Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu uszlachetniania wszelkich wyrobów z su¬ rowców pochodzenia roslinnego. Dotych¬ czas uszlachetniano tego rodzaju wyroby np, przez stosowanie oziebionego kwasu siarkowego w celu wywolania efektu prze¬ zroczystosci. W patencie brytyjskim 103432 jest np. opisany sposób, wedlug którego pod dzialaniem kwasu siarkowego o mocy ponizej 50Vi°Be i w temperaturze ponizej 0°C mozna uzyskac efekt przezroczystosci.Mozna równiez go uzyskac przez zastoso¬ wanie, zgodnie z patentami niemieckiemi 340824 i 389428, opisanej w nich mercery- zacji na zimno w polaczeniu z traktowa¬ niem oziebionym kwasem siarkowym o mo¬ cy powyzej 50V2°Be.Jakkolwiek wedlug powyzszych zna¬ nych sposobów uzyskuje sie efekty prze¬ zroczystosci, to jednak z uzyskaniem tych efektów zwiazane jest znaczne zesztyw¬ nienie wlókien, przyczem wyroby staja sie tern sztywniejsze i lamliwsze, im doskonal¬ sza staje sie ich przezroczystosc.Ta lamliwosc i sztywnosc wlókien jest niekiedy tak dalece niepozadana, iz w nie¬ których przypadkach zaden z tych zna¬ nych sposobów nie moze miec zastosowa¬ nia.Przedmiot wynalazku niniejszego ma na celu usuniecie wymienionych wad i niedo¬ godnosci przez osiagniecie pewnej miek¬ kosci wlókna obok efektu przezroczystosci.Efekt ten osiaga sie dzieki traktowaniu tkanin lub przedzy z wlókien, zawieraja¬ cych blonnik, kwasem siarkowym o mocy ponad 501L°Be w temperaturze ponizej 0°C.Dodaje sie przytem do oziebionego kwa¬ su siarkowego srodków, majacych na celu ochrone wlókien od niszczacego dzialania kwasu siarkowego.Najkorzystniej stosuje sie kwas siarko¬ wy o mocy 51° — 54° Be w temperaturze okolo —10°C Tworzywo wlókiennicze moze byc pod¬ dane traktowaniu bez obróbki wstepnej, ale korzystniej jest poddac je uprzednio bieleniu lub merceryzacji.Dobrze jest takze poddawac mercery¬ zacji tkaniny, juz potraktowane kwasem, co sie szczególnie zaleca w odniesieniu do tka¬ nin, które byly poddawane wstepnej ob¬ róbce zapomoca lugów.Traktowanie wedlug wynalazku w celu otrzymywania wzorzystych efektów moze byc ograniczone do zadanych poszczegól¬ nych miejsc powierzchni traktowanego przedmiotu.Przeprowadzone doswiadczenia wyka¬ zaly, ze silnie oziebiony kwas siarkowy o mocy ponad 501/2°Be, nie wywolujac sztyw¬ nienia materjalu, daje na tworzywach za¬ wierajacych blonnik obok efektów przezro¬ czystosci efekty nieznanej dotad miekko¬ sci. Najlepsze wyniki sa osiagane przy mo¬ cy kwasu pomiedzy 51 — 54°Be w tempe¬ raturze nizszej 0°. Juz przy —-5°C dziala¬ nie kwasu jest widoczne, a okolo —10°C korzystne, jednak sa dopuszczalne i znacz¬ niejsze odchylenia od tej temperatury w granicach ponizej 0aC. Oprócz tego trakto¬ wanie kwasem w niskich temperaturach da¬ je te korzysc, ze hydrotacja wlókienzostaje powstrzymana, przez co uzyskuje sie znacz¬ niejsza ochrone samych wlókien. W niektó¬ rych przypadkach moga byc dodawane do kwasu siarkowego znane srodki, powstrzy¬ mujace hydrotacje, jak np. pirydyna, jej homologi i pochodne, jedno- i wielowarto- sciowe alkohole, sole amonowe, aldehyd mrówkowy oraz zwiazki, które, rozpadajac sie, wydzielaja taki aldehyd.Juz przy traktowaniu wylacznie sa¬ mym silnie oziebionym kwasem siarkowym ujawnia sie to nowe jego dzialanie, gdyz przy co najmniej jednakowo dobrej prze¬ zroczystosci materjal wlóknisty staje sie znacznie miekszy, anizeli wtedy, gdy ten sam kwas dziala w zwykle stosowanych temperaturach, lezacych powyzej 0°C. Da¬ leko silniej zaznacza sie nowo osiagany efekt, gdy laczy sie traktowanie kwasem w niskiej temperaturze ze zwykla mercery- zacja, która chociaz moze miec miejsce przed lub po traktowaniu kwasem, to po traktowaniu kwasem jest racjonalniejsza.Jeszcze korzystniejsze okazalo sie stoso¬ wanie dwóch merceryzacyj: jednej przed, a drugiej po traktowaniu kwasem.Przez miejscowe dzialanie silnie ozie¬ bionego kwasu siarkowego mozna otrzy¬ mac efekty wzorzyste, np. zapomoca zna¬ nego sposobu ochraniania lub tez przez bezposrednie drukowanie. Takie efekty wzorzyste wyrózniaja sie tern, ze zarówno potraktowane miejsca materjalu, a wiec przezroczyste, jak i metraktowane, nie¬ przezroczyste, w dotyku malo sie róznia od siebie.Wyroby wlókiennicze,; uszlachetnione wedlug nowego sposobu, moga byc podda¬ wane dowolnemu rodzajowi barwienia lub drukowania, co dotychczas przy stosowa¬ niu dawnych sposobów uszlachetniania by¬ lo dosc trudne ze wzgledu na sztywnosc przezroczystych tkanin.Nowy sposób nadaje sie w szczególno¬ sci do tkanin bawelnianych, lecz moze miec zastosowanie i do plecionek, wyro¬ bów dzielnych, a nawet przedzy.Prócz bawelny wchodzic w gre moga i inne wlókna roslinne, jak len, rami i po¬ dobne oraz sztuczne wlókna blonnikowe.Wlókna, zawierajace blonnik, moga byc równiez mieszane z innemi wlóknami.Przyklad I. Cienki batyst bielony i merceryzowany przeciaga sie w ciagu 8 sek przez kwas siarkowy o stezeniu 52°Be (mierzonem przy +15QC) w temperaturze — 2 ——10°C, poczem bezposrednio go sie plócze.Jeszcze mokra tkanine poddaje sie w sta¬ nie napietym merceryzacji lugiem sodo¬ wym, myje i w stanie napietym suszy.Przyklad IL Bielona tkanine z bawel¬ ny i wiskozy poddaje sie dzialaniu kwasu siarkowego o stezeniu 54°Be (mierzonem przy +15°C) w temperaturze —8°C w cia¬ gu 7 sek i natychmiast starannie przepló- kuje i suszy w stanie napietym.Przyklad III. Merceryzowany luzno skrecony niedoprzed przeciaga sie w ciagu 12 sek w postaci nici (a nie w postaci mot- ków) przez naczynie z kwasem siarkowym o stezeniu 53°Be (mierzonem przy +15°C) w temperaturze —13°C, poczem bezposred¬ nio dokladnie przeplókuje i suszy.Przyklad IV. Muslin bawelniany, na¬ drukowany rezerwa , przeprowadza sie w ciagu 15 sek przez kwas siarkowy o steze¬ niu 51°Be (mierzonem przy +15°C) w tem¬ peraturze —12°C. Po wyzeciu i dokladnem przeplókaniu woda zimna poddaje sie go natychmiast merceryzacji. Wymyty z nad¬ miaru lugu towar barwi sie i suszy. nego, w celu uzyskania efektu przezroczy¬ stosci, znamienny tern, ze tworzywo wló¬ kiennicze, zawierajace blonnik, poddaje sie traktowaniu kwasem siarkowym o stezeniu od 50y2 — 54°Be w temperaturach od 0°C do —20°C. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamien¬ ny tem, ze do kwasu siarkowego, oziebia¬ nego w granicach 0°C do —2(^0, dodaje sie srodków, ochraniajacych wlókno od ni¬ szczacego dzialania kwasu. 3. Sposób wedlug zastrz. 1 — 2, zna¬ mienny tem, ze stosuje sie tworzywo wló¬ kiennicze, poddane uprzednio merceryza¬ cji. 4. Sposób wedlug zastrz. 1 — 3, zna¬ mienny tem, ze stosuje sie merceryzacje po tratkowaniu kwasem, a zwlaszcza wtedy, gdy tworzywo wlókiennicze bylo mercery- zowane przed traktowaniem kwasem. 5. Sposób wedlug zastrz. 1 — 4, zna¬ mienny tem, ze traktuje sie oziebionym kwasem siarkowym poszczególne miejsca tworzywa wlókienniczego w celu uzyska¬ nia efektów wzorzystych. PL PL