Wynalazek dotyczy wytwarzania odbi¬ tek zapomoca zwiazków dwuazonowych, a takze obejmuje podloze, zaopatrzone w od¬ powiednie zwiazki dwuazonowe. Jak wia¬ domo, t. zw. dwuazotypja polega na wy¬ twarzaniu barwników azowych przez spre¬ zenie zwiazku dwuazonowego ze skladni¬ kiem azowym, przyczem opiera sie na fak¬ cie, ze zwiazki dwuazonowe ulegaja roz¬ kladowi pod wplywem naswietlenia, dzieki czemu traca zdolnosc sprzegania sie ze skladnikami azowemi na barwniki azowe.Znane sa np. sposoby, przy pomocy któ¬ rych papier, zaopatrzony w zwiazek dwua- zonowy, naswietla sie pod diapozytywem albo pod rysunkiem, poczem traktuje sie go roztworem skladnika azowego.Miejsca nienaswietlone zabarwiaja sie, dzieki czemu otrzymuje sie pozytyw z po¬ zytywu. Wedlug innego sposobu stosuje sie papier, który zawiera zwiazek dwuazono- wy, przeprowadzany nastepnie przez na¬ swietlenie w fenol, ten zas pózniej stosuje sie jako „skladnik azowy". Mozna przytem otrzymane fenole sprzegac z jakimkolwiek zwiazkiem dwuaazonowym, lecz mozna równiez wykonac sprzeganie z tym samym zwiazkiem dwuazonowym, z którego wspo¬ mniany fenol powstal, i w tym celu papier nalezy wprowadzac wielokrotnie do srodo-wiska alkdliczitógb. Naswietlajac poprzez negatyw w taki sposób, aby na miejscach naswietlonych pozostala jeszcze dostatecz¬ na ilosc zwiazku dwuazonowego; mozna przez wprowadzenie calosci do srodowiska alkalicznego uskutecznic sprzezenie wy¬ tworzonego fenolu z nierozlozonym je¬ szcze zwiazkiem dwuazonowym.Sposób wedlug wynalazku opiera sie na zupelnie innej zasadzie. Zgodnie z wyna¬ lazkiem, wogóle nie wyzyskuje sie sprzega¬ nia zwiazków dwuazonowych, lecz wyko¬ rzystuje sie utleniajace wlasciwosci pew¬ nych zwiazków dwuazonowych. % Omawiane utleniajace wlasciwosci zwiazków dwuazonowych wyjasnione zo¬ stana najlepiej na ponizszym przykladzie.Jesli naswietlac np. chlorek p-hydroksy- benzeno-dwuazonowy, (jak wiadomo, w zwyklych podlozach, jak papier, zawarta jest pewna ilosc wody, dostateczna do pod¬ stawienia grupy OH), to tworzy sie hydro¬ chinon, azot i chlorowodór w mysl równa¬ nia: HOC6H4N2Cl + H20 = HOC6H4OH + + N2 + HCL Jesli naswietlac tak, aby zwiazek dwuazo¬ nowy niecalkowicie przeksztalcil sie na hy¬ drochinon, to sam hydrochinon dzialaniem zwiazku dwuazonowego zostaje utleniony na barwny produkt utlenienia. Jak zazna¬ czono powyzej, wynalazek polega wlasnie na tej zasadzie.Sposób wytwarzania odbitek zapómoea swiatla zgodnie z wynalazkiem polega tfa tern, ze stosuje sie podloze, zaopatrzone w zwiazek dwuazonowy (lub w kilka takich zwiazków), który podczas naswietlania w obecnosci wody tworzy pierwotnie fenol, podstawiony w rdzeniu benzenowym. Zwia¬ zek ten dzialaniem macierzystego zwiazku dwuazonowego albo tez dzialaniem innego zwiazku dwuazonowego, zawartego w pod¬ lozu, daje sie utlenic na zwiazek barwny, przyczem oswietlenie i srodowisko podloza podczas oswietlania dobiera sie tak, iz szybkosc procesu utleniania jest wieksza od szybkosci, z jaka zwiazek dwuazonowy sprzega sie z fenolem na barwnik azowy, zmniejsza jednak szybkosc przemiany zwiazku dwuazonowego pod wplywem na¬ swietlania, przyczem utlenianie fenolu dzialaniem jeszcze niezmienionego zwiaz¬ ku dwuazonowego na barwny produkt utle¬ nienia uskutecznia sie po naswietleniu.W sposobie wytwarzania odbitek swietl¬ nych wedlug wynalazku stosuje sie podlo¬ ze, zaopatrzone w zwiazek dwuazonowy, z 'którego dzieki lokalnemu naswietleniu wy¬ twarza sie barwnik, nie bedacy barwnikiem azowym, przyczem po naswietleniu nie do¬ daje sie zadnego innego materjalu.Jako przyklady zwiazków dwuazono¬ wych, odpowiednich do celów niniejszego wynalazku, mozna wymienic te, które po¬ siadaja w rdzeniu benzenowym co najmniej jedna grupe OH w polozeniu orto albo pa¬ ra wzgledem irnpY dwuazonowej. W pew¬ nych przypadkach grupa OH, podstawiona w rdzeniu benzenowym w polozeniu orto albo para wzgledem grupy dwuazonowej, moze byc zastapiona grupa NH2, w tej zas ostatniej jeden z atomów wodorowych mo¬ ze byc podstawiony alkylem lub arylem.Mozna równiez stosowac zwiazki dwua- zonowe, które po naswietleniu wytwarza¬ ja wielowartosciowe fenole, nie mogace wo¬ góle sprzegac sie ze zwiazkami dwuazono- wemi.Wynalazek opisano szczególowo w zwiazku z podanemi ponizej przykladami.Przyklad I. Papier pokrywa sie chlor¬ kiem para-hydroksybenzenodwuazonowym.Nastepnie podklada go sie pod rysunek i naswietla czescia widma szczególnie Czyn¬ na (aktyniczna) wzgledem zwiazku, wy¬ mienionego w tym przykladzie, przyczem dobrze jest umiescic rysunek na ni&terjale, przepuszczajacym swiatlo zadanej dlugo¬ sci fali. Dlugosc'fali, na która szczególnie — 2 —reaguje zwiazek, wymieniony w tym przy¬ kladzie, wynosi w przyblizeniu 3000 A.Czesci, na które padlo to swiatlo, wykazu¬ ja najpierw przejsciowa barwe czerwono- fiolkowa, która przy dalszem naswietleniu przechodzi w jasno zólta. Mozna przytem zauwazyc, ze to blednienie posredniej bar¬ wy czerwono-fiolkowej nastepuje równiez podczas przechowywania naswietlonego papieru w swietle dziennem, a nawet w ciemnosci. Po wspomnianem mocno akty- nicznem naswietleniu wystawia sie papier bez pokrycia rysunkiem na swiatlo dzienne.Swiatlo dzienne w stosunku do wymienio¬ nego w tym przykladzie zwiazku dwuazo- nowego jest znacznie slabiej aktyniczne tak, iz obecnie mozna mówic o slabo akty- nicznem naswietlaniu. Juz podczas tego naswietlania hydrochinon, wytworzony wskutek niego, ulega utlenieniu pod dzia¬ laniem jeszcze nierozlozonego zwiazku dwuazonowego, przyczem powstaje bronzo- wo zabarwiony produkt utlenienia i po¬ wstaje pozytyw z pozytywu. Opisany tutaj papier zawiera zwiazek dwuazonowy, któ¬ ry przez naswietlenie daje fenol wielowar- tosciowy, niesprzegajacy sie ze zwiazkiem dwuazonowym na barwnik azowy. Slabo aktyniczne naswietlenie mozna osiagnac równiez przez krótkie naswietlanie swia¬ tlem, wykazujacem wysoka aktynicznosc, wlasciwa wzgledem uzytego zwiazku dwua¬ zonowego, albo tez zapomoca slabego zró¬ dla, wypromieniowujacego takie swiatlo.Dzialanie swiatla mozna równiez odpo¬ wiednio zmieniac, przysuwajac lub odsu¬ wajac zródlo swiatla.Przyklad II. Papier pokrywa sie chlor¬ kiem o - hydroksybenzenodwuazonowym.Przygotowany papier obrabia sie, jak w przykladzie L Zastosowany tutaj zwiazek dwuazonowy rózni sie od uzytego w przy¬ kladzie I tern, ze barwa przejsciowa, wy¬ stepujaca przy mocno aktynicznem naswie¬ tleniu, jest czerwono-pomaranczowa.Trwalosc papieru, zaopatrzonego w zwiazek dwuazonowy, lecz jeszcze niena- swietlonego, mozna zwiekszyc, stosujac ja¬ ko ireszite kwasowa zwiazku dwuazonowe¬ go reszte kwasu malo lotnego, jak np. siar¬ kowego. Do tego celu mozna sie poslugiwac zwiazkiem dwuazonowym, zawierajacym grupe sulfonowa w rdzeniu.Przyklad III. Papier pokrywa sie kwa¬ sem 7-hydroksy-2-dwuazo-4-benzenosulfo~ nowym. Mocno aktyniczne naswietlanie pod rysunkiem uskutecznia sie zapomoca swiatla dziennego, które wzgledem powyz¬ szego zwiazku jest mocno aktyniczne. Na¬ tomiast naswietlenie slabo aktyniczne moz¬ na uskutecznic zapomoca swiatla pozafiol- kowego, poniewaz to wlasnie swiatlo wzgle¬ dem omawianego zwiazku dwuazonowego jest slabo aktyniczne. Dalej mozna poste¬ powac analogicznie do przykladów po¬ przednich, przyczem równiez otrzymuje sie pozytyw z pozytywu. Barwny produkt utle¬ nienia ma kolor czerwono-pomaranczowy, natomiast tlo jest jasno zólte.Z opisanych przykladów wynika, ze dzialanie slabo aktyniczne mozna osiagnac równiez przez bardzo krótkie naswietlenie swiatlem ze zródla, stosowanego do na¬ swietlania mocno aktynicznego, utlenienie zas wytworzonego fenolu zwiazkiem dwua¬ zonowym mozna osiagnac, przechowujac w ciemnosci uprzednio naswietlone podloze.W zwiazku z opisanemi przykladami nalezy zaznaczyc, ze papier zawiera zwy¬ kle dostateczna ilosc wody, potrzebnej do przemiany zwiazku dwuazonowego w fenol przez naswietlenie.Reakcje utlenienia mozna znacznie przyspieszyc przez umiarkowane ogrzewa¬ nie, np. do 80°. Ze wzgledu na to przyspie¬ szanie procesu utleniania zaleca sie pod¬ czas mocno aktynicznego naswietlania u- trzymywac papier mozliwie zimnym, ponie¬ waz w przeciwnym razie tlo bedzie zbyt mocno zabarwione.Czesto wogóle nie potrzeba stosowac u- myslnego naswietlania slabo aktynicznego, — 3 —poniewaz naswietlenie to osiaga sie juz pod¬ czas manipulacji, poczem mozna ogrzewac.Wytwarzanie kontrastów mozna znacz¬ nie wzmocnic zapomoca soli miedzi, jak np. azotanu miedzi.Przyklad IV. Papier nasyca sie 0,25%-wym roztworem alkoholowym kwa¬ su i-hydroksy-2-dwuazo-4-benzenosulfono- wego, do którego dodano 0,55% azotanu miedzi. Po wysuszeniu trzyma sie papier pod rysunkiem w ciagu 20 sek. i naswietla swiatlem lukowej lampy weglowej (np. w maszynie do wytwarzania odbitek swietl¬ nych), poczem rysunek sie usuwa i papier ogrzewa sie przez pewien czas do 80°C. W ten sposób otrzymuje sie z pozytywu pozy¬ tyw w ciemnym stalowo-szarym odcie¬ niu.Wynalazek polega na utlenianiu pro¬ duktu, wytworzonego ze zwiazku dwuazo- nowego, przez naswietlenie go. Do celów wynalazku nadaja sie takie zwiazki dwua- zonowe, które dzieki naswietleniu wytwa¬ rzaja dobrze utleniajace sie produkty, da¬ jace sie dzialaniem zwiazku dwuazonowe- go utleniac na produkty ciemno zabarwio¬ ne. Wynalazek, miedzy innemi, daje te ko¬ rzysc, ze umozliwia zastosowanie wymie¬ nionych powyzej zwiazków dwuazonowych, które sa zwiazkami prostemi i w których grupa dwuazonowa znajduje sie w rdzeniu benzenowym. Doskonale kontrasty mozna osiagnac zapomoca zwiazków dwuazono¬ wych, które zawieraja grupe OH w poloze¬ niu para albo orto w pierscieniu benzeno¬ wym. Mozna równiez stosowac wielokrot¬ nie dwuazowana wieloamine, która w razie naswietlenia jej przechodzi w wielowarto- sciowy fenol, lecz w tym przypadku nalezy wybrac taki zwiazek, aby 2 grupy dwuazo- nowe znajdowaly sie wzgledem siebie w polozeniu orto albo para.Jak wynika z powyzszego, zgodnie z wynalazkiem mozna otrzymywac t. zw. zu¬ pelne odbitki swietlne, przy których zby¬ teczna staje sie jakakolwiek obróbka che¬ miczna. W pewnych przypadkach nawet unika sie wtórnej obróbki chemicznej, szczególniej zas obróbki alkaljami, jak ga¬ zowym amonjakiem. W srodowisku amo- njakalnem nastepuje równiez przez mocno aktyniczne naswietlenie utlenienie tlenem powietrza zwiazków na miejscach wyko- pjowanych. Aby uniknac tej niedogodnosci, wystepujacej równiez i przy uzyciu zwy¬ klych papierów swietlnych podczas obrób¬ ki ich roztworem amonjaku, potrzebnej do sprzezenia skladników na barwniki azowe, proponowano juz stosowanie zwiazków re¬ dukujacych, zapobiegajacych zólknieniu, np. uprzednie dodawanie ich do papieru.Poniewaz do papierów wedlug wynalazku nie potrzeba wogóle stosowac obróbki roz¬ tworem anionjaku, wiec równiez i srodki redukujace staja sie zbyteczne; przeciwnie, dodatek pewnych materjalów redukuja¬ cych zapobiega nawet utlenieniu zapomoca nierozlozonego jeszcze zwiazku dwuazono- wego. Obróbka wodnym roztworem amo- njaku jest równiez mniej pozadana w tych przypadkach, w których istnieje pewna mozliwosc sprzezenia, poniewaz barwniki azowe, wytworzone przez sprzezenie, sa wogóle mniej trwale od barwników, otrzy¬ manych zogdnie z wynalazkiem przez utle¬ nienie. Odbitki wedlug wynalazku sa trwal¬ sze wobec swiatla, co stanowi znaczny po¬ step w tej dziedzinie.Chociaz w razie zastosowania zwiaz¬ ków, które przez naswietlenie mozna prze¬ mienic w wielowartosciowy fenol, jak np. hydrochinon, niemogacy byc czynnym skladnikiem azowym, proces utlenienia moznaby przyspieszyc dzialaniem roztwo¬ ru amonjaku, to jednakze dzialanie to jest szkodliwe, poniewaz pod jego wplywem biale tlo, naswietlone mocno aktynicznie, moze sie utlenic tlenem powietrza, dajac ciemniejszy ton zabarwienia.Jak juz zaznaczono na wstepie, do ce¬ lów wynalazku nadaja sie dobrze pewne zwiazki dwuazonowe, zawierajace co naj- _ | =lnniej jedna j*rupe NH2 w polozeniu orto lub para w stosunku do grupy dwuazono- wej w rdzeniu benzenowym. Te zwiazki dwuazonowe przez naswietlanie przecho¬ dza w aminofenol, który pod dzialaniem zwiazku dwuazonowego, z którego sam po¬ wstal, moze latwo ulec utlenieniu na pro¬ dukt barwny. Ponizej podano przyklad za¬ stosowania takiego zwiazku dwuazonowe¬ go.Przyklad V. Papier, potraktowany roz¬ tworem chlorku /j-fenyloaminobenzeno- dwuazonowego C6fl5 . HN . C6H4 . N2Cl, naswietla sie pod rysunkiem, umieszczonym na papierze przezroczystym, zapomoca mocno aktynicznie dzialajacego w tym przypadku swiatla fioletowego, poczem bez rysunku ogrzewa sie do 80°C.We wszystkich wyzej opisanych przy¬ kladach dobrze jest zaopatrzyc papier w materjal swiatloczuly tylko po jednej stro¬ nie. Dzieki temu osiaga sie nietylko oszczed¬ nosc na tym materjale, lecz zapobiega sie równiez zabarwieniu spodu papieru, który, pomimo iz naswietla sie niewiele, dzieki reakcji utlenienia zabarwilby sie bardzo ciemno.Przy uzyciu alkoholowego roztworu ma- terjalu swiatloczulego do wyrobu papieru swietlnego, druga strona tego papieru staje sie równiez swiatloczula, poniewaz roztwór taki szybko przenika przez papier. Ciemnie¬ niu odwrotnej strony takiego papieru moz¬ na zapobiec, jesli przed naswietleniem, al¬ bo po niem, mocno naswietlic równiez i od¬ wrotna strone takiego papieru, aby osia¬ gnac tam mozliwie calkowite wykopj owa - nie. Tak potraktowany papier swietlny na¬ wet podczas wywolywania obrazu nie moze sie zabarwic ciemno na odwrocie wlasnie wskutek wykopjowania, poniewaz zwiazek dwuazonowy, znajdujacy sie na stronie od¬ wrotnej, calkowicie rozlozyl sie pod dzia¬ laniem swiatla.Zgodnie z jedna z postaci wykonania wynalazku mozna zamiast papieru stoso¬ wac równiez inns in&terjaly, jak np. szklo, pokryte warstwa zelatyny, przyczem blon- ka taka albo papier moze sluzyc jako pod¬ loze opisanych zwiazków dwuazonowych.Przy pomocy tego materjalu mozna rów¬ niez otrzymac wedlug wynalazku odbitki fotograficzne, jak wyjasniono w ponizszych przykladach.Przyklad VL Papier, powleczony war¬ stwa zelatynowa, wprowadza sie do 1 % -we- go roztworu siarczanu dwuazonowego orto- fenolu w wodzie, do której dodano okolo y2% siarczanu miedzi. Po wysuszeniu na¬ swietla sie pod negatywem fotograficznym w swietle slonecznem w ciagu jednej do 2-eh minut, jezeli podloze negatywu foto¬ graficznego jest ze szkla. Nastepnie placze sie woda i otrzymuje w ten sposób odbitke w odcieniu sepji. Naswietlenie, stosowane w tym przykladzie, jest w stosunku do wspomnianego tutaj zwiazku dwuazonowe¬ go naswietleniem slabo aktynicznem, tak iz w miejscach, na które padlo swiatlo, zwia¬ zek dwuazonowy czesciowo przeksztalca sie na fenol wielowartosciowy i to w stop¬ niu tern wiekszym, im wiecej swiatla padlo na dane miejsca. Podczas wymywania wo¬ da wytworzony fenol dzieki nadmiarowi zwiafcku dwuazonowego utlenia sie na pro¬ dukt barwny, wskutek czego otrzymuje sie odcienie barwne, tern ciemniejsze, im wie¬ cej swiatla dzialalo poprzednio. Barwny produkt utlenienia jest nierozpuszczalny, a nadmiar zwiazku dwuazonowego zostaje wyplókany.Dobrze jest naswietlanie wykonywac w ten sjposób, aby nawet w miejscach, na któ¬ re padlo najwiecej swiatla, pozostawalo jednakze jeszcze nieco nadmiaru zwiazku dwuazonowego. Zbyt dlugie naswietlanie powoduje wykopjowanie, wskutek czego wytwarza sie mniej barwnika albo tez nie moze sie on wcale wytworzyc, tak iz dzieki dlugiemu naswietlaniu mozna otrzymac na¬ wet negatyw z negatywu. Chcac w przy¬ padku zwiazku dwuazonowego, stosowane- - 5 -go w przykladzie VI, naswietlac promienia¬ mi pozafioletowemi, nalezy stosowac znacz¬ nie ^krótszy czas naswietlania.Przyklad VII. Zamiast zwiazku dwua¬ zonowego, podanego w przykladzie VI, sto¬ suje sie obecnie kwas 2-dwuazo-i-hydro- ksy-4-benzenosulfonowy. W stosunku do tego zwiazku dwuazonowego swiatlo slo¬ neczne jest silnie aktyniczne, wskutek cze¬ go czas naswietlania w celu otrzymania od¬ bitek fotograficznych powinien byc znacz¬ nie krótszy. Przy uzyciu negatywu szklane¬ go naswietlenie swiatlem slonecznem w ciagu % do V2 minuty wystarcza w zupel¬ nosci.W przykladzie VI i VII, jako podloze zwiazku dwuazonowego, stosowano papier, zaopatrzony w warstwe zelatyny, ponizej zas podano przyklad, w którym, jako pod¬ loze zwiazku dwuazonowego, stosuje sie arkusz zregenerowanej celulozy.Przyklad VIII. Arkusz zregenerowa¬ nej celulozy, znany pod marka fabryczna „Celofan", nasyca sie pólprocentowym wodnym roztworem kwasu i-hydroksy-2- dwuazo-4-benzenosulfonowego, zawieraja¬ cym \% azotanu miedzi. Po wysuszeniu na¬ swietla sie pod negatywem fotograficznym w przyblizeniu w ciagu xfo minuty jasnem rozproszonem swiatlem dziennem. Nastep¬ nie plócze sie woda, otrzymujac odbitke po¬ zytywna w odcieniu blekitnym, wykazuja¬ ca szczególnie dobre wlasciwosci w swietle przechodzacem.W zastosowaniach fotograficznych, w których, jako podloze zwiazku dwuazono¬ wego, stosuje sie zregenerowana celuloze albo tez szklo, zaopatrzone w warstwe ze¬ latynowa, do których stosuja sie przyklady VI, VII i VIII, moze byc korzystne przy¬ spieszenie reakcji utleniania przez krótko¬ trwale wykapanie odbitki w wodzie amo- njakalnej. Poniewaz przy tych zastosowa¬ niach fotograficznych stosuje sie celowo plókanie woda, a obróbka roztworem amo- njaku trwa przez czas b. krótki, wiec nie nastepuje tutaj w praktyce ani utlenienie tla tlenem pawietrza, ani tez sprzezenie.Przed plókaniem woda mozna wprowa¬ dzic obróbke amonjakalnym roztworem rniedzi, wobec czego zbytecznem sie staje dodawanie soli miedziowej do, zwiazku dwuazonowego podczas umieszczania go na podlozu.Równiez i w innych przypadkach mozna wykonywac wyzej zalecone przemywanie woda. Jesli przytem przemywac woda bez¬ posrednio po naswietleniu, to otrzymuje sie przewaznie obrazy nieostre, poniewaz wy¬ mywanie zwiazku dwuazonowego zachodzi zbyt szybko w porównaniu z szybkoscia u- ileniania. Chcac zastosowac przemywanie do papieru, nalezy ten ostatni po naswie¬ tleniu przetrzymac przez pewien czas w ciemnosci, zanim sie go przemyje woda; w ciagu tego czasu bowiem moze nastapic u- tlenienie, a tern samem wytworzenie barw¬ nika. Wogóle nalezy zaznaczyc* ze wrazli¬ wosc na swiatlo papierów nasyconych jest wieksza od wrazliwosci nasyconych papie¬ rów zelatynowych i celofanu.Wynalazek mozna stosowac równiez do otrzymywania bezposrednich zdjec fo¬ tograficznych, przyczem nalezy stosowac dluzszy czas naswietlania, poniewaz ilosci swiatla, dzialajacego aktynicznie, sa w tych przypadkach przewaznie mniejsze.Wynalazek obejmuje równiez urzadze¬ nie do otrzymywania wyzej opisanych od¬ bitek swietlnych. Urzadzenie to sklada sie z dwóch czesci; w jednej z nich umieszczo¬ ne jest zródlo swiatla, drtiga zas zawiera urzadzenie grzejne.Wynalazek wyjasniono blizej na przy¬ kladzie, podanym na rysunku.Na fig. 1 liczba 1 oznaczono komore, w której umieszczony jest prostopadle do pla¬ szczyzny rysunku papier swietlny na tasmie przenosnikowej 2, wspóldzialajacej z ta¬ smami przenosnikowemi 3 i 4. Liczba 5 o- znaczono czesc maszyny do wykonywania odbitek swietlnych, w której umieszczone — 6 -jest zródlo swiatla 6 z przynaleznemi przy¬ rzadami. Urzadzenie grzejne 7 jest zawar¬ te w komorze 8. Komora 9 sluzy do ochla¬ dzania tasm przenosnikowych 2 i 3, pod¬ czas gdy czesc 10 zawiera wypust do goto¬ wego papieru, przyczem papier ten jest wy¬ rzucany zapomoca tasmy przenosnikowej 11, poruszajacej sie prostopadle do pla¬ szczyzny rysunku.Z innych czesci skladowych urzadzenia oznaczono na fig. 1: reflektor 12 i cylinder szklany 13, przedstawiony schematycznie, w którym umieszczone jest zródlo swiatla 6. Urzadzenie grzejne 7 jest regulowane zapomoca opornika 14. Komora oziebiania 9 jest zaopatrzona w wentylator 15, aby u- mozliwic w ten sposób chlodzenie powie¬ trzem. Skoro papier wraz z klisza wprowa¬ dzony zostanie do komory 1 na tasmie prze¬ nosnikowej 2, poruszajacej sie w kierunku strzalki, zostaje on dzieki wspóldzialaniu wymienionej tasmy z krótka tasma przeno¬ snikowa 4, przechodzaca po walkach 16 i 17, doprowadzony do walków 18, gdzie za¬ czynaja wspóldzialac tasmy przenosniko¬ we 2 i 3. Przez otwór 19 papier dostaje sie do walków 20, przyczem tasma przenosni¬ kowa 3 porusza sie po górnej powierzchni cylindra 13, a tasma przenosnikowa 2 po¬ rusza sie po jego dolnej powierzchni; dzie¬ ki dzialaniu niewielkiej szczeki 21 papier jest zabierany pod dolna powierzchnie cy¬ lindra szklanego, szczeka 22 zas kieruje papier po naswietleniu tak, zeby go zabraly znowu wspóldzialajace tasmy przenosniko¬ we 2 i 3.Papier przechodzi przez walki 23 i 24 i dostaje sie przez otwór 25 do komory grzej¬ nej 8, w której tasmy przenosnikowe poru¬ szaja sie naprzód po walkach 26. Nastep¬ nie papier przez otwory 27 dostaje sie do komory 9 i przechodzi po walkach 28, a po¬ tem przez otwór 29 i miedzy walkami 30 dostaje sie na tasme przenosnikowa 11.Tymczasem tasma przenosnikowa 2 poru¬ sza sie po walkach 31, a tasma przenosni¬ kowa 3 — po walku 32. Obie tasmy prze¬ nosnikowe 2 i 3 zostaja za posrednictwem walków 35, 36, 37, 38, 39 i 40 doprowadzo¬ ne do komory 1, skad od poczatku powta¬ rzaja swój obieg kolowy.Ze wzgledu na jasnosc rysunku nie po¬ dano na nim mechanizmu napedowego ma¬ szyny, poniewaz naped jej mozna uskutecz¬ niac wogóle w dowolny znany sposób. W maszynie, przedstawionej na fig. 1, klisza przebiega te sama droge, co i papier, jed¬ nakze mozna równiez postepowac i tak, aby tasmy przenosnikowe 2 i 3 nie spoty¬ kaly sie ze soba zaraz po naswietleniu, co- by dawalo moznosc usuniecia kliszy juz wtedy i zastosowania jej natychmiast do nastepnego kopjowania. Ze wzgledu na ro¬ dzaj wyzej wspomnianego swiatloczulego materjalu moze byc korzystne, w celu osia¬ gniecia lepszych kontrastów, doprowadza¬ nie do podloza podczas jego ogrzewania pewnej ilosci wilgoci, wobec czego zaleca sie zaopatrzenie maszyny do robienia odbi¬ tek w srodki, umozliwiajace zwilzanie.Na fig. 2 przedstawiono inna postac wy¬ konania wynalazku. Tutaj liczba 41 ozna¬ czono tasme przenosnikowa bez. konca, pro¬ wadzona po walku 42, wspóldzialajacym z walkiem 43. Nastepnie ta tasma przenosni¬ kowa porusza sie po plycie szklanej 44 i po walku 45, wspóldzialajacym z walkiem 46, aby po walku 47 ponownie dostac sie na walek 42. Walki 45 i 46 sa zaopatrzone w grzejniki elektryczne 48. Papier swietlny wraz z klisza kladzie sie na plyte 49, skad przechodzi miedzy walkami 42 i 43. Stad tasma przenosnikowa 41 popycha material po plycie szklanej 44, przyczem swiatlo ze zródla swiatla 50, zaopatrzonego w reflek¬ tor 51, dziala na materjal. Nastepnie tasma przenosnikowa 41 prowadzi materjal mie¬ dzy walkami grzejnemi 45 i 46, przyczem nastepuje wywolanie, a nastepnie papier i klisza zsuniete zostaja na plyte 52.Ponizej opisano inna postac wykonania wynalazku, zawierajaca zródlo swiatla, — 7 —które jednoczesnie sluzy jako itfzadzenie grzejne. W tej postaci wynalazku równiez i odwrotna strone papieru mozna naswie¬ tlac w taki sposób, ze nastepuje tam wyko- pjowanie, co sprzyja otrzymaniu jasnego spodu papieru. Moze to byc wazne, jesli materjal swiatloczuly podczas wprowadza¬ nia na podloze przesiaka az do spodu, co zachodzi np. w przypadku potraktowania papieru alkoholowym roztworem materjalu swiatloczulego.Na fig. 3 liczba 53 oznaczono tasme przenosnikowa bez konca, prowadzona po walkach 54, 55 i 56 oraz po plycie szklanej 57. Papier swiatloczuly wraz z klisza kla¬ dzie sie na plycie 58, a nastepnie wprowa¬ dza miedzy walki 59 i 54, skad tasma prze¬ nosnikowa 53 iodsuwa materjal, przezna¬ czony do naswietlenia, po plycie szklanej 57, przyczem moze nan dzialac swiatlo ze zródla 60. Za posrednictwem walków 55 i 61 papier wraz z klisza zostaje wsuniety na plyte 62. Nastepnie naklada sie papier bez kliszy na plyte 63, skad zabiera go tasma przenosnikowa 64, przechodzaca po wal¬ kach 65, 66 i 67, i przesuwa go naprzód po¬ nad górna strona zródla swiatla 60. Na fig. 3 podano, ze zródlo swiatla 60 jest otoczo¬ ne plaszczem wodnym 68, którego cylin¬ dryczna scianka zewnetrzna 69 jest po wiekszej czesci od zewnatrz wyczerniona.W miejscu jednakze, w którem tasma prze¬ nosnikowa 64 podchodzi do scianki cylin¬ drycznej, znajduje sie maly pas 70, prze¬ puszczajacy swiatlo. Wywolywanie naswie¬ tlonego papieru odbywa sie w sposób naste¬ pujacy.Papier, nasuniety na plyte 62, kladzie sie odwrotna strona na plyte 63 i doprowa¬ dza do tasmy przenosnikowej 64 tak, iz papier ten strona odwrotna jest prowadzo¬ ny wzdluz pasa, przepuszczajacego swia¬ tlo, a nastepnie po wyczernionej czesci 69 scianki cylindrycznej. Na pasie 70 strona odwrotna papieru zostaje naswietlona do¬ statecznie, aby w tern miejscu osiagnac wy- kopjówanie, jednakze naswietlanie nie Wy* wiera znaczniejszego wplywu na przednia strone papieru, na którym ma sie otrzymac rysunek. Wyczerniona czesc scianki cylin¬ drycznej 69 staje sie dzieki promieniowa¬ niu dostatecznie ciepla, aby móc odpowied¬ nio przyspieszac reakcje wywolywania. Po naswietleniu na pasie 70 i nastepujacem po¬ tem ogrzaniu gotowa odbitka swietlna zo¬ staje zapomoca tasmy przenosnikowej 64 wprowadzona na plyte 71. Ta postac wyna¬ lazku moze byc równiez zaopatrzona w u- rzadzenie przenosnikowe, przesuwajace pa¬ pier calkowicie od poczatkowego az do koncowego punktu urzadzenia.Mozna równiez naswietlanie i wywoly¬ wanie swiatloczulego materjalu uskutecz¬ niac w osobnych urzadzeniach. Jednakze u- rzadzenie wedlug wynalazku ma te zalete, ze upraszcza bardzo obróbke. PL