Przy wyrobie prostych albo mieszanych soli nawozowych specjalne trudnosci na¬ strecza otrzymywanie produktów sypkich i zdatnych do magazynowania. Magazyno¬ wanie otrzymanych produktów jest wazna sprawa ze wzgledu na duza ilosc tych pro¬ duktów. Czestokroc proste i mieszane sole nawozowe w wysokim stopniu pochlaniaja wode, co powoduje twardnienie produktów, a skutkiem tego — trudnosc dalszego prze¬ noszenia produktów zamagazynowanych.Wiadomo, ze trudnosc lupania takich ska- walonych soli jest tak wielka, ze w wielu przypadkach nalezy stosowac obróbke mo¬ tyka, a nawet rozsadzanie. Przytem nietyl- ko sole proste sa bardzo higroskopijne. Te niepozadana wlasciwosc wykazuja równiez liczne sole mieszane, zawierajace skladni¬ ki higroskopijne, albo tez sole, w których skladniki takie wytworzyly sie skutkiem stopniowej przemiany. Specjalne trudnosci napotyka magazynowanie soli, zawieraja¬ cych azot. To tez liczne próby daza do pod¬ niesienia zdatnosci magazynowania tych produktów. W tym celu starano sie nada¬ wac solom mieszanym specjalna postac. U- silowano zapobiegac rozplywalnosci zapo- moca zwiekszania wielkosci ziarn soli.Stosowano równiez dodatki jakichkolwiek, przewaznie obojetnych substancyj, moga¬ cych obnizyc nadmierna higroskopijnosc.Dalej usilowano zapomoca przemiany skladników higroskopijnej substancji zmniejszyc rozplywalnosc soli mieszanej.c Zabiegi te jednak z reguly zmniejszaja r wartosc nawozi;. W wiekszosci przypad¬ ków'tworza sie tutaj mieszaniny, zawiera¬ jace znaczna czesc substaneyj bezwarto¬ sciowych ailbo zupelnie obojetnych, jako nawozy. Przytem czesto nie osiaga sie za¬ mierzonego cdu, i otrzymane produkty, po¬ mimo wszystko, znacznie jeszcze wciagaja wilgoc z powietrza.Waznem zagadnieniem przy otrzymy¬ waniu doskonalych soli i mieszanin nawo¬ zowych jest wytwarzanie mozliwie duzego ziarna. W ten sposób nawet przy uzyciu higroskopijnych sdbstancyj w duzej ilosci pochlaniana jest mniejsza ilosc wody.Grubsze ziarno pozadane jest równiez przy stosowaniu soli nawozowej, gdyz ziarna drobne rozpylaja sie przy rozsypywaniu.Dlatego tez zarówno fabryki nawozów sztucznych, jak i konsumenci klada duzy nacisk na dobrze wyksztalcone ziarno.Wykryto, ze w bardzo ekonomiczny spo¬ sób mozna otrzymywac mieszane sole na¬ wozowe, zawierajace siarczan i azotan a- monowy, jesli rozcienczone lub stezone mie¬ szaniny kwasu siarkowego z azotowym, otrzymane zapomoca wspólnego utleniania kwasu siarkawego i amonjaku, zobojetnic amonjakiem. W tym celu mozna postepo¬ wac rozmaicie. Okazalo sie korzystnem, za¬ leznie od stezenia amonjaku, uzywanego do zobojetnienia, dobierac rozmaite stezenia kwasu mieszanego, a wiec np. dla cieklego amonjaku stosuje sie do zobojetnienia kwas najslabszy, zas dla najbardziej rozcienczo¬ nego amonjaku — kwas najbardziej stezo¬ ny, aby ilosc wody odpowiadala tej, która mozna odparowac uwalniajacem sie cie¬ plem zobojetniania. Kwasy o rozmaitem stezeniu mozna otrzymywac, spalajac np. amonjak w powietrzu na kontakcie platy¬ nowym i dodajac do jeszcze goracego gazu spalania, bezposrednio po jego przeplywie nad kontaktem, gaz otrzymywany np. z pra¬ zenia pirytu, zawierajacego S02. Zapomo¬ ca wdmuchanego albo uprzednio obecnego nadmiaru powietrza i ewentualnego do¬ datku pary udaje sie pod dzialaniem tlen- ^ków azotu, jako przenosników tlenu, glad¬ ko utlenic S02 na S03. Zapomoca zrasza¬ nia, wzglednie chlodzenia, woda mozna z wytworzonej mieszaniny gazów otrzymac zadana mieszanine kwasu siarkowego z a- zotowym.Mozna równiez postepowac w inny spo¬ sób, a mianowicie do mieszaniny amonjaku z powietrzem dodawac uprzednio kwas siarkawy i te mieszanine gazowa, ewentual¬ nie z dodatkiem pary, prowadzic ponad kontaktami az do spalania, poczem zapo¬ moca chlodzenia i zraszania otrzymuje sie zadane kwasy. W ten sposób otrzymuje sie stosunkowo rozcienczone kwasy i jest sie zmuszonym do pracy z duzemi pomieszcze¬ niami chlonnemi, poniewaz podczas spala¬ nia w powietrzu gazy reakcyjne zostaja rozcienczone wielka objetoscia gazów.Przy dodawaniu kwasu siarkawego przed spalaniem mozna sposób postepowania zmienic, stosujac zamiast powietrza same¬ go powietrze, wzbogacone w tlen, albo sam tlen. Obecny przytem kwas siarkawy dzia¬ la chlodzaco na kontakt, zapobiegajac jego przegrzewaniu oraz wybuchom, wystepuja¬ cym czesto podczas pracy z tlenem; umoz¬ liwia to równiez otrzymywanie w stosunko¬ wo malych aparatach stezonej mieszaniny kwasu siarkowego z azotowym droga wy¬ dzielenia ze stezonych gazów reakcyjnych, zawierajacych zwiazki tlenowe siarki, wzglednie azotu. Ta stezona albo rozcien¬ czona mieszanina kwasu siarkowego z azo¬ towym, otrzymana w powyzszy sposób, za¬ leznie od stosunku uzytego amonjaku do dwutlenku siarki, wykazuje zmienne sto¬ sunki ilosciowe kwasu siarkowego do azo¬ towego i nadaje sie szczególnie do otrzymy¬ wania nawozów mieszanych zapomoca zo¬ bojetniania amonjakiem. Amonjak przy¬ tem stosuje sie w postaci cieklej, w postaci pary lub w postaci roztworu. Zaleznie od zadanego skladu i' ksztaltu krysztalów soli — 2 —nawozowych mieszanych, mozna sole te otrzymywac z roztworu zapomoca ciagle¬ go dodawania amonjaku i mieszaniny kwa¬ sów w odpowiednim stosunku w procesie wysycania; mozna tez otrzymywac je przez odparowanie z roztworów obojetnych, da¬ lej — przez przechlodzenie roztworu lub w inny sposób.Nawozy mieszane, zawierajace azotan i siarczan amonu, otrzymywano dotychczas tylko zapomoca mieszaniaj wzglednie inne¬ go wytwarzania z gotowych skladników, a mianowicie z siarczanu amonowego i azo¬ tanu amonowego* Niedogodnosci przy otrzy¬ mywaniu, jak równiez wady nawozów mie¬ szanych, otrzymanych w ten sposób, sa znane* Jak we wszystkich przypadkach mieszania duzych ilosci stalych substancyj, potrzebne sa wielkie urzadzenia i duzy na¬ klad energji do wykonania procesu miesza¬ nia. Poniewaz calkowicie równomierne zmieszanie cial stalych jest technicznie pra¬ wie niewykonalne, wiec w mieszaninie azo¬ tanu amonowego i siarczanu amonowego tworza sie gniazda o wiekszej zawartosci azotanu amonowego, a tern samem o wiek¬ szej higroskopijnosci, co obniza dobroc soli.Otrzymywanie nawozów mieszanych z siarczanu i azotanu amonowego, uzytych jako gotowe skladniki, ma jeszcze dalsza wielka wade. Mianowicie wymaga uprzed¬ niej fabrykacji obu skladników. Otrzymy¬ wanie siarczanu amonowego jest stosunko¬ wo proste i wykonywa sie w nasycalniku, natomiast otrzymywanie azotanu amonowe¬ go jest bardzo skomplikowane, wymaga bardzo zlozonych urzadzen i obslugi przez stosunkowo liczne sily pomocnicze. Azotan amonowy otrzymuje sie zwykle zapomoca dodawania kwasu azotowego o odpowied- niem stezeniu do rozcienczonego roztworu amonjaku przy ciaglem mieszaniu i jedno- czesnem doprowadzaniu dalszych ilosci ai monjaku, W tern stadjum procesu pracuje sie zwykle z 75%-owym roztworem azota¬ mi amonowego, poniewaz cieplo zobojetnia¬ nia przy uzyciu okolo 50% -owego kwasu azotowego, otrzymywanego podczas fabry¬ kacji, nie wystarcza do odparowania calej ilosci wody. Dlatego konieczne jest pózniej odparowywanie do produktu o niewielkiej procentowej zawartosci wody w wyparni- kach prózniowych. Potrzebne tutaj cieplo doprowadza sie, stosujac pare, W tych wy- parnikach prózniowych lug krazy prawie do calkowitego usuniecia wody, Otrzymuje sie przytem stop soli, który sie spuszcza ladunkami i oziebia, przyczem azotan amo¬ nu wykrystalizowuje w postaci stalej.Resztke wody, znajdujaca sie w mocno-hi- groskopijnej soli, usuwa sie jeszcze zapo¬ moca specjalnych urzadzen suszacych, np, zapomoca bebnów suszacych.Dotychczasowa fabrykacja nawozów mieszanych, zawierajacych azotan i siar¬ czan amonu, byla tak trudna i kosztowna, poniewaz uwazano za konieczne osobne o- trzymywanie obu skladników w postaci sta¬ lej, przyczem azotan amonu, dzieki swe¬ mu duzemu powinowactwu do wody, wy¬ magal podczas fabrykacji na wielka skale niewygodnej aparatury i kosztownej obslu¬ gi. Znaczny postep przy otrzymywaniu wy¬ mienionych nawozów mieszanych osiaga sie przez pominiecie osobnej fabrykacji sklad¬ nika higroskopijnego. Zadaniem przeto tech¬ niki jest fabrykacja soli mieszanej w spo¬ sób, umozliwiajacy pominiecie specjalnych zabiegów, zwiazanych z wysoka rozpu¬ szczalnoscia i duza higroskopijnoscia azo¬ tanu amonowego, poniewaz ulatwiloby to w znacznym stopniu fabrykacje, Z powyzszych rozwazan wynika, ze bezposrednie otrzymywanie nawozów mie¬ szanych, zawierajacych azotan i siarczan amonu ze zwiazków, wytwarzajacych oba te skladniki, a mianowicie z amonjaku, kwa¬ su siarkowego i kwasu azotowego, stanowi znaczny postep techniczny, poniewaz dzie¬ ki temu odpadloby uciazliwe i kosztowne osobne otrzymywanie obu skladników, t, j, azotanu amonowego i siarczanu amonowe- - 3 —go, a prócz tego moznaby pominac trudnosc mieszania bardzo duzych ilasci materjalów stalych.Sposób wedlug wynalazku daje moi- nosc bezposredniego wytwarzania nawozów mieszanych, zawierajacych azotan i siar¬ czan amonu, ze skladników, wytwarzaja¬ cych te sól, a mianowicie z kwasu siarko¬ wego, azotowego i amonjaku. Polega on na tern, ze skladniki te miesza sie ze soba pod¬ czas procesu nasycania, przyczem ilosc cie¬ pla* wywiazujaca sie podczas tego proce¬ su, wystarcza praktycznie do odparowa¬ nia wprowadzonej do procesu wody. Dzie¬ ki temu mozna w jednym prostym zabie¬ ga otrzymac mieszanine soli, wykazujacej zadany sklad ilosciowy, zalezny od stosun¬ ku dodanych kwasów, A zatem proces reguluje sie tak, zeby kazdorazowo potrzebna ilosc ciepla dopro¬ wadzic przez zmieszanie samych skladni¬ ków reakcji; Cieplo to potrzebne jest do wyrównania strat, spowodowanych przez promieniowania oraz do wyparowania wprowadzonej wody, Przytem wprowadza¬ nie wody potrzebne jest do odprowadza¬ nia ciepla reakcyjnego, wytworzonego przez zmieszanie amonjaku ze skladnikami kwasowemi. Zastosowanie mieszaniny kwa- sówr zawierajacej wode, zaleca sie ze wzgledów technicznych, poniewaz kwasy te technicznie zawieraja juz zgóry pewna ilosc wodyr z*± otrzymywanie kwasów bar¬ dzo stezonych jest kosztowne.Zmiane ilasci ciepla mozna uskutecz¬ niac w rozmaity sposób, AmoKLJiaik modna stosowac w postaci gazowej cieklej' lub roz- pu»zc7onejkr Przy uzyciu anionjaku gazowe¬ go itasd ciepla, wywiazujaca sie na gramo- czasteczke, jest wyzsza o 8 kaloryju Do¬ prowadzanie ciepla mozna regulowac zapo- moca rózaago stezenia kwasów. Sklad soli mozna zmieniac w dowolny sposób zapo*- moca ustalenia ilosci kwasów* wzglednie ich stezenia, ewentualnie, zmieniaja po¬ nadto odpowiedirio postac wpcowadzaBUego amonjaku. Po ustaleniu równowagi tempe¬ ratury i stezenia W na«ycalniku tWof^y &ie sól, wykazujaca prawie zawsze taki sam stosunek czasteczkowy azotanu aminowe¬ go do siarczanu amonowego, odpowiadaja¬ cy stosunkowi czasteczkowemu wprowa¬ dzonego kwasu siarkowego do wprowadzo¬ nego kwasu azotowego. Specjalnie korzyst* ne jest otrzymywanie nawozów miesza¬ nych, zawierajacych siarczan i azotan fttóo- nu, przy uzyciu mieszanin kwasu siatkowe¬ go z azotowym, otrzymanych wyz^j opisa¬ nym sposobem zapomoca wspólnego utle¬ niania kwasu siarkawego i amonjaku, Jed¬ nakze wynalazek niniejszy nie ogranicza sie do mieszanin, otrzymanych w ten sposób.Oczywiscie bowiem do jego wykonania mozna stosowac równiez gotowe mieszaniny obu skladników kwatóowy^h, otrzym^n^ w iimy sposób. Dalej mozna rówtóez miesza¬ nine kwasów otrzymywac bezposrednio w nasycalalku, doprowadzajac don osobno £- ba skladniki kwasowe, Okazalo sie korzys^triem ptsy otrzymy¬ waniu nawozów mieszanych, zawieratjacycli siarczan i azotan amonu, stosowac fiadinto* kwasów, korzystniej kwasu azotowego, po¬ niewaz przyspiesza to wydzielenie skladni¬ ków soli, glówcie azotanu amonowafo, Dale) okazalo sie kor^ystneffl odparo¬ wywanie wody w temperaturze nizszej od temperatury wrzema nasyconego f&zzwOTU, Modna to o^iafnac, pracuj pod zmm*y szofiem etónieniem, W przypadku uzycia amónjaikti gazowego roz^testeEfe ^ f^ ga¬ zami, rriebionteefttt fltfzi&lu w reakcji* tip. powietrzem albo tez do kapietl wdrnwefruje sie aftb& przsriswicfcttjte ponad jfcfl po¬ wierzchnia strtflróeA obojetityci ga«ów, «p. powietrza, z odpomóMa szybkoscia, Moi- na równiez w celi* zwyklego chlodzenia ptf- wietzehfrii kapieli stoseywac ssante powut- trza zrmnego.Aby przeprowadzac wydzielona rt*ies*a- tnne azotonu amonowego i saarczazm* anso^ ilowego w zadana postac, mozna sie posltr- - 4 —giwac znanemi, nadajacemi sie do tego celu metodami.Jako materjal budowlany szczególnie odpowiedni dla nasycalnika, wzglednie dla jego poszczególnych czesci, okazal sie zela- zo-krzem, dalej produkty kondensacji al¬ dehydu mrówkowego i fenoli, materjaly ,^ ceramiczne, zawierajace duza ilosc tlenku krzemu, oraz odpowiednie kity, glównie z dodatkiem szkla wodnego, a wiec materja¬ ly budowlane, niewrazliwe na dzialanie go • racego stezonego roztworu siarczanu i azo¬ tanu amonowego, zawierajacego jeszcze | wolny kwas siarkowy i azotowy. i Wynalazek niniejszy w porównaniu z | dotychczas stosowanym sposobem otrzy- j mywania nawozów mieszanych, zawieraja- j cych azotan amonowy i siarczan amonowy, wykazuje znaczne zalety.Sposobem tym udaje sie otrzymywac mieszaniny obu skladników w dowolnym stosunku o stale jednakowym skladzie.Otrzymywanie mieszanin jest przytern za¬ sadniczo uproszczone, poniewaz wylacza sie«uprzednia osobna fabrykacje obu sklad¬ ników, to jest azotanu i siarczanu amono¬ wego.Opisany powyzej sposób otrzymywania nawozów mieszanych, zawierajacych azo¬ tan amonu i siarczan amonu, z amonjaku, kwasu azotowego i siarkowego daje sie wy¬ konac, jak nizej.Lug odparowuje sie az do wydzielenia pewnej okreslonej czesci siarczanu amono¬ wego i ewentualnie równiez azotanu amo¬ nowego, a nastepnie oddziela sie w sposób ciagly albo nieciagly dowolna czesc lugu wraz z wydzielonym siarczanem amono¬ wym, wzglednie azotanem amonowym. Spo¬ sób ten ma te zalete, ze przy odpowiedniem uregulowaniu wyparowania, bezposrednio przez zakrzepniecie odciagnietego lugu, bez uprzedniego wydzielenia jakichkolwiek skladników, otrzymuje sie sól mieszana o zadanym skladzie. Odparowywanie prowa¬ dzi sie przytem stale dalej. Kazdorazowo zadany sklad soli mieszanej osiaga sie, re¬ gulujac doprowadzanie poszczególnych skladników. Wydzielanie stalego siarczanu amonowego, wzglednie azotanu amonowego, mozna utrzymywac w szerokich granicach.Szczególnie korzystnie daje sie przepro¬ wadzic podany tutaj sposób otrzymywania nawozów mieszanych, zawierajacych siar¬ czan amonu i azotan amonu, jesli w nasy- calniku zapomoca mieszadla mechaniczne¬ go lub w inny sposób wytwarza sie i utrzy¬ muje silny uregulowany obieg. Dzieki temu w pewnych strefach zwieksza sie ilosc wy¬ dzielonych stalych skladników. W ten spo¬ sób zapomoca spuszczania albo w sposób ciagly mozna odprowadzac zawartosc nasy- calnika ze strefy o zadanym skladzie i tak otrzymywac bezposrednio nawozy miesza¬ ne o skladzie dowolnym.Dalej okazalo sie korzystnem uskutecz¬ nianie zadanego stopnia wyparowania nie w naczyniu glównem, lecz w specjalnem naczyniu pomocniczem, z którego nastepnie dostatecznie odparowana mieszanina prze¬ plywa w sposób ciagly albo nieciagly do dowolnego urzadzenia suszacego, np. do bebna suszacego. Naprzyklad, zawartosc wody w soli mieszanej, wytworzonej w o- pisany sposób, obniza sie w naczyniu glów¬ nem tylko do 4 — 5%. Nastepnie lug od¬ prowadza sie w sposób ciagly lub przery¬ wany do naczynia pomocniczego, w którem odparowanie wody prowadzi sie do kazdo¬ razowo zadanego stopnia. Z tego naczynia pomocniczego, korzystnie mniejszego niz naczynie glówne, mieszanina przechodzi do odpowiedniego urzadzenia suszacego. Przy wykonaniu procesu w ten sposób w naczy¬ niu odparowuje sie wode tylko do zawarto¬ sci 4 lub 5%. W razie jakichkolwiek zabu¬ rzen, np. jesli zawiedzie strumien amonja- ku albo mieszanie lub innych zaklócen w doprowadzaniu, mozna w ten sposób szybko uzupelnic nasycalnik, a tern samem uniknac szkodliwych przerw w ruchu.Mozna równiez jednoczesnie zastoso- - 5 —wac kilka naczyn pomocniczych tak, iz w razie zaklócen mozna zmieniac dowolnie naczynie pomocnicze. Dalej w naczyniu pomocniczem mozna zobojetniac ewentual¬ nie obecne ilosci kwasu, wprowadzajac a- momjak.Wyzej opisane zabiegi wykonywa sie w aparatach, wykonanych z materjalów, opi¬ sanych powyzej, jednakze mozna je prowa¬ dzic równiez w naczyniach z innych mate¬ rjalów. PL