Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania witrazy z ksztaltek szkla laczonych szczeblinami.Do wytwarzania witrazy stosuje sie od dawna technike polegajaca na laczeniu ksztaltek szkla, najczesciej barwnego, szczeblinami olowianymi stanowiacymi przewaznie profil o przekroju dwuteownika.Olowiany profil tnie sie na odcinki i otacza nimi caly obwód szklanej ksztaltki, wprowadzajac brzeg szkla w rowek dwuteowego profilu. Nastepna ksztaltke szkla wprowadza sie w drugi rowek tego profilu i uzupelnia odpowiednim odcinkiem. Laczenia olowianych szczeblin dokonuje sie przez lutowanie koncówek stopem olowiu z cyna, a krawedzie dwuteownika dociska do szkla za pomoca metalowego narzedzia. Czynnosci te powtarza sie wielokrotnie, az do wytworzenia calego witraza.Wada witrazy, w których do laczenia szklanych ksztaltek uzyto szczeblin z olowiu jest mala odpornosc na warunki atmosferyczne, zwlaszcza w srodowiskach znacznego zanieczyszczenia powietrza, powodujacego niepozadane zjawisko przyspieszonego starzenia, w wyniku którego nastepuje kruszenie i pekanie olowiu, zagrazajacego zanieczyszczeniu witraza. Do innych niedo¬ godnosci zaliczyc nalezy stosowanie dodatkowych kostrukcji nosnych podtrzymujacych witraz, poniewaz mala wytrzymalosc olowiu nie zabezpiecza przed odksztalceniem niszczacym wieksze powierzchnie witraza. Niedogodnosc stanowi równiez pracochlonne lutowanie lub stapianie poszczególnych szczeblin witraza, wykonanych z olowiu.Celem wynalazkujest unikniecie wymienionych wad i niedogodnosci, przy czym wytyczonym do rozwiazania zagadnieniem technicznym jest opracowanie latwego laczenia ksztaltek szkla w witraz tworzywem wykazujacym dobra wytrzymalosc mechaniczna i odpornosc na warunki atmosferyczne.Sposób wytwarzania witrazy wedlug wynalazku polega na tym, ze ksztaltki szkla laczy sie w witraz szczeblinami z utwardzonej masy, do uzyskania której 100 czesci wagowych rozdrobnionej naturalnej miki impregnowanej 2-12 czesciami wagowymi zywicy epoksydowej, utwardzonej 0,4-2,4 czesciami wagowymi p,p'-dwuamino-dwumetylometanu, miele sie i 100 czesci wagowych tak zaimpregnowanego proszku miesza z: 35-50 czesciami wagowymi zywicy epoksydowej, 20-30 czesciami wagowymi zywicy poliestrowej i 8-12 czesciami wagowymi adduktu trójfluorku boru z2 143 645 n-butyloamina. Addukt trójfluorku boru z n-butyloamina moze byc zastapiony 9-15 czesciami wagowymi p,p'-dwuamino-dwufenylometanu i 1,2-2,0 czesciami wagowymi kwasu salicylowego, w zaleznosci od tego, czy uzyskana masa ma byc utwardzana na goraco lub na zimno.Uzyskana w wyniku zmieszania skladników plastyczna masa daje sie formowac w profile, którymi otacza sie caly obwód ksztaltek, ukladanych wedlug kompozycji witraza i utwardza.Zaletami sposobu wedlug wynalazku sa: dobra wytrzymalosc mechaniczna szczeblin, ich trwalosc, sprezystosc, elastycznosc, znaczna odpornosc na czynniki atmosferyczne, w tym na agresywne dzialanie rozcienczonych kwasów nieorganicznych oraz latwosc formowania na dowolne ksztalty i nakladania na szklo, a nadto szczelne przyleganie profili do szkla, niepelzanie materialu i nieodksztalcanie sie pod ciezarem witraza.Nastepujace przyklady wytwarzania witrazy wyjasniaja wynalazek.Przyklad I. Papier mikowy z naturalnej miki gatunek flogopit lub muskowit otrzymany z pulpy, czyli rozbitej miki na bardzo dobrze krysztaly, nasyca sie acetonowym roztworem zywicy epoksydowej, otrzymanej przez kondensacje p,p'-dwuhydroksydwufenylopropanu (dianu) z epich- lorohydryna w srodowisku alkalicznym. Przygotowuje sie roztwór do impregnacji 100 czesci wagowych rozdrobnionej miki zawierajacy: zywice epoksydowa o liczbie epoksydowej okolo 0,25 gramorównowazników epoksydowych na 100 gramów, w ilosci 10 czesci wagowych, p,p'- dwuamino-dwufenylometan w ilosci 2 czesci wagowych oraz aceton w ilosci 68 czesci wagowych.Papier mikowy nasyca sie roztworem w typowych urzadzeniach impregnacyjnych, a po impregnacji nasycony roztworem papier mikowy suszy sie, odparowujac aceton i utwardza na nim zywice epoksydowa ogrzewajac w suszarni w temperaturze 400°K przez cztery godziny.Zawartosc zywicy epoksydowej w zaimpregnowanym papierze mikowym powinna wynosic okolo 6%. Zaim¬ pregnowany i suchy papier mikowy rozdrabnia sie w mlynach do udarowego rozszarpywania materialu lub walcach scierajacych i przesiewa przez sito o oczkach 0,15 mm, uzyskujac proszek.Na 100 czesci wagowych uaktywnionego proszku mikowego do mieszalnika wprowadza sie: zywice epoksydowa maloczasteczkowa o liczbie epoksydowej okolo 0,5 gramorównowazników epoksydowych na 100 g, w ilosci 38 czesci wagowych, zywice poliestrowa nasycona, otrzymana w wyniku reakcji pomiedzy kwasem adypinowym, glikolem etylenowym i trójmetylopropanem, w ilosci 23 czesci wagowych, addukt trójfluorku boru z n-butyloamina jako 80% roztwór w glikolu etylenowym, w ilosci 10 czesci wagowych oraz aceton w ilosci 2 czesci wagowych. Po wymieszaniu skladników dodaje sie porcjami uaktywniony proszek mikowy, mieszajac do uzyskania jednorod¬ nej masy. Nastepnie rozklada sie mase na tacach i suszy w temperaturze 330°K przez cztery godziny.Na znanych urzadzeniach slimakowych wytwarza sie z uzyskanej masy szczebliny, najko¬ rzystniej o przekroju dwuteowym. Szczebliny tnie sie na odcinki i otacza nimi caly obwód ksztaltki szklanej, wprowadzajac brzeg szkla w wewnetrzny rowek szczebliny, a obydwa konce laczy sie z soba zaciskajac je palcami na szybce. Nastepna, przylegajaca ksztaltke szkla, wprowadza sie do zewnetrznego rowka szczebliny uprzedniej ksztaltki. Nieprzykryta czesc obwodu ksztaltki szkla uzupelnia sie odpowiednim odcinkiem szczebliny. Postepujac w ten sposób uklada sie na tacy caly witraz, a nastepnie powoli ogrzewa do temperatury 420°K i w tej temperaturze utrzymuje sie przez cztery godziny, po czym wolno temperature obniza sie az do temperatury otoczenia. Po utwardze¬ niu witraz uzyskuje niezbedna wytrzymalosc, totez mozna go zdjac z tacy i zamontowac zgodnie z przeznaczeniem.Przyklad II. Do mieszalnika wlewa sie 80 czesci wagowych acetonu, 1,7 czesci wagowych p,p'-dwuaminodwufenylometanu i 8,3 czesci wagowych zywicy epoksydowej o liczbie epoksydowej okolo 0,25 gramorównowazników epoksydowych na 100 g. Zawartosc mieszalnika miesza sie do calkowitego rozpuszczenia p,p'-dwuamino-dwufenylometanu. Po wymieszaniu skladników dodaje sie porcjami 90 czesci wagowych proszkunaturalnej miki i miesza do uzyskania jednorodnej masy.Mase z mieszalnika rozklada sie na tacach i suszy w temperaturze 330°K w czasie czterech godzin i nastepnie utwardza zywice epoksydowa na mice, ogrzewajac calosc w temperaturze 400°K w czasie czterech godzin. Otrzymuje sie mike zawierajaca w 100 czesciach wagowych impregnatu 10 czesci wagowych utwardzonej zywicy epoksydowej. Zaimpregnowana mike rozdrabnia sie na proszek i przesiewa przez sito o oczkach 0,15 mm.143 645 3 Mase utwardzalna na zimno przygotowuje sie mieszajac skladniki: suchy proszek mikiuaktywnionej — 100 czesci wagowych zywica epoksydowa maloczasteczkowa o liczbie epoksydowej okolo 0,5 gramorównowazników epoksydowych na 100g — 50 czesci wagowych zywica poliestrowa nasycona, otrzymana w wyniku reakcji pomiedzy kwasem adypinowym, glikolem etylenowym i trójmetylopropanem — 30 czesci wagowych p,p'-dwuamino-dwufenylometan — 14 czesci wagowych krzemionkakoloidalna — 8 czesci wagowych kwassalicylowy — 2 czesci wagowe aceton — 10 czesci wagowych.W mieszalniku rozpuszcza sie w acetonie stale mieszajac p,p'-dwuamino-dwufenylometan i kwas salicylowy. Do roztworu wprowadza sie zywice epoksydowa, zywice poliestrowa i krze¬ mionke koloidalna. Po wymieszaniu skladników wsypuje sie porcjami proszek mikowyi miesza do uzyskania jednorodnej masy. Kompozycja nadaje sie do stosowania przez piec godzin liczac od chwilijej sporzadzenia. Zachodzacy wolno proces utwardzania w temperaturze pokojowej pozwala uzyskac po jednej dobie ksztaltke o dobrej wytrzymalosci mechanicznej.Z otrzymanej masy wytwarza sie szczebliny, korzystnie o przekroju dwuteownika, jak tasme bez konca, wyciskajac pod cisnieniem mase przez odpowiednio uksztaltowany otwór urzadzenia slimakowego. Wyciskane szczeliny tnie sie nozem na potrzebne odcinki. Odcinkiem szczebliny otacza sie caly obwód ksztaltki szklanej, wprowadzajac brzeg szkla w wewnetrzny rowek szczeb¬ liny, a obydwa konce laczy ze soba, zaciskajac palcami na szybce. Poszczególne ksztaltki otacza sie szczeblinami, dociskajac je do siebie. Postepujac w ten sposób, uklada sie caly witraz i pozostawia jedna dobe w temperaturze pokojowej. Po tym czasie, bez potrzeby ogrzewania, nastepuje utwar¬ dzenie kompozycji i gotowy witraz mozna zamontowac w wyznaczonym miejscu.Podane przyklady pozwalaja zastosowac wynalazek i w zaleznosci od stawianych wymagan osiagnac rózne efekty w zaleznosci od uzytych skladników i warunków, w jakich wytwarza sie szczebliny.Szczególne znaczenie ma impregancja miki przez utwardzanie na niej zywicy epoksydowej, gdyz mikajest mineralem o strukturze krystalicznej, latwo dzielacym sie na cienkie platy. Wlasciwa impregnacja utrudnia luszczace dzialanie miki. Z tego wzgledu korzystne jest utrzymywanie w impregnowanej mice zawartosci zywicy epoksydowej w ilosci 6-10%. Ponizej dolnej granicy masa zle sie ksztaltuje, a uzyskane z urzadzenia slimakowego szczebliny nie maja gladkiej powierzchni, co spowodowane jest niedostatecznym sklejaniem platków miki. Powyzej górnej granicy zywicy w impregnowanej masie, mika jest mocno sklejona i utrudnia rozdrabnianie na proszek.Podobnie w otrzymanej masie podstawowa zywica jest pod wzgledem konstrukcji masy zywica epoksydowa, której ilosc ponizej 35 czesci wagowych na 100 czesci wagowych proszku impregnowanej miki powoduje, ze otrzymana masa jest gesta, piaskowata i trudna do ksztaltowa¬ nia, a po utwardzeniu obnizaja sie jej wlasnosci mechaniczne, zas powyzej 50 czesci wagowych zywicy epoksydowej masa jest kleista, a uksztaltowana szczeblina nie zachowuje nadanego kszta¬ ltu, gdyz wystepuje pelzanie materialu.Innym waznym skladnikiem, od którego zalezy jakosc uplastycznionej masy jest addukt trójfluorku boru z n-butyloamina, spelniajacy role utwardzacza zywicy epoksydowej. W tempera¬ turach niskich addukt nie utwardza zywicy epoksydowej, zachowujac siejako utwardzacz utajony.Wtedy masa utrzymuje w temperaturze pokojowej dobra plastycznosc przez kilka miesiecy i w kazdej chwili moze byc zastosowana do wykonania witrazy.Masa szybko utwardza sie w tempera¬ turze powyzej 410°K, zachowujac nadany jej ksztalt. Wazna funkcja adduktu jest wspóldzialanie zywicy epoksydowej z zywica poliestrowa, umozliwiajaca mieszanie ich w szerokim zakresie, pozwalajace na otrzymanie masy od trwalej do miekkiej, o plastycznosci miekkiej gumy, przez wszystkie stadia posrednie. Iloscia zywicy poliestrowej reguluje sie potrzebna elastycznosc masy.Przy otrzymywaniu masy utwardzalnej na zimno zamiast adduktu stosuje siejako utwardzacz p,p'-dwuamino-dwufenylometan, a jako przyspieszacz dodaje sie kwas salicylowy. Bez przyspie¬ szacza, w temperaturach niskich p,p'-dwuamino-dwufenylometan nie wspólutwardza w pelni4 143 645 zywicy epoksydowej i poliestrowej. Zastosowanie ukladu utwardzajacego: amina i kwas salicy¬ lowy, pozwala równiez na stosowanie w szerokim zakresie zywicy poliestrowej jako plastyfikatora.Podane ilosci p,p'-dwuamino-dwufenylometanu i kwasu salicylowego uzaleznione sa od ilosci zywicy epoksydowej i wymagaja scislego zachowania proporcji z uwzglednieniem gramorównowa- zników epoksydowych.Zastrzezenie patentowe Sposób wytwarzania witrazy z ksztaltek szkla laczonych szczeblinami, znamienny tym, ze ksztaltki szkla laczy sie w witraz szczeblinami z utrwadzalnej masy, do uzyskania której 100 czesci wagowych rozdrobnionej naturalnej miki, impregnowanej 2-12 czesciami wagowymi zywicy epo¬ ksydowej, utwardzonej 0,4-2,4 czesciami wagowymi p-p'-dwuamino-dwufenylometanu, miele sie i 100 czesci wagowych tak zaimpregnowanego proszku miesza z: 35-50 czesciami wagowymi zywicy epoksydowej, 20-35 czesciami wagowymi zywicy poliestrowej i 8-14 czesciami wagowymi adduktu trójfluorku boru z n-butyloamina lub z 9-15 czesciami wagowymi p,p'-dwuamino-dwufenylo- metanu i 1,2-2,0 czesciami wagowymi kwasu salicylowego, uzyskujac po wymieszaniu mase plastyczna, dajaca sie formowac w szczebliny, którymi otacza sie caly obwód ksztaltek szkla, ukladanych wedlug zaprojektowanej kompozycji witraza i utwardza.Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 egz.Cena 220 zl PL