Wynalazek dotyczy urzadzenia oziebia¬ jacego, w którem odpowiedni czynnik ozie¬ biajacy naprzemian wydziela sie przez o- grzanie ze stalego ciala pochlaniajacego, przyczem jest pochlaniany przez to cialo podczas spadku preznosci i przy jednocze- snem wytwarzaniu zimna.Poza tern ma na celu utrzymanie mozli¬ wie jednostajnej temperatury w przestrze¬ ni oziebianej i chronienie jej przed ogrze¬ waniem w okresie wrzenia oraz wyzyskanie ciepla skraplania i ciepla pochlaniania.Na rysunkach fig. 1 przedstawia ogólne zestawienie urzadzenia oziebiajacego w za¬ stosowaniu do domowego uzytku, fig. 2 — 7 — kilka podluznych i poprzecznych prze¬ krojów wrzejników, chlodzonych powie¬ trzem lub woda, fig. 8 — urzadzenie ozie¬ biajace, dzialajace przy pomocy stalego ciala pochlaniajacego na zasadzie przemia¬ ny w stan ciekly, przyczem posiada chlo¬ dzenie powietrzne z klapami, fig. 9 — przy¬ klad wykonania urzadzenia z przenosze¬ niem skutku chlodniczego z wyparnika do przestrzeni chlodzonej, fig. 10 — urzadze¬ nie, w którem dzialaja dwa uklady wrzej¬ ników na jeden wyparnik, fig. 11 — 13 trzy rózne przyklady wykonania urzadzenia o- ziebiajacego z zasobnikiem ciepla w kociol¬ kach.Pokazane przyklady wykonania dziala¬ ja przy pomocy stalych cial pochlaniaja¬ cych, laczacych sie w zwiazki chemiczne z czynnikami oziebiajacemi, zachowujac przy-tern swój stan staly. Te ciala Sa zlemi prze¬ wodnikami cf|plaf cc* Ittate^ uwzglednic przy budowie wrzejnikó^r i Wyparników, w których sa pomieszczone. Uwzglednia sie to przez duze i rozgalezione powierzchnie, o- grzewane wewnatrz tych elementów, pola¬ czonych ze soba naprzemian z kanalami, rozprowadzajacemi gazowy czynnik ozie¬ biajacy.Na fig. 2 jest uwidoczniony wrzejnik, skladajacy sie ze zbiornika 20, w którym sa wcisniete blachy 21, wygiete falisto w ksztalcie gwiazdy, do wspólsrodkowej rury 22. W ten sposób blachy stykaja sie z jed¬ nej strony ze scianka zbiornika, z drugiej— ze scianka rury, co ustala ich polozenie w zbiorniku. Ciala pochlaniajace, przeznaczo¬ ne do napelniania, przepojone sa az do sta¬ nu nasycenia czynnikiem oziebiajacym.Dno i górna pokrywa zbiornika 20 sa wypelnione welna zelazna, t. j. materjalem, przepuszczajacym gazy. W zbiorniku mie¬ sci sie dziurkowana rura 24, zakonczona u góry otworem 241. Komórki 23, utworzone z blach falistych, wypelnia sie cialami po¬ chlania jacemi. Do komórek 23 wystaja wy¬ tloczone jezyki, wygiete z blach falistych, które przewodza cieplo az do samego srod¬ ka komórek 23. Zbiornik 20 jest rozdzielony wspólsrodkowa oslona 25, a w przestrzen miedzy zbiornikiem a oslona jest wtloczona blacha 26, wygieta falisto. Podobniez w ru¬ rze 22 znajduja sie blachy faliste 27, przy¬ trzymywane od srodka rura ogrzewana 28.Rura 22 posiada od strony wewnetrznej po¬ wloke otulajaca, przez co ogrzewanie zbior¬ nika odbywa sie tylko od zewnatrz. W otu¬ lajacej oslonie 29 znajduja sie u dolu dwa otwory 7, a u góry — zamykany otwór 26'.Rura 30 sluzy do wpuszczania i wypuszcza¬ nia czynnika oziebiajacego.Na fig. 3 rura 22 jest otulona od ze¬ wnatrz, a miedzy nia i wlasciwa scianka zbiornika jest pozostawiony odstep pier¬ scieniowy 31, polaczony z obu stron rurami.Zbiornik 20 jest otoczony ze wszystkich stron oslona 25, w której u dolu umocowa¬ na rura 32 wznosi sie srodkiem rury 22 i konczy sie w pokrywie oslony. Pod rura 32 miesci sie plomien, przyczem miedzy zbior¬ nikiem paliwa 28 i otulina jest pozostawiony otwór pierscieniowy, wpuszczajacy powie¬ trze do zewnetrznej przestrzeni pierscienio¬ wej. W rurze 32 sa wykonane u dolu i u gó¬ ry otwory 33 w celu utworzenia ciagu.Na fig. 4 zamiast blach falistych sa u- mieszczone zeberka 21', ulozone wokól rury 3. Zeberka sa zagiete ku górze przy wsuwa¬ niu do zbiornika 20, przez co uzyskuje sie ich scisle stykanie sie ze sciankami, prze- wadzacemi cieplo. Rura 24, wypelniona welna zelazna, doprowadza i odprowadza gazowy czynnik oziebiajacy.Fig. 5 jest przekrojem poprzecznym fig. 4, a na fig. 6 i 7 sa pokazane przekroje po¬ przeczne innych zbiorników. Na fig. 6 jest uwidoczniony szczególnie zwarty zbiornik.Wszystkie czesci sa pokryte warstwa meta¬ lu, zapewniajaca scisle polaczenie metalo¬ we miedzy poszczególnemi czesciami.We wszystkich czesciach urzadzenia chlodzenie odbywa sie przy wyzszej tempe¬ raturze pochlaniania i skraplania. Uzyskuje sie to przez zastosowanie jako ciala pochla¬ niajacego i czynnika oziebiajacego takich cial, które przy chemicznem polaczeniu wy¬ dzielaja pewna ilosc ciepla, a przy ich roz¬ puszczaniu pewna ilosc ciepla pochlaniaja, która jest przynajmniej o 4 kalorje na gramoczasteczke wieksza, anizeli cieplo pa¬ rowania gramoczasteczki tych czynników oziebiajacych, — a to w szczególnosci amo- njak lub aminy w polaczeniu z chlorkiem litu, wapnia, strontu, baru, magnezji, cynku, niklu, manganu, miedzi, kobaltu i olowiu. W zastosowaniu okazaly sie wlasciwe polacze¬ nia magnezowe, a miedzy innemi takze po¬ laczenia zasadowe jako szczególnie ko¬ rzystne.Jako czynniki oziebiajace znajduja za¬ stosowanie: dwutlenek siarki, alkohole, ke¬ tony, estry, etery, nitryle. Moga one byc za- — 2 —iriienianS w ciecz, jak dotychczasowe czyn¬ niki chlodzace, po wydzieleniu ich z pochla- nialnika, lub tez moga byc pochlaniane.Podczas okresu wrzenia i chlodzenia mozna doprowadzic wydzielanie czynnika oziebiajacego znacznie dalej, a nawet do zupelnego wyczerpania ciala pochlaniajace¬ go; podczas pochlaniania wydziela sie nie- tylko cieplo, pochloniete przy odparowa¬ niu, ale calkowite cieplo, pochloniete przy wytwarzaniu polaczenia w wyparniku.Z tego powodu mozna utworzyc urza¬ dzenie do oziebiania z tym samym skutkiem uzytecznym znacznie mniejsze o cienszych sciankach, a tern samem znacznie tansze od dotychczasowych.Wreszcie zastosowanie podanych srod¬ ków pozwala na stosowanie powietrza jako czynnika chlodzacego bez wzgledu na to, czy ciala i czynniki oziebiajace zamieniaja sie w ciecz w wyparniku, czy tez sa pochla¬ niane. Nawet w gorace dni letnie, a wiec przy przecietnej temperaturze powietrza o- kolo 35°, pozostaje miedzy nia a stosowa- nemi temperaturami skraplania i pochlania¬ nia jeszcze róznica temperatur 10—15°C, co zezwala na odprowadzenie ciepla z po¬ wierzchni chlodzonych. Zastosowanie po¬ wietrza jako czynnika chlodzacego pociaga za soba znaczne korzysci, a mianowicie: u- proszczenie dzialania, dozoru i utrzymania, zmniejszenie kosztów nakladowych, zupel¬ ne usuniecie niebezpieczenstwa wybuchu, a wreszcie szerokie zastosowanie.Chlodzenie powietrzne moze nastapic przez rozrzadzane klapy, albo wzbudzanie samoczynnie powstajacych pradów powie¬ trza. Na fig. 8 uwidoczniono rodzaj wyko¬ nania z klapami. Wrzejnik 1, zaopatrzony w zeberka, jest napelniony cialem pochla¬ niajacem, a wyparnik 2 posiada równiez ze¬ berka. Kazdy z nich otoczony jest komora otulajaca 3 i 4, miedzy któremi znajduje sie odstep 34, w którym przeplywa powietrze.Komora 3 posiada u góry i u dolu klapy 6, 7, a komora 4, polaczona z przestrzenia chlodzona 5, posiada klape srodkowa 35 i dwie boczne klapy 36. Skraplacz 37, umie¬ szczony nad komora 3, jest polaczony prze¬ wodem 38 z wrzejnikim 1% a przewodem 39 — z wyparnikiem 2. Znajdujacy sie we wrzejniku elektryczny grzejnik 40 samo¬ czynnie wlacza, wylacza i oddzialywa jed¬ noczesnie przy pomocy odpowiednich pola¬ czen na klapy 6, 7, 35, 36 w ten sposób, ze zamyka je podczas wrzenia, a otwiera w cza¬ sie chlodzenia. W pierwszym okresie roz¬ grzewa sie wrzejnik, a wydzielone do skra¬ placza 37 czynniki oziebiajace skraplaja sie pod wplywem zwiekszonej preznosci i jed¬ noczesnego chlodzenia i dostaja sie w sta¬ nie cieklym do wyparnika 2. Równolegle ze wzrostem wyczerpania sie lotnych czesci cial pochlaniajacych, podnosi sie temperatura we wrzejniku, a w pewnej chwili wylacza grzejnik 40 samoczynnie, otwierajac jedno¬ czesnie klapy 6, 7, 35, 36. Prad powietrza, powstajacy wówczas w odstepie 34, jest skie¬ rowany przez komore 3, otworzona obecnie po obu stronach, a przez to powstaje rozpre¬ zenie w ukladzie wrzejnika z wyparnikiem i rozpoczyna sie odparowanie zgromadzone¬ go w wyparniku cieklego czynnika oziebia¬ jacego. Cieplo, potrzebne do odparowania, pobiera sie z komory 4 przy preznosci at¬ mosferycznej, a gdy temperatura w tej ko¬ morze opadnie ponizej temperatury, panu¬ jacej w przestrzeni chlodzonej, powstaje samoczynny prad zimnego powietrza przez klape 35 w kierunku do przestrzeni chlo¬ dzonej, wzglednie przeplyw cieplego po¬ wietrza przez klapy 36 z przestrzeni chlo¬ dzonej.Podczas gdy w poprzednim rodzaju wy¬ konania odpowiednie klapy kieruja prad powietrzny, to wedlug wykonania uwidocz¬ nionego na fig. 1 kierowanie powietrza na¬ stepuje samoczynnie, wskutek powstawania pradów powietrza przy róznicy preznosci.Wrzejnik 1 jest otoczony komora 3 z o- tworami 6* i 7\ wyparnik zas 2 — komora 4, której górny otwór 9 laczy sie z powie- - 3 —trzem, a dolny otwór 10 przez kanal 13 równiez laczy sie z powietrzem zewnetrz- nem. Otwór 11 jest polaczony z dolna przestrzenia kanalem 14, a otwór 12 laczy sie kanalem 15 w ksztalcie litery U z górna czescia tej przestrzeni. Górny otwór 6* ko¬ mory 3 laczy sie ze skierowanym wdól ka¬ nalem 16, polaczonym z komora 8', która laczy sie z powietrzem zewnetrznem kana¬ lem 17.Obok kanalu 16 jest umieszczony grzej¬ nik /8, który dziala na zmiane z grzejni¬ kiem pochlanialnika, przez uruchomienie naprzemian wlaczników jednego lub dru¬ giego.Wreszcie grzejnik pochlanialnika i wy- parnik posiada bezpiecznik 19, który topi sie przy powstaniu przeszkód, przez co wylacza cale urzadzenie i przerywa doplyw pradu.Wrzejnik i wyparnik sa napelnione sta- lemi cialami pochlaniajacemi. Podczas o- kresu wrzenia z powodu polaczenia komory 3 przez kanal 16 i komory 81 z kanalem 17 nastepuje gromadzenie ciepla wewnatrz wrzejnika, które powoduje silne i równo¬ mierne ogrzewanie go przy mozliwem u- niknieciu strat cieplnych.W wyparniku natomiast powstaje prad powietrza, odprowadzany nazewnatrz o* tworem 9 i kanalem bocznym 13 i wywola¬ ny przez cieplo promieniowania oraz zwiek¬ szona temperatura. W zadnym przypadku nie moze sie dostac cieple powietrze do przestrzeni chlodzonej. Prad powietrza w tym kierunku powstaje samoczynnie wtedy dopiero, gdy podczas nastepujacego potem okresu pochlaniania powietrze, zamkniete w komorze 4 wyparnika, oziebi sie i bedzie zimniejsze od powietrza przestrzeni chlo¬ dzonej, a wtedy zimne powietrze opada do przestrzeni chlodzonej, wypierajac cieple powietrze do komory 4 wyparnika przez kanal 15. Aby wogóle wywolac pochlania¬ nie w czesci, wytwarzajacej zimno, nalezy obnizyc temperature przez chlodzenie wrzejnika i odstawienie jego grzejnika, pu¬ czem wlacza sie samoczynnie grzejnik 18, co pociaga ogrzewanie komory S1 i ssanie swiezego powietrza, chlodzacego grzejnik i kanal 16.Na fig. 9 pochlanialnik jest umieszczo¬ ny nad przestrzenia chlodzona 8, a obok niego znajduje sie chlodzony powietrzem skraplacz 37, umieszczony obok skrzynki 41, z która jest polaczony rurami 42 i 43.Te ostatnie sluza w tym celu, aby w skra¬ placzu tworzace sie gazy z rozkladu czyn¬ ników oziebiajacych odprowadzic do wrzej¬ nika. Na dnie skrzynki 41 po stronief skie¬ rowanej do skraplacza, jest przewidziany wlot 45, a w pokrywie skrzynki — wylot 44. Urzadzenie jest rozrzadzane zapomoca wylacznika zegarowego, który w pewnych chwilach wlacza i wylacza prad elektrycz¬ ny pochlanialnika. Pochlanialnik i skrzyn¬ ka 41 maja takie wymiary, ze po osiagnie¬ ciu dopuszczalnej temperatury najwyzszej, ilosc doprowadzonego ciepla odpowiada ilosci odprowadzonej. W ten sposób unika sie zbyt wysokiego ogrzania pochlanialni¬ ka, a urzadzenie to nie wymaga zadnego dozoru; Moznaby umiescic skraplacz w skrzynce 46, otwartej u góry. Obieg powie¬ trza odbywalby sie w kierunku strzalek, a rozpoczynalby sie z chwila odstawienia grzejnika w pochlanialniku. Komore 41 z pochlanialnikiem moznaby takze umiescic pod przestrzenia 8, przyczem kanal odpro¬ wadzajacy nalezaloby zlaczyc z otworem 44.Przeniesienie skutku chlodzenia z wy¬ parnika 2 do przestrzeni 8 odbywa sie pod¬ czas okresu wrzenia przy pomocy odrebne¬ go czynnika oziebiajacego w ten sposób, ze w wyparniku 2 umieszcza sie wezownice 39, w której oba konce sa skierowane do zasob¬ nika 401, ustawionego w przestrzeni 8. Za¬ sobnik jest wypelniony czesciowo latwo od¬ parowujaca ciecza np. plynnym amonia¬ kiem. Z chwila, gdy wyparnik oziebi sie ponizej temperatury przestrzeni 8, skrapla - 4 -sie para amon jaku, znajdujaca sie w we- zownicy 39 i splywa do zasobnika 401.Przez to powstaje znizka preznosci w ca¬ lym obiegu, co pociaga ponowne odparo¬ wanie w zasobniku 401, polaczone z obnize¬ niem temperatury. Czynnik oziebiajacy moznaby tez prowadzic w zamknietym ru¬ rociagu przez zasobnik zimna 401, wypel¬ niony plynnym amonjakiem, a umieszczo¬ ny w przestrzeni 8. To przenoszenie zimna odbywa sie wedlug zasady, wskazanej na fig.l, a uruchomia sie dopiero wtedy, gdy wyparnik bedzie zimniejszy od przestrzeni chlodzonej tak, ze i tu niema moznosci przenoszenia ciepla z pierwszego do ostat¬ niej.Na fig. 10 przedstawiono urzadzenie, w którem sa polaczone dwa uklady, dzialaja¬ ce na zmiane i umieszczone w przestrzeni chlodzonej zbiornika zimna. Wrzejniki 5, 5 sa polaczone rurami 91 ze skraplaczami 101, z których rury li1 prowadza do wy- parników 121. W wyparnikach 121 znajdu¬ ja sie rury 13* i 141, u dolu polaczone ru¬ rami 151 i 161 ze spodem wspólnego zbior¬ nika 171, polaczonego u góry rurami 181 i 191 z górna strona rur 131 i 141. W ten spo¬ sób zbiornik 171 z rurami 131 i 141 stanowi zamkniety uklad, którego lewa lub prawa strona oddzialywa na zbiornik 171, wypel¬ niony ciecza latwo parujaca, zaleznie od obnizenia sie temperatury w rurach 131 lub 141 ponizej temperatury w zbiorniku 171, wskutek czego uzyskuje sie zupelnie ciagle dzialanie urzadzenia.Na fig. 11 przedstawiono odmiane, w której zuzytkowuje sie cieplo, doprowa¬ dzone do ogrzewania wody, co daje sie przeprowadzic w praktyce dzieki wysokiej temperaturze skraplania i dlugiego czasu wrzenia bez szkodliwego ogrzania prze¬ strzeni chlodzonej.Elektryczny grzejnik 18 sluzy do ogrze¬ wania wody np. do kapieli. Urzadzenie skla¬ da sie z dolnego zbiornika 21 i górnego zbiornika 31. W zbiorniku 21 znajduje sie wrzejnik 5, z którego rura 41 prowadzi do skraplacza 101, umieszczonego w górnym zbiorniku 31. Skraplacz jest polaczony ru¬ ra 7 z wyparnikiem 2, znajdujacym sie w skrzyni 911. Wyparnik jest polaczony ze znajdujacym sie nizej zbiornikiem zimna 12lh\ rury li1 i 141 sa wypelnione zupelnie nie zamarzajaca ciecza. Zbiornik 21 posia¬ da rure 16xt doprowadzajaca ciepla wode i zaopatrzona w zawór 1711. Elektryczny grzejnik 18 ogrzewa zbiornik 21. Urzadze¬ nie jest rozrzadzane termostatem 19, który otwiera sie przy okreslonej temperaturze i jednoczesnie przerywa doplyw pradu do grzejnika 18. Przez otwarcie termostatu 19 górna strona zbiornika 2* laczy sie z górna strona zbiornika 31 zapomoca rury 201. Dolna strona zbiornika 31 laczy sie rura 21 z dolna strona zbiornika 21. U góry zbiornika 31 znajduje sie odplywowa rura 22.Gdy wlaczyc grzejnik a równoczesnie zamknac termostat 19 nastepuje ogrzewa¬ nie wody w zbiorniku 21, czynnik zas ozie¬ biajacy z wrzejnika rura 41 plynie do skraplacza 101, gdzie zamienia sie w ciecz.Cieplo skraplania przejmuje woda w zbiorniku 31, a plynny amonjak wlewa sie rura 71 do zasobnika zimna 1211. Z chwi¬ la gdy temperatura we wrzejniku podnie¬ sie sie dostatecznie, uruchomia sie ter¬ mostat 19 i wylacza doplyw pradu do grzejnika 18, zawór zas laczy rura 201 górna strone zbiornika 21 za zbiornikiem 31. Powstaje przez to samoczynne kraze¬ nie, które wplywa na wymieszanie goracej wody zbiornika 21 z zimniejsza — zbior¬ nika 31. Aby wiec wykorzystac ekono¬ micznie ciepla wode, musi ona miec przy¬ najmniej temperature 35°C, co daje sie uzyskac po odpowiedniem uregulowaniu.Z powodu spadku temperatury wody przez wymieszanie wrzejnik zaczyna po¬ chlaniac, rozpoczyna sie powtórne chlo- nienie, wytwarzajace zimno, a powstale cieplo pochlaniania podczas okresu chlo- - 5 —dzenia odprowadza sie do wody. O ile nie¬ ma zapotrzebowania cieplej wody podczas dnia, termostat otwiera kurek 22, przez co nastepuje odplyw cieplej wody, a jedno¬ czesnie doplyw zimnej rura 161.W urzadzeniu otrzymuje sie znaczne wyzyskanie ciepla, poniewaz prad elek¬ tryczny sluiy nie tylko do uwolnienia czynnika oziebiajacego, jako ciepla skra¬ plania, ale takze wypromieniowane cieplo w skrzyni zuzytkowuje sie na ogrzanie wody jako cieplo pochlaniania. Dalej zebrany amonjak plynny sluzy jako zasobnik ciepla, przyczem straty wypromieniowa- nia zbiornika cieplej wody znacznie sie zmniejszaja.Urzadzenie, przedstawione na fig. 11, stosuje sie tam, gdzie niema obawy na osa¬ dzanie kamienia wapiennego; urzadzenie na fig. 12 — 13 ma zastosowanie przy uzy¬ ciu bardzo twardej wody. W tym przy¬ padku w miejsce wody w zbiorniku 31 sto¬ suje sie specjalny czynnik jako przenosnik ciepla. Ten czynnik w postaci wody zmiek¬ czonej wypelnia zbiornik 21 i przeplywa zbiornik 31 w wezownicy 231, która laczy sie rura 201 z górna strona zbiornika, a rura 24—z dnem zbiornika-21. Oba zbiorniki 21 i 31 sa oddzielone dnem. Po ukonczeniu wrze¬ nia nastepuje samoczynne wylaczenie grzej¬ nika 18, przyczem otwieraja sie kurki 19a i 19b w rurach 201 i 24% przez co powstaje krazenie wody w wezownicach 20, 231 i 24 i przenikanie ciepla ze zbiornika 21 do zbiornika 31. Jednoczesnie nastepuje ochlo¬ dzenie wrzejnika 5 i rozpoczyna sie po¬ wrotne pochlanianie czynnika oziebiajace¬ go. Trwa to tak dlugo, az wlaczniki nie zamkna kurków 19a, 19b i nie wlacza grzej - nika 18.Ten sam wynik moznaby uzyskac przy pomocy pomocniczego grzejnika 281 (fig. 13). W tym przypadku górny koniec wezow¬ nicy 311 w zbiorniku 31 laczy sie z dnem 26 zbiornika 21 rura 30, prowadzaca przez pomocniczy grzejnik 281. Z dolnego konca wezownicy rura 32, siegajaca az pod zbior¬ nik 21 i wracajaca potem w góre, prowadzi do czesci górnej zbiornika 21.Po ukonczeniu wrzenia, co stwierdza silnie rozgrzany zbiornik 21, termostat 19c wlacza prad do pomocniczego grzejnika 2&. Nastepuje silne ogrzanie czynnika, zamknietego w rurze 30, i obieg ze zbiorni¬ ka 21 rurami 2Tl,281, 30 do zbiornika 31 i nazad rurami 311, 32, co trwa tak dlugo, az po ukonczonem chlodzeniu nie nastapi ponowne wlaczenie pradu do grzejnika 18.Podczas tego obiegu cale cieplo pochlania¬ nia, wytworzone we wrzejniku, zostalo od¬ dane wodzie zbiornika 31. PL