Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do blo¬ kowania walu kierownicy pojazdu mechanicznego, zawierajace obrotowy cylinder blokujacy zaopat¬ rzony w otwór dla kluczyka zaplonu, zapadke wspólpracujaca z gniazdem usytuowanym w wale * kierownicy pojazdu, obrotowe elementy usytuo¬ wane miedzy cylindrem blokujacym a nieruchoma czescia wspólpracujace z otworem dla kluczyka zaplonu i dzwignie wahajaca sie wzgledem walka ustawionego prostopadle do osi cylindra blokuja- i& cego, wspólpracujaca z przesuwna plytka cylindra blokujacego za pomoca pierwszego wystepu, i z pierwszym rowkiem wykonanym w zapadce, za pomoca drugiego wystepu.Znane jest z opisu patentowego Wielkiej Bry- ** tanii nr 1263 362 urzadzenie do blokowania kie- rqwnicy, które posiada dzwignie jak równiez prze¬ suwna promieniowo plytke. Gdy kluczyk zaplonu jest umieszczony w otworze, to plytka naciska na ramie dzwigni. W wyniku tego ramie dzwigni 20 wchodzi w gniazdo zapadki. Gdy kluczyk jest wy¬ jety z otworu, to sprezyna naciska na ramie dzwigni popychajac plytke w otworze kluczyka i przesuwajac zapadke w jej polozenie blokujace poniewaz ramie dzwigni wychodzi z gniazda usy- * tuowanego w zapadce.Znane jest urzadzenie do blokowania kierownicy z opisu patentowego Wielkiej Brytanii nr 1 471 467, które pracuje w zasadzie w ten sam sposób.Urzadzenie to nie ma przesuwnej promieniowo 30 plytki, a gniazdo w zapadce zostalo zastapione wystepem, który wspólpracujac z dzwignia i za posrednictwem kulki, umozliwia przesuniecie za¬ padki w polozenie blokujace, gdy cylinder bloku¬ jacy zajmuje pozycje „blokowanie" lub „wylaczo¬ ny". W rzeczywistosci, w tych polozeniach, pod dzialaniem sprezyny ramie dzwigni wchodzi w szczeline usytuowana promieniowo w cylindrze blokujacym.Opis brytyjskiego zgloszenia patentowego nr 2 042 621 ujawnia urzadzenie do blokowania' kie¬ rownicy, które pracuje dokladnie w ten sam spo¬ sób jak urzadzenie opisane w brytyjskim opisie patentowym nr 1263 362 za wyjatkiem tego, ze promieniowo przesuwna plytka przemieszcza sie w plaszczyznie otworu kluczyka zaplonu, podczas gdy w brytyjskim opisie patentowym nr 1263 362 promieniowo przesuwna plytka przemieszcza sie w plaszczyznie prostopadlej do plaszczyzny szcze¬ liny kluczyka zaplonu.Urzadzenie do blokowania kierownicy ujawnione w opisie zgloszenia patentowego Republiki Fede¬ ralnej Niemiec nr DE 1 800 882 równiez dziala w dokladnie ten, sam sposób jak urzadzenie opi¬ sane w brytyjskim opisie patentowym nr 1 263 362 za wyjatkiem tego, ze promieniowo przesuwna plytka ma inny ksztalt.Glówna niedogodnoscia urzadzenia do blokowa¬ nia kierownicy opisanego w brytyjskim opisie pa¬ tentowym nr 1471467 jest skomplikowana kon- 142 816142 816 strukcja, która wynika z obecnosci kulki i z fak¬ tu, ze sprezyna nie naciska bezposrednio na T clS^gignie.. W rzeczywistosci sprezyna naciska na plyte, która z kolei naciska na kulke, a nastepnie : kulka naciska na fazwigriie.¦ .Wspólna niedogodnoscia wszystkich trzech wyzej 1 *9%^fiionych"~rozWiazan jest fakt, ze nie mozna ""dzialac zbyt duza sila nacisku na dzwignie, gdy jej ramie blizsze zapadki nie znajduje sie w gniez¬ dzie zapadki, cala dzwignia musi miec mozliwosc niewielkiego przesuniecia promieniowego. Ta ko¬ niecznosc jest lepiej uwypuklona w brytyjskim opisie zgloszenia patentowego nr 2 042 621, w któ¬ rym czop dzwigni jest umieszczony w gniezdzie usytuowanym w dzwigni umozliwiajac w ten spo¬ sób ten niewielki promieniowy ruch dzwigni.Wymienione niedogodnosci urzadzen do bloko¬ wania kierownicy znanych ze stanu techniki wy¬ nikaja z ich nieregularnego dzialania i dlatego tez pierwszym celem wynalazku jest wykonanie urza¬ dzenia do blokowania kierownicy, które byloby bardziej niezawodne niz urzadzenie znane ze stanu techniki.Drugim celem wynalazku jest wykonanie urza¬ dzenia do blokowania kierownicy, które zawiera takie podwójne zabezpieczenie, ze przy urucho¬ mieniu silnika pojazdu, wahliwa dzwignia zostanie na pewno tak ustawiona, aby przytrzymac za¬ padke w polozeniu, w którym nie blokuje ona walu kierownicy pojazdu.Istota wynalazku polega na tym, ze urzadzenie do blokowania kierownicy zawiera sprezyne umieszczona na walku dzwigni, przy czym dzwig¬ nia jest umieszczona miedzy ustawionymi promie¬ niowo sciankami, z których jedna jest nieco na¬ chylona wzgledem drugiej, zas zapadka jest za¬ opatrzona w drugi rowek, którego os jest usta¬ wiona prostopadle do osi pierwszego rowka.Korzystnie sprezyna jest sprezyna srubowa.Korzystnie pierwszy rowek zapadki ma w przy¬ blizeniu trójkatny przeikrój porzeczny.Korzystnie drugi rowek zapadki jest nachylony wzgledem osi cylindra blokujacego. Korzystnie pierwszy element z obrotowych elementów jest zaopatrzony w wystajaca promieniowo scianke wspólpracujaca z trzecim wystepem usytuowanym na dzwigni.Rozwiazanie to umozliwia dzwigni niewielki obrót w bok wzgledem plaszczyny promieniowej wokól jej konca, który lezy blizej cylindra bloku¬ jacego urzadzenia do blokowania kierownicy. Jak to bedzie dalej wyjasnione boczny obrót dzwigni jest spowodowany w jednym kierunku przez sama zapadke, a w drugim kierunku przez sprezyne, która jest umieszczona na osi dzwigni. Ta cecha wyraznie i twórczo odróznia urzadzenie do bloko¬ wania kierownicy, wedlug wynalazku, od urzadzen znanych ze stanu techniki. Swiadczy to o tym, ze urzadzenie do blokowania, wedlug wynalazku, jest bardziej niezawodne, niz urzadzenia znane ze sta¬ nu techniki, których dzwignia moze jedynie obra¬ cac sie w plaszczyznie promieniowej, a nie w pla¬ szczyznie promieniowej i w bok jak to jest w urzadzeniu do blokowania kierownicy, wedlug wynalazku.Fakt, ze jeden z obrotowych elementów umiesz¬ czony miedzy cylindrem blokujacym i zapadka jest zaopatrzony w promieniowo wystajaca scianke wspólpracujaca z trzecim wystepem usytuowanym 5 na dzwigni stanowi drugie zabezpieczenie. Jak to bedzie dalej wyjasnione, jezeli z jakiegos powodu sprezyna dzwigni przestanie dzialac, to pomimo to zabezpieczenie dziala tak, ze po uruchomieniu sil¬ nika pojazdu, zapadka jest utrzymywana w polo- 10 zeniu, w którym nie blokuje walu kierownicy po¬ jazdu. Nalezy, zauwazyc, ze ten prosty srodek do zapewnienia drugiego zabezpieczenia mozna sto¬ sowac jedynie wówczas, gdy dzwignia urzadzenia do blokowania kierownicy wykonuje obrót w bok 15 jak to opisano w niniejszym opisie patentowym.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony na ry¬ sunku, na którym fig. 1 przedstawia urzadzenie do blokowania w przekroju pionowym, przy czym 20 kluczyk wylacznika zaplonu zajmuje polozenie „wylaczony", a zapadka blokuje wal kierownicy; fig. 2 — urzadzenie z fig. 1 w czesciowym widoku z góry i fig. 3 — urzadzenie w rzucie bocznym pionowym zgodnie ze strzalka III—III na fig. 1; 25 fig. 4 — cylinder blokujacy z fig. 3 w widoku z góry z zaznaczonym polozeniem otworu dla klu¬ czyka zaplonu; fig. 5 — urzadzenie do blokowania w przekroju pionowym, zgodnie ze strzalka V—V* na fig. 3, przy czym kluczyk zaplonu nie zajmuje 30 juz polozenia „wylaczony", ale nadal jest zabloko¬ wany wal kierownicy; fig. 6 — cylinder blokujacy z fig. 5 w widoku! z góry z zaznaczonym poloze¬ niem otworu dla kluczyka zaplonu; fig. 7 — urza¬ dzenie do blokowania w rzucie bocznym piono- C5 wym, przy czym kluczyk zaplonu zajmuje poloze¬ nie posrednie miedzy polozeniem „wylaczony", a polozeniem „praca"; fig. 8 — cylinder bloku¬ jacy z fig. 7 w widoku z góry z zaznaczonym po¬ lozeniem otworu dla kluczyka zaplonu; fig. 9 — 40 urzadzenie do blokowania w rzucie bocznym pio¬ nowym, przy czym kluczyk zaplonu zajmuje po¬ lozenie „praca", a zapadka nie blokuje walu kie¬ rownicy; fig. 10 — cylinder blokujacy z fig. 9 w widoku z góry z zaznaczonym polozeniem otwo- 45 ru dla kluczyka zaplonu; fig. 11 — urzadzenie do blokowania; w rzucie bocznym pionowym, przy czym kluczyk zaplonu zajmuje polozenie „rozruch" lub „praca", a zapadka nie blokuje walu kierow¬ nicy; fig. 12 — cylinder blokujacy z fig. 11 w wi- 50 doku z góry, z zaznaczonym polozeniem otworu dla kluczyka zaplonu; fig. 13 — urzadzenie do blokowania w rzucie bocznym pionowym, przy czym kluczyk zaplonu jest cofniety z polozenia „praca" w polozenie „wylaczony" lub „postój", 55 a zapadka nie blokuje walu kierownicy; fig. 14 — cylinder blokujacy z fig. 13 w widoku z góry, z zaznaczonym polozeniem otworu dla kluczyka zaplonu.Na figurach 2, 4, 6, 8, 10, 12 i 14 umieszczono 60 litery A, B, C, D, które oznaczaja polozenia klu¬ czyka zaplonu i zwiazanego z nim obrotowego cylindra blokujacego 2; przy czym A oznacza „wy¬ laczony", B — „praca", C — „rozruch" i D — „postój". Oznaczenie 2a na tych samych rysun- •5 kach wskazuje otwór obrotowego cylindra 2yI w który wlozony jest kluczyk wylacznika zaplonu (nie pokazany na rysunkach).Na figurze 1 pokazano zasadnicze czesci urza¬ dzenia do blokowania walu kierownicy. Tak wiec urzadzenie do blokowania kierownicy sklada sie z zewnetrznej obudowy 1, cylindra blokujacego 2, zaopatrzonego w plytke 11 przesuwana w kierunku promieniowym wewnatrz cylindra 2, zapadki 3 ze sprezyna powrotna 12, ruchoma dzwignia 9, obra¬ cajacych sie elementów 4, 5, nieruchomej czesci 6, o która opiera sie sprezyna powrotna 12 zapadki 3, oraz kolnierza 7 sluzacego do przymocowania urzadzenia do blokowania do kolumny kierownicy (nie pokazanej).Dzialanie urzadzenia do blokowania kierownicy, wedlug wynalazku, zostanie omówione na przykla¬ dzie rozwiazania przedstawionego na fig. 1, 3, 5, 7, 9, 11 i 13, a odpowiednie polozenia kluczyka zaplo¬ nu sa pokazane na fig. 2, 4, 6, 8, 10, 12 i 14.Gdy kluczyk zaplonu jest przekrecony z poloze¬ nia „wylaczony" A w kierunku polozen „praca" B, „rozruch" C, spiralna krzywka 5a obrotowej czesci 5 dzialajac na zaczep 3a zapadki 3 przesuwa za¬ padke 3* z polozenia, w którym blokuje ona wal kierownicy (fig. 1) w polozenie, w którym wal kierownicy nie jest blokowany (fig. 11). W tym samym czasie odpowiednio uksztaltowana krzyw¬ ka 5b obrotowej czesci 5 dziala na wystep oporo¬ wy 8a, uruchamiajacy przelacznik elektryczny 8, który nie jest w istocie czescia wynalazku.Aby przemiescic zapadke 3 w polozenie, w któ¬ rym wal kierownicy nie jest blokowany, a kluczyk zaplonu zajmuje polozenie „pracy" B, badz „roz¬ ruchu" C, konieczne jest, aby trójkatny drugi wy¬ step 9b dzwigni 9 znalazl sie w odpowiednim pierwszym rowku 3b zapadki 3, majacym równiez ksztalt trójkatny (fig. 9 i fig. 11). W opisanych powyzej rozwiazaniach, dzialanie to bylo realizo¬ wane poprzez promieniowe przesuniecie podczas wkladania kluczyka zaplonu do blokujacego cy¬ lindra i przez obrót dzwigni w uprzednio ustalo¬ nej promieniowej plaszczyznie urzadzenia do blo¬ kowania. Inaczej wyglada to w niniejszym roz¬ wiazaniu.Mianowicie, gdy kluczyk zaplonu jest w posred¬ nim polozeniu miedzy polozeniem A „wylaczony" i polozeniem 3 „praca", to znaczy gdy zapadka 3 jest podniesiona z polozenia, w którym blokuje wal kierownicy, do polozenia, w którym wal kie¬ rownicy jest niezablokowany (fig. 7), dolny koniec 9a dzwigni 9 slizga sie po nachylonej poprzecznie powierzchni usytuowanej na drugim rowku 3c za¬ padki 3, co odpowiada bocznemu obrotowi dzwigni 9 wokól jej górnego konca 9d, który opiera sie o jedna z dwóch usytuowanych promieniowo scia¬ nek la zewnetrznej obudowy 1 urzadzenia do blo¬ kowania kierownicy. Nalezy zauwazyc, ze obydwie scianki la sa nieco nachylone wzgledem siebie "tak, aby umozliwic ruch poprzeczny dolnej czesci dzwigni 9 (fig. 7 i 9).Podczas tego bocznego obrotu dzwigni 9, spre¬ zyna powrotna lOa, nawinieta na ustawionym po¬ przecznie walku 10 dzwigni 9, jest sciskana do momentu, az trójkatnie uksztaltowany pierwszy rowek 3b zapadki 3 znajdzie sie naprzeciwko dru- * giego wystepu 9b o tym samym ksztalcie. Wtedy drugi wystep 9b zostaje wepchniety ruchem po¬ przecznym we wspomniany rowek 3b dzwigni 3 za pomoca sprezyny lto (fig. 9). Kluczyk zaplonu zaj- * muje teraz polozenie „pracy" B, a zapadka 3 jest utrzymywana, w pozycji, w której wal kierownicy nie jest blokowany.Aby umozliwic niewielki obrót dzwigni 9 wokól jej górnego konca 94, konieczne jest zapewnienie 10 pewnego luzu miedzy walkiem 10a a jego osadze¬ niem w dzwigni t. Nalezy zauwazyc, ze az do tego miejsca opisu dzwignia 0 nie wykonala ani pr«e« suniecia w promieniowej plaszczyznie blokady ani obrotu wzgledem walka 10.Ody kluczyk zaplonu jest przekrecony z poloze¬ nia „pracy" B w polozenie „rozruch" C lub z po* lozenia „pracy" B w polozenie „wylaczony" A badz „postój" VD (i m odwrót), Ustawienie dzwig&i 9 i zapadki 3, wzgledem siebie nie zmienia sie, to znaczy zapadka 3 pozostaje w pozycji, w której nie blokuje walu kierownicy, to pierwszy wystep 9a w górnej czesci dzwigni 9 po prostu slizga sie po powierzchniach blokujacego cylindra 2 i prze¬ suwnej plytki 11, która nie moze wykonywac ruchu promieniowego ani do srodka cylindra 2, ze wzgledu na obecnosc kluczyka zaplonu w otwo¬ rze 2a, ani na zewnatrz urzadzenia do blokowania, poniewaz dzwignia 9 jest zablokowana. w Gdy kluczyk zaplonu jest wyjmowany z wy¬ lacznika zaplonu znajdujacego sie w polozeniu „wylaczony" A, to wówczas przesuwna plytka 11 porusza sie promieniowo do wnetrza blokujacego cylindra Z w wyniku dzialania sprezyny powrotnej » 12, która wymusza obrót dzwigni 9 wzgledem wal¬ ka. 10. Zapadka 3 zostaje zwolniona i pod dziala¬ niem sprezyny powrotnej 12 przesuwa sie w dól do pozycji, w której blokuje wal kierownicy (fig. 13, fig. 5). 40 Jezeli kluczyk zaplonowy jest powtórnie wkla¬ dany w otwór blokujacego cylindra 2, przesuwna plytka 11 i dzwignia 9 przechodza z polozen zaj¬ mowanych na fig. 5 w polozenie pokazane na fig. 1. Zapadka 3 pozostaje w pozycji, w której 45 blokuje wal kierownicy pojazdu do chwili, az kluczyk zaplonowy zostanie przekrecony w poloze¬ nie „praca" B.Jak widac na figurze 11 obrotowa czesc 4 po¬ siada na obwodzie wysunieta scianke 4a która, 50 gdy wylacznik zaplonu jest przekrecany z poloze¬ nia „pracy" B w polozenie „rozruch" C, popycha dzwignie 9 dzialajac na trzeci wystep 9e w ten sposób, ze trójkatny drugi wystep 9b dzwigni 9 zostaje wsuniety ruchem poprzecznym do odpo- 55 wiadajacego mu trójkatnego rowka 3b zapadki 3.Tak wiec wysunieta scianka 4a dziala tak jak sprezyna powrotna lOa dzwigni 9 i swym dziala¬ niem wspomaga dzialanie tejze sprezyny lOa.Dzieki temu zostaje zapewniona podwójna nieza- w wodnosc urzadzenia podczas rozruchu silnika po¬ jazdu; to znaczy, jesli sprezyna lOa jest peknieta lub dziala niewystarczajaco efektywnie, scianka 4a dopchnie dzwignie 9 w polozenie takie, w któ¬ rym zapadka 3 zajmuje taka pozycje, aby nie blo- •» kowac walu kierownicy.142 816 S Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie do blokowania walu kierownicy pojazdu mechanicznego zawierajace obrotowy cy¬ linder blokujacy zaopatrzony w otwór dla klu¬ czyka zaplonu, zapadke wspólpracujaca z gniaz¬ dem usytuowanym w wale kierownicy pojazdu, obrotowe elementy usytuowane miedzy cylin¬ drem blokujacym a nieruchoma czescia wspólpra¬ cujace z otworem dla kluczyka zaplonu i dzwignie wahajaca sie wzgledem walka ustawionego prosto¬ padle do osi cylindra blokujacego, wspólpracujaca z przesuwna plytka cylindra blokujacego za po¬ moca pierwszego wystepu, i z pierwszym rowkiem wykonanym w zapadce za pomoca drugiego wy¬ stepu, znamienne tym, ze zawiera sprezyne (lOa) umieszczona na walku (10) dzwigni (9), przy czym dzwignia (9) jest umieszczona miedzy ustawionymi 10 15 promieniowo sciankami (la), z których jedna jest nieco nachylona wzgledem drugiej, zas zapadka (3 jest zaopatrzona w drugi rowek (3c), którego os jest ustawiona prostopadle do osi pierwszego row¬ ka (3b). 2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze sprezyna (lOa) jest sprezyna srubowa. 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze pierwszy rowek (3b) zapadki (3) ma w przybli¬ zeniu trójkatny przekrój poprzeczny. 4. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze drugi rowek (3c) zapadki (3) jest nachylony wzgledem osi cylindra blokujacego (2). 5. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze pierwszy element (4) z obrotowych elementów (4, 5) jest zaopatrzony w wystajaca promieniowo scianke (4a) wspólpracujaca z trzecim wystepem (9c) usytuowanym na dzwigni (9).142 816 FIG_3 FIG. 4 FI G. 7 FIG. 6 FIG. 9 2~ 1q- 1- 10- 3b_ . 9cf i \\ M -Hi, -!0a -3c -9e FIG.B. A FIG.10 D ;a142 816 FIG. 11 FIG. 13 Zakl. Graf. Radom — 127/08 90 egz. A4 Cena 220 zt I PL PL PL PL