Jak wiadomo, przy wytwarzaniu kwa¬ su azotowego z tlenków azotu, w celu o- trzymania mozliwie najbardziej stezonego kwasu w mozliwie malych przestrzeniach reakcyjnych, stosuje sie wysokie cisnienia albo tez obniza sie temperature znacznie ponizej 0°. Praca w takich urzadzeniach jest bardzo kosztowna, a czesto bardzo u- trudniona, poniewaz dopiero wysokie ci¬ snienia i silne oziebianie umozliwiaja o- trzymywanie kwasu azotowego, o stezeniu 50 — 70% HNO,, z tlenków azotu, otrzy¬ mywanych przez utlenienie amonjaku.Wykryto, ze tlenki azotu, wytworzone przez utlenienie amon jaku, mozna bez za¬ stosowania cisnienia i silnego oziebiania przeprowadzac w kwas azotowy o stezeniu powyzej 70% HNOs, jesli tlenki nie, jak dotychczas, w wiezach utleniajacych, zra¬ szanych krazacym w obiegu kolowym kwa¬ sem azotowym, lecz w urzadzeniach chlo dzacych przetwarzac na wyzsze tlenki a- zotu, jak np. N02, wzglednie N2041 i do¬ piero te tlenki poddawac absorbcji.W tych urzadzeniach oziebiajacych wytwarzanie N02 wzglednie N204 zacho¬ dzi ze znacznie wieksza szybkoscia, wy¬ noszaca okolo 3 do 5-krotnej szybkosci, o- siaganej w uzywanych dotychczas wie¬ zach utleniajacych, zraszanych kwasem a- zotowym.Jezeli otrzymane w ten sposób sucheWyzsze tlenki azotu poddac pochlanianiu, tp^otrzymuje sie kwas azotowy bardziej \ stezony, *niz w przypadku jednoczesnego prowadzenia utleniania i pochlaniania.Przy uzyciu opisanego urzadzenia mozna pod cisnieniem atmosferycznem otrzymy¬ wac kwas azotowy o stezeniu, osiagalnem dotychczas tylko przy zastosowaniu wyz¬ szych cisnien. Wazne jest przytem, zeby pojemnosc ukladu rur oziebiajacych tak odmierzyc, zeby tlenki azotu mialy dosc czasu do przetworzenia sie na N02 wzglednie iV204, i na to, by byly pochloniete w ilosci, pozwalajacej na wytworzenie przeszlo 50% kwasu azotowego bez cisnie nia i bez specjalnie niskiego chlodzenia.Jesli np. wielkosc ukladów rur chlo: dzacych tak obliczyc, zeby gazy, pocho¬ dzace z utlenienia amonjaku i zawieraja¬ ce 7 do 9% tlenków azotu, pozostawaly w ciagu 50 do 100 sek w urzadzeniu chlo- dzacem, a nastepnie temperature ich za- pomoca chlodzenia obnizyc od 15 do 30° i poddac pochlanianiu, to otrzymuje sie za¬ wsze kwas azotowy o stezeniu, przewyz¬ sza jacem 50 do 60% HNOs. Przy oziebia¬ niu od 0° do 10° mozna otrzymywac kwas azotowy, zawierajacy az do 70% HN03.Mozna \ednakze równiez pozostawiac w gazach jeszcze pare wodna i wytworzo¬ ny w ten sposób kwas azotowy, zawiera; jacy zwykle 50% i wiecej HNOs, stosowac jako katalizator, przyspieszajacy utlenia¬ nie pozostalych tlenków azotu. Osiaga sie to, np., oziebiajac tylko o tyle wytworzo¬ ne, np. przez utlenienie amonjaku, gazy, zawierajace tlenek azotu, tlen i wode, ze¬ by cala lub czesc zawartej w nich wody pozostala w nich, a nastepnie prowadzac te gazy do komór utleniania, gdzie stosuje sie ostateczne chlodzenie, przyczem wy wiazujace sie cieplo utleniania odprowa¬ dza sie nie droga zraszania wewnetrznego, lecz przy pomocy chlodzenia z zewnatrz.W gazach tworza sie przytem wyzsze tlen¬ ki azotu oraz mgla kwasu azotowego, dzia¬ lajaca jako katalizator, przyspieszajacy utlenianie nizszych tlenków azotu. Wytwo¬ rzone w ten sposób wyzsze tlenki azotu w obecnosci wody, zawartej w gazach, prze¬ twarzaja sie natychmiast na kwas azoto¬ wy.Spostrzezono przytem ciekawy fakt, ze to przyspieszajace katalityczne dzialanie kwasu azotowego, wytworzonego w gazach, polega na reakcji posredniej, która przy¬ puszczalnie przebiega w mysl ponizszych równan. 1) HNO* + 2NO + 02 = W204\Off° 2) HNOs + tó' + l Oa = N20A(°l° 3) 2 IfaOL(^°+H.i0= 4HN03 + N03 Z równan tych wynika, ze kwas azotowy z tlenkiem azotu i tlenem, wzglednie z trój¬ tlenkiem azotu i tlenem, moze wytworzyc kwas nitrozylo-azotowy, analogiczny do kwasu nitrozylo-siarkowego. Przez dzia¬ lanie wody, zawartej w gazach, ten kwas nitrozylo-azotowy rozklada sie, w mysl równania 3-go, na kwas azotowy i trójtle¬ nek azotu, który prawie natychmiast prze- twarza sie w obecnosci kwasu azotowego i tlenu zpowrotem na kwas nitrozylo-azoto¬ wy. Bieg kolowy reakcji powtarza sie dopó¬ ty, az praktycznie wszystkie tlenki azotu przeprowadzone zostana w kwas azotowy.Reakcja przebiega tak szybko, ze, w porównaniu z dotychczasowemi sposobami, mozna juz w niewielkim ulamku zwykle potrzebnego czasu i w niewielkim ulamku zwykle potrzebnej przestrzeni reakcyjnej wytwarzac wedlug wynalazku kwas azoto¬ wy z tlenków azotu. Jesli np. jako komore utleniajaca stosowac stojacy cylinder, w którym, w celu odprowadzania ciepla, zbu¬ dowane sa rury oziebiajace do przeplywu — 2 —wody, to w takiej komorze utleniania, za¬ leznie od temperatury wody chlodzacej, wytwarza sie kwas azotowy od 52 do 70 %, odpowiadajacy, w przyblizeniu, okolo 70 do 80% produkcji calkowitej. Pozostale gazy opuszczaja komore utleniania w po¬ staci trójtlenku-azotu, który w odpowied- niem naczyniu chlonnem przeprowadza si$ z latwoscia na kwas azotowy.Jesli do tlenków azotu, pochodzacych np. z utlenienia amonjaku, a wlasciwie do zawartej w nich wody dodac jeszcze tyle, zeby wystarczylo jej praktycznie calkowi¬ cie do przeprowadzenia tlenków azotu na kwas azotowy, to mozna w opisanej komo¬ rze utleniania osiagnac 90 do 97% produk¬ cji calkowitej w postaci 52 do 72%-go kwasu azotowego. Zaleznie od temperatury wody oziebiajacej, wystarcza juz prze¬ strzen reakcyjna o pojemnosci 5 cm3 lub mniejsza do wytwarzania dziennie 1 ton- ny kwasu azotowego. Tak mala przestrzen mozna bylo dotychczas stosowac jedynie przy uzyciu wysokiego cisnienia.W opisanym procesie ponosi sie nietyl- ko mniejsze koszta urzadzenia, lecz takze obniza sie znacznie koszt wytwarzania kwasu azotowego, poniewaz z jednej stro¬ ny zaoszczedza sie wydatki na drogie u- rzadzenia do zraszania w wiezach absorb- cyjnych, a z drugiej strony zaoszczedza sie energje, potrzebna do obslugi tych wiez.Sposób niniejszy nadaje sie równiez korzystnie do przeróbki tlenków azotu in¬ nego pochodzenia, a nawet i takich, które nie zawieraja dostatecznej ilosci wody. W tym przypadku do gazów, zawierajacych te tlenki, dodaje sie wode, potrzebna do wytworzenia kwasu azotowego.Przy przeróbce rozcienczonych tlenków azotu okazalo sie, ze do katalitycznego przyspieszenia utleniania dobrze jest do¬ dawac do gazu kwas azotowy w postaci par. Oczywiscie, obecny na poczatku reak¬ cji kwas azotowy powoduje prawie na¬ tychmiastowe utlenianie tlenków azotu o- raz wytwarzanie nowych ilosci kwasu azo¬ towego.Przy wykonaniu niniejszego sposobu o- kazalo sie dalej, ze korzystne jest prowa¬ dzenie gazów w komorach utleniania nie zdolu do góry, lecz zgóry nadól, przyczem rury wpustowe i wypustowe mozna umie¬ scic równiez stycznie.Specjalnie korzystne jest stosowanie komór utleniania, podzielonych przegro¬ dami w taki sposób, iz gazy zmuszone sa do przeplywu przez te komore po drodze zygzakowatej. Taki ruch gazów umozliwia nietylko przedluzenie ich drogi, lecz takze dokladne ich wymieszanie, przyczem po¬ szczególne komórki miedzy przegrodami mozna do odpowiedniej wysokosci zalado¬ wac materjalem wypelniajacym. PL