd* kciuk wlotowy i kciuk wylotowy pozostaja nieruchome, kciuk 3 zas zostaje ustawiany kolejno we wszystkich posrednich poloze¬ niach wlotowych przy wstecznym biegu sil¬ nika, w celu zmiany tego wlotu, od wartosci najwiekszej az do zera. Jest zrozumiale, ze w zaleznosci odksztaltu, nadanego zlob¬ kom 48 i 59, uzyskuje sie rózne zespoly, jak np. zespól, przedstawioiiy na fig. 15.Wal 50, zaopatrzony w.bebny 49 i 60 ze zlobkami 48 i 59, moze byc zastapiony rów¬ niez innem urzadzeniem, np. odpowiednia plyta zlobkowana, poruszajaca sie ruchem postepowo-zwrotnym, podczas gdy krazki, slizgajace sie w zlobkach tef plyty, poru¬ szac sie beda ruchem poprzecznym do tej plyty. Zespól ten zamiast byc umieszczo¬ ny w skrzynce 6 moze sie znajdowac z zewnatrz tej skrzynki na jej koncu, przy¬ czem niezbedne ruchy moga byc przekazy¬ wane na narzady, zawarte w skrzynce, za¬ pomoca dwóch systemów drazków lub dzwi¬ gni.Nalezy zaznaczyc, ze w polozeniu na bieg wsteczny (fig. 10 i 12) kciuk wylotowy 1 nie przylega do kólka zebatego 39, jak to ma miejsce przy biegu silnika naprzód, i jest utrzymywany w danem polozeniu tyl¬ ków jednym kierunku przez wystepy 41 i 42 i moze byc wprawiany w ruch w tym kierunku tylko przy pewnym okreslonym kierunku obrotu walu rozrzadezego 8. Aze¬ by temu zapobiec, dwa palce prowadnicze 69, w które zaopatrzone jest kólko zebate 39, slizgaja sie w otworach 70 kciuka wylo¬ towego Z (fig. 10) i po zaryglowaniu go w polozeniu na bieg wsteczny palce te zaczy¬ naja od tej chwili opierac sie o boczne scianki otworów 70.Rozrzad zaworów wlotowego i wyloto¬ wego uskutecznia sie przez przekazywanie na zawory zapomoca dowolnego mechani¬ zmu (popychacza zaworowego, przekladni dzwigniowej lub innego urzadzenia) ruchu krazków, toczacych sie po garbach kciuków, W przykladzie, przedstawionym na rysun¬ ku, zastosowano popychacze zaworowe, za¬ wory zas ustawiono równolegle do piono¬ wej osi silnika.Na kciuku 1, zaopatrzonym w dwa gar¬ by 71 i 72 (wal kciukowy obraca sie z szyb¬ koscia dwa razy mniejsza anizeli napedowy wal silnika), spoczywaja dwa krazki 24 (fig. 10 i 12), rozmieszczone na obwodzie kciuka pod katem 90° wzgledem siebie (fig. 10). Krazki te steruja zawory Wylotowe z obu konców cylindra. Kazdy krazek 24 o- sadzony jestt luzno na koncu ramion 61, u- trzymywanych przez pólkoliste przeguby 62, polaczone z dzwignia 63, oddzialywuja¬ ca na popychacze zaworowe. Obydwa prze¬ guby 62 otaczaja czesciowo walek 64, na którym moga sie one wahac, ich konce zas sa umieszczone w tulejach 65, utrzymuja¬ cych te przeguby na walku 64.Na kazdym z kciuków 2 i 3 znajduja sie równiez po dwa gariby, na których opieraja sie krazki 27 (na kciuku 2) oraz krazek 28 (na kciuku 1), przyczem krazki te sa prze¬ stawione na kciuku wzgledem siebie o kat 90° (fig. 11 i 12). Krazki te steruja zawory wlotowe na obu koncach cylindra robocze¬ go zapomoca ponizej opisanego urzadzenia.Krazki 27 i 28 odpowiadaja jednemu z zaworów wlotowych, przyczem oski tych krazków znajduja sie w jednej i tej samej plaszczyznie, przechodzacej przez os wal¬ ka rozrzadczego 8. Oski te sa polaczone - 8 —drazkiem 66, stanowiacym jeden bok rów- nolegldboku przegubowego. Drazek 66 oraz drugi drazek 67 % stanowiacy przeciwlegly bok równolegloboku, sa polaczone ze soba przegubowo oraz osadzone sa swemi srod¬ kami na nasadzie wykonanej w drazku, o- sadzonym na wale 64, na podobienstwo dzwigni popychaczy zaworu wylotowego.Dwa inne krazki 27, 28, przesuniete wzgle¬ dem pierwszych o kat 90°, steruja drugim zaworem wlotowym i sa umieszczone na drugiej dzwigni 68 popychacza zaworowe¬ go.Nalezy zaznaczyc, ze gdyby walek roz- rzadczy 8 obracal sie z ta sama szybkoscia, co i napedowy wal silnika, poszczególne kciuki musialyby wówczas posiadac po jed¬ nym garbie zamiast dwóch, oski zas róznych krazków 24, 27 i 28 winnyby byc przesta¬ wione wówczas wzgledem siebie o kat 180° na obwodzie tarczy kciukowej, to jest wszystkie oski tych krazków musialyby znajdowac sie wówczas w plaszczyznie po¬ ziomej, przechodzacej przez os walka roz- rzadczego 8.Oczywiscie w urzadzeniu wedlug wyna¬ lazku mozna wprowadzic pewne zmiany, nie wykraczajace poza zakres istoty wynalaz¬ ku. Taknp. walek rozrzadczy 8 moze posia¬ dac zlobki prostolinijne zamiast srubowych, kciuki zas moga sie przesuwac podluznie bez jednoczesnego obracania sie na tym wa¬ le, a w tym przypadku kciuki musza byc zaopatrzone w odpowiednie powierzchnie prowadnicze. Wzamian tego, aby kciuki w postaci nakretek byly przesuwane podluz¬ nie na walku rozirzadczym 8, moga byc kciuki osadzone swobodnie na walku roz- rzadczym 8 bez moznosci podluznego prze¬ suwania sie i otrzymywac swój naped przy pomocy oddzielnej nakretki, mogacej sie przesuwac podluznie na tym walku, jak równiez zapomoca palców lub odpowiednich wystepów napedzajacych.Urzadzenie rozrzadcze, stanowiace przedmiot wynalazku, moze byc zastosowa¬ ne nietylko do zaworowych silników tloko¬ wych, lecz takze do silników* zaopatrzo¬ nych w plaskie lub walcowe suwaki, jak równiez do^ silników zespolonych^,posiada¬ jacych na kazdym koncu cylindry or&z dwa osobne suwaki do wlotu i wylotu, r PL