PL165556B1 - Sposób otrzymywania chelidoniny i protopiny - wolnej zasady z korzenia glistnika - Google Patents

Abstract

Sposób otrzymywania chelidoniny i protopiny - wolnej zasady z korzenia glistnika przez ekstrakcję surowca roślinnego wodnym roztworem kwasu organicznego, korzystnie octowego i następnie wyodrębnienie z wyciągu wodnego poszczególnych alkaloidów, znamienny tym, że wyciąg wodny uzyskany z ekstrakcji surowca roślinnego roztworem kwasu octowego o pH co najmniej 5,0 przepuszcza się przez kolumnę wypełnioną żelem krzemionkowym, po czym frakcję wycieku z kolumny, zawierającą alkaloidy trzeciorzędowe, buforuje się roztworem ługu do pH około 7,0, wydzielony osad odsącza się pod próżnią, przesącz kieruje się ewentualnie na drugą kolumnę z żelem krzemionkowym, zaś osad miesza się z 90-95% etanolem lub metanolem w ilości 1 część wagowa osadu z 4-5 częściami objętościowymi alkoholu i po odsączeniu osadu, który stanowi protopina roztwór zadaje się kwasem solnym, po czym po ponownym oddzieleniu osadu będącego chlorowodorkiem chelidoniny wyodrębnia się z roztworu ewentualnie w znany sposób allokryptopinę

Description

Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywania chelidoniny i protopiny - wolnej zasady z korzenia glistnika.

Chelidonina - główny alkaloid występujący we wszystkich częściach rośliny zwanej jaskółczym zielem lub glistnikiem jest słabą trzeciorzędową zasadą z grupy benzofenantrydyny. Charakteryzuje się silnym i specyficznym działaniem na organizm ludzki, hamuje rozwój komórki rakowej, działa przeciwalergicznie, spasmolitycznie, przeciwbólowo i żółciopędnie. W lecznictwie stosuje się ją przy nieżycie przewodu pokarmowego, raka żołądka, kamicy żółciowej i innych.

Protopina jest to drugi po chelidoninie alkaloid pod względem ilościowym występujący w korzeniu glistnika. Spotyka się ją też w wielu innych roślinach z rodziny makowatych. Pod względem budowy chemicznej jest trzeciorzędową zasadą, która pod wpływem kwasów mineralnych przechodzi w czwartorzędową dość silną zasadę. Ze względu na specyficzną i unikalną strukturę chemiczną alkaloidy tej grupy nazywa się grupą protopiny. Protopina odznacza się silnym i specyficznym działaniem na organizm ludzki - przypomina w działaniu morfinę, reguluje przepływ żółci, wykazuje działanie antyrakowe, spasmolityczne, nasenne, antybakteryjne. W lecznictwie wchodzi w skład preparatu Oddibil.

Znany jest sposób wyodrębniania chelidoniny w postaci chlorowodorku z opisu patentowego RP nr 128 822. Wyodrębnienie protopiny znane jest z opisu patentowego RP nr 136290 natomiast wyodrębnianie obydwu alkaloidów znane jest z opisu patentowego RP nr 148 987 oraz z opisu patentowego nr 154 059. Według wymienionych metod, surowiec zielarski ekstrahuje się wodnymi roztworami kwasów organicznych najczęściej octowego, ewentualnie zbuforowanego, a otrzymany wyciąg wodny, po doprowadzeniu go do odpowiedniego pH ekstrahuje się w przeciwprądzie chloroformem, po czym otrzymany wyciąg chloroformowy zawierający cały zespół alkaloidowy glistnika odparowuje się do pozostałości oleistej, którą z kolei rozpuszcza się w niższym alkoholu i z tak otrzymanego roztworu po krótkim czasie wykrystalizowuje wolna protopina, po odsączeniu której z pozostałego roztworu wytrąca się kwasem solnym lub wolnym chlorowodorem chlorowodorek chelidoniny.

Zasadniczą niedogodnością wszystkich wymienionych metod jest stosowanie w podziałowych układach ekstrakcyjnych dużych ilości chloroformu, który wskutek wysokiej prężności pary ulatnia się, w toku reekstrakcji alkaloidów do atmosfery lub przechodzi do ścieków. Chloroform w przyrodzie może ulec utlenianiu do fosgenu znanego jako gaz bojowy, a wydzielający się przy tym chlorowodór może zakwaszać wody gruntowe. Drugim mankamentem opisanych metod jest

165 556 konieczność przekrystalizowania otrzymanych alkaloidów, które wydzielając się z mieszaniny całego zespołu alkaloidowego są zanieczyszczone przede wszystkim czwartorzędowymi zasadami. Konieczność przekrystalizowania produktów obniża wydajność i zwiększa koszty produkcji.

Wynalazek rozwiązuje zagadnienie otrzymywania chelidoniny i protopiny z korzenia glistnika, w sposób prosty bez stosowania chloroformu oraz umożliwiający uzyskanie produktu o wysokiej czystości z dużą wydajnością.

Sposób według wynalazku polega na tym, że wyciąg wodny uzyskany w wyniku ekstrakcji surowca roślinnego wodnym roztworem kwasu organicznego, korzystnie octowego o pH co najmniej 5 przepuszcza się przez kolumnę wypełnioną żelem krzemionkowym, po czym frakcję wycieku z kolumny, zawierającą alkaloidy trzeciorzędowe buforuje się roztworem ługu sodowego lub innego wodorotlenku z grupy potasowców do pH około 7,0 i wydzielony osad zawierający chelidoninę, homochelidoninę, protopinę i allokryptopinę odsącza się pod próżnią, przesącz zawierający śladowe ilości wymienionych alkaloidów kieruje się ewentualnie na drugą kolumnę z żelem krzemionkowym, zaś osad miesza się z 90-95% metanolem lub etanolem w ilości 4-5 części objętościowych alkoholu do 1 części wagowej osadu. Po odsączeniu osadu, który stanowi protopina, roztwór zadaje się kwasem solnym i po ponownym oddzieleniu osadu będącego chlorowodorkiem chelidoniny, z roztworu ewentualnie wyodrębnia się w znany sposób allokryptopinę.

Sposobem według wynalazku uzyskuje się produkty z wydajnością około 80-90% o czystości odpowiadającej normom.

Przykład . 100 części wagowych rozdrobnionego surowca maceruje się i wyczerpuje przeciwprądowo w temperaturze 60°C 1000 częściami 1 % kwasu octowego. Ekstrakcję prowadzi się do momentu aż wyciąg przekroczy wartość pH = 5, po czym kieruje się go na kolumnę wypełnioną żelem krzemionkowym i prowadzi się sorpcję do momentu, aż u wylotu kolumny zjawią się alkaloidy-trzeciorzędowe zasady. Wówczas wyciek kierowany dotychczas do ścieków zbiera się w zbiorniku, do chwili, gdy u wylotu kolumny zjawią się alkaloidy-czwartorzędowe zasady, wtedy wstrzymuje się sorpcję, kolumnę przemywa się buforem octanowym o pH = 5,5 i łączy z wyciekiem, który następnie buforuje się roztworem NaOH do pH = 7. Wytrącone osady chelidoniny, homochelidoniny, protopiny i allokryptopiny odsącza się na nuczy, roztwór kieruje się na drugą kolumnę wypełnioną żelem krzemionkowym, zaś osad miesza się z 95% metanolem w ilości 5 części objętościowych metanolu na 1 częścią wagową osadu. Uzyskany roztwór przesącza się. W osadzie pozostaje protopina, natomiast przesącz zakwasza się przy ciągłym mieszaniu kwasem solnym dla wydzielenia chelidoniny, w postaci chlorowodorku, po odsączeniu której pozostałego roztworu wydziela się allokryptopinę znanymi metodami.

Departament Wydawnictw UP RP. Nakład 90 egz. Cena 10 000 zł

Claims (1)

1. Zastrzeżenie patentowe

   Sposób otrzymywania chelidoniny i protopiny - wolnej zasady z korzenia glistnika przez ekstrakcję surowca roślinnego wodnym roztworem kwasu organicznego, korzystnie octowego i następnie wyodrębnienie z wyciągu wodnego poszczególnych alkaloidów, znamienny tym, że wyciąg wodny uzyskany z ekstrakcji surowca roślinnego roztworem kwasu octowego o pH co najmniej 5,0 przepuszcza się przez kolumnę wypełnioną żelem krzemionkowym, po czym frakcję wycieku z kolumny, zawierającą alkaloidy trzeciorzędowe, buforuje się roztworem ługu do pH około 7,0, wydzielony osad odsącza się pod próżnią, przesącz kieruje się ewentualnie na drugą kolumnę z żelem krzemionkowym, zaś osad miesza się z 90-95% etanolem lub metanolem w ilości 1 część wagowa osadu z 4-5 częściami objętościowymi alkoholu i po odsączeniu osadu, który stanowi protopina roztwór zadaje się kwasem solnym, po czym po ponownym oddzieleniu osadu będącego chlorowodorkiem chelidoniny wyodrębnia się z roztworu ewentualnie w znany sposób allokryptopinę.