Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania zmetnianych gazem na bialo emalij i glazur.Intensywnosc i rodzaj zmetniania na bialo zalezy od wielkosci, ilosci i rozdzialu pecherzyków gazowych, zawieszonych w emalji, przyczem ich okreslona wielkosc, ilosc i gestosc wplywa na najsilniejsze dzia¬ lanie zmetniajace.Spostrzezono, ze na zmetnianie gazowe wywiera duzy wplyw wlasnosc, szczegól¬ nie fizyczna, wspóldzialajacych w emalji wzglednie w moliku emaljowym substan- cyj, zwlaszcza srodka pochlaniajacego wzgledem srodka zmetniajacego, i wynala¬ zek polega na tern* ze zmetnianie ulega zmianie zaleznie od zmian wlasnosci zwla¬ szcza fizycznych, jak np, zdolnosci pochla¬ niania, albo stopnia rozproszenia wzgled¬ nie wlasnosci ziaren, wspóldzialajacych przez pochlanianie substancyj, zwlaszcza srodka chlonnego wzglednie zwiazku, wy¬ tworzonego przez pochlanianie srodka zmetniajacego, zapomoca takich czynni¬ ków, jak rozpuszczanie, peptyzacja, koagu¬ lacja, mielenie albo podobne srodki albo kilka z nich. Wskazane jest stosowanie tych srodków do mulika emaljowego. Wy¬ nalazek oparty jest na tern, ze znane srod¬ ki chemiczne moga przy koloidach Albo ko¬ loidalnych ukladach emalji byc uzyte do zmiany wlasnosci i wielkosci ptfwterzshaikoloidu, zarówno gdy bedzie on srodkiem zmetniajacym, czy zwiazkiem, w którym "srodek zmetniajacy jest pochloniety, przy- czem moze ulec zmianie zdolnosc pochla¬ niania i stopien rozproszenia w okreslony sposób, dzieki czemu srodki te wplywaja na ilosc i wielkosc wytwarzajacych sie pe¬ cherzyków gazowych. Koloidy, wzglednie uklady koloidalne, niekoniecznie musza juz zgóry byc obecne w emalji, a moga byc wytworzone przez mielenie, wymiane i t. d.Kazdy srodek koloidalno-chemiczny, który powieksza stopien rozproszenia, to znaczy srodek, który subtelniej rozdziela koloid, rozdziela równiez wytwarzajacy sie gaz i zmniejsza wielkosc pecherzyków ga¬ zowych. W ten sposób peptyzacja wywolu¬ je zmniejszenie pecherzyków gazowych, natomiast koagulacja wywiera odwrotnie dzialanie, mianowicie powiekszenie peche¬ rzyków gazowych.Tak samo zapomoca srodka, który wy¬ woluje np. zmniejszenie pochlaniania wzglednie zmniejszenie stezenia pochlonie¬ tego srodka zmetniajacego w srodku po¬ chlaniajacym, moze byc osiagniete zmniej¬ szenie pecherzyków gazowych.Wszystkie te rodzaje dzialania, jak zmiana pochlaniania, peptyzacja, koagula¬ cja moga byc osiagniete przez dodatek czynnych rozpuszczalników, srodków pep- tyzujacych, koagulujacych i podobnych czynników, np. przez dodatek elektrolitów.Równiez drobne mielenie wywoluje podob¬ ne dzialanie, bowiem dyspersoidy zacho¬ wuja sie w podobny sposób, jak koloidy.Przez dobór elektrolitu albo zapomoca mielenia mozna przeto wedlug zasad che- mji koloidów wywierac dzialanie na sro¬ dek pochlaniajacy albo srodek zmetniaja¬ cy albo na jeden i drugi, np. w muliku emaljowym i w ten sposób opanowuje sie calkowicie dzialanie zmetniajace.Pomiedzy cialami, które wywieraja dzialanie na stopien dyspersji i zdolnosc pochlaniania, moze byc zawsze przeprowa¬ dzona ostra granica pod wzgledem poszcze¬ gólnych oddzialywan.Zapomoca takich chemicznych srodków moze byc pod kazdym wzgledem zmienia¬ na zdolnosc pochlaniania srodka zmetnia¬ jacego, a przez to mozna w szerokich gra¬ nicach wywierac dzialanie na zmetnianie.Sposób wedlug wynalazku umozliwia przeto wywieranie dzialania wspóldziala¬ jacych przez pochlanianie materjalów, zwlaszcza srodka pochlaniajacego, na kaz¬ da emalje i na kazdy srodek zmetniajacy, a przez to wytwarzanie pomyslnych wa¬ runków zmetniania gazowego, przyczem przez to dzialanie mozna uniknac przypa¬ lania, matowienia i zabarwien emalji przez niecalkowite wypalenie srodka zmetniaja¬ cego.Jezeli np. okazuje sie przy jakiejs emalji, dla której uzyty jest dowolny sro¬ dek zmetniajacy, ze wytwarzaja sie zbyt wielkie albo zbyt male pecherzyki gazowe przez za silne albo za slabe pochlanianie srodka zmetniajacego przez srodek chlon¬ ny, to przez oddzialywanie koloidalno- chemiczne na srodek chlonny mozna wy¬ wrzec taki wplyw na jego zdolnosc pochla¬ niania, ze pecherzyki gazowe wytwarzane zostaja w wielkosci i ilosci, jaka jest poza¬ dana dla najpomyslniejszego zmetniania.Jako srodki chlonne moga byc skutecz¬ ne albo uczynione skutecznemi glinka albo kaolin, szkliwo, czesci mieszaniny szklanej, materjaly samo przez sie niezmetniajace, zwlaszcza materjaly koloidalne, dalej — zmetniajace materjaly, które jednak w spo¬ sobie wedlug wynalazku sa stosowane w ilosciach, które nie wystarczaja do zmet¬ niania.Srodki peptyzujace, koagulujace albo podobne dobiera sie do srodka chlonnego zgodnie z zasadami chemji koloidów, przy¬ czem ilosc i stezenie mozna ustalic zapo¬ moca prostego doswiadczenia.Zgóry nie mozna ustalic zadnych okre¬ slonych wartosci, ale najpomyslniejsze — 2 —wartosci daja sie latwo okreslic na drodze empirycznej.Jako srodki peptyzujace dla glinki jako srodka chlonnego sa skuteczne, np, kwasy, zwlaszcza kwasy mineralne, ale równiez i kwasy metali, dalej — sole tych kwasów i t. d., jak kwas solny, chlorki, kwas wol¬ framowy, walframiany i podobne zwiazki.Jako srodki koagulujace sa skuteczne, np. borany, weglany ziem alkalicznych i podobne zwiazki.Srodki peptyzujace albo koagulujace moga prócz peptyzacji albo koagulacji wy¬ wierac jednoczesnie i inne dzialanie.Ciala, przeznaczone do pochlaniania (srodki zmetniajace), moga byc stosowane jako takie albo tez jako juz pochloniete przez srodek chlonny. Stosowanie srodka zmetniajacego, pochlonietego przez srodek chlonny, przyczem wywieranie dzialania cial wspóldzialajacych przez pochlanianie, zwlaszcza srodka pochlaniajacego, moze byc wykonane jednoczesnie z pochlania¬ niem, przed pochlanianiem albo po doko- nanem pochlanianiu, ma te zalete, ze pro¬ ces pochlaniania, wzglednie wywieranie dzialania na wlasnosc srodka pochlaniaja¬ cego odbywa sie niezaleznie od procesu e- maljowania. Moze to miec z tego wzgledu znaczenie, ze bardzo dokladne mielenie srodka pochlaniajacego z cialem pochlonie- tern podnosi pochlanianie. Osiagnieciu tego efektu przez mielenie na mlynku stoi na przeszkodzie to, ze zbyt mialkie mielenie pogarsza emalje.Przy wyborze srodków zmetniajacych, ulegajacych silnemu pochlanianiu wzgled¬ nie przy wywieraniu oddzialywania pod wzgledem koloidalno-chemicznym przez wybór odpowiednich srodków peptyzuja- cych, koagulujacych lub podobnych albo przez powiekszenie zdolnosci pochlaniania srodka chlonnego, moze byc osiagniete wy¬ starczajace zmetnianie gazem przy mini¬ malnych ilosciach odpowiedniego srodka zmetniajacego.Jako srodki zmetniajace nadaja sie za¬ równo zwiazki organiczne, jak i nieorga¬ niczne, a takze mieszane czyli organiczno- nieorganiczne materjaly. Z posród mate- rjalów organicznych zmetniajacych nalezy np. wymienic organiczne barwniki,* wyso- koczasteczkowe zwiazki organiczne, kwasy tluszczowe oraz ich sole, aromatyczne kwa¬ sy karbonowe i ich sole, naftole i t. d. Z materjalów nieorganicznych nalezy wy¬ mienic azotany w granicach ich pochlanial- nosci oraz pod warunkiem, ze w stanie po¬ chlonietym rozkladaja sie one dopiero w temperaturze wypalania.Przyklad. W nastepujacym przykla¬ dzie stosuje sie jako srodek pochlaniajacy glinka, przyczem do emalji dodaje sie sro¬ dek zmetniajacy, srodek koagulujacy, sro¬ dek peptyzujacy albo rozpuszczalniki dla wywarcia dzialania na zdolnosc chlonna glinki. 1000 g szkliwa, 500 g wody, 60 g glinki, 0,15 g blekitu metylenowego, 0,5 g chlorku sodu.Jezeli w przykladzie tym ilosc chlorku sodowego powiekszy sie np. do 5 g, to po¬ wiekszenie takie powoduje zle zmetnienie emalji, poniewaz pecherzyki gazowe sa zbyt male. PL