Z posród laboratoryjnych sposobów badania wegla srodkami fizycznemi jed¬ nym z najstarszych jest sposób stosowania plynu o wiekszym ciezarze wlasciwym, nie oddzialywaj acego chemicznie na wegiel, przyczem oddziela sie wegiel od odpa¬ dów zapomoca, wsplywania. Mozna równiez rozdzielac rozmaite gatunki wegla, których ciezar wlasciwy zmienia sie zaleznie od za¬ wartosci popiolu; w tym celu stosuje sie glównie chlorek cynku, W ten sposób np. wegiel z wtraconemu ziarnami pirytu pochodzacy z Kentucky, a zawierajacy 19% popiolu i 6,36% siarki, wpuszczony do roztworu chlorku cynku o ciezarze wlasciwym 1,4, rozdziela sie na dwie warstwy. Górna z nich stanowi 82,6 % calosci i zawiera juz tylko 5,1% popiolu i 2,67% siarki Podobnie np. wegiel belgijski, posiada¬ jacy 23,5% popiolu, w roztworze chlorku cynku o ciezarze wlasciwym 1,3 daje 45,75% wegla o zawartosci 2,4% popiolu, który wyplywa z plynu. Czesc pozostala na dnie naczynia obrabia sie nastepnie ply¬ nem o ciezarze wlasciwym 1,9 i otrzymuje sie zrosty o zawartosci 20,8% popiolu. Na spodzie naczynia pozostaje 17,25% odpa¬ dów zawierajacych 80% popiolu.Wegiel o zawartosci od' 4 do 5% popio¬ lu choc uwazany jest za .praktycznie czy¬ sty, lecz jego sprzedaz niebardzo oplacasie; w badaniach pirzy plókaniu wegla przy- vfete te z§wa£to£C jako punkt wyjsciowy. v ^i€kl^lfikli^|^li swe badania labo¬ ratoryjne w dziedzine niezbadana wegla czystego, który otrzymano zaponioca roz¬ tworów o mniejszym ciezarze wlasciwym, niz dotychczas stosowane. W ten sposób stwierdzono, ze z pewnych gatunków wegla handlowego mozna wydzielic wegiel o bar¬ dzo niewielkiej zawartosci popiolu, a w pewnych razach nie dosiegajacej 0,3%.Krzywe plókania wegla na wykresach z te¬ go niezbadanego dzialu dowodza, ze z pewnych gatunków wegla zapomoca odpo- Do otrzymywania pewnego wyniku o- kreslonego wymagany ciezar wlasciwy nie zalezy jedynie od rodzaju i ilosci cial lot¬ nych, lecz takze od jakosci i Ilosci popiolu w danym weglu. A zatem ciezar wlasciwy plynu zmienia sie w zaleznosci od uzytego wegla surowego.Badania, dokonywane przy zmianie wa¬ runków doswiadczen, pozwolily otrzymac wegiel o zawartosci popiolu ponizej 1 %.Zasadnicza cecha niniejszego sposobu jest to, ze zapomoca odpowiedniego postepowa¬ nia otrzymuje sie wegiel do uzytku prze¬ myslowego o nieznanych wlasciwosciach i o zawartosci popiolu do 1% zdatny do rozmaitych zastosowan, jak wegiel, który po skoksowaniu albo w mieszaninie ize srod¬ kami zlepiajacemi daje koks, zawierajacy mniej niz \% popiolu, i nadaje sie do wy¬ robu elektrod. wiedniego plókania mozna otrzymac z do¬ brym wynikiem wegiel bardzo czysty, po¬ siadajacy mniej niz 2% popiolu.Na fig. 1 oznaczono znamienne krzywe pewnych gatunków wegla zaleznie od cie¬ zaru wlasciwego i zawartosci popiolu; te krzywe wskazuja, ze, aby otrzymac te sa¬ ma zawartosc popiolu w weglu ostatecz¬ nym, ciezar wlasciwy plynu, uzywanego do plókania, zalezy od zawartosci cial lotnych w obrabianym weglu.A wiec w celu otrzymania wegla o za¬ wartosci 0,75% popiolu: Aby móc oddzielic wegiel o róznej za¬ wartosci popiolu, którego bardzo cienkie warstewki nastepuja kolejno mniej lub wie¬ cej prawidlowo w pokladach wegla, jak to wykazuje badanie zapomoca promieni x, nalezy rozkruszyc wegiel jakiej badz wiel¬ kosci i odsiac pyl tak, zeby przez sito prze¬ siac ziarna, przepuszczone przez oczka 10 mm lub mniejsze, zaleznie od rodzaju u- zytego wegla. Po odszlamowaniu wegiel wpuszcza sie do plynu o jednakowym cie¬ zarze wlasciwym; wegiel czysty wyplywa na powierzchnie, skad zbiera sie go od¬ dzielnie od osadów, które opadly na dno naczynia.Do tego celu nadaja sie wszelkie sole, rozpuszczajace sie w wodzie, o rozpu¬ szczalnosci dostatecznej, których koszty wyrobu nie sa zbyt wysokie. Nadaje sie do tego topiony chlorek wapnia, pozostaly ja- wegiel A, zawierajacy 28% cial lotnych, wymaga plynu o ciezarze wlasciwym 1.274 „ B ,, 25% ,, ,, n »» »» »» 1.29o „ D „ 13,3 % „ „ „ „ „ „ 1.328 Równiez, aby otrzymac wegiel o zawartosci np. 0,9% popiolu, stwierdzono, ze: wegiel A, zawierajacy 28% cial lotnych, wymaga plynu o ciezarze wlasciwym 1.282 „ E „ 15,6% „ „ „ „ „ „ 1.302 „ F „ 14,2% „ „ „ „ „ „ 1.304 „ G „ 12,0% „ „ „ .. » .. 1.328 - 2 —ko osad przy wyrobie wytworów chemicz¬ nych, przystepny glównie ze wzgledu na cene i wielka rozpuszczalnosc,'' który po¬ zwala na otrzymywanie roztworów o cie¬ zarze wlasciwym siegajacym do 1,4 oraz dajacy sie calkowicie usunac z wegla przez wymywanie. Wreszcie tein roztwór nie wprowadza zadnego nowego pierwiastku szkodliwego oprócz skladników juz zawar¬ tych w popiele, na który dziala zreszta w znacznej mierze jako rozpuszczalnik che¬ miczny.Jak widac na fig; 2, 3 i 4, wegiel, dopro¬ wadzany do zbiornika /, wpada do zesypu 2, nastepnie przepuszcza sie go przez kru¬ szarke 3, która wytwarza ziarna o srednicy ponizej 10 mm. Po odszlamowaniu w wo¬ dzie albo odsianiu na sicie 4 lub zapomoca przewiania albo w inny sposób otrzymane ziarna przemywa sie w leju 5 w celu za¬ konczenia odszlamowania. Po odsaczeniu na stole 7, dokad ziama sa doprowadzane równomiernie zapomoca rozdzielacza obro¬ towego 6, wpuszcza sie je do jednego lub kilku (np. trzech) roztworów chlorku wap¬ nia (lub jakiejkolwiek innej soli rozpu¬ szczonej W wodzie), którego ciezar wlasci¬ wy wzrasta od jednego az do wielkosci nie¬ zbednej do umozliwienia oddzielania we¬ gla. Przed i po kazdem przepuszczeniu przez dany roztwór nastepuje odsaczanie w celu usuniecia z ziam wiekszej czesci plynu, którym sa one przesiakniete. Odsa¬ czanie mozna uskuteczniac na stole drga¬ jacym 7, badz tez na przesacznikach pla¬ skich lub obrotowych zapomoca rozpreza¬ nia, badz tez w suszarkach lub wszelkich innych przyrzadach, nadajacych sie do te¬ go celu. Po odsaczeniu z trzeciego roztwo¬ ru (jezeli uzyto trzy roztwory posrednie) ziarna wpuszcza sie do oddzielacza 8, sta¬ nowiacego kadz drewniana, metalowa lub betonowa, pokryta warstewka ochronna np. z bakielitu i napelniona normalnym roz¬ tworem soli rozpuszczonej, t. j. chlorku wapnia, który nalezy utrzymywac o od^o- wiedniem stezeniu, albo którego stezenie utrzymuje sie zapomoca odpowiednich do datków w celu otrzymania w weglu danej zawartosci popiolu, np. mniejszej niz 2%s a nawet 1%. Pd wymieszaniu ziarn zapo¬ moca mieszadla S1 odpady oddzielaja sie, a wegiel wyplywa na powierzchnie dzieki pradowi, wystepujacemu miedzy doply¬ wem a odplywem w zbiorniku lub pod dzia¬ laniem lopatek 82. Ziania o wiekszym cie¬ zarze wlasciwym od roztworu opadaja i gromadza sie na spodzie zbiornika. Czysty wegiel odprowadza sie np. zapomoca lopa¬ tek 82 przez pfróg przelewu 84, podczas gdy odpady wypuszcza sie stale lub z przerwa¬ mi zapomoca lewaru (syfonu) 83, regulo¬ wanego kurkiem, lub zapomoca wszelkich innych srodków oprózniajacych, dzialaja¬ cych stale albo z przerwami.Wegiel czysty i osadzony wprowadza sie osobno na stoly odsaczajace, nastepnie wegiel powraca do trzech roztworów, przez które juz byl przepuszczany przed wpuszczeniem do rozdzielacza, lecz obec¬ nie w odwrotnym porzadku ciezaru wla¬ sciwego. Po kazdem przepuszczeniu wegla przez roztwór nastepuje odsaczanie na sto¬ lach drgajacych 7a, przesacznikach lub su¬ szarkach wirówkowych lub jakichkolwiek innych przyrzadach odsaczajacych. Takie obiegi mozna zastosowac w szeregu przy¬ rzadów, albo tez kolejno w jednym, przy- czem powyzsze przyrzady laczy sie równo¬ legle, aby zapewnic ciaglosc obiegów.Takie obiegi przez roztwory posrednie maja na celu przygotowanie wegla i zapo¬ bieganie w pewnym stopniu rozcienczeniu roztworu, zwanego normalnym, w wodzie, pochodzacej ze szlamowania i z plynów rozcienczonych, zwilzajacych ziarna. Pierw¬ szy roztwór o niewielkim ciezarze wlasci¬ wym np. 1.05 wypiera wode z plókania, drugi roztwór o wiekszym ciezarze wlasci¬ wym np. 1.18 wypiera roztwór pierwszy, trzeci zas roztwór, posiadajacy najwiek¬ szy ciezar wlasciwy, wypiera roztwór po- — 3 —przedni. Roztwory, wypierajace roztwory slabsze, rozcienczaja sie, lecz wegiel, do¬ prowadzany do rozdzielacza po trzecim roztworze, jest przesiakniety roztworem, posiadajacym ciezar wlasciwy zblizony do plyniu w rozdzielaczu. Latwo wiec bedzie utrzymac jednakowy ciezar wlasciwy tego plynu przez dodawanie roztworu stezone¬ go, który zrównowazy mniejsze stezenie roztworu, zatrzymanego w weglu, po wy¬ dobyciu go z trzeciego roztworu.Te rozcienczone roztwory przepuszcza sie ponownie przez wegiel, wydobyty z roz¬ dzielacza, w odwrotnym porzadku ciezaru wlasciwego. Roztwory w zetknieciu z we¬ glem, zmoczonym roztworem bardziej ste¬ zonym, osiagaja prawie swe stezenie po¬ czatkowe. Roztwory kraza wiec w obiegu zamknietym zapomoca pomp 9 i sa dopro¬ wadzane do górnych zbiorników 10 urza¬ dzenia, skad sciekaja wlasnym ciezarem w ponownym obiegu. Ciezar wlasciwy roz¬ tworów oraz ich objetosc pozostaja prawie na stalym poziomie, przyczem wskazane bedzie uskutecznianie niezbednych wy¬ równan roztworów.Ziarna, wydobyte z najslabszego roz¬ tworu, przepuszcza sie przez czysta wode odsaczona albo nieodsaczona, goraca albo zimna, poczem odsacza sie je zapomoca znanych srodków. Pierwsza ilosc odcieków z wody mozna zbierac lub nie oraz zmie¬ szac z roztworem slabym, którego objetosc wzrasta. Nadmiar mozna skierowac na stól drgajacy 7, aby zapoczatkowac zmo¬ czenie wegla i usunac czesc wody z odszla- mowania.Zapomoca takiego porzadkowego ma¬ czania mozna obnizyc ilosc rozpuszczonej soli, która traci sie w ostatnich wodach splukujacych, co stanowi glówny koszt prowadzenia.Ziarna, przemyte czysta woda, odsacza sie i suszy w sitach odsaczajacych, przy¬ czem wegiel jest zdatny do uzytku, np. czysty wegiel niezbedny do wytwarzania elektrod z koksu, wegiel zas pozostaly na¬ daje sie do uzytku zaleznie od jego gatun¬ ku i wyników analizy, np. do wyrobu ko¬ ksu metalurgicznego albo jako pyl weglo¬ wy.Jesli badanie wegla pierwotnego wyka¬ zuje dostateczna zawartosc odpadów i zro¬ stów o duzej zawartosci popiolu, to przed urzadzeniem mozna umiescic zamiast przy¬ rzadów do odszlamowywania zwykla plócz- ke do wegla, jak plóczki tlokowe albo taki przyrzad, który usunie wieksza ilosc odpa¬ dów, przez co zmniejszy ilosc wegla, prze¬ puszczonego przez plyn o wiekszym cie¬ zarze wlasciwym, oraz zwiekszy pojemnosc wydajnosci przyrzadów i zmniejszy straty soli rozpuszczonej w odjpowiednim stosun¬ ku do ilosci przepuszczanej przez rozdzie¬ lacz.Dzieki temu wegiel pozostaly zyskuje na jaikosci, a tern samem i prodbkty, otrzy¬ mane z tego wegla jako materjaly wyjscio¬ we. PL