Przedmiotem wynalazku niniejszego jest kalendarz oszczednosciowy w postaci przy¬ rzadu, który podaje nazwe i date dnia oraz nazwe mieisiaca lub tylko dwie z tych .dat kalendarzowych i który zaopatrzony jest w otwór wrzutowy i urzadzenie do takiego sa¬ moczynnego (przestawienia czesci, podaja¬ cych rozmaite danie kalendarzowe, azeby wskazywaly najblizszy dzien, iskoro w otwór wrzuca sie okreslona monete. Nazwy dni podane sa na obwodzie jednej tarczy, da¬ ty — na obwodzie drugiej tarczy, a nazwy miesiecy na obwodzie trzeciej tarczy, W oslonie, w której miesci sie przyrzad, znaj¬ duje sie okienko w którem ukazuja sie tyl¬ ko nazwy pojedynczych dni tygodnia, poje¬ dyncze daty lub nazwy pojedynczych mie¬ siecy.Za kazdym razem, kiedy sie wrzuca mo¬ nete w otwór wrzutowy przyrzadu i nastep¬ nie przesunie odpowiedni drazek, tarcza, na której1 znaj duja sie nazwy dni, obraca sie naprzód o pewien kat tak, ze widoczna sie staje nazwa nastepnego dnia. Jednoczesnie posuwa isie naprzód o jeden stopien tarcza, na której znajduja sie 'daty od 1 do 31, dzie¬ ki czemu w okienku ukazuje sie najblizsza data. Za kazdym razem, gdy tarcza z data¬ mi wykona calkowity co ze soba tarcze z nazwami miesiecy tak,ze ukazuje sie nazwa najblizszego miesiaca.Rychlej ostatniej tarczy przelacza jedno- czesnifc dafe 31 na date 1.Nowosc niniejszego wynalazku polega na tern, ze kalendarz oszczednosciowy zao¬ patrzony jest w urzadzenie, które stosownie do nierównej liczby dni rozmaitych miesie¬ cy posuwa samoczynnie naprzód w koncu miesiaca tarcze dat o taki kat, jaki odpowia¬ da liczbie dni, których miesiac posiada mniej niz 31, wskutek czego kalendarz przy przej¬ sciu z jednego miesiaca do nastepnego za¬ wsze podaje wlasciwa date.Na rysunku przedstawiony jest przyklad wykonania wynalazku.Fig. 1 przedstawia przyrzad wraz z oslo¬ na Sv widoiku zboku, przyiczem przednia scianka oslony jest usunieta; fig. 2 — przy¬ rzad od strony przeciwnej; fig. 3 — przy¬ rzad w widoku zprzodu; fig. 4 — schemat urzadzenia, poruszajacego tarcze, na której znajduja sie nazwy 'dni tygodnia; fig. 5 — schemat urzadzenia, poruszajacego tarcze, na której znajduja sie liczby dat; fig. 6 — tarcze z liczbami dat, widziana ztylu; fig. 7 — schemat urzadzenia, które w koncu miesiaca obraca tarcze z liczbami dat o taki kat, jaki odpowiada liczbie dni, których mie¬ siac posiada mniej tniz 31; fig. 8 — widok, odpowiadajacy fig. 2, przyczem ruchome czesci znajduja sie w polozeniu jakie przyj- mtujaf gdy moneta zostaje wrzucona do ko¬ rytka; fig. 9 — odmienna postac wykonania zaslony, która umieiszczottia jest przed tar¬ cza z liczbami dat.Jak to ufwidóczniono na fig. 3, przyrzad sklada sie z dwóch scianek bocznych 9 i 10, miedzy któremi ulozony jest na stale wal //. Na wale tym umieszczone sa trzy jed¬ nakowej sredkiicy tarcze 12, 13 i 14, które moga sie na nim swobodnie obracac. Na ob¬ wodzie tarczy 12 tumieszczfone sa w rójwnych odstepach nazwy dni tygodnia, przyczeim sama tarcza jest stale polaczona z kólkiem zapadkowem 15 o siedmiu zebach. Na ob¬ wodzie tarczy 13 znajduja sie liczby dal od i — 31, przyczem tarcza ta jest polaczona z kólkiem zapadkowem 16, posiadajacem 31 zebów. Na obwodzie tarczy 14 umie¬ szczone sa w równych odstepach nazwy mie¬ siecy, sarnia zas tarcza 14 jpst stale pola¬ czona z kólkiem zebatem 17. Kólko to za¬ zebia sie z kólkiem zebatem 18 (fig. 7), po- siadajacem dokladnie taka isama liczbe ze¬ bów, co kólko zebate 17, i zamocowane jest na obracajacym sie wale 19, osadzonym w sciankach 9 i 10. Na wale 19 jest osadzona tarcza 20 z wykrojami i kólko gwiazdkowe 21 o dwunastu zebach. Sprezyna 22 zaze¬ bia, sie z kólkiem 21, utrzymujac je w ten sposób w spoczynku. Tarcza 13 zaopatrzo¬ na jest w trzpieniek 23 (fig. 3, 6 i 7), który za kazdym obrotem tarczy 13 obraca kólko 21 o jeden zab; ruch ten przenosi sie za po¬ srednictwem walu 19 i kólek zebatych 18 i 17 oa tarcze 14, która wskutek tego obraca sie naprzód o Vi2 obrotu. Na wale 11 umie¬ szczony jest luzny kablajk 24 z raczka 25 (fig. 4). Na powyzszym kablaku znajduje sie zapadka 26, która zazebia sie z kólkiem zapadkowem 15. Kolo to posiada, jak za¬ znaczono wyzej, siedem zebów i przy prze¬ krecaniu raczki 25, jak to wskazano na fig. 4, wdól do polozenia 25', zapadka 26 obra¬ ca kolo zapadkowe 15 o 1/7 obrotu. Ponie¬ waz kolo zapadkowe 15 polaczone jest stale z tarcza 12, wiec i ona obraca isie o !1/7 obro¬ tu i wskazuje nazwe nastepnego dnia. Gdy raczke 25 zwalnia sie z polozenia 25*, wów¬ czas sprezyna, która na rysunku nie jest widoczna, doprowadza kablak 24 zpowro- tem do polozenia, uwidocznionego ma fig. 4.Na kablaku 24 (fig. 5) znajduje sie jed¬ noczesnie zapadka 27, która lezy w tej sa¬ mej plaszczyznie, co kólko zapadkowe 16.Obok tego kólka zebatego umieszczona jest plytka rozrzadcza 28, umocowana* na wale 11 zapomoca sruby 29. Zapadka 27 przyle¬ ga do krawedzi plytki rozrzadczej 28, dzie¬ ki czemu nie moze zaczepic o kólko zapad^ kowe 16. Przy nacisnieciu kablaka 24 do polozenia 25", zapadka 27 zeslizguje sie po - 2 —plytce rozrzadczej 28 i -w dolnym rogu 30 tej plytki rozrzadczej odlacza sie od niej i zaczepia, o kólko zapadkowe 16. Róg 30 plytki rozrzadczej jest w tern spolsób umie¬ szczony, zeby zapadka 27 mogla obrócic na¬ przód o jeden zab kólko zapadkowe 16, które, jak to zaznaczono poprzednio, po¬ siada 31 zebów, zanim kablak 24 osiagnie polozenie 24*. Gdy kablak zostanie nieba¬ wem doprowadzony zpowrotem do swego zwyklego polozenia 24, wówczas kólko za¬ padkowe 16 pozostaje w [spoczynku, gdyz przytrzymuje ,je zapadka 32. Poniewaz kól¬ ko zapadkowe 16 polaczone jest stale z tar¬ cza 13 z liczbami dat, nastepuje przestawie¬ nie nazw dni i dat za kazdym razem, gdy kablak 24 przesuwa sie wdól.W przedniej sciance 33 oslony (fig. 1 i 7) znajduje sie w miejiscu 34 okienko, przez które widoczna jest od zewnatrz nazwa dnia, data oraz nazwa miesiaca.Jak to uwidoczniono na fig. 2, kablak 24 posiada wystep 35, który wystaje przez szczeline 36 w sciance 9. Na sciance tej od zewnatrz umieszczone jest obracajace sie na czopie 37 agamie 38 z noskiem 39, który pod¬ chodzi pod wystep 35 i przez to unieruchom mia kablak 24 w jego górnem polozeniu.Zewnatrz scianki 10 (fig. 1) umieszczone jest korytko na monety, a w tylnej sciance 41 oslony znajduje sie otwór wrzutowy 42. W otworze tym umieszczony jest poziomy trzpien 43 osadzony na ramieniu 44, który mozna nastawiac pod wzgledem wysokosci zapomoca srub 45, wodzonych w prostopa¬ dlej szczelinie 46 w sciance 10. Nad otwo¬ rem 42 znajduje sie ramie 47, umocowane na wale 48, który ulozony jest w sciankach 9 i 10. Sprezyna 49 zwykle utrzymuje ra¬ mie 47 w polozeniu, uwidocznionem na fig. li 2.Na wale 48 umocowane jest równiez ra¬ mie 50, znajdujace sie zewnatrz scianki 9.Na ramieniu 50 osadzona jest zapadka 51, na która dziala isprezyna 52. Naokolo czopa 53 moze sie obracac tarcza kciukowa 54 z dwoma wcieciami 55 i 56. Górna czesc tar¬ czy 54 posiada trzy wciecia 57, 58 i 59, przyczem o wciecie 57 opiera sie nosek 60 ramienia 38. Tarcza 54 posiada wystajaca czesc 61, która (fig. 2) przylega do nieru¬ chomego oporka 62. O czesc 61 opiera sie zapadka 63, która obraca sie na czopie 64 i na która dziala sprezyna 65.Po wrzuceniu do przyrzadu monety 66 (fig. 8), przechodzi ona pomiedzy nierucho¬ mym trzpieniem 43 i ruchomem ramieniem 47, którego zewnetrzny koniec jest podnie¬ siony. Wskutek tego nastepuje obrót walu 48 z ramieniem 50, przyczem zapadka 51 wchodzi we wciecie 55 i obraoa tarcze 54 w taki sposób, ze nosek 60 ramienia 38 pod¬ nosi sie we wcieciu 59. Dzieki temu nosek 39 na ramieniu 38 usuwa sie z drogi wyste¬ pu 35, tak ze nie blokuje on dluzej kabla- ka 24. Jednoczesnie jednak haczyk 67, o- sadzony na wale 48 (fig. 4), wchodzi we wciecie 68 w kablaku 24 i nie dopuszcza do obrotu tegoz kablaka.W sciankach 9 i 10 oisadzony jest wal 69, na którym zewnatrz scianki 9 znajduje sie zapadka 70, która wchodzi w naciecie 71 w ziapadce 51 i blokuje ramie 50 w polo¬ zeniu, uwidocznionem na fig. 8. Nazewnatrz scianki 10 na wale 69 znajduje sie ramie 72, które wchodzi w korytko 40 do monet.Moneta 66 podnosi ramie 47, spadajac przez korytko 40, natrafia na ramie 72 i ob¬ raca to ostatnie wraz z walem 69, przyczem zapadka 70 zwalnia ramie 50, które dzieki temu powraca pod dzialaniem sprezyny 49 (fig. 1) do polozenia przedstawionego na fig. 2. Dzieki temu zapadka 67 zwalnia ka¬ blak 24 (fig. 4), a poniewaz wystep 35 nie zatrzymuje dluzej noska 39, kablak 24 mozna przesunac nadól.Skoro kablak 24 dojdzie do dolnego polozenia, wówczas zatrzymuje sie dzieki temu, ze wystep 35 trafia na wystajaca czesc 61 tarczy 54, wskutek czego tarcza ta powraca do uwidocznionego na fig. 2 polo¬ zenia, w którem powyzsza czesc 61 przyle- — 3 —ga do aporka 62. Gdy nastepnie irablak 24 zostanie przesfcttiiety wgóre, wówczas za¬ padka 63 zajmie miejsce pod wystepem 35, dzieki czemu kablak 24 nie moze byc prze¬ suniety zpowrotem do swego dolnego polo¬ zenia, co mogloby spowodowac ponowne obrócenie przez zapadke 27 kólka zapadko¬ wego 16 o jeden zab (fig. 5).Po powrocie kablaka 24 do normalnego polozenia, (fig. 2)A nosek 39 znowu zajmu¬ je miejsce pod wytstepetm 35, dzieki czemu kablak zostaje zablokowany.Z powyzszego wynika, ze wrzucenie mo¬ nety i przejscie jej przez koryto 40 wywo¬ luje zwolnienie kablaka 24 oraz ze przekre¬ cenie go wdól powoduje takie przestawie¬ nie tarczy 12, iz w okienku ukaztóje sie nazwa nastepnego dnia, przyczem tarcza 13 zostaje obrócona naprzód o tyle, ze w o- kienku ukazuje sie data nastepnego dnia.Za kazdym obrotem tarczy 13 obraca sie o pewien kat naprzód tarcza 14 z nazwami miesiecy, dzieki czemu w okienku ukazuje sie nastepny miesiac.Jak to przedstawiono na fig. 3, 5 i 7, ma wale U zawieszony jest kablak 73, który znajduje sie pod dzialaniem sprezyny 74 (fig. 5). W kablaku 73 wmocotwaiiy jest czop 75, na którym osadzona jest zapadka 76, dzialajaca wspólnie z zebem 77, umieszczo¬ nym zboku na kólku zapadkowem 16. Na kablaku 24 znajduje sie ramie 78 (fig. 5), które, gdy kablak przesuniety jest wdól, o- piera sie o kablak 73. Wskutek tego przy dalszym obrocie kablaka 24 kablak 73 po¬ suwa sie, dzieki czemu nastepuje napiecie sprezyny 74.Kablak 73 posiada (fig. 7) palec 79, który przylega do obwodu tarczy 20 z wy¬ krojami, przyczem powyzsza wlasnie spre¬ zyna 74 dociska palec 79 do tarczy 20. ob¬ wód tej tarczy podzielony jest na dwana¬ scie równych czesci stosownie do dwuna¬ stu miesiecy, a w celu lepszego zrozumienia na tarczy oznaczono nazwy miesiecy (fig. 3). Teczesci tarczy, które odpowiadaja mie¬ siacom, posiadajacym 31 dni, wystaja zu¬ pelnie poza obrzeza tarczy, podczas gdy czesci, które odpowiadaja miesiacom 30- dniowym, sa nieco cofniete, wskutek czego tarcza w tych miejscach posiada wykroje.Wreszcie czesc tarczy, która odpowiada miesiacowi lutemu, jest tak daleko cofnieta od obrzeza tarczy, ze powstaje tam wykrój trzy razy glebszy od wykrojów, które od¬ powiadaja miesiacom 30-dniowym, przyj¬ mujac, ze luty posiada zwykle tylko 28 dni.Kablak 73 wykonywa rozmaite ruchy za¬ leznie od tego, do jakich miejsc obwodu tarczy 20 przylega palec 79. Rutahy te sa przytem tak dostosowane, ze ramie 78 o tyle posuwa kablak 73, zeby zapadka 76 mogla obrócic kólko zapadkowe 16 o jeden zajb. Nastepuje to tylko wówczas, gdy zab 77 znajduje sie przed1 zapadka 76 i gdy pa¬ lec 79 przylegla do tych czesci tarczy 20, które odpowiadaja miesiacom, posiadaja¬ cym 31 dni. Jezeli natomiast palec 79 przy¬ lega1 do tych czesci tarczy, które odpowia¬ daja miesiacom 30-diniowym, wówczas ra¬ mie 78 posuwa kablak 13 o tyle, zeby za¬ padka 76 mo^la obrócic kólko zapadkowe 16 o dwa zeby, skoro przed nia znajduje sie zab 77. Gdy palec 79 przylega do tej czesci tarczy 20, która odpowiada miesia¬ cowi lutemu, wówczas kablak 73 otrzymuje taki ruch, iz zapadka 76 moze obrócic kólko zapadkowe 16 o cztery zeby, gdy tylko zab 77 jest gotów do zazebienia sie z zapadka 76.Zab 77 umieszczony jest w takiem miej¬ scu kólka zapadkowego 16, ze zapadka 76 zazebia sie z tern kólkiem w miejscu odjpo- wiadajaoem przedostatniej dacie miesiaca.Gdy miesiac posiada 31 dni, wówczas za¬ padka 76 posuwa zab 77 o odleglosc, odpo¬ wiadajaca zebowi kola zapadkowego 16.Poniewaz jednak zapadka 27 (fig. 5) jedno¬ czesnie chwyta kolo zapadkowe 16 i obra¬ ca je o jeden zab naprzód, przeto dzialanie zapadki pozostaje bez znaczenia. Jezeli na¬ tomiast miesiac posiada tyilko 30 dni, to za-padka 76 obraca- naprzód kólko zapadkowe 16 o dwa zeby dzieki zaczepieniu o zab 77.Wskutek tego tarcza 13 przechodzi przez wskaznik datowy 30 w celu wskazania daty 1, Gdy miesiac posiada tylko 28 dni, jiak miesiac luty, wówczas zapadka 76 obraca naprzód kólko zapadkowe 16 o cztery zeby dzieki zaczepieniu o zab 77, a tern samem widoczna w okienku data zmienia sie z 28 na 1.Tarcza 20 nastawia sie samoczynnie z miesiaca na miesiac, poniewaz obraca sie ona naprzód o Vi2 obrotu za kazdym razem, gdy tarcza 14 zastaje obrócona naprzód o Vi2 obrotu.W roku przestepnym jednak luty posia¬ da 29 dni, wskutek czego nie nadaje sie dla niego odnosna glebokosc wykroju tarczy 20.Z tego powodu na wewnetrznej stronie scianki 9 umieszczona jest dzwignia dwura- .mienna 81, obracajaca sie na czopie 80 (fig. 5)i. Gdy znajduje sie ona w polozeniu 81', wówczas jej przedni koniec 82 tworzy oporek, o który uderza kablak 73, przyczem oporek ten zastepuje tylko tarcze 20 i za¬ trzymuje kablak 73 w takiem polozeniu, ze ruch jego, skoro kablak 24 zostaje odsunie¬ ty, odpowiada tylko ruchowi kólka zapad¬ kowego 16 o trzy zeby; gdy zab 77 znajdu¬ je sie wlasnie przed zapadka 76. Ma to miejsce wtedy, gdy kalendarz wskazuje 29 lutego. W tytmi wypadku tarcza datowa ob¬ raca sie naprzód o trzy zeby, tak ze zamiast daty 29 wskazuje date 1. Ramie 81 jest czynne tylko w roku przestepnym. W po¬ zostalych latach jest ono tak odwrócone, aby nie wchodzilo w stycznosc z kablakiem 73.Jezeli koniecznem jest przestawienie kalendarza oszczednosciowego tylko po wrzuceniu dwóch monet jednakowych, to nalezy nieco obnizyc poziomy trzpien 43.Wynik tego jest taki, ze ramie 47 po wrzu¬ ceniu monety podnosi sie w odpowiednio mialym stopniu, wskutek czego zapadka 51 moze obrócic tarcze 54 tylko o tyle, zeby nosek 60 przylegal do dna wykrojuh5& W tern, polozeniu nosek 39 nie zwolnil jeszcze wystepu 35. Kiedy do otworu wrzutowego wklada sie nastepna monete, wówczas ra¬ mie 47 znowu sie podnosi, lecz tym razem zapiadka 51 wchodzi w wykrój 56 tarczy 54 i obraca ja naprzód w ten sposób, ze nosek 60 dociera do wciecia 59. Dzieki temu no¬ sek 39 zwalnia wystep 35, tak iz kablak 24 moznia przekrecic ku dolowi Wynalazek niniejszy mozna równiez za¬ stosowac w innej postaci wykonania, niz u- widoczniona na rysunku, konstrukcje me¬ chaniczne zas mozna zmienic i zastapic in- nemi, przyczem przyrzad nie bedzie wykra¬ czal poza ramy wynalazku.Naprzyklad, plytke rozrzadcza 28 (fig. 5) mozna przedluzyc ku dolowi (fig. 9), przyczem moze ona posiadac wciecie 83, które pozwala zapadce 27 obrócic naprzód kólko zapadkowe 16 o jeden zab w okresie wczesniejszym ruchu kablaka 24. W tym wypadku kablak 73 nie potrzebuje odby¬ wac tak dlugiej drogi, jak poprzednio, po¬ niewaz droge jego mozna zmniejszyc o dlu¬ gosc, odpowiadajaca zebowi kólka zapad¬ kowego/6. PL