Przedmiotem wynalazku jest przyrzad, który ma na celu hamowanie ruchów dwóch cial wzgledem siebie, pomiedzy któremi przyrzad tein jest umieszczony, oraz prze¬ miane wynikajacej z tego energji mecha¬ nicznej na energie cieplna przez zastosowa¬ nie tarcia i wypromieniowanie ciepla w przestrzen otaczajaca.Przyrzad wedlug wynalazku jest pomy¬ slany w ten sposób, ze suma zmienna licz¬ nych plaszczyzn citernych przyrzadu jest zalezna od amplitudy mchów dwóch przed¬ miotów wzgledem siebie,, pomiedzy któremi przyrzad jest umieszczony, niezaleznie od kierunku tych ruchów. Inaczej mówiac, je¬ zeli dwa przedmioty, pomdiedlzy któremi u- mieszczony jest przyrzad, zblizaja sie ku soibie, to opór, który przyrzad stawia temu zblizaniu sie, wzrasta stopniowo. Jezeli w jakiejkolwiek chwili przedmioty te zatrzy¬ muja sie w swym ruchu, poczem z jakiego^ kolwiek powoidu zaczynaja oddalac sie od siebie, to przyrzad przeciwstawia ich odda¬ laniu sie od siebie opór równiez stopniowo wzrastajacy, przyczem opór przy poczatku tego nowego ruchu jest równy oporowi, któ¬ ry przyrzad przeciwstawial przy poczatku ruchu pierwszego.Przy kazdej jednakowej amplitudzie ru¬ chu w jednym ltub drugim kierunku przy¬ rzad wedlug wynalazku przeciwstawia jed¬ nakowy opór ii wairtosc tego oporu jest funk¬ cja tej amplitudy. Opór ten zawsze wzrasta stopniowo i proporcjonalnie do amplitudy.Przyrzad wedlug wynalazku moze byc stosowany jako zd&rzaJk we wszystkich tych przypadkach, fyr których jest pozadane za¬ hamowanie wzajemnego zblizania lub od¬ dalania sie dwóch jakichkolwiek cial; w tym przypadku przyrzad moze byc polaczony albo tylko z jednym z nich, albo moze byc umieszczony w okreslonym punkcie na linji ich ruchu jako niezalezny od obu cial, albo tez polaczony z obydwoma cialami w celu hamowania ich ruchów wzglednych. Przy¬ rzad ten moze byc uzyty np. jako tlumik wstrzasów w pojazdach na kolach, miano¬ wicie moze byc umieszczony pomiedzy osia a podwoziem pojazdu.Przyrzad wedlug wynalazku jest szcze¬ gólowo opisany ponizej i przedstawiony na rysunku.Fig, 1, 2 i 3 przedstawiaja oslone przy¬ rzadu, mianowicie widok czolowy, widok zgóry i widok zboku; fig. 4, 5 i 6 przedsta¬ wiaja podobne rzuty jednej z tarcz czyn¬ nych (prowadzacych); fig. 7, 8 i 9 przedsta¬ wiaja podobne rzuty pierwszej tarczy bier¬ nej (prowadzonej); fig. 10 przedtatawia wi¬ dok czolowy ostatniej tajnczy biernej; fig. 11, 12 i 13 przedstawiaja trzy ranty pokrywy oslony; fig. 14, 15 i 16 przedstawiaja trzy rzuty czopa; fig. 17 przedstawia widbk spre¬ zyny, umieszczanej wewnatrz czopa; fiig. 18 przedstawia schematyczny widbk czolowy przyrzadu ze zdjeta pokrywa; fijg. 19, 20 i 21 przedstawiaja odmiane wykonania glów¬ nej tarczy czynnej, mianowicie Jej widok czolowy, przekrój wzdluz linji YY i prze¬ krój wzdluz linji XX; fig. 22 i 23 przedsta¬ wiaja przekroje, odpowiadajace fig. 20 i 21, z uwidocznieniem wszystkich tarcz czyn¬ nych i biernych; fig. 24 przedstawia widbk czesciowy przyrzadu w przekroju piono¬ wym, uwidaczniajacym uklad zespolu tarcz czynnych i zespolu tarcz biernych wewnatrz oslony przyrzadu.Przyrzad sklada sie z nastepujacych cze¬ sci.Oslona A (lig, 1) posiada boczne scian¬ ki ax i a2 oraz wspólsrodkowa wydrazona obsade b, która stanowi wydrazona os ohnoi- towa tych czesci przyrzadu, z któremi ma ona wspóldzialac (patrz fig. 1, 2 i 3), Kazda tarcza metalowa czynna Dl9 D2, D8.„.Dn posiadaucho, wystajace wbok; tar¬ cze te sa polaczone ze soba zapomoca sworzni k, przesunietych przez te ucha; po¬ nadto tarcze te sa zaopatrzone w otwory /, umieszczone posrodku i sluzace do osadza¬ nia tarcz na obsadzie b oslony A. Wszyst¬ kie tarcze czynne sa jednakowe (patrz fig. 4, 5 i 6).Tarcze bierne d^.d^ posiadaja równiez wystepy o ksztalcie specjalnym, przedsta¬ wionym na rysunku; szerokosc tego wyste¬ pu przy samym jego koncu jest coraz to mniejsza w kazdej nastepnej zkolei tarczy (patrz fig. 7, 8, 9 i 10) i. Tarczebierne sa wy¬ konane z materjalu specjalnego (np. „Fe- rodo"), posiadajacego pozadany wspól¬ czynnik tarcia w zetknieciu z tarczami1 me- talowemi D19 D2.*.DH bez oliwienia i bez przywierania. Ksztalt wystepów tarcz bier¬ nych jest okreslony uksztaltowaniem scia¬ nek bocznych a\lt cq2 oslony A. Tarcze bierne sa równiez zaopatrzone w otwory g, umie¬ szczone posrodku tarcz i sluzace do okadza¬ nia ich na obsadzie b oslony A.Pokrywa c oskomy jest zaopatrzona w wydrazony wystep h, umieszczony posrod¬ ku pokrywy i posiadajacy srednice ze¬ wnetrzna, pozwalajaca na umieszczenie go wewnatrz wydrazenia obsady b oslony; o- twór i jest przeznaczony na srube zacisko¬ wa (patrz fig. 11, 12 i 13).Czop wydrazony B pokrywy C oslony posftadb, srednice zewnetrzna, pozwalajaca na umieszczenie go w wydrazonym wyste¬ pie h pokrywy oslony, otraz srednice we¬ wnetrzna, umozliwiajaca umieszczenie w nim sprezyny R (fig. 117) j otwór posrodku czopa jest przeznaczony na srube zacisko¬ wa / (patrz fig. 14, 15 i 16).Aby zlozyc pnzyjnzad, nalezy osadzic na wydrazonym wystepie b oslony A pierwsza — 2 —tarcie bierna dx i umiescic ja przy sciance oslony* Nastepnie nalezy osadzic tarcze metalowa czynna D, poczem znów druga tarcze bierna rf2 i i dn dopóki wszystkie tarcze, nalezace do pirzyrzadu, nie beda ui- mieszczone Po uskutecznieniu tego nalezy odpowiednio umiescic pokrywe C oslony, wkladajac wystep h wewnatrz wydrazonej obsady b oslony A. Nastepnie nalezy wlo¬ zyc sprezyne srubowa R w wydrazenie wy¬ stepu h pokrywy C oslony i nakryc ja kap¬ turkiem B, wprowadzajac kapturek we¬ wnatrz wydrazenia wystepu h pokrywy C oslony. Wreszcie wkladia sie srube zacisko¬ wa /, która opiera sie lbom na zewnetrznej stronie kapturka B, przechodzi przez caly przyrzad' i wkreca sie w oslone A, wzgjed nie przechodzi przez oslone A i zostaje za¬ mocowana nakrerfka po drugiej stronie tej oslony.Wreszcie zostaja polaczone ze soba u- cha metalowycli tarcz czynnych D, otrzy¬ mujacych naped.Dzialanie przyrzadu j«sl nastepujac, GJy ucha tarcz czynnych Dlf Dv*. Dn, zlaczone ze soba sworzniem w punkcie lub punktach fc, zostaja zmuszone do wykony¬ wania ruchu zgóry nadal, to tarcze bierne dlf d^-. dn dzieki swym ksztaltom beda sie opieraly kolejno jedna po drugiej o stro¬ ne wewnetrzna scianki górnej to znaczy, zostana zatrzymane kolejno pod¬ czas swego ruchu obrotowego (kierunek ru¬ chu jest wskazany strzalka na fig. 18). Po¬ niewaz tarcze czynne obracaja sie w dal¬ szym ciagu w tym samym kierunku, to po- wsfcje tarcie pomiedizy tarczami biernemi, zatrzymywanemu kolejno scianka oslony A, a tarczami czynnemiL Calkowita powierzchnia cierna zwieksza sie w ten sposób kazdorazowo z chwila za¬ trzymania kazdej nastepnej tarczy biernej i ojpór, który sworzen, przesuniety w punk¬ cie k, przeciwstawia przedmiotowi, z któ- rym jest polaprotry, wzrasta* Jezeli punkii uch tarcz czynnych zosta¬ je zrawsrony do wykonywania ruchu w kie¬ runku odwrotnym, to dzialanie przyrzadu w tym nowym kierunku jest jednakowe z dzia¬ laniem, opisanem poprzednio.Wszystkie punkty cierne tarcz biernych sa symetryczne parami, zarówno w stosun¬ ku do osi obrotu przyrzadu, jak i do osi ob¬ rotu tarczy, poniewaz obydwie osie pokry¬ waja sie ze soba* Wszystkie tarcze bierne posiadaja taki ksztalt, ze moga byc podzielone na dwie czesci symetryczne w stosunku do pla¬ szczyzny, przechodzacej przez ich srodek i prostopadlej do stycznej, przeprowadzo1- nej w punkcie najbardziej oddalonym od ich srodka.Wszystkie tarcze pracuja w plaszczy¬ znach równoleglych do siebie i prostopa¬ dlych do osi obrotu.Nalezy zaznaczyc, ze zatrzymywanie sie tarcz biernych w ciagu ich ruchu obrotowe¬ go wskutek raptownego zetkniecia sie ze scianka boczna oslony A powoduje wstrzas.Aby uniknac niedogodnosci, które moglyby stad powstac, powierzchnia wewnetrzna scianek bocznych oslony A zostaje wylozoi- na warstwa kauczuku. Wstrzasy powyzsze mozna byloby równiez stlumic przez pokry¬ cie brzegu kazdej tarczy biernej paskiem kauczuku.Tarcze bierne zwykle nie sa wykonywa¬ ne z metalu, lecz moglyby byc wykonane równiez z metalu i powleczone w sposób do¬ wolny materjalem, odpowiednim do otrzy¬ mywania nalezytego: tarcia na sucho, bez o- liwienia. Mozna byloby równiez powlec w sposób podobny powierzchnie tarcz czyn¬ nych, a metalowe tarcze bierne pozostawic bez powlekania ich.Powyzszy przyrzad wedlug wynalazku moze posiadac dwa odrebne ramiona, z któ¬ rych jedno jest laczone np. z osia, a dru gie — z podlwoziem. W tym celu nalezy tyl¬ ko zaopatrzyc oslone A i pokrywe osltony w odpowiednie ramiona lub ucha. Przez pola¬ czenie ze soba konców tych dwóch ramion — 3 —powstaje jedno ramie pirzyrzadlu, drugie zas ramie przyrzadu twarzy zespól uch metalo¬ wych tarcz czynnych, W pewnych przypadkach postac wyko- naniia przedmiotu wynalazku, opisana po¬ wyzej i przedstawiona na fig, 1 — 18, moze z bieigiem czasu zaczac dawac wyniki mniej zadowalajace z tego powódki, ze po pewnetm dluzszem uzywaniu przyrzadu moze po¬ wstac brak równoleglosci tarcz czynnych i biernych, spowodbwany zuzyciem1 sale po¬ wierzchni ciernych. Zjawisko) to powstaje wskutek polaczenia tarcz czynnych przy koncu ich ramion lub uch, dzieki1 czemu w miare normalnego zuzywania sile przestaja one byc równolegjle; zuzywanie sie zas cze¬ sci tarcz czynnych, znajdujacych sie po stronie srednicowo przeciwleglej polaczo¬ nym ze soba ramionom, jest wieksze, niz cuizywanie sde czesci, zawartych pomiedzy i&rodkami tarcz a punktami polaczenia ra¬ miom. W zaleznosci od stopnia zuzycia tarcz czynnych i tarcz biernych, których zuzycie dodaje sie do siebie, bralk równoleglosci da¬ je sie zauwazyc w róznym stopniu nietylko w poszczególnych przyrzadach, lecz nawet w poszczególnych tarczach danego przy¬ rzadu.Odmiana postaci wykonania, przedsta¬ wiana na fig. 19 — 23, ma na celu usunie¬ cie powyzszej niedogodnosci przez zabez¬ pieczenie bezwzglednie stalej równoleglosci tarcz, przez co zostaje osiagniete zawsze jednakowe dzialanie przyrzadu dzieki sta¬ losci powierzchni ciernej, niezaleznie od stopnia zuzycia tarcz czynnych i biernych.W odmianie powyzszej jedna z tarcz czynnych, która bedzie nazywana nadal glówna tarcza czynna, posiadla (wzglednie jest polaczenia z narzadtem, który posiadia) dwie plytki oporowe, przymocowane do górnego wzigledniie dolnego brzegu ramie¬ nia tarczy prostopadle db plaszczyzny tar¬ czy. Pomiedzy temi plytkami osadzone sa ramiona wszyslikich inmych tarcz czynnych, które mozna nazwac tarczami drugorzedne¬ mu i które sa poruszane zapomoca tarczy glównej'. Tylko tarcza glówna jest polaczo¬ na z jednym z dwóch przedmiotów, któregp ruch wzgledem drugiego przedmiotu, pola¬ czonego z oslona przyrzadu, nalezy stlumic.Glówna tarcza czynna Ds jest polaczo¬ na z narzadem F o ksztalcie widel, zabiera- ka lub innym odjpoiwiediniim, który jest po¬ laczony zapomoca drazka sprzegowego z jednym z przedmiotów (np. osia samoch©}- du), którego ruch wzgledem drugiego przed¬ miotu (np. podwozia) nalezy stlumic.Wystepy F1 narzadu F, pomiedzy któ- remi zamdoowane jest ramie glównej tar¬ czy czynnej D3, sa polaczone w swej gór¬ nej i dolnej czesci z plytkami oporowemi V i L", lezaoemi w plaszczyznach prosto¬ padlych doi plaszczyzny Dz i posiadajacemu dlugosc, dostateczna dó umieszczenia po¬ miedzy niemi wszystkich drugorzednych tarcz czynnych D19 D2, Z)4, Z)5. Ramiona tych tarcz drugorzednych sa osadzone (z zacho¬ waniem niezbednego luizu, dostatecznego do nieznacznego i powolnego ruchu poprzecz¬ nego) pomiedzy .plytkami V i L", wobec czego ruchy tych tarcz sa uzaleznione od ruchów glównej tarczy czynnej Z)8. Uklad powyzszy powoduje, ze wszystkie tarcze czynne, pomiedzy któremi znajduja sie tar¬ cze bierne dlf d2... d6, poruszaja sie stale, niezaleznie od stopnia ich zuzycia, w pla¬ szczyznach wzajemmie równoleglych i pro¬ stopadlych do osój obrotu, wspólnej wszyst¬ kim tarczom przyrzadu.Jest rzecza zrozumiala, ze w ramach ni¬ niejszego wynalazku moga byc zastosowane liczne odmiany i ulepszenia szczególów przyrzadu. PL