Wynalazek niniejszy dotyczy materja- lów wlóknistych i przedmiotem jego jest sposób wykonczania materjalów bawelnia¬ nych, jedwabnych, welnianych, ramiowych, jutowych, konopnych, lnianych oraz wy¬ konanych z jedwabiu sztucznego i to za¬ równo w postaci przedzy, jak równiez tkanin, wykonanych z wlókien mieszanych.Sposób niniejszy stosuje sie glównie do celulozowych materjalów wlóknistych.Jedna z najwiekszych wad tkanin czysto bawelnianych jest ich gniecenie sie. Te sa¬ ma wade posiada sztuczny jedwab i plót¬ no; materjaly welniane gniota sie znacz¬ nie mniej. Sposób niniejszy polega na ob¬ róbce, dzieki której materjaly wlókniste nie gniota sie, zachowujac w uzyciu wla¬ snosc dobrego ukladania sie. Wynalazek nie ogranicza sie jednak do obróbki tka¬ nin celulozowych, gdyz mozna go stosowac równiez do tkanin innego rodzaju.Sposób niniejszy polega na kondensa¬ cji lub polimeryzacji zywicy syntetycznej na tkaninie celulozowej, przeprowadzonej tak, iz tkanina ta sie nie gniecie, nie tracac przytem swej wytrzymalosci mechanicznej.Sposób przygotowywania zywicy posred¬ niej nalezy wybrac odpowiednio do ro¬ dzaju materjalu, podlegajacego obróbce, gdyz w przeciwnym razie niektóre roztwo¬ ry, zawierajace wolny fenol, rozpuscilyby jedwab acetylowy, inne zas zniszczylybykonopie lub jute, a wieksze ilosci mocnego kw^mJbyTyBY szkodliwe dla bawelny pod- czai )$f%s\i$£eni$^jhtme zas nieszkodli¬ we dla welny.Co sie tyczy tkanin celulozowych, to sposób niniejszy jest zupelna nowoscia, gdyz nadaje tkaninom tym taka wlasnosc, iz nie mna sie i nie gniota.Próbowano juz dotychczas obrabiac tkaniny zapomoca roztworu zywicy synte¬ tycznej w obecnosci srodków wypelniaja¬ cych, przyciem zakonczano skraplanie zy¬ wicy w samej tkaninie celem zabezpiecze¬ nia tych srodków wypelniajacych od wy- plókania podczas prania. W sposobie ni¬ niejszym nie stosuje sie zupelnie srodków wypelniajacych lub w bardzo malej ilosci i stosuje sie dosc stezone roztwory rozpu¬ szczalnej zywicy lub jej skladników, uni¬ kajac mocnych (kwasów przy obróbce tka¬ nin celulozowych. Nasycano juz wpraw¬ dzie dotychczas tkaniny zywicami synte- tycznemi, lecz nie w tym celu, jaki sie ma na uwadze w sposobie niniejszym.W roli skladników zywicznych najle¬ piej jest uzyc fenoli lub cial je zastepuja¬ cych, lecz mozna równiez do tego uzyc in¬ nych cial.Ponizej opisane sa przyklady obróbki tkanin bawelnianych lub plótna, aby nie miely i nie gniotly sie, nie oslabialy sie przytem i nie tracily tych wlasnosci po wypraniu.Przyklad I. Przez roztwór sody zracej o mocy powyzej 13° Be przepuszcza sie bez wyciagania tkanine czysto bawelniana sredniej wagi, poczem usuwa sie z niej nadmiar cieczy droga wyzecia ltiib odwiro¬ wania, a nastepnie, bez uprzedniego wy- plókania, wprowadza sie ja do mieszani¬ ny reakcyjnej, zawierajacej skladniki zy¬ wicy syntetycznej. Mieszanina sklada sie z 50 czesci wagowych fenolu i 50 czesci wa¬ gowych 40%-wego roztworu aldehydu mrówkowego. Po nasyceniu tkaniny ta mieszanina reakcyjna, wyzyma sie ja i su¬ szy bez wyciagania w temperaturze nie wyzszej od 60°C, gdyz w przeciwnym ra¬ zie tkanina moze sie zabarwic. Po wysu¬ szeniu tkaniny traktuje sie ja 40% -owym roztworem cieplym lub chlodnym aldehy¬ du mrówkowego, poczem suszy sie ja bez uprzedniego plókania i ogrzewa odpowied¬ nio zapomoca kalandrów, komór suszacych lub pieca, np. do temperatury 180°C przez 3—5 minut, az do chwili dostatecznego stwardniecia zywicy i uczynienia jej nie¬ rozpuszczalna. W razie potrzeby, tkanine mozna potraktowac strumieniem cieplego gazowego aldehydu mrówkowego. Dobre Wyniki osiaga sie, nasycajac tkanine po¬ wyzsza dosc rozcienczonym roztworem skladników zywicznych, jezeli koncowe skroplenie zywicy na tkaninie odbywa sie w obecnosci dostatecznej ilosci sody zra¬ cej. W tym celu nasyca sie tkanine roz¬ tworem, skladajacym sie np. z 10% sklad¬ ników zywicy syntetycznej i 90% roztwo¬ ru sody zracej 33,3° Be. Przekonano sie przytem, iz dobrze jest poddac tkanine podczas kazdego suszenia dzialaniu stru¬ mienia amonjaku gazowego celem zapo¬ biegniecia jej zabarwianiu. Otrzymana tkanine gotuje sie wkoncu w roztworze mydla celem usuniecia z niej nadmiaru u- zytych odczynników.Przyklad II. Równoczasteczkowe ilosci wagowe fenolu i 40%-wego roztworu alde¬ hydu mrówkowego gotuje sie bez dodawa¬ nia wody przez 15 min z % % soda zraca, nastepnie ostudza sie mieszanine powoli do pokojowej temperatury lub gotuje ja przez 30—60 min i potem nagle ostudza.Otrzymany w ten sposób produkt rozcien¬ cza sie woda i 20%-owy roztwór wody z dodatkiem rozwodnionego aldehydu mrów¬ kowego lub spirytusu metylowego uzywa sie do nasycania tkaniny, a nastepnie po usunieciu nadmiaru cieczy, ogrzewa , sie tkanine do 180°C przez 3—5 min zapomo¬ ca kalandrów, komór suszacych lub pieca, wywolujac przez to skroplenie sie zywicy. — 2 —Otrzymuje sie wtedy lepsze wyniki, ani¬ zeli zapomoca sposobu wedlug przykladu pierwszego.Dla grubszych tkanin bawelnianych na¬ lezy uzyc roztworu wiecej rozcienczonego, a dla tkanin bardzo cienkich roztwór ten musi byc jeszcze wiecej rozcienczony, aby nie uczynic ich zbyt sztywnemi. Do obrób¬ ki jedwabiu sztucznego nalezy uzywac równiez roztworów rozcienczonych.Jako czynników skraplajacych mozna równiez uzyc weglanu potasowego, dwu¬ weglanu sodowego lub pirydyny, a miesza¬ nine nalezy wtedy gotowac przez czas dluzszy zanim sie ja uzyje do nasycenia tkaniny.W roli katalizatora kwasowego, skra¬ plajacego zywice, mozna uzyc zamiast so¬ dy zracej M% kwasu naftaleno-sulfono- wego, lecz wtedy nalezy otrzymany pro¬ dukt posredni uczynic zlekka alkalicznym zapomoca sody zracej zanim sie go uzyje do nasycania tkanin.W razie potrzeby, mozna otrzymac pól¬ produkt skroplenia bez ogrzewania zapo¬ moca, np. roztworu fenolu i aldehydu mrówkowego, zawierajacego sode zraca, pozostawiajac go przez kilka dni w chlo¬ dzie.Gdy polowiczne skraplanie zywicy w roztworze posuniete jest za daleko, wsku¬ tek np. zbytniego przegotowania, wtedy mozna go poprawic do pewnego stopnia zapomoca dodania alkaljów albo aldehy¬ du mrówkowego celem utrzymania zywicy w roztworze.Mozna równiez uzyc do nasycania rze¬ czonych tkanin roztworów rozcienczonych, gdy sie nasyca kilkakrotnie i za kazdym razem nastepnie suszy przy niskiej tem¬ peraturze, nip. 40°—50°C, poczem tkanine ogrzewa sie przez 3—5 min do 180°C, az do chwili nadania jej pozadanych wlasci¬ wosci.Przyklad III. 173 g czystego bromo- fenolu, 263 cm3 40%-wego aldehydu mrówkowego i 2%% liczac od wagi roztwo¬ ru NaOH o 34,2° Be ogrzewa sie przez 15 min przy uzyciu skraplacza o przeplywie wstecznym tak, aby roztwór rozdzielil sie na dwie warstwy i nastepnie ochladza go szybko, poczem dolna warstwe rozciencza sie takaz iloscia 40%-wego roztworu alde¬ hydu mrówkowego i nasyca tym roztwo¬ rem tkanine, która suszy sie przy temp. 40°C i wkoncu ogrzewa przy 180°C przez 5 minut.Przyklad IV. 40 g o-chlorofenolu, 100 cm3 40%-wego aldehydu mrówkowego i 4 cm3 NaOH o 34,6° Be ogrzewa sie przy u- zyciu skraplacza o przeplywie wstecznym przez 15 min, nastepnie ochladza szybko i uzywa otrzymana mieszanine do nasyca¬ nia tkaniny, która suszy sie potem przy 40°C przez 3—5 min.Przyklad V. Przygotowuje sie roztwór z 20 czesci wagowych 40%-wego aldehy¬ du mrówkowego, 10 czesci wagowych mocznika, 5 czesci wagowych kwasu boro¬ wego i 60 czesci wagowych wody, poczem w roztworze tym o temperaturze pokojo¬ wej zanurza sie czysta bawelniana tkani¬ ne sredniej wagi, która uprzednio zostala zmerceryzowana z wyciaganiem lub bez, a nastepnie wyplókana i wysuszona. Tka¬ nine te wyjmuje sie potem z roztworu, wy¬ zyma, suszy przy 130°C i utrzymuje w tej temperaturze przez 30 min, poczem moz¬ na z niej usunac nadmiar nieskroplonych odczynników zapomoca gotowania w roz¬ tworze mydla.W wypadku, gdy wytwarza sie zywice posrednia zapomoca np. dodania malej ilosci katalizatora do mieszaniny moczni¬ ka z aldehydem mrówkowym i gdy mie¬ szanine gotuje sie przez 5 min, ochladza¬ jac ja nastepnie szybko, to mozna uzyc roztworu bardziej rozcienczonego. Jezeli przytem skroplenie zywicy w roztworze jest posuniete za daleko, a po nasyceniu tkaniny otrzymane wyniki nie sa tak do¬ bre, to mozna blad poprawic, nasycajac 3 —kilkakrotnie tkanine rozcienczonemi roz¬ tworami* W razie stosowania zywic, zawieraja¬ cych mocznik i aldehyd mrówkowy, do wy¬ twarzania posredniego produktu skrople¬ nia mozna uzyc katalizatorów alkalicz¬ nych, jednak do ostatecznego skroplenia zywicy na tkaninie najlepiej jest uzyc ka¬ talizatorów kwasowych, poniewaz w prze¬ ciwnym razie obrobiona tkanina moze utra¬ cic po praniu swoja wlasnosc niegniecenia sie.Dla otrzymania zywicy, zawierajacej fenol i aldehyd mrówkowy w obu okre¬ sach jej skraplania, mozna uzyc kataliza¬ torów alkalicznych, dodajac mala ilosc czyn¬ ników redukujacych, jak np. sulfoksylatu formaldehydowego, celem zapobiegniecia powstawaniu zabarwienia tkaniny podczas jej suszenia lub wystawienia na wplyw po¬ wietrza i swiatla* Chcac nadac tkaninie omawiane wla¬ snosci bez jej oslabiania, nalezy dla wy¬ wolania skroplenia zywicy uzyc mocnego kwasu, pod warunkiem, ze kwas ten be¬ dzie zobojetniony na tkaninie przed kon¬ cowym okreisem skraplania. Przekonano sie poza tern, ze w roli czynnika skraplaja¬ cego mozna uzyc alkaljów zracych, które u- mozliwiaja nadanie tkaninie pozadanych wlasciwosci bez oslabienia jej, przyczem takim czynnikiem skraplajacym moga byc np. alkalja, pozostale w tkaninie po jej zmerceryzowaniu.Zamiast powyzszych zywic mozna u- zyc z powodzeniem zywicy, zawierajacej a- ceton, fenol i aldehyd mrówkowy.Zapomoca obróbki wedlug niniejszego sposobu nadaje sie tkaninom taka wla¬ snosc, iz nie gniota sie i zachowuja te wla¬ sciwosc nawet po praniu. Posiadajac zdol¬ nosc ukladania sie ladnie w faldy, moga byc uzyte do wyrobu odziezy.Nalezy unikac wprowadzenia zbyt du¬ zej ilosci zywicy ido tkaniny, gdyz wtedy staje sie ona zanadto sztywna i ulega gnie¬ ceniu, sie. Nalezy jednak zaznaczyc, ze sztywnosc ta nie zalezy jedynie od nad¬ miaru uzytej zywicy, lecz równiez i od stopnia skroplenia zywicy przed wprowa¬ dzeniem jej do tkaniny i od jej rozlozenia w samej tkaninie.Wynalazek nie ogranicza sie do po¬ wyzszych przykladów, lecz moze byc sto¬ sowany w róznych odmianach, przyczem nalezy unormowac warunki obróbki, a zwlaszcza warunki, 'dotyczace stopnia skroplenia zywicy w kazdym okresie ob¬ róbki, jak np. czas, temperature, rozcien¬ czenie i rodzaj katalizatora. W razie po¬ trzeby, tkaniny nalezy tak przygotowac, aby nasycaly sie szybko przygotowanemi roztworami. Nalezy jeszcze zauwazyc, ze pozadanych wyników nie osiaga sie, stosu¬ jac wskazane odczynniki w dowolnej po¬ staci, gdyz, jezeli np. zmieszac równe cze¬ sci wagowe 40%-wego aldehydu mrówko¬ wego i fenolu z 1% chlodnego roztworu weglanu potasowego w stosunku wagowym i uzyc tej mieszaniny bezposrednio do na¬ sycania tkaniny, to wtedy nie osiaga sie bynajmniej oczekiwanych wyników, nawet gdy tkanine te potem suszy sie szybko przy 40°C i prasuje przez 5 min przy 180°C Tkaniny lub przedza obrobione w ni¬ niejszy sposób nie podlegaja oslabieniu.Zauwazono ponadto, ze korzystnem jest po zmerceryzowaniu tkaniny, wyplókac ja z sody zracej i nasycic nastepnie mokra je¬ szcze tkanine (zawierajaca, jak zwykle, wode w ilosci równej wadze samej tkani¬ ny) mieszanina reakyjna. PL