Wynalazek niniejszy dotyczy przemy¬ slowego wykorzystywania kielków korzen¬ nych wszelkiego rodzaju zbóz oraz kukury¬ dzy, otrzymywanych w wielkiej ilosci jako przetwór uboczny przy slodowaniu. Malo cenione kielki korzenne przerabia sie we¬ dlug niniejszego wynalazku na wartoscio¬ we przetwory, które moga sluzyc jako po¬ zywienie dla ludzi, albo tez jako srodki dietetyczne.Zaleznie od tego, czy pozadane jest o- trzymywanie produktu glównie dla jedne¬ go lub drugiego celu, wzglednie, czy maja byc osiagniete obydwa cele równoczesnie, kielki korzenne nalezy poddawac róznemu traktowaniu. Wynalazek niniejszy dotyczy nietylko przeróbki kielków korzennych wszelkiego rodzaju zbóz, które gromadza sie w suszarniach slodowni, lecz równiez wytwarzanie produktów macznych z tych kielków. Tego rodzaju maka nadaje sie szczególnie jako pozywienie dla ludzi i mo¬ ze byc uzyta bezposrednio do wyrobu pie¬ czywa róznego rodzaju albo takze jako do¬ datek do maki. Nastepnie, wynalazek do¬ tyczy równiez sposobu traktowania kiel¬ ków w celu otrzymania bogatych w witami¬ ny ekstraktów, które moga byc uzyte bez¬ posrednio lub jako dodalek do ubogich w wi¬ taminy srodków spozywczych, w celu ich polepszenia.Wiadomo, ze otrzymane w slodownikielki korzenne stanowia produkt bogaty w azot, fermenty, witaminy i wedlug analizy posiadaja sklad nastepujacy: substancyj organicznych . . . 93,09% protein surowych . . . . . , 27,68% tluszczów surowych . . . . . 1,51% substancyj ekstrakcyjnych nie za¬ wierajacych azotu 49,77% wlókna surowego . . . .. . . 14,13% pentozan 17,03% wlókna surowego bez pentozan . 11,77% substancyj ekstrakcyjnych bez pentozan i azotu . . . . . 35,08% azotu ogólnego . . . . , . . 4,43% azotu bialkowego 3,034% Z azotu ogólnego zawarte jest w kiel¬ kach 22% w postaci rozpuszczalnej w wo¬ dzie, a 78% — w postaci nierozpuszczalnej w wodzie. Z tego juz wynika dostatecznie, ze kielki korzenne nadaja sie do wspomnia¬ nych celów. Nieprzyjemny, czesto gorzka¬ wy smak kielków korzennych stanowil do¬ tad przeszkode do uzycia ich jako pozy¬ wienia dla ludzi lub do wykorzystania ich fermentacyjnego i uzupelniajacego dziala¬ nia dla celów terapeutycznych i tylko dla¬ tego stosowano je dotychczas jako pasze dla bydla oraz w znikomej ilosci w prze¬ mysle drozdzowym, jako pozywke w celu otrzymania silnie fermentujacych droz¬ dzy.Poniewaz takie kielki korzenne otrzy¬ muje sie w browarach i slodowniach w wielkiej ilosci jako produkt uboczny o wielkiej wartosci odzywczej zawierajacy wartosciowe dla lugjeny skladniki, przeto okazalo sie korzystnem poszukiwanie spo¬ sobu zuzytkowania ich równiez jako pozy¬ wienie dla ludzi.Przy doswiadczeniach stwierdzono, ze otrzymuje sie prawie zupelnie obojetne lub nie posiadajace smaku mieszanki, o ile za¬ daje sie kielki lub make z nich malemi ilo¬ sciami substancyj alkalicznych albo soli.Bedac dodane równiez w wiekszych ilo¬ sciach (w 25 i wiecej procentach) do maki wzglednie mieszanek macznych, zostaja o- ne znakomicie przyswajane przez ludzi, nawet przez chorych, jak to wykazaly kil- komiesieczne badania przemiany materji.Stosunkowo znaczna zawartosc wlókna su¬ rowego mozna celowo zmniejszyc przez mielenie i przesiewanie kielków korzen¬ nych.Zbozowe kielki korzenne maja niejed¬ nakowe wlasciwosci, a doswiadczenia wy¬ kazaly, ze odgorzknianie nie odbywa sie zawsze i we wszystkich wypadkach równo¬ miernie. Poniewaz takze starosc kielków jest wazna dla dobrego wyniku, traktowa¬ nie alkaljami nalezy przeprowadzac zalez¬ nie od potrzeby. Jako alkalja uzyc mozna palone wapno, weglany alkaliczne i t. d. oraz inne alkaliczne substancje albo alka¬ licznie reagujace sole.Alkalja moga byc domieszane w su¬ chym stanie do kielków korzennych zmielo¬ nych na mialka make albo uzyte w roz¬ tworze, przyczem nalezy zwracac uwage, by w ostatnim wypadku nie przekroczono pewnych stosunków koncentracyjnych, ja¬ ko tez pewnej granicy czasu dzialania.Kielki korzenne, jakie tutaj wchodza w rachube, zawieraja bowiem, na co nalezy zwrócic uwage, do 50% substancyj ekstrak¬ cyjnych i bialkowych, które pirzy odgorzk- nianiu wodnemi roztworami alkaljów zo¬ staja wylugowane calkowicie i stracone, o ile dzialanie alkaljów trwa zbyt dlugo. Te¬ go rodzaju szkodliwemu dzialaniu zapobie¬ ga sie w mysl niniejszego wynalazku w ten sposób, ze w tych wypadkach, gdzie wska¬ zane jest traktowanie rozpuszczonemi al¬ kaljami, kielki zwilzone zostaja tylko ta¬ ka iloscia slabego roztworu alkaljów, jaka konieczna jest do osiagniecia ogólnej za¬ wartosci wilgoci w calej masie okolo 35—¦ 40%, albo tez kielki pokryte zostaja plynem, - 2 -przyczem czas dzialania nie powinien prze¬ kraczac paru minut.Niektóre rodzaje zwlaszcza starszych kielków korzennych poddaje sie celowo, po poprzedniem odpyleniu i dobrem przewie¬ trzeniu, na krótki czas dzialaniu pradu pa¬ ry, suszy, miele i traktuje potem make sla- bemi roztworami alkaljów. Nastepnie su¬ szy sie znowu mase i miele, wzglednie prze¬ wietrza dobrze jeszcze raz przed zmiele¬ niem.Frzytem nalezy dbac o to, aby nie zo¬ stala przekroczona temperatura 50—:60<*C.Dokladne badania przeprowadzone na zwierzeciu wykazaly zdumiewajacy fakt, ze we wskazanych warunkach pracy takze zawartosc witamin kielków zostaje zacho¬ wana i witaminy zatrzymuja niezbedne dla ludzkiego zdrowia dzialanie fizjologiczne tak, ze maka z kielków, otrzymana jako produkt koncowy tego sposobu moze roz¬ winac calkowicie w czlowieku wlasnosci sprzyjajace wzrostowi oraz przeciwrachi- tyczne. Ze wzgledu na wrazliwosc witamin i trudnosc utrzymania ich w odpowiedniej ilosci w postaci czynnej zapomoca technicz¬ nego lub przemyslowego sposobu wytwa¬ rzania powyzsze doswiadczenie jest bardzo wazne dla przemyslu zywnosciowego.O ile nie chodzi glównie o otrzymanie zawartosci witamin badz dlatego, ze sie chce wykorzystac tylko czyste substancje pozywne, badz tez dlatego, ze przy dalszej przeróbce dodaje sie do maczki z kielków takze inne substancje zawierajace witami¬ ny, okazalo sie w wielu wypadkach korzyst¬ ne krótkie przypalanie kielków, w celu po¬ lepszenia smaku i to przy temperaturze po¬ nad 100°C, przyczem materjal poddaje sie przypalaniu bezposrednio lub po poprzed¬ niem zwilzeniu woda. Traktowanie maki z kielków alkaljami albo alkalicznemi sola¬ mi moze sie odbywac w tym przypadku przed lub po przypaleniu lub tez nie po¬ trzebuje wogóle byc przeprowadzane, po¬ niewaz przypalony materjal otrzymuje wprawdzie z powodu swej okolo 50% wy¬ noszacej ilosci rozpuszczalnych w wodzie substancyj ekstrakcyjnych smak gorzkawo- karmelowy, który mozna jednak zmienic przez zmieszanie z itmemi rodzajami maki, wzglednie z kakao, cukrem lub mnemi srod¬ kami ulepszajacemi latwiej niz w stanie nieprzypalonym, przyczem wlasnie z tym nieco cierpkim smakiem jest czesto poza¬ damy.Przyklad I. 980 g maki z korzonków skielkowanego zboza przesianej przez si¬ to o otworach mierzacych 0,15 mm miesza sie dobrze w malych ilosciach z 20 g palo¬ nego, dobrze sproszkowanego w mlynkach kulkowych wapna i dodaje nastepnie maki zbozowej w ilosci 1,5 kg dekstrynowanej maki zbozowej i 0,5 kg maki slodowej. Po dókladnem zmieszaniu i krótkiem przypa¬ leniu mieszanka ta moze byc uzyta do róz¬ nych celów.Przyklad II. Postepuje sie jak w przykladzie pierwszym z ta róznica, ze do mieszanych substancyj lub maki dodaje sie zamiast wapna 20 g weglanu potasowego.Przyklad III. 2 kg maki z kielków ko¬ rzonkowych przypala sie w ciagu % — 1 godziny, czesto mieszajac, w temperaturze 115 — 120°C, miesza sie ja z 20 g weglanu potasu lub palonego wapna, a nastepnie z równa iloscia maki owsianej i odrobina ka¬ kao. Gotowy przetwór uzywa sie jako pro¬ dukt wyjsciowy do preparatów terapeu¬ tycznych, odzywczych i wzmacniajacych wszelkiego rodzaju.Przyklad IV. Surowe kielki z suszarni slodowni odpyla sie i czysci w maszynie do czyszczenia. Nastepnie zagniata sie je z nasycona woda wapienna w ciagu x/4 go¬ dziny az do zawartosci wilgoci wynoszacej 35 — 40%, przesiewa, suszy i miele. Celo¬ wo nie nalezy przekraczac przy tych czyn¬ nosciach temperatury 50°C.Przyklad V. Surowe kielki z suszami — 3slodowni, traktowane wedlug przykladu IV, poddaje sie przez krótki czas dziala¬ niu strumienia pary, suszy i miele. Nastep¬ nie przeróbka przy uzyciu wody wapiennej odbywa sie jak w przykladzie IV, poczem make sie suszy, przesiewa i miele. W ra¬ zie potrzeby proces moze byc powtórzony.Przyklad VL 200 kg suchych kielków zbozowych korzennych nasyca sie ogrza¬ nym do 50°C 0,5% roztworem weglanu po¬ tasu w ilosci 1200 1, przerabia w ciagu 5 mi¬ nut i nastepnie dobrze wyciska. Otrzymany makuch rozdrabnia sie, suszy czesto mie¬ szajac i miele. Wydajnosc wynosi 131 kg suchych kielków, które po zmieleniu daja 66 —70 kg mialkiej maki, dajacej sie prze- Wplyw na popiól i rozpuszczalne sklad¬ niki jest bardzo widoczny. Przesacza po traktowaniu alkaljami sa lepkie, niemile woniejace, latwo w cuchnaca fermentacje przechodzace plyny, które zawieraja w wielkiej ilosci skladniki, dajace sie stracac zapomoca alkoholu, lepkie i gumiaste. PL