Znane zólcienie chromowe skladajace sie z krysztalów mieszanych zlozonych z chromianu olowiu i siarczanu olowiu nie sa odporne na dzialanie swiatla; krótkie dzia¬ lanie swiatla slonecznego wystarczy juz, aby spowodowac wyrazne sczernienie.Obecnie stwierdzono, iz mozna otrzymac barwniki z chromianu olowiu nadzwyczaj trwale na swiatlo, ogrzewajac produkty wykrystalizowane w ukladzie rombowym, otrzymane przez zwykle stracenie, w po¬ staci wodnej zawiesiny w temperaturach lezacych powyzej temperatury, w której krysztaly rombowe przechodza w kryszta¬ ly jednoskosne, tak dlugo, az przejscie w te odmiane bedzie praktycznie zupelne. Istot¬ nie stwierdzono, iz chromian olowiu i siar¬ czan olowiu tworza szereg izodwumorficz- nych mieszanin krystalicznych. Przez zwy¬ kle wytracenie krysztalów mieszanych o- trzymuje sie wpierw produkt krystalizuja¬ cy w ukladzie romlbowym, który mozna przemienic w odmiane jednoskosna. Ostat¬ nia odmiana posiada znacznie wieksza trwalosc wobec swiatla, niz produkt kry¬ stalizujacy w ukladzie rombowym. Tempe¬ ratura przemiany zalezy od skladu miesza¬ niny krysztalów. Szybkosc przemiany wzrasta w miare podwyzszania temperatu¬ ry oraz rozproszenia osadu i w miare obni¬ zania wartosci pH. W nieobecnosci wody szybkosc ta równa sie prawie zeru. Sposób przeprowadza sie nastepujaco.Straca sie znanym sposobem mieszanekrysztaly wychodzace z chromianu olowiu i siarczanu olowiu w ten^pcfakurach mozli¬ wie niskich; Teirfperatitrk* moze byc w tym przypadku nawet wyzsza od temperatury przemiany, poniewaz w kazdym razie two¬ rza sie wpieitfw mieszane krysztaly ukladu rombowego. Gdy stracanie jest ukonczone, ogrzewa sie osad w zawiesinie wodnej po¬ wyzej temperatury przemiany i utrzymu¬ je powyzsza temperature tak dlugo, az wszystkie krysztaly mieszane przejda ilo-, sciowo w odmiane jednoskosna. Przemiane sledzi sie z latwoscia przy pomocy mikro¬ skopu, poniewaz krysztaly mieszane rombo¬ we tworza ziarna, podczas gdy krysztaly jedftoskosne tworza dlugie igly; z tego po_r_ wodu zajmuje osad krysztalów jednosko- snych znaczna objetosc, która moze 20 do 30-krotnie przekraczac objetosc, zajmo¬ wana przez osad krysztalów rombowych.Wytracanie uwazac nalezy za ukonczone, gdy pod mikroskopem nie sa widoczne kry¬ sztaly rombowe; zaleznie od warunków potrzeba do procesu przemiany 2 — 10 go¬ dzin. W pewnych przypadkach korzystnie jest przeprowadzic przemiane w obecnosci podloza, np. wodorotlenku glinu, wodoro¬ tlenku baru i tak dalej, poniewaz w ten sposób tworzy sie mieszanina dokladna podloza z pigmentem. Ponizej przytoczona tablica podaje temperatury przejscia, od¬ powiadajace mieszaninom krysztalów o róznym skladzie. Krysztaly mieszane sa stale w ukladzie rombowym ponizej tych temperatur; w! ukladzie jednoskosnym sa one trwale powyzej tych temperatur.Siarczan olowiu w % (gramoczasteczki) 20% 40% 55% 70% 80% temperatura pr 3«C 10*C 21°C 39°C 70°C Powloki malowane zólcienia chromowa, otrzymana sposobem wedlug niniejszego wynalazku, nie wykazuja czernienia nawet po kilkotygodniowem wystawieniu na swia¬ tlo sloneczne. Ponadto daja produkty te dalsza korzysc, iz nie ulegaja one zadnej zmianie przy suszeniu, podczas gdy pro¬ dukty wedlug dotychczasowego sposobu przybieraja w takim przypadku niepoza¬ dany odcien i twardnieja w sposób niepo¬ zadany.Stwierdzono równiez, iz mozna z ko¬ rzyscia madac trwalosc na swiatlo odmia- - nie jednoskosnej zólcieni chromowej, *w której czesc olowiu jest zastapiona izomor¬ ficznym barem, strontem lub wapniem lub kilkoma z wymienionych pierwiastków. Po¬ za tern oprócz trwalosci na swiatlo, o ile do¬ datek metali ziem alkalicznych lezy w wa¬ skich granicach, uzyskuje sie równiez po¬ lepszenie intensywnosci barwy. Oprócz te- .go posiadaja ptrzyn^uie barwniki piekne i czyste: odcienie, jakich nie posiadaja zwy¬ kle barwniki, otrzymywane z chromianu olowiu wzglednie ich mieszaniny z siarcza- - nem baru*f ....,_.Przemiane mozna równiez przeprowa¬ dzic w obecnosci podloza, np. wodorotlenku glinowego lub barytu. Tak samo mozna podstawic czesc chromianu izomorficznym siarczanem.Ponadto stwierdzono, iz korzystnie jest przeprowadzic [przemiane skladników wyj¬ sciowych w roztworach o takiem stezeniu jonów wodorowych, przy którem osad kry¬ staliczny po putzejsciu w odmiane jednp- skosna csiaga najwieksza albo prawie naj¬ wieksza swa objetosc. Okazalo sie mianoyn- cie, iz otrzymuje sie barwniki tern trwalsze na swiatlo i o tern intensywniejszej barwie, im wieksza jest objetosc wytworzonego o- sadu, a z drugiej strony wielkosc tej obje¬ tosci jest zalezna od stezenia jonów wodo¬ rowych, przy którem odbywa sie stracanie barwników. Najkorzystniejsze stezenie jo¬ nów wodorowych dla najwiekszej objetosci osadu nalezy oznaczyc dla kazdego po¬ szczególnego przykladu szeregiem prób. W — 2 —kazdym razie jest to stezenie zalezne od stosunku ilosciowego materjalów wyjscio¬ wych uzytych do wyrobu barwników. Tak np., dla zólcieni chromowej, zawierajacej 55% (moi.) chromianu olowiu i 45% (mol.) siarczanu olowiu, przy stosowaniu dwu¬ chromianu i kwasu siarkowego, jako srod¬ ka stracajacego, do wytracenia 1 czasteczki gramowej barwnika w 50 litrach wody na¬ lezy uzyc okolo 0,40 — 0,45 czasteczek gramowych kwasu. Korzystnie jest stoso¬ wac roztwór soli olowiu w stezeniu o takiej wartosci pHt jak srodek stosowany do stra¬ cania, i prowadzic nastepnie przemiane przy stale zachowanej jednakowej wartosci dla pH. W ten sposób otrzymuje sie calkiem jednolity produkt; ponadto wysokosc steze¬ nia jonów wodorowych, okreslona doswiad¬ czalnie na mala skale, daje sie bez trudno¬ sci zastosowac do wykonywania sposobu na duza skale.Przyklad I. W temperaturze okolo 15°C zadaje sie ruiztwór 33,8 kg azotanu olowiu w 500 litrach wody roztworem, za¬ wierajacym 2,9 kg dwuchromianu potasu, 3,9 kg chromianu potasu i 8,7 kg siarcza¬ nu potasu w 500 litrach wody. Po opadnie¬ ciu osadu dekantuje sie lug macierzysty nad osadem i uzupelnia 2000 litrów cie¬ plej wody. Calosc zagrzewa sie do okolo 60°C i utrzymuje te temperature przez 2 godziny, mieszajac. Po tym czasie nastepu¬ je calkowita przemiana .produktu, wytraco¬ nego w postaci ziarnistej, w dlugie kryszta¬ ly podobne do igiel. Nastepnie saczy sie i otrzymuje po wysuszeniu zólcien chromo¬ wa z odcieniem zielonym, nadzwyczaj od¬ porna na dzialanie swiatla.Zamiast ogrzewac w ciagu 2 godzin do 60°C mozna równiez przeprowadzic prze¬ miane przy 25°C; trwa to jednakowoz oko¬ lo 10 godzin.Przyklad IL W temperaturze zwyklej zadaje sie roztwór, zawierajacy 33,8 kg a- zotanu olowiu w 500 litrach wody, roztwo¬ rem zawierajacym w 500 litrach wody 15,5 kg chromianu potasu i 3,5 kg siarczanu potasu. Gdy stracanie jest ukonczone, pod¬ nosi sie przez wprowadzenie pary tempe¬ rature lugu macierzystego i osadu do oko¬ lo 50°Ci utrzymuje w tej temperaturze, az pod nukroskopem stwierdzi sie calkowita przemiane krysztalów ziarnistych w od¬ miane jednaskosna w postaci igiel. Prze¬ miana ta .trwa 4 — 5 godzin. Po sapzeniu, przemyciu i wysuszeniu osadu otrzymuje sie zólcien chromowa z odcieniem czerwo¬ nym o nadzwyczajnej trwalosci na swietle.Przyklad III. Zólcien o skladzie Pbo,9Sro.i . fCro.sSo^O*.Roztwór, zawierajacy w 2000 czesciach wody 120 czesci wagowych azotanu olowiu i 10,8 czesci wagowych krystalicznego chlorku strontu, zadaje sie stopniowo w ciagu pól godziny roztworem, zawieraja¬ cym w 2000 czesciach wody 38,8 czesci wa¬ gowych chromianu potasu i 283 czesci wa¬ gowych siarczanu sodu. Nastepnie ogrze¬ wa sie mieszanine do 30 — 50°C, wprowa¬ dzajac pare i utrzymujac powyzsza tem¬ perature az do zupelnej przemiany kry¬ sztalów w odmiane jedlnoskosna, co z la¬ twoscia mozna -sprawdzic przy pomocy mi¬ kroskopu. Nastepnie powstaly osad; prze¬ mywa sie i suszy znanym sposobem.Przyklad IV. Zólcien o skladzie Poo,7oro,3CtOl 47 czesci wagowych azotanu olowiu i 16,5 czesci chlorku strontu rozpuszcza sie w 1500 czesciach wody i, mieszajac, zadaje sie roztworem, zawierajacym 38 czesci wa¬ gowych chromianu potasu w 1000 czesciach wody. Przez ogrzanie do 50°C osiaga sie przemiane krysztalów w odmiane jednosko- sna.Przyklad V. Zólcien o skladzie Pbot8Bao,2(CrQ,GSo,4)04.Do roztworu zawierajacego 27 czesci wagowych azotanu olowiu i 5 czesci wago- — 3 -wych chlorku baru (BaCl2. 2H20) w 1500 czesciach wody dodaje sie w ciagu V2 go¬ dziny roztwór, zawierajacy w 1000 cze¬ sciach wody 11,65 czesci wagowych chro¬ mianu potasu i 5,8 czesci wagowych siar¬ czanu sodu (98%), Nastepnie podgrzewa sie mieszanine do 60°C, prtzez wprowadze¬ nie pary, i utrzymuje powyzsza temperatu¬ re az do zupelnej przemiany osadu na 'kry¬ sztaly nalezace do ukladu jednoskosnego.Przyklad VI. Do roatworu zawieraja¬ cego w 30 litrach wody 338 g azotanu olo¬ wiu lub 226 g chlorku olowiu dodaje sie w ciagu V2 godziny, dobrze mieszajac, roz¬ twór (zawierajacy 107 g jednochromianu potasu oraz 20 g kwasu siarkowego stezo¬ nego i 35 g siarczanu sodu (98%) w 20 li¬ trach wody. Mieszaninie ogrzewa sie na¬ stepnie do temperatury 50°C, ivprowadza- jac pare, i utrzymuje powyzsza temperatu¬ re podczas 1 godziny, dobrze mieszajac.Nastepnie przemywa sie i suszy osad, któ¬ ry osadza sie tylko w ilosci 20%. Otrzymu¬ je sie gleboka zólcien z odcieniem zielo¬ nym, odporna na swiatlo, zawierajaca 55% chromianu olowiu na 45% siarczanu olo¬ wiu.Przyklad VII. 30 litrów 0,015-normal- nego kwasu solnego, zawierajacego 675 g azotanu olowiu, zadaje sie w ciagu y% go¬ dziny 20 litrami 0,015-normalnego kwasu siarkowego, zawierajacego 175,8 g chro¬ mianu potasu i 137 g siarczanu sodu (98 %), poczem ogrzewa sie mieszanine do 50^0 za- pomoca pary i w dalszym ciagu miesza w ciagu 1 godziny przy tej temperaturze. Na¬ stepnie mieszanine dopelnia sie do 100 li¬ trów woda,* przyczem wytworzony osad zajmuje 95 litrów objetosci. Po przesacze¬ niu i wysusizeniu otrzymuje sie zólcien chromowa z odcieniem zielonym, odznacza¬ jaca sie intensywnoscia barwy i nadzwy¬ czajna trwaloscia na swiatlta. Barwnik ten sklada sie z 45% chromianu olowiu i 55% siarczanu olowiu.Przyklad VIII. Roztwór 338 g azota¬ nu olowiu w 15 litrach 0,02 normalnego kwasu solnego zadaje sie w ciagu ui godzi¬ ny roztworem, (zawierajacym 146 g chro¬ mianu potasu i 36 g siarczanu sodu (98%) w 10 litrach 0,02 normalnego kwasu sol¬ nego. Nastepnie ogrzewa sie mieszanine para do temperatury okolo 40^0 i miesza w dalszym ciagu przy tej temperaturze podczas 1% godziny. Po dopelnieniu mie- szaoiiny reakcyjnej do 50 litrów woda wy¬ tworzony osad zajmuje 45 litrów objetosci, podczas gdy objetosc osadu powstalego w roztworze 0,04-normalnego kwasu wynosi tylko 20 litrów, a w roztworze 0,06 normal¬ nym tylko 2,5 litra. Po odsaczeniu i wysu¬ szeniu przy lOO^C otrzymuje sie czysty zól- . ty produkt, bardzo trwaly na swiatlo i o duzej Huteirasywnosci barwy. Otrzymany barwnik sklada sie z 75% chromianu olo¬ wiu i 25% siarczanu olowiu.Przyklad IX. Roztwór, zawierajacy 1200 g azotanu olowiu i 108 g chlorku strontu (Sr C/2 . 6H20) w 20 litrach 0,015 normalnego kwasu solnego, dodaje sie w ciagu pól godziny do roztworu, zawieraja¬ cego w 20 litrach 0,015-normalnego kwasu solnego 388 g chromianu potasu i 268 g siar¬ czanu sodu (98%). Nastepnie mieszanine te miesza sie jeszcze przez % — 1 godziny w zwyklej temperaturze i dopelnia woda do 50 litrów. Powstaly osad saczy sie i su- sfey. Otrzymainy barwnik przedstawia zól¬ cien chromowa o bardzo intensywnej bar¬ wie, bardzo trwala na dzialanie swiatla i o bardzo czystym odcieniu. Sklad barwnika: P&0.9 Sro.ifCro.sSo.s/O*. PL