Wynalazek niniejszy dotyczy bezkorbo- wego silnika powietrznego do zlobów wstrzasowych, w którym sterowanie do¬ plywu swiezego powietrza napedowego i wylotu zuzytego powietrza po jednej lub obydwu stronach cylindra roboczego naste¬ puje zapomoca glównego narzadu stawidlo- wego, poruszanego równiez sprezonem po¬ wietrzem i sterowanego zkolei zapomoca pomocniczego narzadu stawidlowego.Aby silnik uzyskiwal na koncu suwu zgodnego z kierunkiem transportowania silny impuls zwrotny, potrzebne jest wy¬ tworzenie na koncu tego suwu w cylindrze roboczym duzego sprezenia. W tym celu dotychczas stosowano zawór zwrotny lub podobny, wbudowany w kanale doprowa¬ dzajacym swieze sprezone powietrze do tej przestrzeni cylindra, która powodowala suw zlobu wstrzasowego w kierunku prze¬ ciwnym do kierunku transportowania. Te zawory zwrotne lub podobne urzadzenia wymagaja jednak skomplikowanego ksztal¬ tu kanalu doprowadzajacego powietrze, wywoluja uderzenia przy sterowaniu i sa malo pewne w dzialaniu, gdyz obecnosc stosunkowo malych nawet cial obcych w gniezdzie zaworu wywoluje juz jego nie¬ szczelnosc. W przeciwienstwie do tego, sto¬ sownie do wynalazku, duze sprezenie nastronie cylindra, wywolujacej suw zlobu wstrzasowego w kierunku przeciwnym do kierunku transportowania, zostaje ziiacz- nie prosciej osiagniete w taki sposób, ze wlot kanalu, doprowadzajacego sprezone powietrze napedowe do przestrzeni cylin¬ dra, która powoduje przesuw zlobu wstrza¬ sowego w kierunku przeciwnym do kie¬ runku transportowania, umieszczony jest w stosunkowo duzej odleglosci od pokrywy tej strony cylindra, tak iz po zaslonieciu tego wlotu przez tlok roboczy silnika; ta przestrzen cylindra zostaje w rozmiarze, odpowiadajacym tej odleglosci, calkowi¬ cie zamknieta i powietrze w niej zawarte, znajdujace sie poza tym wlotem, zostaje sprezone przez tlok silnika, poruszajacy sie w kierunku, odpowiadajacym transporto¬ waniu zlobu wstrzasowego.Silniki, przeznaczone do napedu zlo¬ bów wstrzasowych, musza poza tern dawac moznosc dostosowywania ich do zmien¬ nych warunków pracy, to znaczy, do róz¬ nych obciazen silnika, jakie wynikaja z róznej wielkosci katów nachylenia- zlobów wstrzasowych, z róznej dlugosci tych zlo¬ bów i zmiennej ilosci przesuwanego urobku górniczego. Wieksze nachylenia zlobów, jak równiez wieksze dlugosci zlobów lub wieksze ilosci przesuwanego urobku gór¬ niczego wymagaja wiekszej sily napedowej silnika przy powrotnym ruchu zlobu, jak równiez i dla suwu w kierunku transporto¬ wania nalezy sile dzialajaca dostosowy¬ wac odpowiednio do tych zmienionych wa¬ runków. To dostosowanie napedowej sily silnika podczas ruchu zlobu wstrzasowego w jednym i drugim kierunku do zmiennych warunków pracy zostaje osiagniete w mysl wynalazku przez zastosowanie urzadzenia dlawikowego, wplywajacego na szybkosc ruchu glównego narzadu stawidlowego.Opóznienie przesuwu glównego narzadu stawidlowego zapomoca tego urzadzenia dlawikowego w kierunku, w którym otwie¬ ra on doplyw swiezego powietrza napedo¬ wego na strone cylindra, powodujaca po¬ wrotny ruch zlobu wstrzasowego, ma ten skutek, ze przedzwrotowy wlot powietrza napedowego do przestrzeni cylindra na tej stronie nastepuje pózniej, a odpowiednio do tego i sprezenie zawartego po tej stro¬ nie cylindra powietrza jest nizsze, a co za tern idzie sila napedowa silnika, wywolu¬ jaca powrotny ruch zlobu wstrzasowego, jest mniejsza. Gdy silnik jest obustronnie dzialajacy, wtedy opóznienie ruchu sterow¬ niczego glównego narzadu stawidlowego w kierunku przeciwnym, podczas którego zo¬ staje otwarty wlot swiezego powietrza na strone cylindra, powodujaca powrotny ruch zlobu wstrzasowego, wywoluje ten skutek, ze suw silnika staje sie odpowied¬ nio wiekszy. W tych przypadkach, gdy zlób wstrzasowy umieszczony jest stosun¬ kowo stromo, a prócz tego jest bardzo dlu¬ gi, wówczas i bez silnika wykazuje stosun¬ kowo duza sile w kierunku transportowa¬ nia, która zaleznie od danych warunków moze sie stac tak wielka, ze sprezenie, wy¬ tworzone pod koniec suwu zlobu wstrza¬ sowego, nie wystarczy do przejecia calko¬ witej energji kinetycznej zlobu wstrzaso¬ wego, jaka posiada pod koniec suwu trans¬ portowania. Aby temu zaradzic, w glów¬ nym narzadzie stawidlowym zostaje umie¬ szczone, stosownie do wynalazku, jeszcze jedno urzadzenie dlawikowe, które umozli¬ wia mniejsze lub wieksze dlawienie spre¬ zonego powietrza, doplywajacego do dru¬ giej strony cylindra, powodujacej ruch w kierunku transportowania zlobu wstrza¬ sowego. Zapomoca tego narzadu dlawiko¬ wego moze byc wiec odpowiednio do po¬ trzeby zmniejszana sila silnika, uzyskiwa¬ na na tej stronie cylindra.Pomocniczy narzad dlawikowy jest wy¬ konany najkorzystniej jako kurek trójdro- gowy, a glówny narzad stawidlowy jest stosownie do wynalazku wykonany jako stopniowany tlok, którego jedna czesc sta¬ nowi oddzielny tlok, dzieki czemu tenglówny narzad stawidlowy poddaje sie la¬ twiej uruchomieniu.W celu zapobiezenia nieprzewidzianemu samoczynnemu przestawianiu pod dziala¬ niem wstrzasów silnika lub z innych przy¬ czyn lekko obracajacego sie pomocniczego narzadu stawidlowego, który ma zastoso¬ wanie np. w przypadku uzycia trójdrogo¬ wego kurka jako narzadu stawidlowego, po¬ mocniczy narzad stawidlowy znajduje sie pod dzialaniem czynnika hamujacego jego ruch np. w ten sposób, ze na narzad stawi¬ dlowy stale dziala hamujaco z jednej stro¬ ny nadcisnienie powietrza. W tym przy¬ padku, skoro nastapilo przymusowe prze¬ stawienie pomocniczego narzadu stawidlo¬ wego, wówczas ten ostatni moze byc zwol¬ niony z pod dzialania przestawiajacych go czynników, dzieki czemu tlok roboczy moze sie poruszac swobodnie w obu kie¬ runkach bez obawy przedwczesnego prze¬ stawienia pomocniczego narzadu stawidlo¬ wego.Na rysunku przedstawiono przyklad wykonania silnika do zlobu wstrzasowego.Fig. 1 przedstawia podluzny przekrój przez silnik, zaopatrzony w stawidlo wedlug wy¬ nalazku z suwakiem, znajdujacym sie w le¬ wem skrajnem polozeniu, fig. 2 — podluz¬ ny przekrój przez glówny narzad stawidlo¬ wy z suwakiem w drugiem, prawem polo¬ zeniu wraz z pomocniczym narzadem sta- widlowym, fig. 3 — przekrój poprzeczny pomocniczego narzadu stawidlowego w je¬ go drugiem polozeniu, a fig. 4 — podluzny przekrój przez pomocniczy narzad stawi¬ dlowy.Roboczy tlok a bezkorbowego silnika porusza sie w cylindrze r i jest zaopatrzo¬ ny w znany zespól drazków s, do którego przymocowany jest równiez znany drazek q, zaopatrzony w stawidlowe zderzaki k i k1, przestawne w kierunku równoleglym do osi silnika. Zderzak k wspóldziala z dzwi¬ gnia o, a zderzak' k1 z dzwignia u pomocni¬ czego stawidlowego narzadu l, który w ni¬ niejszym przykladzie wykonania ma po¬ stac kurka trój drogowego. Narzad / jest polaczony za posrednictwem przewodu r1 z czolowa strona glównego stawidlowego narzadu w postaci róznicowego suwaka tlo¬ kowego i oraz za posrednictwem przewodu r2 — z wlotowym otworem /, przez który wprowadza sie czynnik napedowy, np. pa¬ re lub sprezone powietrze. W przewodzie r1 znajduje sie dlawik p. Od przewodu r2 odgalezia sie w oslonie pomocniczego sta¬ widlowego narzadu / przewód v (fig. 4), prowadzacy ku czolowej stronie narzadu f, która dzieki temu znajduje sie stale pod cisnieniem czynnika napedowego, dociska* jacego ten narzad do oporowej powierzch¬ ni oslony, a tern samem zabezpiecza w ten sposób narzad t przed niepozadanym ob¬ rotem. Koniec i1 suwaka i jest przedzielony poprzecznie, tak iz wiekszy stopniowy tlok i2 przesuwa sie w kierunku osi wraz z su¬ wakiem i, lecz od niego niezaleznie, co nie- tylko upraszcza wykonanie narzadu stawi¬ dlowego, ale zabezpiecza równiez ewen¬ tualne zacinanie sie tego narzadu w jego oslonie prowadniczej, wskutek czego na¬ rzad stawidlowy latwiej sie porusza.Sposób dzialania rozrzadu jest naste¬ pujacy.Skoro suwak i znajduje sie w lewem skrajnem polozeniu, przedstawionem na fig. 1, a pomocniczy stawidlowy narzad / w polozeniu, przedlstawionem na fig. 1 i 3, wówczas przestrzen z1 cylindra r silnika laczy sie z otworem wlotowym dla czyn¬ nika napedowego, a przestrcen z2 tego cy¬ lindra silnika laczy sie za posrednictwem kanalu g z otworem wylotowym e. Wów¬ czas tlok roboczy a przesuwa sie w prawo (fig. 1) az do zetkniecia sie zderzaka k1 z dzwignia u narzadu t, wskutek czego na¬ rzad ten zostaje przestawiony z polozenia wedlug fig. 3, przy którem na prawa stro¬ ne tloka i2 (fig. 1) dziala cisnienie czyn¬ nika napedowego, doplywajacego przewo¬ dami /, r2 oraz przez narzad t i przewód — 3 —r1, do polozenia,, przedstawionego na fig. 2, w którem prawa strona tloka P zostaje polaczona z powietrzem zewnetrznem po¬ przez narzad l. Wskutek takiego przesta¬ wienia narzadu / wystepuje dzialanie nad¬ cisnienia czynnika napedowego na lewa strone suwaka i, a ten ostatni przesuwa sie wówczas w prawo do polozenia, przedsta¬ wionego, na fig. 2, w którem przestrzen z1 cylindra r zostaje polaczona z otworem wylotowym e, a wlotowy otwór / dla czyn¬ nika napedowego zostaje polaczony po¬ przez narzad regulujacy d oraz przewód g z prawa przestrzenia z2 cylindra r silnika.Wskutek tego roboczy tlok a przesuwa sie w lewo az do zetkniecia sie zderzaka k z dzwignia o pomocniczego stawidlowego na¬ rzadu t, a wówczas ten ostatni zostaje po¬ nownie przestawiony w polozenie, przed¬ stawione na fig. 1 i 3, w którem na prawa strone tloka r ponownie dziala cisnienie wlotowego czynnika napedowego, a tlok i2 przesuwa sie wraz z suwakiem i ponownie w lewe skrajne polozenie, przedstawione na fig. 1. Dlugosc zderzaków k i k1 jest przytem w ten sposób dobrana, iz stykaja sie one z odnosnemi dzwigniami narzadu / tak dlugo, az po uskutecznionem przesta¬ wieniu narzadu l suwak i zajmie inne po¬ lozenie. Pomocniczy stawidlowy narzad / jest zabezpieczony w kazdem swem polo¬ zeniu przed niepozadanem obracaniem sie przez wywieranie na jego czolowa po¬ wierzchnie nadcisnienia czynnika napedo¬ wego, dociskajacego stale ten narzad do oporowej powierzchni w. Przez przestawie¬ nie zderzaków k i k1 w kierunku do osi drazka s mozna zmienic dlugosc drogi, na której odbywa sie przestawienie narza¬ du /; w ten sposób mozna regulowac skok tloka. Nastepnie przez odpowied¬ nie nastawienie dlawikowego narzadu p mozna tlumic lub potegowac szybkosc przesuniecia glównego suwaka i, a przez to dodatkowo opózniac lub przyspieszac dzia¬ lanie rozrzadu w danym kierunku; w kon¬ cu przez odpowiednie nastawienie narzadu regulacyjnego d mozna dlawic cisnienie wprowadzanego do przestrzeni z2 cylindra r czynnika napedowego wówczas, gdy sil¬ nik jest mniej obciazony lub tez nieobcia- zony. PL