Sporzadzanie przebitek lub powielanie sposobem kalkowania odbywa sie czesto przy zastosowaniu tak zwanej kalki, przy- czem uklada sie w znany sposób po arku¬ szu kalki pomiedzy arkusz, przeznaczony na pismo oryginalne i arkusze, przeznaczo¬ ne na odbitki. Znany jest równiez sposób umieszczania warstwy farby przebitkowej wprost na odwrocie arkusza oryginalu ja¬ kimkolwiek sposobem, np. zapomoca dru¬ kowania lub pokrywania, badzto na calej powierzchni, badz tez w okreslonych jej miejscach. Przy stosowaniu kalki kazda ko- pja wymaga uzycia arkusza, pokrytego far¬ ba przebitkowa; przez pokrycie odwrotnej strony arkusza farba przebitkowa unika sie bardzo niewygodnego zakladania arkuszy kalki.Wiekszosc uzywanych dotad farb prze¬ bitkowych zawiera trudno schnace sklad¬ niki, jak np. oleje, tluszcze, woski i tym podobne materjaly. Z tego wzgledu zarów¬ no kalki, jak i formularze, pokryte farba przebitkowa na odwrotnej stronie, maja te niedogodnosc, ze warstwa farby nawet przy ostroznem obchodzeniu sie z nia, bardzo la¬ two sie rozmazuje, brudzac rece i arkusze, przeznaczone na odbitki. Poza tem istnieje, szczególnie przy cienkich, slabo klejonych papierach formularzy, niebezpieczenstwo, ze farba przebitkowa, wskutek zawartosci tluszczów, olejów i tym podobnych mate-rjalów, wsiaknie w papier, przebijajac w wypadku papierów przezroczystych i ma¬ lo zwartych ha 'powierzchnie przednia i u- trudniajac przez to czytanie i przejrzystosc.Od jakosci papieru, uzytego na pokryte po¬ wloka przebitkowa formularze i arkusze, zalezy równiez w znacznej mierze zdolnosc kalkowania, poniewaz w wypadku slabo klejonych, porowatych lub nasiakajacych papierów warstwa farby zbyt silnie wiaze sie z papierem i przenika w glab, skutkiem czego kalkowanie jest gorsze. Z tych wzgle¬ dów nie mozna, zwlaszcza na pokryte far¬ ba przebitkowa formularze, uzywac papie¬ ru slabo klejonego, cienkiego lub porowate¬ go, aby uniknac szkodliwego przeswiecania farby z odwrotnej strony. Równiez i tak zwana metoda transkrytowa, polegajaca na nakladaniu farby na papier na goraco, po¬ siada wade, ze nakladanie na goraco jeszcze ulatwia przeswiecanie. Ponadto stosowana przy niej farba nie nadaje sie do uzytku do papierów maszynowych gladkich, przezro¬ czystych, nasiakajacych, porowatych lub grubych, zawierajacych mase drzewna. Na¬ kladanie fatrby przebitkowej na goraco wy¬ maga skomplikowanych i kosztownych u- rzadzen dla uzyskania odpowiedniej war¬ stwy i farby, poniewaz oprócz urzadzenia ogrzewajacego niezbedne sa walce chlodza¬ ce oraz inne zlozone przyrzady.Powazna role odgrywa tu wreszcie i sklad chemiczny papieru, jako podloza dla powloki farby przebitkowej, poniewaz roz¬ maite czynniki chemiczne zle wplywaja na warstwe farby przebitkowej.Proponowano juz stosowanie farb prze¬ bitkowych, niezawierajacych olejów, tlu¬ szczów, wosków i t. d. i pokrywanie powlo¬ ki zarówno z tych farb, jak i ze zwyklych, zawierajacych oleje, tluszcze, woski i t. d. warstwa ochronna, majaca na celu tylko za¬ pobieganie rozmazywaniu sie warstwy-far- by.Przy sposobie wedlug niniejszego wy¬ nalazku pokrywa sie podloze zasadnicza warstwa farby zupelnie lub prawie nieza- wierajacej olejó^j, tluszczów, wosków i t. d., niewiazacej sie z podlozem; na te warstwe zasadnicza naklada sie warstwe druga, która wiaze sie z warstwa zasadni¬ cza i powoduje dzieki temu przenoszenie jej na podklad przy kalkowaniu, tworzy wiec wspólnie z warstwa zasadnicza farbe przebitkowa, chroniac jednoczesnie wlasci¬ wa powloke farby od zasychania i rozmazy¬ wania sie.Nalozona na papier warstwa zasadni¬ cza, to jest warstwa farby tworzy dopiero przy wspóludziale pokrywajacej ja war¬ stwy wlasciwa powloke przebitkowa o po- zadanych wlasnosciach. Dzieki slabemu zwiazaniu warstwy zasadniczej z podlozem osiagniety zostaje znaczny postep technicz¬ ny; przenoszenie warstwy zasadniczej na podklad przy kalkowaniu zachodzi miano¬ wicie bardzo latwo i prawie calkowicie.Niewielki nacisk przy kalkowaniu wystar¬ cza do otrzymania duzej ilosci ulozonych na sobie ostrych i czytelnych przebitek i nawet po dluzszem przechowaniu formula¬ rzy, podczas gdy przy dotychczas stosowa¬ nych dobrze przylegajacych do podloza po¬ wlokach przebitkowych znaczna czesc far¬ by wiaze sie z podlozem i przenika w glab tegoz, dzieki czemu przy kalkowaniu tylko nieznaczna czesc jej ulega przeniesieniu na podklad. Z tego powodu dla osiagniecia jednakowych wyników kalkowania, nie¬ zbedna jest wieksza ilosc farby oraz silniej¬ szy nacisk przy kalkowaniu, otrzymywane przebitki sa przytem mniej ostre; ponadto zdolnosc kalkowania bardzo silnie sie zmniejsza przez przechowywanie. Nowy sposób daje duza oszczednosc farby prze¬ bitkowej, poniewaz farba nie przenika w glab papieru i ulega prawie zupelnemu przeniesieniu na podklad tak, ze wystarcza cienka powloka farby dla osiagniecia odpo¬ wiadajacych celowi przebitek. Mozna sto¬ sowac równiez farby, których srodek wiaza¬ cy jest rozpuszczalny w wodzie. Mozna po- - Z -za tern stosowac farby, których srodek wia¬ zacy rozpuszcza sie w dowolnych innych rozpuszczalnikach, jak np. alkohol, benzy¬ na i tym podobne. Zasadnicze znaczenie posiada to, ze uzyta farba po nalozeniu po¬ krywa podloze, nie wiazac sie z niem, oraz, ze albo zupelnie nie zawiera tluszczów, wo¬ sków i tym podobnych materjalów, albo za¬ wiera tego rodzaju substancje w nieznacz¬ nej ilosci, potrzebnej dla nadania takim farbom niezbednej zdolnosci drukowania.Jako barwnik moze byc uzyta, np. sadza, blekit Milori i dowolne lakiery z barwników smolowych.Przyklady przepisów na sklad warstwy zasadniczej. 1. 200 g 15%-owego roztworu kazeiny w wodzie, 125 g oleju tureckiego, 125 g gliceryny, 250 g wody, 150 g sadzy, 150 g blekitu Milori. 2. 200 g paku glicerynowego, 600 g benzyny, 130 g sadzy, 130 g blekitu Milori. 3. 165 g welny nitrocelulozowej typ 5, 100 g estru dwuetylowego kwasu fta¬ lowego, 200 g oleju rycynowego gotowanego. 100 g toluolu, 50 g etyloglikolu, 500 g sadzy, 500 g blekitu Milori, 350 g spirytusu. 4. 56 g mydla, 21 g blekitu Milori, 21 g sadzy amerykanskiej, 49 g gliceryny 28óBe, 120 g wody.Typowa dla skladu warstwy zasadni¬ czej jest wysoka zawartosc barwnika w stosunku do ilosci srodka wiazacego.Podczas gdy znane dotad farby prze¬ bitkowe wylacznie sposobem druku wysokiego przy uzyciu specjalnych maszyn, farby, stosowa¬ ne wedlug wynalazku, moga byc naklada¬ ne na podloze dowolnym sposobem, np. ja¬ kimkolwiek sposobem drukarskim, przez smarowanie, natryskiwanie, walcowanie lub drukowanie. Mozna równiez nakladac far¬ be w postaci proszku. Mozliwe jest równiez posrednie nakladanie, analogiczne do dru¬ ku offsetowego przy uzyciu nosnika posred¬ niego przez przetlok. Obojetne jest przy¬ tem, czy farba ma pokryc cala powierzchnie podloza, czy tez ograniczone jej czesci, po¬ dzielone w kierunku wzdluz lub wpoprzek toru papieru. Nakladanie odbywa sie prze¬ waznie na zimno. Traktowanie na goraco nie jest potrzebne, poniewaz stosowane far¬ by daja sie nakladac w zimnym stanie i nie sa sztywne.Aby powyzsza warstwe zasadnicza przeksztalcic na powloke przebitkowa, a jednoczesnie utrwalic zdolnosc kalkowania na dluzszy czas i ochronic powloke przed rozmazywaniem sie, na warstwe zasadni¬ cza naklada sie dalsza warstwe, wiazaca sie z nia i przenoszaca sie dlatego przy kal¬ kowaniu razem z czescia przynajmniej war¬ stwy zasadniczej na podklad, przeznaczony na przyjecie przebitek. I ta warstwa jest równiez odporna na dzialanie ciepla.Odpowiedni materjal na te warstwe, po¬ krywajaca wlasciwa farbe, stanowia np. pasty, skladajace sie ze zmydlonych wo¬ sków, zywic lub innych mydel. Mozna tez stosowac do tego celu maziste emulsje te¬ go rodzaju substancyj, topiacych sie powy¬ zej 40°C, w rozpuszczalnikach organicz¬ nych. Ogólnie mówiac, do wytwarzania war¬ stwy ochronnej mozna stosowac srodki wia¬ zace, podobne do uzywanych do sporzadze¬ nia warstwy zasadniczej. Na warstwe, na¬ kladana na warstwe zasadnicza, mozna u- zyc np. emulsji, skladajacej sie z 750 czesci wody, 250 czesci stearynjanu glikolu, 70 czesci bieli tytanowej - S —lub 1000 czesci wody 100 czesci wosku pszczelnego, 20 czesci sulforycynolanu amonu.Warstwie tej mozna nadac dowolny od¬ cien, zwlaszcza moze ona byc przezroczy¬ sta lub posiadac zdolnosc krycia. Jesli war¬ stwa ta jest kryjaca i utrzymana w tonie podloza, zanika nieladny, razacy wyglad czarnych powierzchni kalkowych ma stoso¬ wanych dotad formularzach przebitkowych.Nakladanie tej warstwy uskutecznia sie znanym sposobem przez druk plaski, wyso¬ ki lub gleboki lub jakimkolwiek sposobem smarowania, natrysku lub przy pomocy sza¬ blonów lub walców. Mozliwe jest równiez posrednie nakladanie, analogiczne do dru¬ ku offsetowego, przy uzyciu nosnika po¬ sredniego przez przetlok. Warstwe, pokry¬ wajaca warstwe zasadnicza, mozna nakla¬ dac na cala powierzchnie podloza lub tez na ograniczone jej czesci, jesli mianowicie farba przebitkowa pokrywa tylko czesc po¬ wierzchni. Grubosc warstwy ochronnej moz¬ na w dowolny sposób dostosowac do war¬ stwy zasadniczej. Nalozenie tej warstwy na warstwe zasadnicza izoluje farbe równiez od wplywów atmosferycznych. Z tego wzgledu ciepla pora roku oraz wahania temperatury i zmiany pogody, wplywajace naogól niekorzystnie na farby przebitkowe, prawie nie wywieraja wplywu na wytwo¬ rzone wedlug wynalazku kalki, które wyka¬ zuja dzieki temu prawie nieograniczona trwalosc, bez pogorszenia w wyrazny spo¬ sób zdolnosci kialkowania. Dzieki pokrywa¬ niu warstwy zasadniczej druga warstwa i moznosci dobierania obydwu warstw do¬ wolnej grubosci i barwy, mozna otrzymy¬ wac wyrazne, latwe do odczytywania prze¬ bitki reczne i maszynowe oraz powielania, unikajac rozmazywania i zafarbowania podkladu powloka przebitkowa. Barwa warstwy ochronnej moze byc dobrana do barwy podloza, tak np. do podloza o ja- snem zabarwieniu mozna uzyc jasnej war¬ stwy, stosujac jednoczesnie farbe przebit¬ kowa o dowolnym odcieniu. Mozna nalozyc np. na jasne podloze ciemna farbe przebit¬ kowa i pokryc ja jasna warstwa, przyczem znaki, kalkowane na przeznaczony na ko- pje podklad, otrzymuje sie w kolorze ciem¬ nym.Mozna równiez podloze pokryc przede- wszystkiem warstwa, dzialajaca jako po¬ srednia pomiedzy podlozem a warstwa far¬ by i utworzona celowo z substancji kryja¬ cej, a zasadnicza warstwe farby nalozyc dopiero na te warstwe posrednia. Na war¬ stwe posrednia mozna uzyc np. pokostu, rozrobionego z biela przezroczysta lub biela kryjaca. Taka warstwa kryjaca calkowicie zapobiega przeswiecaniu powloki barwnej tak, ze nawet przy uzyciu najcienszego pa¬ pieru przeswiecanie pokrytej warstwa far¬ by odwrotnej strony zupelnie lub prawie nie daje sie zauwazyc. Jest przytem obojet¬ ne, czy powloka przebitkowa pokrywa ca¬ la powierzchnie, czy tez pozostawia jej cze¬ sci wolne. Dzieki zastosowaniu warstwy po¬ sredniej, jest sie w zupelnosci uniezaleznio¬ nym od wlasnosci papieru; mozna stosowac równiez nasiakajace, nieklejone lub poro¬ wate papiery, bez obawy o niekorzystne przenikanie powloki barwnej w glab papie¬ ru. Jednoczesnie ewentualnie zawarte w papierze czynniki chemiczne nie moga nie¬ korzystnie dzialac na powloke farby.Warstwa, pokrywajaca wlasciwa farbe i warstwa posrednia moga byc nakladane w ten sam sposób, jak warstwa zasadnicza do¬ wolna metoda na zimno lub na goraco.Przedmiotem wynalazku sa równiez wy¬ twory, otrzymane zapomoca opisanego spo¬ sobu. Tak otrzymane wytwory wykazuja poza tern nastepujace zalety.Mozna zastosowac jako podloze papier dowolnej jakosci, otrzymujac papier prze¬ bitkowy lub formularze przebitkowe, prze¬ wyzszajace dotychczas znane zdolnoscia kalkowania. Otrzymuje sie wieksza niz do- — 4 —tychczas ilosc nalozonych na siebie kopij, przytem najslabszy nacisk wystarcza dla otrzymania przebitki. Dzieki temu, ze cala prawie warstwa przebitkowa oddziela sie przy kalkowaniu od podloza, na odwrocie podloza otrzymuje sie przy jednorazowem uzyciu formularzy przebitkowych tresc wy¬ raznie czytelna w pismie zwierciadlanem, co moze sluzyc jako sprawdzian i zabezpie¬ czenie przed falszerstwem. PL