Teczki z mapami nie odpowiadaja swe¬ mu celowi podczas podrózy na ladzie i mo¬ rzu, a przedewszystkiem w powietrzu, gdyz warunki podrózy nie pozwalaja na rozkla¬ danie wielkich map, zlozonych lub zwinie¬ tych, bez wyjmowania ich z teczki. Próbo¬ wano wprawdzie usunac te niedogodnosc w ten sposób, ze pas mapy z oznaczona trasa drogi, wyciety, zwiniety i umieszczony w teczce, odwijano w miare potrzeby. W ta¬ kim ukladzie trudna jest orjentacja w tere¬ nie, polozonym wpoblizu pasa mapy, co jest specjalnie wazne w lotnictwie. Wskutek te¬ go braku, bylo konieczne trzymanie sie pewnej trasy drogi, z wylaczeniem mozli¬ wosci zmian wzglednych kursu, poniewaz te¬ ren, na którymby sie taka zmiana odbywa¬ la, umieszczony byl poza pasmem mapy. Z tych samych powodów byla równiez utrud¬ niona obserwacja punktów, polozonych wpoblizu brzegu waskiej mapy.Przedewszystkiem, zmiana kierunku lo¬ tu oraz koniecznosc lotu na innej trasie na¬ strecza lotnikowi trudnosci. Pomijajac roz¬ wijanie mapy, tego rodzaju czynnosci, jak okreslenie nowej trasy i wybór kursu z u- wzglednieniem wszystkich poprawek, wyni¬ kajacych z szybkosci posuwania sie samolo¬ tu, sily wiatru i innych przypadkowych wielkosci, sa, przy uzyciu obecnych teczekz mapami, niewykonalne dla pilota w trud¬ nych warunkach jego pracy, zwlaszcza na samolotach malych.Przedmiotem wynalazku niniejszego jest przyrzad do odczytywania map oraz do o- kreslenia kierunku i szybkosci jazdy na la¬ dzie, wodzie i w powietrzu, umozliwiajacy usuniecie wszystkich wspomnianych niedo¬ godnosci.Wynalazek polega na tern, ze dwie ta¬ smy z mapa sa umieszczone w przyrzadzie w taki sposób, ze moga byc wzgledem siebie przesuwane lub obserwowane z róznych stron. Jedna z dwu tasm sklada sie z odcin¬ ków mapy, kolejno obok siebie umieszczo¬ nych, równoleglych do kierunku szerokosci geograficznej lub nachylonych do tego kie¬ runku pod okreslonym katem, podczas gdy druga tasma sklada sie z odcinków, równo¬ leglych do geograficznej dlugosci lub polo¬ zonych wzgledem tej dlugosci pod pewnym okreslonym katem, przyczem kazdy z od¬ cinków jest osobno oznaczony, np. zapomo- ca liter lub cyfr. Wzgledne przesuwanie od¬ cinków mapy osiaga *i$ w ten sposób, ze od¬ cinki te sa wyciete z jednakowych map tak, iz punktom, polozonym na brzegu jednej tasmy, odpowiadaja w drugiej tasmie punk¬ ty, polozone mniej wiecej w srodku szero¬ kosci tasmy. Uklad ten jest o tyle korzyst¬ ny, ze mozna wykonywac wszystkie obser- wju?j$ terenów*, zawsze w grodkowem polu jednego lub drugiego odcinka mapy, poslu¬ gujac sie jedna lub druga tasma.Przyrzad niniejszy jest równiez zaopa¬ trzony w uklad do szybkiego i niezawodne¬ go okreslania kierunku i szybkosci lotu kaz¬ dego punktu, obserwowanego na mapie.Na rysunku uwidoczniono przyklady wykonania wynalazku w kilku odmianach; fig. \ i 2 przedstawiaja schematycznie przy¬ rzad z dwiema tasmami, wzgledem siebie prostopadle przesuwnemi, w widoku zgóry i zboku, fig. 3 i 4 — schematycznie w wido¬ ku zgóry i zboku przyrzad, zaopatrzony w dwie rSwnokgte tafcny przesuwne, fig- 5 i 6 — w widoku zgóry i zboku przyrzad z tasma, zawierajaca z obu stron odcinki map, fig. 7 i 8 — wzgledne polozenie pól map przy róznych ukladach tasm, fig. 9 i 10 — w widoku zgóry i zboku przyrzad, za¬ wierajacy uklad do okreslania kierunku ja¬ zdy; fig. 11 przedstawia schematycznie rzut pionowy ukladu do okreslania kierunku i szybkosci lotu.W przyrzadzie, uwidocznionym na fig. 1 i 2, stosuje sie dwie tasmy 5 map, przewi¬ jane na walkach 1 i 2 lub 3 i 4, prostopa¬ dlych wzgledem siebie, przyczem pare wal¬ ków 3 i 4 lub 1 i 2 obraca sie w jednakowym kierunku w prawo lub w lewo. Do obraca¬ nia walków moze sluzyc urzadzenie, skla¬ dajace sie z walu 8 z raczka 7, obracajace¬ go walki 3 i 4 zapomoca zebatych kólek stozkowych 9 i 9* oraz 10' i 10", a walki 1 i 2 przy pomocy kólek stozkowych 9 i 9' oraz W" i 10. Mozna zawsze wywolywac ruch obrotowy tylko jednej pary walków przy unieruchomieniu drugiej pary, zapo¬ moca np. sprzegiel, wlaczanych lub wyla¬ czanych jedno po drugiem, co umozliwia przesuwanie tylko jednej tasmy przy jed- noczesnem zatrzymaniu drugiej.W urzadzeniu wedlug fig. 3 i 4 stosuje sie dwie pary walków V i 2' lub 3' i 4', prze¬ wijajacych tasmy 5, 5' map, w tym przy¬ padku równolegle.W celu obserwowania dolnej tasmy z dwu tasm, umieszczonych jedna nad dru¬ ga, górna tasma jest zaopatrzona w okien¬ ka 6.W odmianie, przedstawionej na fig. 5 i 6, stosuje sie tylko jedna tasme 5", nawija¬ na na pare walków 3" i 4" lub odwijana z nich. Tasmy map sa jednak umieszczone z obu stron, -wskutek czego jest mozliwe ogla¬ danie jednej tasmy zgóry, a drugiej zdolu, co umozliwia orjentowanie sie w obu ta¬ smach.Sposób skladania tasm z map poszcze¬ gólnych jest przedstawiony schematycznie na figurach 7 18. — 2 —Z dwóch map zupelnie jednakowych wy¬ krawa sie odpowiednie odcinki, np. z jednej mapy — oznaczone literami A, B, C, D, a z drugiej — oznaczone cyframi /, //, ///, IV, przyczem stosunek obopólny tych odcinków jest taki, ze punkty nadbrzezne odcinków jednej mapy odpowiadaja punktom w srod¬ ku odcinków mapy drugiej. Srodek odcinka A odpowiada np. lewemu, górnemu narozni¬ kowi odcinka /.Po wycieciu odcinków, których szeregi poziome oznacza sie np. literami A, B, C, D, a szeregi pionowe — cyframi /, //, ///, IV, sklada sie je w tasmy o szerokosci, odpo¬ wiadajacej otworowi (okienku) przyrzadu.Takie tasmy, gotowe do uzytku w przyrza¬ dzie, sa przedstawione na fig. 8, przyczem odcinki tasmy poziomej odpowiadaja kie¬ runkowi wschód — zachód, a odcinki tasmy pionowej zawieraja te same miejscowosci, lecz w kolejnosci, odpowiadajacej poludni¬ kowi. Jezeli np. tasmy sa wyciete w kierun¬ ku, polozonym pod pewnym katem do po¬ ludnika, wówczas, oczywiscie, kierunek przesuwania tych tasm musi byc równiez nachylony pod tym samym katem wzgledem poludnika.W przedniej tasmie w równych odste¬ pach sa rozmieszczone okienka 6. Jezeli ta¬ sme pozioma przesuwa sie i obserwuje przy- tem punkt, polozony na brzegu, którego sa¬ siedztwo ma byc dokladnie zbadane, nale¬ zy stwierdzic, jaki znak jest umieszczony na danym odcinku, a nastepnie znalezc od¬ powiedni odcinek na tasmie, poruszanej pionowo. Po przesunieciu przedniej tasmy az do ukazania sie okienka 6, tasme piono¬ wa przesuwa sie tak dlugo, az w okienku u- kaze sie odpowiedni odcinek tasmy piono¬ wej z miejscowoscia, znajdujaca sie na niej w znacznem oddaleniu od brzegu mapy.Odpowiednie znaki ulatwiaja znalezienie poszukiwanego odcinka tasmy bardzo szyb¬ ko i niezawodnie.Postac wykonania przyrzadu, odpowia¬ dajacego schematowi wedlug fig. 1 i 2,. przedstawiona na fig. 9 i 10, jest zaopatrzo¬ na w osobne srodki, umozliwiajace lotniko¬ wi szybkie okreslenie trasy drogi bez ozna¬ czenia jej bezposrednio na mapie. W tym celu przyrzad jest zaopatrzony w osobna tasme lub nitke 11, zaopatrzona w podzial- ke, dostosowana do podzialki mapy. Konce tasmy nawija sie na cewki 12, 12', prowa¬ dzone w szczelinach 13, 13', równoleglych do brzegów mapy. Przesuwanie cewek 12 i 12' odbywa sie recznie lub tez dokladniej np. zapomoca trzonów zebatych, nie przed¬ stawionych na rysunku, zazebiajacych sie z kóleczkami zebatemi, umieszczonemi na o- siach cewek 12 i 12'. Mozna równiez stoso¬ wac znane przyrzady innego rodzaju, umoz¬ liwiajace przesuwanie tasmy lub nitki w po¬ lozeniach równoleglych. Takie przesuwanie ulatwia nastawianie róznych katów nachy¬ lenia trasy w róznych punktach mapy.Do okreslenia szybkosci i kierunku jazdy sluzy tarcza 14, przesuwna na precie 15, zaopatrzona w róze wiatrów oraz i*r, po- dzialke katowa. Tarcza ta jest zaopatrzona w dwa ramiona obrotowe 16 i 17, znane w przyrzadach do mierzenia kursu lotu, przy¬ czem ramie 16 jest zaopatrzone w podzial- ke, umozliwiajaca uwzglednienie wielkosci i kierunku wiatru, drugie zas ramie 17 — w podzialke dla uwzglednienia szybkosci wlasnej samolotu. Jak wiadomo, mozna stwierdzic bez najmniejszej trudnosci chwi¬ lowy kierunek oraz szybkosc lotu przez na¬ stawienie chwilowych wielkosci czynników wymienionych na kierunek trasy 11 (fig. 11)..Poniewaz konce preta 15, na którym przesuwa sie tarcza 14, sa przesuwne w rowikach 18,18', tarcze katowa 14 mozna la-' two ustawic nad kazdym punktem w obre¬ bie okienka przyrzadu. W ten sposób lotnik moze w kazdej chwili, przy danym kursie jazdy, kierunku oraz szybkosci wiatru, a takze znanej szybkosci wlasnej samolotu, o- kreslic w dowolnem miejscu swój kierunek lotu oraz jego chwilowa szybkosc.Przyrzad jest zaopatrzony oprócz tego — 3 —w okienka 19, 19', w których ukazuja sie znaki, umieszczone dla orjentacji na odcin¬ kach mapy* Przyrzad pozostaje zasadniczo niezmie¬ niony, w razie przesuwania tasm i porusza¬ nia walkóW wedlug fig. 3 i 4, zamiast we¬ dlug fig. 1 i 2.W urzadzeniu wedlug fig. 5 i 6 przyrzad musi byc zaopatrzony w obustronne okien¬ ka obserwacyjne. PL