Przedmiotem wynalazku niniejszego je^t elektromagnetyczne urzadzenie nastawcze, posiadajace specjalne urzadzenie pomocni¬ cze do zasilania uzwojen elektromagnesów, które sprawia, ze prad magnesujacy jest kazdorazowo doprowadzany do uzwojenia jednego tylko elektromagnesu, a przy pew¬ nych okreslonych polozeniach kotwicy uzwojenia wszystkich elektromagnesów sa wylaczone z obwodu pradu. Urzadzenie na¬ stawcze wedlug wynalazku posiada równiez drugie urzadzenie pomocnicze, które sluzy do uruchomiania urzadzenia nastawczego pradem roboczym i jest opisane ponizej w zwiazku z fig. 1 — 9 rysunku. Elektroma¬ gnetyczne urzadzenie nastawcze wedlug wynalazku w polaczeniu z wymienionemi u- rzadzeniami pomocniezemi nadaje sie szcze¬ gólnie do samoczynnego przestawiania wa¬ lu nastawnicy, zaopatrzonego w wycinki kontaktowe, lub podobnego przyrzadu.Przy pomocy przykladów wykonania przedmiotu wynalazku,, przedstawionych na rysunku schematycznym, zostala w opisie objasniona praca samoczynna urzadzenia nastawczego, przelaczaj acego stopniowoPlfeez uskurfcec^nienie szeregtt polaczen u- zwoj-en wzbudzajacyph silnika lub transfor- * ipattffa orliku^ stAfakicli mocy, jak równiez zostaly scharakteryzowane istotne znamio¬ na wynalazku, Rzecz prosta, ze elektroma¬ gnetyczne urzadzenie nastawcze moze byc równiez sterowane z oddali zapomoca recz¬ nie zamykanych kontaktów.Na rysunku fig. 1 przedctawia schema¬ tycznie glówne czesci skladowe elektroma¬ gnetycznego urzadzenia nastawczego dla osmiu polozen katowych walu nastawnicy, fig. 2 przedstawia schematycznie glówne czesci skladowe elektromagnetycznego u- rzadzenia nastawczego, pozwalajacego na ustawianie walu nastawnicy w trzech, ewen¬ tualnie czterech, pieciu lub szesciu poloze¬ niach, fig. 3 — przekrój kotwicy i elektro¬ magnesu wzdluz osi A — B na fig. 2. Fig. 4 przedstawia urzadzenie, wyposazone w przekazniki, sluzace do wzbudzania elektro¬ magnetycznego urzadzenia nastawczego, którego zadaniem jest przestawianie zaopa¬ trzonego w wycinki kontaktowe walu na¬ stawnicy silnika elektrycznego o osmiu stopniach mocy. Fig. 5 uwidocznia schema¬ tycznie w przekroju przekaznik, wchodzacy w sklad powyzszego urzadzenia; fig. 6 — w schematycznym widoku i w rozwinieciu kciukowy narzad sterowniczy, sluzacy do blokowania drazków przekazników urzadze¬ nia, przedstawionego na fig. 4.Fig. 7 przedstawia schematycznie urza¬ dzenie do samoczynnego napedu pradem roboczym elektromagnetycznego urzadzenia nastawczego o trzech tylko elektromagne¬ sach, lecz na szesc polozen katowych kotwi¬ cy, przyczem z prawej strony w dole zostal uwidoczniony pierscien i slizgajace sie po nim kontakty, które zapobiegaja bezposred¬ niemu przejsciu kotwicy /—//—/// i IV— V—VI z polozenia pierwszego w szóste lub maodwrót z polozenia szóstego w pierwsze.Fig. 8 uwidocznia schematyczny przekrój wzdluz linji A* — W elektromagnetyczne¬ go urzadzenia nastawczego, przedstawione¬ go na fig. 7; fig. 9 — w schematycznym wi¬ doku i rozwinieciu kciukowy narzad ste¬ rowniczy, który sluzy do mechanicznego blokowania drazków przekazników urza¬ dzenia wedlug fig. 7.Na fig. 1 litera e oznacza wal nastawni¬ cy, zaopatrzony w wycinki kontaktowe, na którym jest osadzona piasta /. Litera g ozna¬ cza umocowany w piascie / rdzen, zlozony z blach i stanowiacy kotwice elektromagne¬ tycznego urzadzenia nastawczego, naokolo osi którego rozmieszczone sa w kierunku promieni elektromagnesy / — VIII. Na fig. 1 kotwica g jest przedstawiona w polozeniu trzeciem, t. j* naprzeciw elektromagnesu ///.Aby spowodowac obrót kotwicy g naokolo jej osi z jednego polozenia w drugie, a mia¬ nowicie w polozenia kolejno po sobie naste¬ pujace w jednym lub drugim kierunku, na¬ lezy zamknac kontakt, .umozliwiajacy prze¬ plyw pradu do jednego z sasiednich elek¬ tromagnesów, gotowych do przyciagniecia kotwicy. Naprzyklad, skoro prad zostanie doprowadzony do cewki elektromagnesu //, kotwica g zostanie ustawiona w polozenie drugie, naprzeciw elektromagnesu //; jezeli natomiast prad przeplynie przez cewke e- lefctromagnesu IV, to kotwice g ustawi sie w polozenie czwarte, naprzeciw elektroma¬ gnesu IV. Przestawianie odbywa sie w ten sam sposób dalej z jednego polozenia w drugie przy kazdym nastepnym ruchu na- stawczym, a wiec dla siedmiu ruchów na- stawczych podtezas obrotu kotwicy g w jed¬ nym kierunku z polozenia / w polozenie VIII oraz dla siedmiu ruchów nastawczych podczas obrotu kotwicy g w kierunku prze¬ ciwnym z polozenia VIII w polozenie / lub tez w celu przestawienia kotwicy g w obu kierunkach w dowolne polozenie, w którem znajdowalaby sie ona naprzeciw któregokol¬ wiek elektromagnesu / — VIII. W celu za¬ pobiezenia bezposredniemu przestawieniu kotwicy g z polozenia, odpowiadajacego e- lektromagnesowi /, w polozenie, odpowia¬ dajace elektromagnesowi VIII, nastawnica - 2 -posiada wycinki lub specjalny pierscien ze slizgajacemi sie po nim kontaktami, które sa opisane ponizej w zwiazku z opisem fig. 4 oraz fig. 7.Na fig. 2 litera e oznacza wal nastawni¬ cy, zaopatrzony w wycinki kontaktowe, na którym jest osadzona piasta f, posiadaja¬ ca symetrycznie po obu stronach walu dwa rdzenie g, zlozone z blach i stanowiace podwójna kotwice elektromagnetycznego u- rzadzenia nastawczego. Trzy elektromagne¬ sy /, //, /// sa rozmieszczone naokolo kotwi¬ cy g w kierunku promieni pod katem 120° jeden wzgledem drugiego. Przy trzech ru¬ chach nastawczych kotwica zostaje przesta¬ wiona w sposób nastepujacy. Jezeli biegun g kotwicy znajduje sie w polozeniu dru- giem, t. j. naprzeciw elektromagnesu //, to w celu ustawienia1 kotwicy w polozenie pierwsze, nalezy przez zamkniecie odpo«- wiediiiego tkontaJktu zasilic pradem elektro¬ magnes /, który ustawia, biegun kotwicy, oznaczony strzalka podwójna, w polozenie pierwsze, i j; naprzeciw elektromagnesu /; aby zas ustawic kotwice w polozenie cze¬ cie, trzeba, zamykajac odpowiedni kontakt, doprowadzic prad do elektromagnesu ///, ustawiajacego biegun kotwicy, oznaczony strzalka podwójna, w polozenie zadane na¬ przeciw elektromagnesu ///. Jezeli biegun kotwicy, oznaczony strzalka podwójna, znajduje sie w polozeniu pierwszem, na¬ przeciw elektromagnesu /, to za posrednic¬ twem odpowiedniego kontaktu jest zasilany pradem elektromagnes //, który ustawia biegun g kotwicy w polozenie drugie, t. j. naprzeciw elektromagnesu //; jezeli nato- miast biegun kotwicy, oznaczony strzalka podwójna, jest w polozeniu trzecdem, t. j. naprzeciw elektromagnesu ///, wówczas prad zostaje doprowadzony zapomoca od¬ powiedniego kontaktu do elektromagnesu //, który ustawia biegun g kotwicy w polo¬ zenie drugie, t. j. naprzeciw elektromagne¬ su //; w taki tez sposób odbywa sie przesta¬ wianie przy czterech ruchach nastawczych.Uklad, uwidoczniony na fig, 2, moze byc zastosowany do ustawiania kotwicy w sze¬ sciu polozeniach zapomoca pieciu ruchów nastawczych w jednym lub drugim kierunku przy odleglosci katowej dWóch sasiednich polozen, wynoszacej 60*\ a mianowicie w sposób nastepujacy. Jezeli biegun kotwicy, oznaczony podwójna strzalka, znajduje sie ' w polozeniu pierwszem, t, j. naprzeciw e- lektromagnesu /, to zostaje on przez obrót o 60° ustawiony w polozenie drugie zapo¬ moca elektromagnesu //, który przyciaga biegun g kotwicy; aby nastapil dalszy obrót kotwicy w tym samym kierunku, zostaje o- na przez obrót o dalsze 60° ustawiona w po¬ lozenie trzecie zapomoca elektromagnesu ///, przyciagajacego jej biegun, oznaczony strzalka podwójna. Dalszy obrót kotwicy w tym samym kierunku, równiez o 603, powo¬ duje elektromagnes /, ustawiajacy ja w po¬ lozenie czwarte przez przyciagniecie biegu¬ na g kotwicy; nastepny obrót kotwicy wciaz w tymze kierunkui tfówniiez o 60°, ustawia- jacy ja w polozenie piate, sprawia elektro¬ magnes /^przyciagajacy biegun kotwicy, oznaczony podwójna strzalka; wreszcie o- statini obrót kotwicy o kat 60° w tym isamym kierunku, ustawiajacy ja w polozenie szó¬ ste, powoduje elektromagnes ///, przycia¬ gajac biegun g kotwicy.W ten sposób kotwi¬ ca wykonywa piec ruchów nastawczych, obracajac sie za kazdym razem o kat 60°, czyli razem obraca sie naokolo swej osi o kat 300°. Oczywiscie, aby powrócic w polo¬ zenie poprzednie, obracajac sie w kierunku przeciwnym, kotwica musi wykonac zpowro- tem piec ruchów nastawczych z jednego po¬ lozenia w drugie; kotwica moze byc rów¬ niez przestawiana dowolnie z jednego kie¬ runku ruchu w drugi, poczynajac od 'do¬ wolnego polozenia, w kitórem ona sie znaj¬ duje miedzy drugiem i piatem polozeniem.W celu zapobiezenia bezposredniemu prze¬ stawieniu kotwicy z pierwszego polozenia w szóste i odwrotnie, nastawnica posiada wy¬ cinki1 lub specjalny pierscien ze slizgajace- - 3 —mi sie jpo nim kontaktami, opisane ponizej w zwiazku z 'fig. 4 oraz 7.Na fig. 4 litera L wraz z cyframi 1, 2, 3 oznacza przedstawiony schematycznie prze¬ wód trójfazowy, zasilajacy uzwojenie silni¬ ka trójfazowego o osmiu stopniach mocy; liczby 13, 14, 15 oznaczaja konce wielo¬ krotnych uzwojen fazowych, polaczonych szeregowo; cyfry 4 — 5 — 6, 7 — 8 — 9 oraz liczby 10 — 11 — 12 oznaczaja odga¬ lezienia polaczonych szeregowo wielokrot¬ nych uzwojen fazowych, umozliwiajace w mysl wynalazku wylaczanie z oibwodu pra¬ du pomocniczych uzwojen roboczych, w ce¬ lu stopniowego dostosowania pracy silnika do osmiu mocy. Litery m, m\ ni* i rn" ozna¬ czaja uzwojenia pierwotne transformato¬ rów, wlaczonych kolejno w wymienione po¬ przednio wielokrotne uzwojenia fazowe; li¬ terami a, b, c, d sa oznaczone uzwojenia wtórne tych .transformatorów, polaczone za posrednictwem oporników u, u', u* i u" z przekaznikami 7V" — VIIla\ III* — VII"-, lla — VI* i la — V\ Litera / oznacza przedstawiony schematycznie transforma¬ tor, umozliwiajacy uzyskanie mniejszego napiecia w urzadzeniu nastawczem w po¬ równaniu z napieciem przewodu L, które nalezy uwazac dla urzadzenia nastawczego za niebezpieczne, przyczem przewód, przy¬ laczony do jednego konca wtórnego uzwo¬ jenia transformatora, a prowadzacy do kon¬ taktu e', oznaczonego podwójna strzalka, zostaje dolaczany do jedhego konca uzwo¬ jenia / — VIII elektromagnesów, a prze¬ wód, przylaczony do drugiego konca wtór¬ nego uzwojenia tegoz transformatora, zasila kontakty /, uwidocznione dokladniej na fig. 5 i uruchomiane zapomoca przekazników IV«—V1II«, llt*-Vll*9 ll« VI* i l«-V«; stosownie do obciazenia silnika, zasilanego zapomoca przewodów L, kontakty / sa do¬ laczane za posrednictwem kontaktów /'—o, /" — p do drugiego konca uzwojen elek¬ tromagnesów / — VIII, oczywiscie kazdo¬ razowo do konca uzwojenia jednego tylko elektromagnesu. Przekazniki IVai—Vllla', Ill»—VIl\ II"-VI" i V—Va lacznie z o- pomikami regulacyjnemi u, u, u", u*", kon¬ taktami /' — o i /" — p oraz calym ukla¬ dem polaczen tworza urzadzenie .samoczyn¬ ne, uruchomiane pradem roboczym i nape¬ dzajace elektromagnetyczne urzadzenie na- stawcze, uwidocznione dokladniej na fig. 1.Cyframi / — VIII sa oznaczone schema¬ tycznie uzwojenia osmiu elektromagnesów^ przedstawionych na fig. 1, przyczem nale¬ zy wziac pod uwage, ze w opisie fig. 4, w celu objasnienia sposobu uruchomienia e- lektroniagnetycznego urzadzenia nastawcze¬ go pradem roboczym, wymienione sa czesci urzadzenia, uwidocznione na fig. 1. Litera e' na fig. 4 oznacza wycinek podwójny, które¬ go jedna strona kontaktowa w w pierwszych czterech polozeniach kotwicy styka sie z kon¬ taktami X, X', X", X'", dolaczanemi kolejno do oporników regulacyjnych u, u, u", u<", a druga strona kontaktowa, oznaczona strzalka podwójna, doprowadza prad kolej¬ no do uzwojen / — VIII elektromagnesów.Kazdy opornik regulacyjny u, u, u", w" jest zaopatrzony, jak to jest uwidocznione na rysunku, w dwa ruchome kontakty sli¬ zgowe, umozliwiajace regulowanie nateze¬ nia pradu w przekaznikach IV"—VIIlay IIIa~VIIa, lla^-VIa i /"—V*f a mianowi¬ cie kontakty slizgowe z, z, z", z"', zasilane^ za posrednictwem kontaktu w wycinka e, umozliwiaja regulowanie wymienionego na*- tezenia pradu w pierwszych czterech polo¬ zeniach kotwicy odpowiednio do czterech pierwszych stopni mocy silnika, zasilanego zajpomoca przewodów L, kontakty zas sli¬ zgowe v, v , v" i vf"—regulowanie tegoz na¬ tezenia pradu przy dalszych, nastepujacych po sobie czterech polozeniach1, poczynajac od piatego az do ósmego stopnia mocy sil¬ nika. Dzieki 'szczególnemu ukladowi pola¬ czen mozliwe jest regulowanie równiez pod obciazeniem samoczynnego ustawiania sie elektromagnetycznego urzadzenia nastaw¬ czego odpowiednio do stopnia mocy w kaz- — 4 —dym pos^zególnyriistopniu mocy, z jakim winien pracowac silnik, zasilany zapomoca przewodów L.Na fig. 5 uwidoczniony jest schematycz¬ nie, lecz bardziej szczególowo, jeden z prze¬ kazników IV—VIII", lU«—VU"t II" — VI*, /"—r-V'\ Litera /i oznacza uzwojenie, przeciete plaszczyzna, przechodzaca przez os przekaznika; litera i oznacza drazek przekaznika; litera / oznacza sprezyne na- stawcza, przeznaczona do» regulowania o- pózmienia ruchu nastawczego dzwigni / pod¬ czas podnoszenia sie drazka przekaznika.Litera r oznacza przedstawiony w przekro¬ ju tlok, poruszajacy sie w zamknietym cy¬ lindrze i i&luzacy do opózniania ruchu draz¬ ka i podczas jego podnoszenia sie lub opu¬ szczania. Litera q jest oznaczona piasta, o- sadzoma na drazku i; piasta q posiada z jed¬ nej sitrony wykrój, w który wchodzi owalny koniec dzwigni /. Litery o i p oznaczaja kontakty, przedstawione w powiekszonej skali i uwidocznione równiez na fig. 4; lite¬ ra 7 oznacza dzwignie, zaopatrzona w kon¬ takty /', /". Wykonany w piascie q wykrój jeslt nieco wiekszy niz srednica owalnego konca dzwigni /, a to w tym celu, aby umoz¬ liwic dzwigni / opóznianie zamykania kon¬ taktów o — /' lub p — /". Dzwignia / jest zaopatrzona w sprezyne, nie uwidoczniona na rysunku, która powoduje przy pewnem okreslonem polozeniu dzwigni / szybki ruch dzwigni / w kierunku kontaktu o lub p; wielkosc przesuwu odipowiedniego punktu dzwigni / jest utrzymana w pewnym sto¬ sunku do* luzti jej owalnego konca, wcho¬ dzacego w wykrój piasty q. Piasta q posia¬ da po stronie, przeciwlegleij do wymienio¬ nego poprzednio wykroju, drugi wykrój, nie przedstawiony na rysunku, o wypuklych sciankach lub o dwóch czopach, miedzy któ¬ re wchodzi pierscien s, uwidoczniony sche¬ matycznie na fig. 6.Dzialanie przekazników, opisanych po¬ wyzej, jest nastepujace.Gdy natezenie pradu w uzwojeniu h zo¬ stanie zwiekszone, wówczas zostaje uruefacr- miony drazek i w kierunku kontaktu o az;do chwili przezwyciezenia oporu, napotykane¬ go przez tlok r, oraz oporu sprezyny j; przy pewnem okreslonem polozeniu draz¬ ka i dzwignia / poruszy sie raptownie dzie¬ ki dzialaniu specjalnej, nie uwidocznionej na rysunku sprezyny, która powoduje na¬ cisk w kierunku przyciagania drazka na ko* niec owalny dzwigni 7, wskutek czego dzwi¬ gnia ta zamyka raptownie kontakty o — /'.Skoro natezenie pradu w uzwojeniu h zo¬ stanie zmniejszone, wtedy drazek i porusza sie w kierunku kontaktu p pod dzialaniem siprezyny / z opóznieniem, wywolanem przez tlok opózniajacy r; przy pewnem polozeniu drazka i druga, równiez nie uwidoczniona na rysunku sprezyna o/twiera nagle kontakty o -— /', podczas gdy dzwignia / przesuwa sie w polozenie srodkowe, jak to przedsta¬ wiono na rysunku. Gdy wreszcie natezenie pradu w uzwojeniu h zostanie jeszcze bar¬ dziej zmniejtezone, wtedy sprezyna / poru¬ sza nadal dzwignie / w kierunku kontaktu p, a tlok opózniajacy r przesuwa sie w tym samym kierunku, co i dzwignia /, pod dzia¬ laniem lacznem wlasnego ciezaru i sprezy¬ ny /, przyczem w okreslonem polozeniu dzwigni7 dzieki luzowi w wykroju piasty q kontakt /" wchodzi raptownie w zetkniecie z kontaktem p pod dzialaniem tej samej sprezyny, która poruszala kontakt /' do zetkniecia sie z kontaktem o. Jezeli nastep¬ nie natezenie pradu w uzwojeniu h znowu zostanie zwiekszone, to drazek i bedzie sie poruszal zpowrotem w kierunku kontaktu o az do chwili, gdy przezwyciezy opór, spo¬ wodowany przez tlok r oraz sprezyne /; w pewnem polozeniu drazka i dzwignia /, wy¬ konywaj aca raptowny ruch pod dzialaniem wymienionej poprzednio sprezyny, która sluzyla do otwierania kontaktu podczas ru¬ chu w przeciwnym kierunku, otwiera kon¬ takty /" — p, przyczem dzwignia ta ulsta- wia sie w polozenie srodkowe, przedstawio¬ ne na rysunku, W celu zapobiezenia poru- — 5 —szaniu sie drazkai przekaznika skokami, t. j, w celu uzyskania przesuwania sie tego drazka i w sposób ciagly odpowiednio do zmiany natezenia pradu w uzwojeniu A, kazdy przekaznik posiada specjalny, nie u- widoczniony na rysunku elektromagnes z kompensacja strumienia magnetycznego.Na fig. 6 przedstawiony jest pierscien kciukowy, sluzacy do utrzymywania stale trzech przekazników w stanie zablokowa¬ nym, a mianowicie tak, aby z czterech przedstawionych na fig. 4 przekazników W*—VIII* ,111*—WU«,11" —VI* iI"—V" drazek tylko jednego któregokolwiek prze¬ kaznika mógl byc w danej chwili przesta¬ wiony, a drazki trzech pozostalych przekaz¬ ników byly zablokowane zapomoca tego specjalnego urzadzenia kciukowego. Na fig. 6 litera- oznacza wal nastawnicy, litera s — narzad kciukowy w ksztalcie pierscie¬ nia, który nalezy uwazac jako umocowany na wale e; dla wiekszej jasnosci pierscien kciukowy -jest przedstawiony równiez w rozwinieciu, przyczem cyframi od VIla do 1* oraz VIIIa oznaczone jest osiem polozen kotwicy elektromagnetycznego urzadzenia nastawczego. Przekazniki IV*—VIII', UIa —VIIa, II1—VIa i Ia—V", uwidocznione na fig. 4, sa rozmieszczone w kierunku osi nastawnicy wokolo zwinietego pierscienia s, przedstawionego schematycznie. Kazdy przekaznik jest przytem umieszczony w ta¬ ki .sposób, aby piasta q (fig. 5) wspólpraco¬ wala z pierscieniem s, zahaczajac o ten pier¬ scien. W tym celu, jak to zostalo juz po¬ przednio opisane, piasta q posiada dwa wy¬ stajace czopy q* i q", miedzy które wchodzi pierscien s. Oczywiscie, zamiact dwóch czo¬ pów q' i q" piasta q po stronie przeciwle¬ glej wykrojowi, uwidocznionemu na rysun¬ ku, moze posiadac równiez wykrój o scian¬ kach wypuklych, w który wchodzi pier¬ scien s.Pierscien kciukowy 5 posiada dwie pary wciec czyli wklesniec, przyczem kazda pa¬ ra sklada sie z wciecia górnego i dolnego, a obie te pary wciec znajduja sie na przeciw¬ leglych koncach srednicy pierscienia. Uru¬ chomienie pierscienia s lacznie z innemi przyrzadami, przedstawionemi na fig. 4, od¬ bywa sie w sposób nastepujacy.Jezeli naprzyklad kotwica elektroma¬ gnetycznego urzadzenia nastawczego znaj¬ duje sie w polozeniu trzeciem, t. j. naprze¬ ciw elektromagnesu ///, to drazek i prze¬ kaznika 111"—VIIa moze byc swobodnie u- ruchomiony dzieki wcieciom w pierscieniu s (na fig. 6 drazek przekaznika ///' —VIIa ; drazki natomiast przekazników IVn—VIIIa, IIa—Vla i /"—Va sa zablokowane pier¬ scieniem s, tak iz w danej chwili moze byc uruchomiony tylko jeden drazek, a wiec prad moze byc doprowadzony do uzwoje¬ nia ijednego tylko elektromagnesu. Dzieki uruchomieniu drazka przekaznika III" — VIIa zostaja zamkniete kontakty o—V, które powoduja doplyw pradu do uzwoje¬ nia elektromagnesu IV, przestawiajacego nagle kotwice w polozenie czwarte, poczem pierscien s, obracajacy sie równoczesnie z kotwica, zablokuje drazek przekaznika IIIa-—VII\ a uwolni natomiast drazek przekaznika IVa—VIII*. O ile zas drazek przekaznika llla—VIIa zamknie kontakty p — /", wówczas zasilone zostaje pradem uzwojenie elektromagnesu //, który ustawia kotwice w polozenie drugie, a równoczesnie pierscien s, obracajacy sie wraz z kotwica, zablokuje drazek przekaznika IIla—VII" a uwolni drazek przekaznika IIa—VIa.Czynnosci te odbywaja sie w taki sam spo¬ sób podczas obrotu kotwicy z jednego po¬ lozenia w drugie.Na fig. 4 kotwica elektromagnetycznego urzadzenia nastawczego. nie jest uwidocz¬ niona; nalezy przyjac, ze jest ona osadzo¬ na na wale e nastawnicy ponad pierscie¬ niem s lub ponad podwójnym wycinkiem.Elektromagnesy sa przedstawione schema¬ tycznie zapomoca ich uzwojen /—VIII. Je¬ zeli koniec wycinka e, oznaczony strzalka podwójna, znajduje sie odpowiednio dopierwszego polozenia kotwicy w polozeniu pierwszem, to jest naprzeciw elektroma¬ gnesu Iy to prad nie moze przejsc przez kontakt, znajdujacy sie naprzeciw elektro¬ magnesu VIII, co zapobiega przestawieniu kotwicy bezposrednio z polozenia pierw¬ szego w ósme; podobnie, jezeli wymieniony koniec wycinka znajduje sie odpowiednio do ósmego polozenia kotwicy w polozeniu ósmem, to jest naprzeciw elektromagnesu VIII, prad nie moze przeplynac przez kon¬ takt, znajdujacy sie naprzeciw elektroma¬ gnesu/, a zatem kotwica nie moze przejsc z polazenia ósmego bezposrednio w polozenie pierwsze. Na fig. 4 koniec wycinka e, ozna¬ czony strzalka podwójna, jest przedstawio¬ ny w polozeniu trzeciem; w tern samem po¬ lozeniu winna znajdowac sie nieuwidocz- niona na tej figurze kotwica, przyczem caly wycinek e obraca sie wraz z kotwica, prze¬ chodzac przez wszystkie osiem polozen, odpowiadajacych siedmiu ruchom nastaw- czym, i wskutek tego z jednej strony zapo¬ moca konca, oznaczonego strzalka podwój¬ na, przylacza prad do uzwojen elektroma¬ gnesów, a z drugiej strony zapomoca konca z kontaktem w zwiera kolejno czesci opor¬ ników regulacyjnych u, u, u", u" w pierw¬ szych czterech polozeniach wycinka e.Do dokladnego nastawiania walu na¬ stawnicy, zaopatrzonego w wycinki kontak¬ towe, sluzy tarcza zebata o liczbie zebów, odpowiadajacej liczbie polozen kotwicy, z która wspólpracuje dzwignia z walkiem, znajdujaca sie pod dzialaniem sprezyny.Z opisu szczególów, uwidocznionych na fig. 1—6, wynika jasno dzialanie elektro¬ magnetycznego urzadzenia nastawczego w polaczeniu z urzadzeniami, przedstawione- mi na fig. 4, które odbywa sie w sposób na¬ stepujacy.Jezeli kotwica znajduje sie w poloze¬ niu pierwszem, naprzeciw elektromagnesu /, to drazek przekaznika Ia—Va jest wolny, a drazki przekazników IV*—VIII", III"— VIIa i Il(l—VIa sa zablokowane; kontakt w styka sie z kontaktem ar'1? zamkniecie tych kontaktów powoduje zwarcie czesci opor¬ nika regulacyjnego u"r polozonej miedzy kontaktami slizgowemi z", u'", co pozwala powiekszyc natezenie pradu w uzwojeniu przekaznika /"—Va odpowiednio do naj¬ wiekszego obciazenia silnika trójfazowego na pierwszym stopniu mocy, poniewaz kon^ ce 13, 14, 15 uzwojen silnika trójfazowego sa polaczone w gwiazde zapomoca nastaw¬ nicy, nie uwidocznionej na fig. 4. Jezeli ob¬ ciazenie mechaniczne silnika trójfazowego, odpowiadajace pierwszemu stopniowi mo¬ cy, zostanie zwiekszone, to drazek przekaz¬ nika la—V1 zamyka kontakty <*—/', co po¬ woduje wlaczenie uzwojenia elektromagne¬ su // w obwód pradu; wskutek tego kotwi¬ ca zostaje ustawiona w polozenie drugie naprzeciw elektromagnesu //, czyli przesta¬ wiona o kat 45°, a nastawnica wylacza z obwodu pradu nalezace do trzech faz od¬ cinki uzwojen, których konce oznaczono liczbami 13, 14, 15, laczy natomiast pozo¬ stale uzwojenia fazowe silnika w gwiazde przez polaczenie konców 10, 11, 12; równo¬ czesnie drazek przekaznika Ia—V* zosta* je zablokowany, a drazek przekaznika //*—VIa zostaje uwolniony, jak równiez kontakty w^-*x" zostaja zamkniete, co po¬ woduje zwarcie czesci opornika regulacyj¬ nego u", polozonej miedzy kontaktami slizgowemi z", v". Jezeli nastepnie obcia¬ zenie mechaniczne silnika trójfazowego zwiekszy sie poza obciazenie, odpowiadaja¬ ce drugiemu stopniowi mocy, to drazek prze¬ kaznika 11°—VIa zamyka kontakty or—4', powodujace wlaczenie w obwód pradu uzwojenia elektromagnesu ///, wskutek czego kotwica ustawia sie w polozenie trze¬ cie naprzeciw elektromagnesu ///, nastawni¬ ca zas wylacza odcinki uzwójen, których konce oznaczono, liczbami 10, U, 12 a rów¬ noczesnie laczy pozostale fazowe uzwoje¬ nia silnika w gwiazde przez polaczenie kon¬ ców 7, 8, 9; jednoczesnie z tern drazek przekaznika IIa—VI" zostaje zablokowa- - 7 -ny^ a drazek przekaznika ltla—Vlla zosta¬ je uwalniany; oprócz tego zastaje zamknie¬ ty kontakt w—oc, który powoduje zwarcie czesci opornika regulacyjnego u\ polozonej miedzy kontaktami slizgowemi z, v'. Skoro w dalszym ciagu obciazenie mechaniczne silnika trójfazowego wzrosnie ponad obcia¬ zenie, odpowiadajace trzeciemu stopniowi mocy, wówczas drazek przekaznika Illa— VIIa zamyka kontakty o^-/', które wlacza¬ ja w obwód pradu:uzwojenie elektromagne¬ su/y, a kotwica wskutek tego zostaje prze¬ sunieta w czwarte polozenie naprzeciw elektromagnesu) IV, przyczem nastawnica wylacza uzwojenie, zlozone z odcinków, których konce oznaczano cyframi 7, 8, 9, i laczy pozostale uzwojenia fazowe silnika w gwiazde przez polaczenie konców 4, 5, 6; równoczesnie drazek przekaznika IHa— VHa zostaje zablokowany, drazek prze¬ kaznika IVa—VIII" zostaje uwolniony, kon¬ takty w—x zostaja zamkniete, a czesc opor¬ nika regulacyjnego u, polozona miedzy kon¬ taktami slizgowemi z, v, zostaje zwarta.Jezeli obciazenie mechaniczne silnika trój¬ fazowego zostanie jeszcze bardziej zwiek¬ szone i przekroczy obciazenie, odpowiada¬ jace czwartemu stopniowi mocy, wówczas drazek przekaznika IVa—VIII1 zamyka kontakty o^/V przez co zostaje doprowa¬ dzony prad do uzwojenia elektromagnesu V, który ustawia kotwice w piate polozenie, to jest naprzeciw elektromagnesu V; dzieki temu nastawnica wlacza w obwód pradu wszystkie wielokrotne uzwojenia fazowe, la¬ czac je w trójkat, a mianowicie laczac od¬ powiednio jeden z drugim konce 13—2, 14—3 oraz 1—15; równoczesnie drazek przekaznika IVa—VIII" zostaje zabloko¬ wany, drazek przekaznika 1°—V"— uwol¬ niony, a koniec wycinka e, zaopatrzony w kontakt w, pozostaje wolny od piatego do ósmego polozenia, przyczem w czterech ko¬ lejnych polaczeniach uzwojen fazowych sil¬ nika w trójkat, od piatego do ósmego stop¬ nia jegQi mocy, nie zachodzi juz zwarcie czesci Oporników regulacyjnycli ti,'u'f.u",-u" zapomoca kontaktów slizgowych z—v, z*— v\ z"—v" i z"—vftt9 a zatem prad plynie od kontaktów slizgowych v, v\ vil i v"' przez oporniki.W celu osiagniecia kazdego z trzech po¬ zostalych polozen, tworzacych miedzy soba katy 45°, a mianowicie szóstego, siódmego i ósmego polozenia, kotwica zostaje prze¬ stawiona kolejno w tym samym kierunku, przyczem nastawnica uskutecznia kolejne polaczenia uzwojen silnika trójfazowego w sposób nastepujacy: w szóstym stopniu mo¬ cy silnika, to jest w szóstem polozeniu ko¬ twicy, polaczone sa z sobia konce 10—^2, U—3 oraz 12—1; w siódmym stopniu mo¬ cy, odpowiednio do siódmego polozenia kotwicy, polaczone sa z soba konce 7—2, 8—3 oraz 9—1; wreszcie w ósmym stopniu mocy, odpowiednio do ósmego polozenia kotwicy, która wykonala razem obrót o 315°, polaczone sa z soba konce 4—2, 5—3 oraz 6—1.Aby uzyskac przestawianie kotwicy w kierunku przeciwnym, a mianowicie aby powrócila ona w polozenie pierwsze, kotwi¬ ca winna odbywac takie same ruchy samo¬ czynne przy pomocy opisanych poprzednio urzadzen, z ta jednak róznica, ze przy zmniejszaniu sie obciazenia w kazdym stop¬ niu mocy silnika ponizej okreslonego mini¬ mum drazki przekazników IV"—VIIIaf IIIa—VIIl, Il*^Vll i la—Va zamykaja kontakty l"—p. Kotwica bedzie przestawia¬ na samoczynnie w prawo lub w lewo, za¬ leznie od obciazenia silnika trójfazowego, obracajac sie w jednym lub w drugim kie¬ runku.Silnik o kilku stopniach mocy moze byc, oczywiscie, jednofazowy lub wielofazowy i moze posiadac dowolna liczbe stopni mocy.Równiez schemat teoretyczny uzwojenia silnika, którego konce sa oznaczone liczba¬ mi 1—15, moze byc rózny, np. przy naj- wiekszem obciazeniu silnika moga byc wla¬ czone wszystkie wielokrotne uzwojenia fa- — 8 —zowe, przyczcm w przypadku silnika trój¬ fazowego najwieksza moc silnika uzyskuje sie, wlaczajac wszystkie wielokrotne uzwo¬ jenia kazdej fazy szeregowo jedno za dru- giem, a cale uzwojenia fazowe w trójkat; wszystkie natomiast inne stopnie mocy o- trzymuje sie zapomoca polaczenia w gwia¬ zde w kazdym poszczególnym stopniu mo¬ cy, przyczem przy pewnych stopniach mo¬ cy, do których silnik jest dostosowany, wy¬ laczone zostaje z obwodu pradu jedno lub kilka pomocniczych uzwojen roboczych.Oczywiscie, elektromagnetyczne urzadzenie nadawcze moze posiadac dowolna liczbe polozen, jezeli, rzecz prosta, zmieni sie liczbe elektromagnesów, rozmieszczonych w kierunku promieni naokolo kotwicy odpo¬ wiednio do liczby potrzebnych stopni mocy oraz urzadzen, zasilajacych pradem uzwo¬ jenia elektromagnesów. Elektromagnetyczne urzadzenie nastawcze moze wprawiac w ruch równiez dwie nastawnice, przyczem wal, na którym jest osadzona kotwica, mo¬ ze nastawiac równoczesnie zapomoca dwóch lancuchów lub podobnych narzadów zarów¬ no wal nastawnicy, na którym sa osadzone wycinki kontaktowe i który jest umieszczo¬ ny zbokui po jednej .stronie, jak równiez wal drugiej nastawnicy, umieszczony pp drugiej stronie. Moga to byc np. dwie nastawnice, przelaczajace wtórne i pierwotne wielo¬ krotne uzwojenia fazowe transformatora o kilku stopniach mocy, przyczem konce uzwojen pierwotnych oznaczono na sche- inacie teoretycznym ogólnie liczbami 1—15.Na fig. 9 przedstawiono schematycznie pierscien kciukowy taki, jaki zostal uwi¬ doczniony na fig. 6, lecz przeznaczony na szesc ruchów nastawczych, przy zastosowa¬ niu jednego przekaznika na kazde dwa ru¬ chy nastawcze.Na fig. 7 uwidoczniono schematycznie, urzadzenie podobne do urzadzenia, przed¬ stawionego na fig. 4.W szczególnosci z prawej strony w dole przedstawiono na tej figurze schematycz¬ nie urzadzenie, spelniajace to samo zada? nie, co i urzadzenie, przedstawione na fig. 4, zapomoca konca wycinka e', oznaczonego podwójna strzalka, oraz kontaktów, znaj¬ dujacych sie naprzeciw elektromagnesów I—VIII.Nastepnie na fig. 7 litera t* oznacza przedstawiony schematycznie kondensator, zalaczony równolegle do wtórnego uzwoje¬ nia transformatora / i sluzacy 'do*zmniejsza¬ nia iskrzenia kontaktów o-^T i p—V.Wszystkie przedstawione na fig. 7 urza¬ dzenia uruchomiajace elektromagnetyczne¬ go urzadzenia naistawczego zostaly juz opi¬ sane przy objasnieniu fig. 4—6, wobec cze¬ go zbyteczne jest ponowne ich opisywanie.Fig. 7 uwidocznia ulepszone elektromagne¬ tyczne urzadzenie nastawcze, dzialajace lacznie z wymienionemi urzadzeniami uru- chomiajacemi, które polega, podobnie jak na fig. 2, lecz przy innem umieszczeniu elek¬ tromagnesów, na tern, ze w przypadku sze¬ sciu ruchów nastawczych rozmieszczone sa w kierunku promieni trzy elektromagnesy w odstepie katowym 60° jeden od drugiego, przyczem kazdy elektromagnes sluzy da dwóch ruchów niastawczych kotwicy /; ta¬ kie rozmieszczenie oprócz prostszej kon¬ strukcji daje moznosc uzyskania wolnego miejsca, w celu umieszczenia przekazników, sluzacych do samoczynnego uruchomienia kotwicy pradem roboczym, na podstawie, dzwigajacej elektromagnesy, w miejscu przeciwleglem elektromagnesom¦¦/—IV, II— V i III—VI.Na fig. 7 przedstawiono kotwice podwój¬ na f, której biegun I—//—III znajduje sie w polozeniu trzeciem, naprzeciw elektroma¬ gnesu ///—V7, a biegufn przeciwlegly IV— V—VI — w polozeniu, z którego ma byc ustawiony przez elektromagnes /—IV w po¬ lozenie czwarte. Jasne jest, ze kotwica mo¬ ze byc ustawiana w szesciu polozeniach we wzajemnych odstepach katowych, wynosza¬ cych po 60°, zapomoca pieciu ruchów na* stawczych, o kat 60° kazdy, w jednym kie- — 9 —ruinku i tyluz ruchów w kierunku przeciw¬ nym.Jezeli maprzyklad biegun /—//—/// ko¬ twicy znajduje sie w polazeniu pierwotnem, naprzeciw elektromagnesu I—IV, to za¬ mkniecie kontaktów 0—V za posrednictwem przekaznika V— IV6 powoduje ustawienie bieguna kotwicy koncem /—//—III w po¬ lozenie drugie, naprzeciw elektromagnesu //—-V; zamkniecie kontaktów o\—V zapo- moca przekaznika IV —V6 powoduje usta¬ wienie bieguna /—II—III kotwicy w polo¬ zenie trzecie, naprzeciw elektromagnesu ///—VI; zamkniecie kontaktów o—/' zapo¬ moca przekaznika III6—VI* powoduje u- stawienie bieguna IV—V—VI kotwicy w polozenie czwarte, naprzeciw elektroma¬ gnesu /—IV; zamkniecie kontaktów 01—V ziapomoca przekaznika V—IV* powoduje ustawienie bieguna IV—V—VI kotwicy w polozenie piate, naprzeciw elektromagnesu //-—V; wreszcie zamkniecie kontaktów o— V za posrednictwem przekaznika IV—Vb powoduje ustawienie bieguna IV—V—VI kotwicy w polozenie szóste, naprzeciw elek¬ tromagnesu III—VL W ten sposób kotwica wykonywa obrót o kat 300°. Odwrotnie, za¬ mkniecie kontaktów p—/" zapomoca prze¬ kaznika IIV—VI* powoduje powrót biegu¬ na IV—V—VI kotwicy w polozenie piate, naprzeciw elektromagnesu //—V; zamknie¬ cie kontaktów p-—/" zapomoca przekaznika IV—V6 .powoduje ustawienie bieguna. IV— V—V/ kotwicy w polozenie czwarte, na¬ przeciw elektromagnesu /—IV; zamkniecie kontaktów p—/" zapomoca przekaznika P—IV6 powoduje ustawienie bieguna /— //—/// kotwicy w polozenie trzecie, na¬ przeciw elektromagnesu ///—VI; zamknie¬ cie kontaktów p—/" za posrednictwem prze¬ kaznika III6—W powoduje ustawienie bieguna /—¦//—/// kotwicy w polozenie dinigie, naprzeciw elektromagnesu //—V i wreszcie zamkniecie kontaktów p—V* zapo¬ moca przekaznika II6—Vb powoduje usta¬ wienie bieguina /—//—III kotwicy w polo¬ zenie pierwsze, naprzeciw elektromagnesu /—IV. Kotwica wykonywa zatem i w kie¬ runku powrotnym obrót laczny o kat 300°.Rzecz oczywista, ze kotwica /, znajdujac siie poczatkowo w drugiem, trzeciem, czwartem lub piatem polozeniu, moze byc przestawia¬ na w obu kierunkach pradem roboczym, dzialajacym na opisane urzadzenia. Po¬ nadto elektromagnetyczne urzadzenie na- stawcze moze byc sterowane z oddali przez zamykanie kontaktów zapomoca reki, przy- czem uklad elektryczny, powodujacy prze¬ stawianie, pozostaje taki sam, gdyz prad zasila kazdorazowo uzwojenie tylko jedne¬ go elektromagnesu, a gdy kotwica osiagne¬ la juz wlasciwe polozenie, wówczas wszyst¬ kie uzwojenia elektromagnesów zostaja wy¬ laczone z obwodu pradu.Na fig. 7 przedstawiony zostal uklad elektromagnetycznego urzadzenia nastaw- czego na szesc polozen przy pieciu ruchach nastawczych, jednakze, co jest oczywiste, przez zwiekszenie liczby elektromagnesów, rozmieszczonych w odpowiednich odstepach katowych, uzyskuje sie dla kotwicy dwa ruchy nastawcze na kazdy dodany elektro¬ magnes, przyczem opisany uklad elektrycz¬ ny pozostaje taki sam. Oprócz tego nalezy zaznaczyc, ze elektromagnetyczne urzadze¬ nie nastawcze wedlug wynalazku lacznie z ukladem elektrycznym, uruchomiajacym elektromagnesy w sposób opisany powyzej, moze byc zastosowane do nastawiania wa¬ lu jakiejkolwiek nastawnicy lub przyrzadu podobnego. PL