Wynalazek niniejszy dotyczy porusza¬ nia, przenoszenia lub pompowania cieczy i oparty jest na fakcie, ze ciecze sa elastycz¬ ne i scisliwe, i ze gdy cisnienie cieczy zo¬ staje nagle zmienione, to wytwarza sie w niej impuls lub fala energji, która cala ciecz przenika. Okazalo sie, ze w ten spo¬ sób wytworzona i przeslana energje mozna zuzytkowac do poruszania cieczy przez pompe.Prawa, rzadzace poruszajacemi sie w cieczy falami, zdaja sie byc w znacznym stopniu podobne do praw, rzadzacych pra¬ dami zmiennemi. Krzywe cisnienia i pradu takich fal zdaja sie byc podobne do krzy¬ wych napiecia (woltazu) i natezenia (am- perazu) pradu elektrycznego w tern, ze róznica faz moze okreslic wartosc fali. Bez¬ wladnosc, pojemnosc, opór tarcia i strata cieczy odpowiadaja mniej lub wiecej induk¬ cji, oporowi, pojemnosci i stratom elek¬ trycznym.Zmiany w pojemnosci, stracie, oporze lub bezwladnosci w cieczy powoduja w niej zmiany, obejmujace zmiane róznic faz mie¬ dzy cisnieniem i tetnieniem. W zwyklem urzadzeniu, w którem rozlozenie pojemno¬ sci, bezwladnosci, oporu i straty jest pra-tjtfie jednostajne wzdluz calej jego dlugo¬ sci, sprawnosc jego i ilosc cieczy z ta sprawnoscia pompowanej mozna latwo o- kreslic, Czesto jednak moze zajsc koniecz¬ nosc zmiany warunków takiego urzadzenia, celem przystosowania go do danej szybko¬ sci, sprawnosci lub ilosci pompowanej cie¬ czy. Mozna wykonac uzrzadzenie, którego pojemnosc, bezwladnosc, opór i strata two¬ rzyc beda polaczenie naturalnej pojemno¬ sci, bezwladnosci, oporu i straty z dodatko¬ wa pojemnoscia, bezwladnoscia, oporem i strata.Na rysunku fig. 1 przedstawia widok zboku urzadzenia do pompowania, fig. 2— przekrój pionowy zaworu, przez który prze¬ plywa pompowana ciecz, fig. 3 — po¬ przeczny przekrój poziomy wzdluz linji 33 na fig. 2, fig. 4 — czesciowy przekrój po¬ ziomy przez czesc urzadzenia, pokazane¬ go na fig. 1, fig. 5 — podluzny przekrój przez czesc urzadzenia, pokazanego na fig. 4; fig. 6 przedstawia odmiane wyna¬ lazku w widoku zboku, fig. 7 — czesciowy przekrój poziomy czesci urzadzenia, poka¬ zanego na fig. 6, fig. 8 — podluzny prze¬ krój urzadzenia, pokazanego na fig. 7, fig. 9 odmiane urzadzenia, fig. 10 — inna od¬ miane urzadzenia; fig. 11 i 12 przedstawia¬ ja przekroje podluzne rurek zwezonych, fig. 13, 14, 15 i 16 — przekroje podluzne rurek polaczonych z pojemnoscia, fig. 17, 18 i 19 — w zarysie filtry elektryczne, przepuszczajace lub zatrzymujace prady o pewnych czestotliwosciach, fig. 17a, 18a i 19a przedstawiaja zarysy filtrów dzwieko¬ wych, przepuszczajacych lub wytwarzaja¬ cych drgania malej czestotliwosci, zasto¬ sowanych do cieczy, fig. 20, 21 i 22 — za¬ rysy filtrów elektrycznych, przepuszczaja¬ cych lub zatrzymujacych prady o wielkiej czestotliwosci; fig. 20a, 21 a i 22a przedsta¬ wiaja zarysy filtrów dzwiekowych, przepu¬ szczajacych lub wytwarzajacych drgania o wielkiej czestotliwosci, zastosowanych do cieczy; fig. 23, 24 i 25 przedstawiaja zary¬ sy filtrów elektrycznych, przepuszczaja¬ cych lub zatrzymujacych prady o posred¬ niej czestotliwosci; fig. 23a, 24a i 25a przed¬ stawiaja zarysy filtrów dzwiekowych, prze¬ puszczajacych lub wytwarzajacych drgania o posredniej czestotliwosci, zastosowanych do cieczy.Urzadzenie, przedstawione na fig. 1—5, sklada sie ze sprezarki 1, zawierajacej we¬ wnatrz cylinder 2, w którym znajduje sie dokladnie przylegajacy tlok 3, przymoco¬ wany do. tloczyska 4, przesuwanego w lozy¬ sku 5. Do zewnetrznego konca tloczyska 4 jest przytwierdzony krazek 6, podnoszony przez kciuk 7, zamocowany na poprzecz¬ nym wale 8, obracanym zapomoca kola 9, otoczonego pasem 10, który poruszany jest przez silnik elektryczny 11. Tlok 3 normal¬ nie przyciagany jest przez sprezyne spiral¬ na 12, otaczajaca tloczysko 4 i usilujaca u- trzymywac krazek 6 w zetknieciu z kciu¬ kiem 7. Z cylindra 1 wystaje zagieta rurka wylotowa 13. Na rurce 13 umieszczony jest kurek 14 do regulowania. Rurka wylotowa 15 równiez prowadzi do cylindra i zakon¬ czona jest zaworem 16, który zanurzony jest w cieczy 17, znajdujacej sie w studni lub w zbiorniku, z którego ja sie pompuje.Zawór 16 sklada sie z gniazda 18, zamknie¬ tego kula 19, której skok regulowany jest przez klatke 20, zaopatrzona w górnej cze¬ sci w sworzen 21, który mozna odpowied¬ nio nastawiac w celu ograniczenia skoku kuli 19 w stosunku do jej gniazda 18. Na rurce 15 znajduje sie lacznik 22, od które¬ go prowadzi rurka 23, doprowadzajaca ciecz ze zbiornika 24. Doplyw cieczy przez rurke 23 regulowany jest zapomoca kurka 25. Urzadzenie winno byc wypelnione cie¬ cza przed jego uruchomieniem. W tym celu nalezy obrócic wal 8 tak, aby kciuk 7 ze¬ zwolil tlokowi 3 przyjac najdalej naze- wnatrz wysuniete polozenie, (fig. 4). Przy otwartych kurkach 14 i 25 ciecz ze zbiorni¬ ka 24 plynie do urzadzenia, które calkowi¬ cie zostanie napelnione ciecza. Nelezy ba- — 2 —czyc, aby powietrze nie znajdowalo sie w urzadzeniu przed rozpoczeciem pompowa¬ nia. Gdy urzadzenie zostanie napelnione ciecza, kurek 25 mozna zamknac, przery¬ wajac lacznosc ze zbiornikiem 24. Kurek 14 moze pozostac otwarty. Po uruchomie¬ niu silnika kciuk 7 wywierac zacznie nacisk do wewnatrz na tlok 3, który ze swej stro¬ ny wywrze nacisk na ciecz, znajdujaca sie w urzadzeniu. Z chwila gdy kciuk 7 na to pozwoli, sprezyna 4 odciagnie tlok zpowro- tem. Po kazdym skoku cisnienie ustaje.Uzyskana w ten sposób zmiana cisnienia spowoduje uniesienie kuli 19 ponad gnia¬ zdo, ciecz zas przeplywac bedzie przez za¬ wór 16 wgóre przez rurke 15 i wreszcie, wydostajac sie z niej, kurkiem 14 — przez rurke wylotowa 13. Kurek 14 mozna tak u- stawic, aby ograniczyc wielkosc wyplywu celem uzyskania jaknajwiekszej sprawno¬ sci urzadzenia, która mozna równiez do pewnego stopnia regulowac przez nastawie¬ nie sworznia 21, ograniczajacego wznosze¬ nie sie kuli 19 z jej gniazda w celu wywar¬ cia wplywu na dzialanie i sprawnosc urza¬ dzenia, mozna zmieniac szybkosc obrotu walu 8, w celu zas przesuwania tloka moz¬ na zamiast kciuka zastosowac inne urza¬ dzenie.Szybkie skoki tloka, oddzialywajacego na ciecz w urzadzeniu, wytwarzaja szereg okresowych zmian cisnienia, które przeni¬ ka przez slup cieczy dzieki jej elastyczno¬ sci i scisliwosci jako fale. Wytworzone w ten sposób fale energji przechodza do za¬ woru 16, gdzie moga ulec odbiciu. Uzyska¬ na zas energja wystarcza w zupelnosci do otworzenia zaworu 16 i podniesienia slupa cieczy, wciagajac jednoczesnie ciecz ze zbiornika zasilajacego. W niektórych ukla¬ dach podczas przesylania energji przez ciecz niema zasadniczego pradu glównego w cieczy, przenoszacej energje. Wedlug wynalazku jednak przesylanie energji od¬ bywac sie moze oczywiscie przez slup wo¬ dy (cieczy) i przesylana energja wystarcza do utrzymywania cieczy prawie w stalym ruchu.Slup cieczy w rurce, bedac preznym i scisliwym, moze wykazywac pewna analo- gje do sprezyny. Jezeli jeden koniec spre¬ zyny spiralnej poddany zostaje okresowym wstrzasom w kierunku podluznym, sprezy¬ na za kazdym wstrzasem zostanie scisnieta, nastepnie zas po usunieciu podniety, ulega ona zpowrotem rozprezeniu; skutek pod- niety przesuwac sie bedzie jako fala wzdluz sprezyny w kierunku wstrzasu. Bezwlad¬ nosc spirali sprezyny wytwarza opór, ko¬ nieczny do wywarcia nacisku na pierwszy zwój, lecz z chwila usuniecia podniety roz¬ prezenie odbywa sie w obu kierunkach, tak ze fala sprezania przesuwa sie przez ca¬ la dlugosc sprezyny. Moze byc ze w podob¬ ny sposób bezwladnosc slupa cieczy w rur¬ ce wytwarza opór, dzieki któremu skok tlo¬ ka wywiera cisnienie na ciecz obok tloka i w ten sposób fala sprezania przechodzi wzdluz slupa cieczy.Jest rzecza ogólnie znana, ze energje mozna przewodzic przez slup cieczy zapo- moca wytworzenia w niej ruchu faL Po¬ wstale w ten sposób fale moga byc porów¬ nane do fal dzwiekowych lub fal elektrycz¬ nych. W celu wytworzenia takich fal spo¬ wodowac nalezy zmiane w scisliwosci cie¬ czy, jak np. przez wywarcie naprzemian wysokiego i niskiego cisnienia. Uskutecznic to mozna przez jakikolwiek ze znanych sposobów.Ksztalt fali sklada sie z grzbietów, któ¬ re sa polaczone z odpowiadajacemi wezla¬ mi, przyjmujacemi okreslone polozenie przy fali stalej. W urzadzeniu, przedstawionem na fig. 1 — 5, mozna dokonac takiego usta¬ wienia, aby fala posiadala nieco wiecej jak cwierc dlugosci fali w punkcie gdzie znaj¬ duje sie wezel, lecz cel ten mozna uzyskac, moze nie tak skutecznie, przez inne usta¬ wienie. W celu lepszego ustawienia umie¬ szczenie zaworu 19 w punkcie wezlowym umozliwi staly doplyw cieczy. Zawór 19 — 3 —Wykazuje daznosc do ciaglego pozostawa¬ nia w polozeniu otwartem, lecz moze on o- twierac sie i zamykac od czasu do czasu podczas dzialania, ciecz zas moze plynac mniej lub wiecej z przerwami z kurka 14, o ile zostanie on odpowiednio nastawiony w stpsunku do otworu.Urzadzenie, przedstawione na fig. 6—8, sklada sie ze sprezarki 1 z cylindrem 2 i tlokiem 3 jak równiez z rurki 15 i zaworu 16 wraz ze zbiornikiem 24 i zaworem 25.Kciuk 37, zalozony na wale 8, odpowiada tlokowi 3; na tym samym wale 8 znajduje sie kciuk 38, o który opiera sie krazek 39, osadzony na jednym koncu dzwigni 40, wa¬ hajacej sie na czopie 41 wspornika 42, przylegajacego do sprezarki 1. Na drugim koncu dzwigni 40 znajduje sie sworzen do nastawiania 43, który jest przystosowany do zachwytywania wrzeciona 44 zaworu 45, który zwykle utrzymywany jest w gniezdzie 46 zapomoca sprezyny spiralnej 47. Gdy zawór 45 jest osadzony w gniezdzie 46, zamyka wyplyw cieczy z cylindra 2, lecz gdy zawór jest otwarty, tó plyn, nad¬ plywajacy z pompy, wyplywa przez rurke odplywowa 48. Otwarta od góry rurka 49 polaczona jest z rurka odplywowa 48. Gdy wal 8 obraca sie, to oddzialywa na tlok 3 i w odpowiednim czasie obraca on równiez kciuk 38 wbrew krazkowi 39, aby sworzen do nastawienia 43 w dzwigni 40 mógl na¬ cisnac na wrzeciono 44 i otworzyc zawór 45. Dalszy obrót walu poruszy kciuk, a sprezyna 47 zamyka zawór 45.W celu uruchomienia urzadzenia nale¬ zy napelnic go ciecza, przyczem lepiej jest, aby zawór 45 byl otwarty, ciecz zas moz¬ na wlac przez rurke 49, przyczem nalezy wypuscic powietrze z urzadzenia. Po uru¬ chomieniu silnika kciuk 37 wepchnie tlok do wnetrza i wywrze cisnienie na ciecz. Z chwila gdy kciuk na to pozwoli, sprezyna 4 odciagnie tlok zpowrotem. W tym czasie kciuk 38 spowoduje otworzenie zaworu 45 i nagle zmniejszy cisnienie w zgóry okre¬ slonym punkcie skoku tloka, najlepiej obok konca jego suwu do wewnatrz. Dzieki temu kula 19 uniesie sie z gniazda i ciecz poply¬ nie przez zawór 16 wgóre przez rurke 15, wreszcie wyplynie przez zawór 45, gdy ten jest otwarty, aby ciecz mogla wyplynac przez rurke wyplywowa 48. Ruch zaworu 45 mozna regulowac tak, aby ograniczyc wielkosc wyplywu, celem uzyskania naj¬ wiekszej sprawnosci. Wyplyw w urzadze¬ niu mozna równiez do pewnego stopnia re¬ gulowac przez nastawienie sworznia 21, o- graniczajacego unoszenie sie kuli 19 z jej gniazda. Wielkosc, ksztalt oraz odpowied¬ nia krzywizna kciuka 38 bedzie równiez do pewnego stopnia regulowac ilosc pompo¬ wanej cieczy, bez zmiany wielkosci urza¬ dzenia.W urzadzeniu, przedstawionem na fig. 1 — 5, z kazdym kolejnym suwem tloka wytwarza sie jedna podnieta energji czyli fala tloczonej cieczy. W urzadzeniu przed¬ stawionem na fig. 6, 7 i 8, zachodzi skutek odmienny i za kazdym skokiem tloka moze wytwarzac sie wiecej, jak jedna podnieta.Poniewaz dzialanie i teoretyczne zastoso¬ wanie sil fizycznych moze nie byc zupelnie jasne, ponizej jest wyjasnione dzialanie oraz w jaki sposób sily fizyczne wspóldzia¬ laja z urzadzeniem, celem otrzymania za¬ danego skutku.W urzadzeniu, przedstawionem na fig. 6 — 8, gdy zawór 45 jest zamkniety, tlok 3 tloczy ciecz z chwila rozpoczecia swego su¬ wu. Tloczenie cieczy, spowodowane przez suw tloka, zapoczatkowuje ruch fali wzdluz slupa cieczy.Gdy ruch tloka wytworzyl po¬ zadane cisnienie, które najlepiej powinno miec miejsce przed koncem jego suwu, za¬ wór 45 zostaje nagle otwarty. Gdy ten za¬ wór sie otwiera, to dzieki zmianie cisnienia przetwarza nagle fale w slupie cieczy, któ¬ ra wraz z fala, utworzona przez tlok, przej¬ dzie przez cala dlugosc cieczy w rurce az do zaworu 16. Przetworzenie to moze byc podobne do przeksztalcenia elektrycznego, « 4 -zachodzacego w cewce Rhumkocfa. Ta nie¬ zalezna lub dodatkowa fala czyli impuls moze miec pewne podobienstwo do fali, wy¬ tworzonej w rurze, bedacej pod wplywem wstrzasu hydraulicznego lub do fal, wy¬ tworzonych w kafarach wodnych. Fala, wytworzona przez tlok, i fala dodatkowa lacza sie, dzieki czemu kula 19 zostaje u- niesiona ze swego gniazda i urzadzenie ciagnie wode, np. ze studni przez rurke, z niej zas przez zawór 45, gdy ten jest o- twarty. Wedlug wynalazku wynik zastoso¬ wania dodatkowej podniety polega na tern, ze urzadzenie pompuje za kazdym suwem tloka kilkakrotnie wieksza ilosc cieczy od objetosci przesuniecia tloka. Niekiedy ta¬ kie urzadzenie moze sie okazac oszczed¬ niejsze od ukladu, stosujacego jedynie e- nergje, przesylana przez fale, wytworzone przez dzialanie tloka, wedlug fig. 1 — 5.Jest rzecza mozliwa, ze ruch kuli 19 rów¬ niez wytwarza specjalne fale.Zadane cisnienie w urzadzeniu mozna regulowac przez dobranie odpowiedniej srednicy rurki i przez zastosowanie tloka o odpowiednim przekroju poprzecznym, su¬ wie lub szybkosci albo nastawieniu.W urzadzeniu wedlug fig. 6 — 8 wal, poruszajacy tlok rozrzadza równiez zawo¬ rem i jest to najlepszy sposób, chociaz moz¬ na zastosowac jakiekolwiek inne rozwiaza¬ nie, celem poruszania zaworu i tloka ra¬ zem, albo oddzielnie.Urzadzenie do pompowania przedsta¬ wione jest na fig. 9 i 10, na których widac rurke 50, zaopatrzona w zawór 51 na dol¬ nym koncu, przeznaczonym do zanurzenia w studni lub w zbiorniku pompowanej cie¬ czy. Na drugim koncu rurki znajduje sie cylinder 52, w którym porusza sie tlok 53, regulowany przez kciuk 54, osadzony na wale 55. Ponadto laurek 56 umieszczony jest w rurce odplywowej 57, polaczonej bezposrednio z cylindrem 52, podczas gdy rurka 57 (fig. 10) jest bezposrednio zlaczo¬ na z rurka 50, wskutek czego wyplywajaca i ciecz nie plynie przez cylinder^ Kurek $6 mozna otworzyc w kazdej chwili podczas dzialania, lub tez mozna go ót*vorzyc lub zamknac recznie, czy tez samoczynnie^ Przedstawiona na fig. 11 rurka 58 zao¬ patrzona jest w waska pierscieniowa za¬ stawke 59, która oddzialywa jako bezwlad¬ nosc na prad fal, przechodzacych przez plyn w rurce. Na fig. 12 pokazana jest w rurce 58 podobna zastawka 60, która po¬ siada ksztalt wydluzony i! wskutek tego ma odmienna wartosc, jak zastawka 59. Na fig. 13 przedstawiona jest rurka 58, zaopatrzo¬ na w sztywna wypuklosc 61, która dziala jako pojemnosc w szeregu rurek. Na fig. 14 przedstawiona fest rurka 58, która jest zlaczona z zamknieta sztywna komora 62, która, napelniona ciecza, dziala jako po¬ jemnosc bocznikowa. Na fig, 15 przedsta¬ wiona jest rurka 58, polaczona z komora 63, zamknieta od strony zewnetrznej prze¬ pona 64. Gdy komora 63 napelniona jest ciecza, przepona ta dziala jako pojemnosc bocznikowa. Na fig. 16 przedstawiona jest rurka 58, od której prowadzi rurka 65 i w której umieszczony jest scisle przylegaja¬ cy tlok 66, poruszany mimo umieszczonych z obu stron sprezyn 67 i 68. Nacisk sprezyn zastepuje cisnienie cieczy i dziala jako po^ jemnosc bocznikowa rurki 58.Jezeli rurka jest zgieta, to polaczenie miedzy czesciami po kazdej stronie zgiecia dazy do wytworzenia harmonicznej fali glównej i harmoniczna ta w celu lepszej i skuteczniejszej pracy, winna posiadac wezel w punkcie zgiecia. W ten sposób ko¬ lanko dziala jako bezwladnosc/ Doplyw lub wyplyw pompowanej cieczy moze równiez wykazywac daznosc do wy¬ twarzania harmonicznej cztery razy dluz¬ szej od dlugosci cieczy, która przeplywa przez rurke za kazdym suwem urzadzenia tloczacego. Pozadane jest, aby harmonicz¬ na ta byla taka sama, jak harmoniczna, wy¬ tworzona przez stosunek miedzy zgietemi czesciami przewodu. Przeplyw cieczy przez — 5 —rurke doplywowa i wyplywowa wywiera w pewtnym stopniu takie dzialanie, jak bezwladnosc. Zmiana w wielkosci miedzy rurka, przewodzaca ciecz, i cylindrem sprezarki w ich punkcie zlaczenia, wywiera w pewnym stopniu takie dzialanie, jak bez¬ wladnosc. Mala komora, zwykle stosowana w zaworze miedzy tlokiem sprezarki i prze¬ wodem rurkowym, jak równiez sam cylin¬ der, maja w pewnym stopniu taki sam wplyw jak pojemnosc. Komore mozna zu¬ pelnie opuscic, a wówczas sam cylinder u- wazac mozna jako komore sprezania.Jest kilka skladników urzadzenia, które mozna odpowiednio nastawiac w celu zmia¬ ny sprawnosci dzialania, a mianowicie: 1) rozmiar komory sprezania moze byc zmieniony; 2) wielkosc polaczenia miedzy komora sprezania i rurka moze byc zmie¬ niona; 3) przekrój poprzeczny rurki, przez która pompuje sie ciecz, moze byc zmienio¬ ny; 4) szybkosc posuwu tloka moze byc zmieniona; 5) wielkosc lub przekrój po¬ przeczny tloka lub dlugosc suwu jego mo¬ ze byc zmieniona; 6) wielkosc lub otwór zaworu ssawnego, przez który doplywa ciecz, moze byc zmieniony; 7) wielkosc o- tworu odplywowego moze byc zmieniona.Celem uzyskania wlasciwych i odpowied¬ nich nastawien lub uregulowania calego u- rzadzenia, jeden lub wszystkie z tych róz¬ nych skladników moga byc odpowiednio zmienione. Ilosciowy skutek zmian w róz¬ nych skladnikach urzadzenia nie jest taki sam.' Zmiane dzialania uzyskuje sie, gdy za¬ wór wylotowy znajduje sie w komorze sprezania, przyczem dzialanie to rózni sie od dzialania wytworzonego, gdy zawór wylotowy znajduje sie na rurce. W odmia¬ nie pierwszej, zwiekszajac otwór lub wiel¬ kosc zaworu ssawnego lub zmniejszajac w odmianie drugiej wielkosc lub otwór zawo¬ ru ssanego, powstaja idace w tym samym kierunku nastepujace zmiany: 1) zwiek¬ szenie wielkosci komory sprezania, 2) zmniejszenie wielkosci polaczenia miedzy komora i rurka, 3) zmniejszenie przekroju poprzecznego rurki, przez która pompuje sie ciecz, 4) zwiekszenie szybkosci lub zmniejszenie rozrzadu tloka, 5) zwieksze¬ nie wielkosci lub przekroju poprzecznego tloka lub dlugosci jego suwu i 6) zwiekszenie otworu wyplywu. To zdaje sie oznaczac kie¬ runek zmiany, jaka nalezy uskutecznic w ce¬ lu wyrównania zmian w urzadzeniu. Odsu¬ niecie otworu wyplywowego w rurce od po¬ laczenia miedzy rurka i komora sprezania lub tez odsuniecie bezwladnosci, zlaczonej z wyplywem, od polaczenia miedzy rurka i komora sprezania ma taki sam skutek, jak powiekszenie komory sprezania. Naogól jednak pozadane jest, aby otwór wyplywo¬ wy, bezwladnosc i polaczenie miedzy rurka i komora sprezania znajdowaly sie mozli¬ wie najblizej siebie, poniewaz gdy sa one od siebie oddalone, to nie dzialaja one juz nadal jako jedna komora, lecz jako komo¬ ra w ksztalcie rurki o róznych indukcjach na kazdym koncu. W ukladzie takim trud¬ niej jest dokladnie obliczyc wartosc takiej komory. W niektórych .jednak przypadkach okazalo sie, ze zastosowanie takiej rozsze¬ rzonej komory, pomimo trudnosci oblicze¬ nia jej wlasciwosci, jest pozadane.Zdarzyc sie moze, ze gdy rurka jest bardzo dluga, fala ulegac bedzie znie¬ ksztalceniom w miare przenikania przez ciecz. Wówczas bedzie potrzebne zastoso¬ wanie nowych lub dodatkowych pojemno¬ sci, bezwladnosci, oporów lub strat do jed¬ nej lub kilku czesci urzadzenia w oelu nie¬ dopuszczenia do znieksztalcenia pradu. W dlugich przewodach telegraficznych i tele¬ fonicznych zastosowano nieco podobne u- rzadzenia, zapobiegajace znieksztalceniu pradów, przesylanych, np. cewki Puppina lub inne urzadzenia.Moze zajsc potrzeba wyboru drgania lub fali takiej, aby ciecz posiadala drgania naturalne, utworzone przez ciezar. Spre¬ zarka np. moze tak dzialac, aby wytworzyc — 6 —sztuczne przyspieszcie podczas swego su¬ wu, odpowiadajace naturalnemu przyspie¬ szeniu, wytworzonemu przez ciezar cieczy, doplywajacej swobodnie do urzadzenia. Je¬ zeli to naturalne drganie jest nieodpowied¬ nie do ilosci! cieczy, jaka nalezy napom¬ powac, stale przewodu moga byc odpo¬ wiednio zmienione, w celu uzyskania od¬ powiedniego wyniku/ Jezeli rurka jest dosc duza-lub-Jezeli ilosc pompowanej cieczy jest mala w sto¬ sunku do wielkosci' rurki, opór moze byc maly i praktycznie mozna go pominac. Po¬ zadane jest, aby straty w urzadzeniu byly mozliwie najmniejsze, tak aby jedyna war¬ tosc straty, która nalezy wziac pod uwage, byla strata, wytworzona przez ciecz, pom¬ powana przez otwór wyplywowy. Wplyw cieczy do urzadzenia uwazac mozna za strate ujemna.Bezwladnoscia dzwiekowa lub samoin- dukcja moze byc uklad, posiadajacy jedy¬ nie-bezwladnosc, która wytworzona byc moze np. przez zmniejszenie czesci rurki.Tak samo pojemnoscia dzwiekowa moze byc komora, polaczona z rurka i napelnio~ na ciecza. Bezwladnosci, pojemnosci, opory i straty moga byc polaczone w celu utwo¬ rzenia filtrów dzwiekowych, podobnych do filtrów elektrycznych, a wplyw ich na fale sprezania w urzadzeniu do pompowania moze byc ppdobny do ich wplywu na fale dzwiekowe. Takie filtry dzwiekowe w u- rzadzeniu do pompowania moga byc okre¬ slone, jak w dziedzinie elektrycznosci, jako filtry, przepuszczajace drgania o niskiej czestotliwosci, filtry przepuszczajace drga¬ nia o wysokiej czestotliwosci, oraz filtry, przepuszczajace drgania o posredniej cze¬ stotliwosci. Filtry przepuszczajace drgania o niskiej czestotliwosci moga przepuszczac drgania o czestotliwosci nizszej od pewnej okreslonej szybkosci, lub moga na nie za¬ mieniac inne uzyskane drgania; Filtry, prze¬ puszczajace drgania o wielkiej czestotliwo¬ sci,\moga przepuszczac drgania o czesto¬ tliwosci wiekszej od pewne-" okreslonej szybkosci, lub moga na riie zamieniac inne uzyskane dogania. Filtry, przepuszczajace drgania o posredniej czestotliwosci, moga' przepuszczac drgania o czestotliwosci, za¬ wartej miedzy dwoma okreslonemi szybko¬ sciami, lub moga na nie zamieniac iime u- zyskane drgania. Wszystkie te filtry moga zatrzymywac ^ lub nieprzepuszczac innych drgan. Filjtry dzwiekowe moga byc wyko? nane w zwiazku z temi samemi prawami, jak filtry elektryczne, Latwiej mozna wyko¬ nac filtry, zajmujace bardzo mala prze¬ strzen w stosunku', do ijdlugosdfalL Mozli¬ we jest jednak zastosowanie innych dluzr szych filtrów, lecz dokladne okreslenie ich sprawnosci moze byc trudniejsze. : Podobienstwa, zachodzace miedzy fil¬ trami elektrycznemi i filtrami dzwiekowemi istnieja nietylko na papierze, lecz stanowia one rzeczywiste podobienstwa fizyczne. Te same prawa zdaja sie rzadzic zjawiskiem rozchodzenia sie pradu elektrycznego, fal dzwiekowych oraz fal sprezania; w; cieczy^ W zwiazku z temi falami polaczenie da^yle- kowej bezwladnosci, pojemaosci,, oporu d strat daje podobne! wynikl, jakie dajer por laczenie podobnych elementów pradu elekT trycznego. W celu ulatwienia okreslenia sprawnosci filtru, pozadane jest, aby dwa krance filtru byly tej samej wartosci. Moz¬ liwe jest jednak zastosowanie filtrów, po¬ siadajacych krance b róznych wartosciach^ W takiem wykonaniu róznica w 'dwóch krancach wytworzyc moze odpowiedni skutek. Idealnym filtrem jest taki filtr, któryby bez zasadniczej straty energji przepuszczal czestotliwosc, jaka nalezy za¬ stosowac w urzadzeniu i jednoczesnie za¬ trzymywal innej czestotliwosci. Zasadniczo filtry tego rodzaju praktycznie nie 'moga byc wykonane, pozadane jest jednak za¬ stosowanie filtrów, o ile mozliwe zblizonych do powyzszego, idealu. Wedlug wynalazku zastosowac mozna jeden ogólny filtr albo kilka filtrów, spfzezomycih lub, polaczo- — 7 —nych z podobnemi lub ódmiennemi fil¬ trami: Naogól obieg pradu elektrycznego wy¬ maga dwóch przewodów, a indukcja, po¬ jemnosc, opór i strata znajdowac sie moga w jednym lub w dwóch przewodach, albo tez miedizy nimi w zboczeniu fazowem. W urzadzeniu hydraulicznem, zwlaszcza w u- rzadzeniu do pompowania cieczy, znajduje sie zwykle tylko jeden przewód, przyczem bezwladnosc, pojemnosc, opór i strata mie¬ scic sie moga w fazach lub na zboczeniu przewodu lub odgalezieniu na przewodzie.W takim przypadku skutek jest taki, jak gdyby element bocznikowy, polaczony z jednej strony z przewodem, a z drugiej strony z ziemia, byl podobny do uziemie¬ nia przyrzadu elektrycznego.Skutek dzialania filtrów bocznikowych moze byc zmieniony np. przez oddzielenie pojemnosci nie w zamknietej komorze, na¬ pelnionej ta sama ciecza, lecz w zamknietej komorze, wypelnionej inna ciecza o od¬ miennej gestosci lub scisliwosci, oddzielo¬ nej przepona od drugiej cieczy, lub tez w komorze, wypelnionej ta sama ciecza, lecz zamknietej przepona, oddzielajaca ciecz od powietrza. W ten sposób uwazac nalezy, ze pojemnosc nie znajduje sie miedzy prze¬ wodem i dnem, lecz miedzy przewodem i innem sztucznem dnem. Naturalne drganie cieczy bedzie rózne w róznych przypad¬ kach. Komora, napelniona odmienna cie¬ cza lub zaopatrzona w przepone, moze byc zamieniona przez cylinder, posiadajacy tlok, przytrzymywany zapomoca sprezyny, dzieki której tlok dziala jak przepona.Wprowadzenie jednego z tych odmiennych ukladów, posiadajacych odmienne' cechy drgan od drgan naturalnych przewodu ma ten skutek, ze zmieniaja sie stale przewo¬ du, i mozna je w ten sposób zastosowac do mniej zlozonych typów filtrów. Mozna za¬ stosowac jakakolwiek inna forme pojem¬ nosci, bezwladnosci, oporu lub. straty.W urzadzeniach, dzialajacych w zasad¬ niczo stalych warunkach, nalezy zastoso¬ wac dokladny filtr, natomiast w innych u- rzadzeniach mozna stosowac mniej doklad¬ ne filtry.Na fig. 17 — 19 wskazane sa przyklady charakterystycznych filtrów elektrycznych, przepuszczajacych lub zatrzymujacych pra¬ dy o niskiej czestotliwosci. Na fig. 17a — 19a wskazane sa podobne filtry dzwieko¬ we, przepuszczajace drgania o niskiej cze¬ stotliwosci, zastosowane do cieczy. Uklady na fig. 17a—19a odpowiadaja ukladom na fig. 17—19. W kazdym razie indukcyjnosci elektryczne 69 sa zastapione przez bez¬ wladnosci! dzwiekowe 70, podczas gdy po¬ jemnosci elektryczne 71 sa zastapione przez pojemnosci dzwiekowe 72. Fig. 20 — 22 przedstawiaja typy elektrycznych filtrów, przepuszczajacych drgania o wielkiej cze* stotliwosci, a fig. 20a—22a przedstawiaja typy dzwiekowych filtrów, przepuszczaja¬ cych drgania o wielkiej czestotliwosci, za¬ stosowane do cieczy, i odpowiadaja filtrom elektrycznym, przedstawionym na fig. 20— 22. Fig. 23—25 przedstawiaja filtry elek¬ tryczne, przepuszczajace drgania o posred¬ niej czestotliwosci, a fig. 23a—25a przed¬ stawiaja filtry idzwiekowe, przepuszczajace drgania o posredniej czestotliwosci, zasto¬ sowane do cieczy i odpowiadajace filtrom elektrycznym, przedstawionym na fig. 23—, 25. Na tych rysunkach indukcyjnosci elek¬ tryczne 69 odpowiadaja bezwladnoscicm dzwiekowym 70, a pojemnosci elektryczne 71 odpowiadaja pojemnosciom dzwieko¬ wym 72. Przedstawione tutaj odmiany filtrów sa wybrane jedynie jako ty¬ py. Te lub inne odpowiednie filtry elek¬ tryczne mozna zastosowac z podobnym skutkiem, a odpowiadajace im filtry dzwie¬ kowe umiescic mozna w odpowiedbich punktach urzadzenia do pompowania cieczy z odpowiedniemi wynikami. Jednoczesnie stosuje sie jeden filtr, obejmujacy w sobie przyrzad, sluzacy do oczyszczania, prze¬ twarzania, zmieniania i wytwarzania pra- — a —dów fal sprezania, powstalych w cieczy u- rzadzenia do pompowania.Ciezar zaworu ssawnego lub nacisk re¬ gulujacych go czasem sprezyn, zmieniaja¬ cych wielkosc jego otworu, zmienia war¬ tosc jego bezwladnosci, wytworzonej przez jego otworzenie* Poniewaz zawór ssawny stanowi bezwladnosc, mozna pominac filtr, a odpowiednio nastawic inne elementy.Gdy w przewodach rurowych jest wiecej, jak jedna pompa, to kazda pompa moze dzialac jako zawór ssawny i wplyw do na¬ stepnej pompy.Duze znaczenie maja zmiany szybkosci tloka w czasie suwu. Gdy tlok poruszany jest przez wal korbowy, szybkosc wzrasta od zera do najwiekszej szybkosci podczas pierwiszej polowy czasu, zuzytego na suw tloka (t. j. pierwszej cwierci calkowitego cyklu) i wytwarza przyspieszenie podno¬ szenia cieczy. Podczas drugiej polowy cza¬ su, zuzytego na suw tloka (t/j. w drugiej cwierci calkowitego cyklu) szybkosc zosta¬ je zwolniona od najwyzszej szybkosci do szybkosci zerowej. Wskutek tego ciecz wy¬ kazuje sklonnosc do unoszenia sie z wiek¬ sza sila, gdy tlok wsuwa sie podczas pierw¬ szej polowy jego suwu naprzód, wykazuje zas daznosc dzieki zwolnieniu, do unosze¬ nia sie z mniejsza sila w kazdej jednostce czasu, gdy tlok wsuwa sie w czasie drugiej polowy swego suwu do przodu. Naogól w takich przypadkach nalezy otworzyc zawór wyplywowy, zanim tlok dojdzie do polowy swego suwu do wewnatrz. W niektórych ra¬ zach nalezy otworzyc zawór z koncem su¬ wu tloka do wewnatrz lub nieco wczesniej.Gdy kciuk, sluzacy do poruszania tloka, jest odpowiedni, to szybkosc posuwu tloka wzrasta przez caly czas jego ruchu na¬ przód. Ten sam wynik uzyskac mozna cza¬ sami przez zastosowanie kciuka, który na¬ daje tlokowi tylko pól dlugosci ruchu, jaki nadaje mu odpowiedni wal korbowy.Przy zastosowaniu takiego kciuka moz¬ na wytloczyc z cylindra tylko polowe cie¬ czy, jaka jest tloczona przez zastosowanie walu korbowego. Stad za kazdym suwem winno wplywac mniej cieczy -do cylindra, aby byl pelny, w celu uzyskania takiego samego wyplywu cieczy z urzadzenia. Przy najskuteczniejszem nastawieniu urzadzenia podczas przyspieszenia tloka ciecz podnosi sie, t. j. ciecz moze poruszac sie od zaworu ssawnego do sprezarki. Jezeli w tym cza¬ sie zawór zostaje otwarty, ciecz która juz sie posuwa wgóre, bedzie sie starala pod¬ niesc z jeszcze wieksza sprawnoscia, ponie¬ waz nie jest zmuszona do zmiany kierunku.Poniewaz gwaltownosc otwierania wyply¬ wu jest najwazniejszym elementem w prze¬ twarzaniu fal sprezania, nalezy na nia zwrócic specjalna uwage i tak ja uregulo¬ wac, aby wspóldzialala z pozostalemi skladnikami urzadzenia.W niektórych przypadkach zachodzi potrzeba wytworzenia w urzadzeniu pew¬ nego cisnienia podczas otwierania wyplywu i w zwiazku z tern zdaje sie, ze pompowa¬ na ciecz, wyplywajaca z pewnem cisnie¬ niem, bedzie zawierac w sobie dosc ener- gji, któraby zdolala podniesc ciecz wyzej urzadzenia.Warunki, od których uzaleznione jest uzycie i zastosowanie filtrów, wskazuja jaki doniosly skutek wywrzec moga male uszko¬ dzenia urzadzenia, takie jak przeciekanie cieczy przez otwory lub spojenia. Uszko¬ dzenia te sa podobne i wywieraja takie sa¬ me zle skutki, jak uszkodzenia w obiegu pradu elektrycznego np. zle kontakty lub uszkodzenia innych róznych czesci urza¬ dzenia.Wedlug wynalazku ciecze moga byc wydobywane zasadniczo z kazdej gleboko¬ sci bez uzycia jakiegokolwiek zlozonego u* rzadzenia, umieszczonego w studni. Wy¬ starczy jedynie spuscic rure zadanej dlugo¬ sci i wymiarów, odpowiednio polaczona z prostym przyrzadem, sluzacym do zmie¬ niania cisnienia i znajdujacym sie na po¬ ziomie lub nad poziomem ziemi. Dlatego tez — 9 —fcrzadzeflie do pompowania wódy nic jest ógfanitóóne 9-cioma lub lO^cioma metrami rury, jak to ma miejsiec przy wodnej pom¬ pie ssacej, zwykle stosowanej, i podobnie granice, zwykle przy pompach do innych cieczy, nie istnieja.Tlok moze byc przesuwany w cylindrze poziomym, albo w cylindrze pionowym, luib tez w pochylonym. Rura, przez która ply¬ nie ciecz, moze byc pozioma, pionowa, albo tez pochylona, jak równiez moze ona byc krzywo wygieta lub wyciagnieta prosto.Do wszystkich tych konstrukcji odnosic sie mozna jako do pomp, termin zas pompowa¬ nie uzyc mozna w znaczeniu porusza¬ nia, przenoszenia lub przelewania w kie¬ runku pionowym, poziomym lub pochylo¬ nym lub we wszystkich kierunkach razem.Urzadzenia do zmieniania cisnienia nie musza byc umieszczane na jednym koncu rury, ani tez zawór wpustowy lub wypu- stowy nie musi byc na jednym koncu rury, ani wewnatrz zródla zasilajacego cieczy.Zmiany w preznosci, zastosowane w ni¬ niejszym wynalazku, otrzymywane byc moga albo przez zmiane cisnienia na ciecz miedzy normalnem cisnieniem atmosferycz- nem, a stosowanem wyzszem cisnieniem i przez wywolanie rozprezania, które moze byc ponizej cisnienia atmosferycznego, albo tez przez zmiane cisnienia na ciecz miedzy normalnem cisnieniem atmosferycznem, a wiekszem lub mniejsizem rozprezaniem i przez przywrócenie cisnienia.Na zadanie zastosowany zawór ssawny moze miec ksztalt kurka lub innego zawo¬ ru, rozrzadzajacego w jakikolwiek sposób dogodny recznie lub samoczynnie nieza¬ leznie lub w zwiazku z inna lub innemi czesciami urzadzenia. Mozliwe, ze w nie¬ których ukladach w pewnych przypadkach moze nie zachodzic potrzeba stosowania zaworu na koncu urzadzenia, odleglym od sprezarki. Jest rzecza widoczna, ze wska¬ zane urzadzenia stanowia tylko uzmyslo¬ wienie, istoty wynalazku i ze do tych sa¬ mych celów mozna zastcjsowac inne odpo¬ wiednie urzadzenia. Zmiane sprezania uzy¬ skac mozna zapomoca innych srodków, nie- tylko sprezarek i zaworów.Pompowane ciecze moga byc zwyklemi plynami, lub tez moga zawierac w sobie mniej lub wiecej cial stalych lub gazów. PL